{"id":51052,"date":"2021-10-15T11:31:54","date_gmt":"2021-10-15T07:31:54","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=51052"},"modified":"2021-10-15T11:41:07","modified_gmt":"2021-10-15T07:41:07","slug":"tarixd%c9%99-aryan-iran-v%c9%99-turan-dartismasi-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=51052","title":{"rendered":"TAR\u0130XD\u018f ARYAN (\u0130RAN) V\u018f TURAN DARTI\u015eMASI"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Dr. Ahsen BATUR<br><br>(\u018fvv\u0259li: <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=50979\">https:\/\/fedai.az\/?p=50979<\/a>)<br><br>\u018fsas\u0259n d\u0259 ilk Ata yurdun Ural-Altay \u0259t\u0259kl\u0259ri olmas\u0131 da o q\u0259d\u0259r \u0259h\u0259miyy\u0259tli deyil. Miladdan minl\u0259rl\u0259 il \u0259vv\u0259l Asiyadan Anadolu v\u0259 \u0259traf\u0131na k\u00f6\u00e7l\u0259r ya\u015fanm\u0131\u015f v\u0259 atalar\u0131m\u0131z\u0131n bir qolu buralarda h\u0259yat s\u00fcrm\u00fc\u015fs\u0259, bunun inand\u0131r\u0131c\u0131 d\u0259lill\u0259rl\u0259 isbat edilm\u0259si \u00e7ox daha \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. \u018fg\u0259r bu fakt s\u00fcbut olunarsa n\u0259 ba\u015f ver\u0259r? K. Mir\u015fan\u0131n dediyi kimi &#171;yaln\u0131z atalar\u0131m\u0131z\u0131n ke\u00e7mi\u015fi v\u0259 tariximizl\u0259 \u00f6y\u00fcnm\u0259y\u0259&#187; deyil, tarix\u0259n atalar\u0131m\u0131za aid torpaqlara y\u00fczl\u0259rl\u0259 il sonra t\u0259krar \u00e7\u0131x\u0131b g\u0259ldiyimiz iddias\u0131n\u0131n verdiyi haql\u0131l\u0131\u011fa \u0259vv\u0259l \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc inand\u0131rmam\u0131zda fayda var. Bir az sonra \u00fcz\u0259rind\u0259 \u0259trafl\u0131 duraca\u011f\u0131m\u0131z Ari k\u00f6\u00e7l\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u0259c\u0259yimiz kimi, ruslar T\u00fcrk\u00fcstan\u0131 z\u0259bt etdikl\u0259rind\u0259, bu tezis\u0259 \u0259saslanaraq &#171;bunun bir i\u015f\u011fal say\u0131la bilm\u0259y\u0259c\u0259yini; buralar\u0131n bir zamanlar Ari yurdu oldu\u011funu, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n n\u0259v\u0259si babas\u0131n\u0131n yurduna g\u0259lib \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131n anormal bir t\u0259r\u0259fi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131&#187;-iddia etmi\u015fdil\u0259r.<br>Biz bu haqq\u0131, onlar\u0131n tapd\u0131qlar\u0131 yerd\u0259n tapmal\u0131y\u0131q!<br><br>Tatar ad\u0131 haqq\u0131nda<br><br>T\u00fcrkl\u00fck ara\u015fd\u0131rmalar\u0131nda, m\u00f6vzunun g\u0259r\u0259yi olaraq, tez-tez &#171;Tatar, Tatar, Tatar\u0131stan&#187; s\u00f6zl\u0259ri qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131q. Ancaq tatarlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, ba\u015fqa bir mill\u0259t oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bilirl\u0259r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n s\u0259hv bir anla\u015f\u0131lma\u011fa imkan verm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, Tatar ad\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc Kazan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 nec\u0259 verildiyi \u00fcz\u0259rind\u0259 q\u0131saca dayanmaqda fayda vard\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/zMXrnR.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-51054\" width=\"928\" height=\"714\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/zMXrnR.png 520w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/zMXrnR-300x231.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/zMXrnR-150x115.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/zMXrnR-345x265.png 345w\" sizes=\"auto, (max-width: 928px) 100vw, 928px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>Tarixd\u0259 Tatar ad\u0131nda bir xalq var. Ancaq bu g\u00fcn onlar\u0131n Kazanda v\u0259 Kr\u0131mdak\u0131 tatarlarla he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si yoxdur. \u00c7in qaynaqlar\u0131nda Shih-we-i ad\u0131yla ke\u00e7\u0259n Otuz-Tatarlar aras\u0131nda &#171;Kara Tatarlar&#187; deyil\u0259n T\u00fcrk q\u0259bil\u0259l\u0259ri d\u0259 vard\u0131. &#171;Lakin bu ki\u00e7ik q\u0259bil\u0259l\u0259r, daha sonra Mo\u011follar t\u0259r\u0259find\u0259n ita\u0259t alt\u0131na al\u0131nd\u0131lar v\u0259 onlar\u0131n bir hiss\u0259si olaraq g\u00f6r\u00fclm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131lar. Bel\u0259c\u0259 Tatar s\u00f6z\u00fc Asiyada tarix\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 zaman i\u00e7ind\u0259 bir etnonim hal\u0131na g\u0259ldiyi Q\u0131z\u0131l Ordan\u0131n t\u0259b\u0259\u0259si \u0130til boyu t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 y\u0259ni Kama Bulgarlar\u0131na qonaq oldular. Mo\u011follar, ke\u00e7mi\u015fd\u0259 aralar\u0131ndak\u0131 \u0259dav\u0259t s\u0259b\u0259biyl\u0259 sevm\u0259dikl\u0259ri Tatar d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rini, qabaqc\u0131l birlikl\u0259r olaraq \u0259n \u00f6n s\u0131ralarda g\u00f6nd\u0259rirdil\u0259r v\u0259 onlarla ilk g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r ad bar\u0259d\u0259 yanl\u0131\u015flara yol verirdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Bir Rus s\u0259lnam\u0259sinde bel\u0259 deyilir: &#171;O yaz, g\u00fcnahlar\u0131m\u0131z \u00fcz\u00fcnd\u0259n kim olduqlar\u0131n\u0131 bilm\u0259diyimiz kafirl\u0259r \u00e7\u0131x\u0131b g\u0259ldil\u0259r. He\u00e7 kim onlara dair he\u00e7 bir \u015fey bilmirdi. Kimdil\u0259r v\u0259 haradan g\u0259lirdil\u0259r, hans\u0131 dili dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar, hans\u0131 q\u0259bil\u0259y\u0259 mensubdurlar v\u0259 n\u0259y\u0259 inan\u0131rd\u0131lar, kims\u0259 bilmirdi. Ancaq onlar\u0131n adlar\u0131 Tatar adlar\u0131 idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/1E5MNB.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-51053\" width=\"929\" height=\"638\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/1E5MNB.png 271w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/1E5MNB-150x103.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 929px) 100vw, 929px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7ingiz-Xan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra, v\u0259siyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259r bir ordayam ger\u00e7\u0259k Mo\u011fol olan d\u00f6rd-d\u00f6rd min \u0259sg\u0259r olmaqla \u00fcmumi 20 min d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259, 18 ordunun t\u0259rkibind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n Tatarlar\u0131n da bu r\u0259q\u0259md\u0259n \u00e7ox olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n bu r\u0259q\u0259min ancaq bir qisminin &#171;Mo\u011fol ordusu birlikd\u0259 Rusiyaya g\u0259ldiyi, daha sonra onlar\u0131n da b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sinin Mo\u011folistana geri d\u00f6nd\u00fcy\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcns\u0259k, geri qalanlar\u0131n\u0131n Q\u0131p\u00e7aq, O\u011fuz, Bulqar v\u0259 Ruslarla m\u0259skun bir b\u00f6lg\u0259d\u0259 okeandak\u0131 bir damlac\u0131q nisb\u0259tind\u0259 qald\u0131qlar\u0131n\u0131 v\u0259 q\u0131sa damanda \u0259ridikl\u0259rini g\u00f6r\u0259rik.<br><br>Halbuki bu g\u00fcn Tatar dey\u0259 bilin\u0259n Kazan tatarlar\u0131, dig\u0259r bir deyi\u015fl\u0259 \u0130til Bolqarlar\u0131, Atilla Hunlar\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, y\u0259ni h\u0259l\u0259 IV -V v\u0259 XVI \u0259srd\u0259 onlar bolqar kimi tan\u0131nd\u0131lar. Sonra Mo\u011follar XIII-XIV \u0259srl\u0259rd\u0259 b\u0259zi Q\u0131p\u00e7aq t\u00fcrkl\u0259ri bir araya g\u0259ldi v\u0259 Kazan \u0259traf\u0131nda bulqarlara qar\u0131\u015fd\u0131lar. XV \u0259srd\u0259 daha Bulqar ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan bu xalq\u0131n ad\u0131 \u0130til boyunda tarix\u0259 qar\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 onun yerini Kazan, Tatar v\u0259 \u00c7uva\u015f kimi adlar ald\u0131. &#171;Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, A. M\u0259rcani, &#171;Bu g\u00fcn \u00d6zb\u0259k ad\u0131 nec\u0259 yanl\u0131\u015f bir adsa, Tatar ad\u0131 da eyni \u015f\u0259kild\u0259 yanl\u0131\u015f bir deyimdir&#187;.<br>Avropal\u0131 tarix\u00e7il\u0259r, XVIII \u0259srd\u0259, b\u00fct\u00fcn k\u00f6\u00e7\u0259ril\u0259r\u0259, &#171;Tartar&#187; (Lat\u0131nca Tartarus = \u015eeytan) deyirdil\u0259r. Lakin b\u00fct\u00fcn k\u00f6\u00e7\u0259ril\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn Avropal\u0131lar\u0131n Tatar ad\u0131n\u0131n \u00fcmumil\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, Ruslar bu ad\u0131 Bulqarlara ver\u0259rk\u0259n xristianlar kimi m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutduqlar\u0131 kimi, onlar da m\u00fcs\u0259lman m\u0259nas\u0131nda Tatar deyirdil\u0259r, amma yen\u0259 d\u0259 bu adland\u0131rmada vaxtil\u0259 ger\u00e7\u0259k Tatarlar\u0131n onlara etdikl\u0259ri z\u00fclm\u00fc xat\u0131rladan nifr\u0259ti \u0259ks etdir\u0259n bir duy\u011fu vard\u0131.<br><br>\u018flb\u0259tt\u0259, L.Qumilyovun fikirl\u0259ri f\u0259rqlidir: &#171;Volqa [\u0130til] boyunun \u0259sil sakinl\u0259ri \u00f6zl\u0259rini Tatarlar\u0131 Alt\u0131n Orda xan\u0131na \u00f6z r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259rinin bir \u0259lam\u0259ti olaraq \u00f6zl\u0259rini tatar adland\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. \u018fksin\u0259, bu ad\u0131n ilk da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar &#8212; Keraitl\u0259r, Naymanlar, Oyratlar v\u0259 tatarlar is\u0259 \u00f6zl\u0259rini mo\u011follar adland\u0131rd\u0131lar. Bel\u0259likl\u0259, adlar d\u0259yi\u015fdi. Tatar antropoloji tipinin elmi terminologiyas\u0131na &#171;Mongoloid&#187; ad\u0131 verilib v\u0259 T\u00fcrk-Q\u0131p\u00e7aq dilinin dili Tatarca adlanan elmi terminologiya o d\u00f6vrd\u0259 meydana \u00e7\u0131xd\u0131. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, \u0259d\u0259biyyatda oldu\u011fu kimi, kamuflyaj edil\u0259n g\u00fcnl\u0259ri d\u0259 istifad\u0259 edirik.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/images-2-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-51055\" width=\"931\" height=\"523\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/images-2-2.jpg 299w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/images-2-2-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 931px) 100vw, 931px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Bir \u00e7ox k\u00f6l\u0259l\u0259r \u00f6zl\u0259rini Tatar hesab ed\u0259r\u0259k Tatar ad\u0131n\u0131 almaqla sur\u0259tiyl\u0259 v\u0259 \u015f\u0259r\u0259f \u0259ld\u0259 etdil\u0259r.<br><br>G\u00f6r\u00fcld\u00fcy\u00fc kimi, co\u011frafi adlar kimi q\u0259bil\u0259 v\u0259 xalqlar\u0131n adlar\u0131 da b\u0259z\u0259n d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r v\u0259 b\u0259z\u0259n s\u0259hv adlar\u0131 bilm\u0259d\u0259n v\u0259 ya bil\u0259r\u0259kd\u0259n, bu adla he\u00e7 bir \u0259laq\u0259si olmayan c\u0259miyy\u0259tl\u0259r\u0259 veril\u0259 bil\u0259r. \u018fslind\u0259 R\u0259\u015fid \u0259l-Din buna i\u015far\u0259 ed\u0259r\u0259k yaz\u0131rd\u0131: &#171;Bir \u00e7ox k\u00f6l\u0259l\u0259r \u00f6zl\u0259rini Tatar sayaraq v\u0259 Tatar ad\u0131n\u0131 almaqla b\u00f6y\u00fckl\u00fck v\u0259 \u015f\u0259r\u0259f \u0259ld\u0259 etdil\u0259r. Naymanlar, C\u0259layirl\u0259r, \u00d6ngitl\u0259r, Keraitl\u0259r v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n adl\u0131 ba\u015fqa q\u0259bil\u0259l\u0259r, \u00f6zl\u0259rini Mo\u011fol adland\u0131raraq \u015fan v\u0259 \u015f\u00f6hr\u0259t \u0259ld\u0259 etdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Bunlar\u0131n n\u0259v\u0259l\u0259ri is\u0259, \u0259slind\u0259 ke\u00e7mi\u015fd\u0259 he\u00e7 bir zaman olmad\u0131qlar\u0131 bu ismi, g\u00fcya \u0259z\u0259ld\u0259n da\u015f\u0131y\u0131rm\u0131\u015flar kimi q\u0259bul etdil\u0259r&#187;.<br>Buna g\u00f6r\u0259, m\u00fc\u0259llif tez-tez Tatar v\u0259 Tatarca s\u00f6zl\u0259rini istifad\u0259 edir, bu s\u00f6zl\u0259r oxucular\u0131 aldatmas\u0131n. Onlar Kama v\u0259 \u0130til\u0259traf\u0131 Bulqarlar\u0131d\u0131r. Ke\u00e7mi\u015fd\u0259 m\u00fcs\u0259lman v\u0259 T\u00fcrkd\u00fcl\u0259r, bu g\u00fcn T\u00fcrk v\u0259 m\u00fcs\u0259lmand\u0131rlar. Dunay bulqarlar\u0131 adlar\u0131n\u0131 qorudu, lakin dilini, dini v\u0259 mill\u0259y\u0259tini itirdi; Slavyanla\u015fm\u0131\u015f, xristianla\u015fm\u0131\u015f v\u0259 ke\u00e7mi\u015fd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 t\u0259kc\u0259 Bulqar ad\u0131 qalm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130til bulqarlar\u0131 is\u0259, yaln\u0131z &#171;Bulgar&#187; ad\u0131 qalmad\u0131.<br><br>Ari Modeli haqq\u0131nda<br><br>Bu, Hind-Avropa termini ilk d\u0259f\u0259 1816-c\u0131 ild\u0259 Frans\u0131z Bopp t\u0259r\u0259find\u0259n ortaya at\u0131ld\u0131. Bu terminin yan\u0131nda Avropal\u0131lar\u0131n Ari irqd\u0259n olduqlar\u0131, bu g\u00fcn \u0130ran, Tacikistan, Yax\u0131n \u015e\u0259rq v\u0259 Qafqazda ya\u015fayan xalqlar\u0131n da b\u0259yaz olmalar\u0131 s\u0259b\u0259biyl\u0259 Ari say\u0131lmalar\u0131 laz\u0131m oldu\u011fu tezisi ir\u0259li s\u00fcr\u00fcld\u00fc v\u0259 ham\u0131s\u0131n\u0131n Ellin sivilizasiyas\u0131na qo\u015fulma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Amma h\u0259mi\u015f\u0259 yar\u0131m a\u011f\u0131zla. \u00c7\u00fcnki ir\u0259li s\u00fcrd\u00fckl\u0259ri tezisl\u0259rin s\u00f6yk\u0259ndiyi m\u00f6hk\u0259m m\u0259nb\u0259l\u0259r yox idi v\u0259 bir yaz\u0131-pozu taxtas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259ki s\u0131naqlar\u0131 xat\u0131rladarcas\u0131na, f\u0259rqli \u015feyl\u0259r\u0259 i\u015far\u0259 edirdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>G\u00f6r\u0259s\u0259n durub durark\u0259n, Ari k\u00f6\u00e7l\u0259ri, Ari istilalar\u0131 v\u0259 Hind-Avropa dil ail\u0259si v\u0259 s. kimi bel\u0259 anlay\u0131\u015flar niy\u0259ortaya \u00e7\u0131xd\u0131 v\u0259 bu iddialar\u0131n arxas\u0131nda n\u0259 dururdu?<br><br>M\u00f6vzunun daha ayd\u0131n ola bilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259cbur olaraq bir az geriy\u0259 ged\u0259r\u0259k, Ari Modelinin Eski\u00e7a\u011f Modelinin yerini almas\u0131, arxas\u0131ndan Hind-Avropa dil ail\u0259si v\u0259 irq birliyi tezisinin g\u00fcya arxeoloji s\u0259n\u0259dl\u0259rl\u0259 t\u0259sdiql\u0259m\u0259 s\u0259yinin ortaya \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131, bu g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131q yen\u0259 Q\u0259rbd\u0259 v\u0259 Rusiyada \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259n qar\u015f\u0131 fikirl\u0259r \u00fcz\u0259rin\u0259 &#171;Ari Modeli&#187; nin d\u0259 bir yana burax\u0131laraq &#171;Avrasiya&#187; g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn oturdulmas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 dayan\u0131lacaq.<br><br>Eski\u00e7a\u011f Modeli \u015f\u0259klind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259n n\u0259z\u0259ri c\u0259r\u0259yan, Q\u0259rb m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin v\u0259 onun m\u0259dar-i f\u0259xr olaraq q\u0259bul etdiyi Ellin Sivilizasiyas\u0131n\u0131n \u0259slind\u0259 Q\u0259dim Misir il\u0259 Sami m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 irqinin z\u0259bt v\u0259 t\u0259sirl\u0259riyl\u0259 meydana g\u0259ldiyini iddia edirdi. Ari modelinin \u015fidd\u0259tli qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 \u018fski\u00e7a\u011f Modeli, Avropada bir m\u00fcdd\u0259t q\u0259bul edilm\u0259sin\u0259 baxmayaraq &#171;irq\u00e7i c\u0259r\u0259yanlar\u0131n&#187; ortaya \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131yla b\u0259rab\u0259r Y\u0259hudi m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin Q\u0259rb m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 t\u0259sirli oldu\u011fu tezisinin d\u0259 r\u0259dd edildiyi bir d\u00f6vrd\u0259 onsuz da m\u00f6vqe qazana bilm\u0259zdi.<br><br>Ari modelin\u0259 g\u00f6r\u0259, k\u00f6hn\u0259 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rd\u0259 qeyd edilm\u0259y\u0259n, \u015fimalda bir istila olmu\u015f v\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar Egey, ya da &#171;pre- Ellin&#187; m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 basq\u0131n edilib. Yunan sivilizasiyas\u0131 Hind-Avropal\u0131 Ellinl\u0259r v\u0259 yerli t\u0259b\u0259\u0259l\u0259rin qar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sind\u0259 meydana g\u0259lmi\u015fdir.<br>Ancaq \u0259vv\u0259ld\u0259n Ellin m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 t\u0259siri olanlar Sami irqi deyil, Asiyadan g\u0259l\u0259n k\u00f6\u00e7\u0259ril\u0259rdir. Q\u0259rb xalqlar\u0131n\u0131n atalar\u0131 Q\u0259rb\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc, ancaq onlar proto-t\u00fcrk ola bilm\u0259l\u0259ri, Ellin v\u0259 Q\u0259rb sivilizasiyas\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin t\u0259m\u0259lini bu xalq t\u0259r\u0259find\u0259n at\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259zd\u0259n g\u0259lmi\u015fl\u0259r.<br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-51056\" width=\"928\" height=\"500\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-1.jpg 306w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-1-300x162.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-1-150x81.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 928px) 100vw, 928px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>Bununla bel\u0259, q\u0259ti d\u0259lill\u0259ri \u0259ld\u0259 etm\u0259k h\u0259tta t\u0259cr\u00fcb\u0259li elml\u0259rd\u0259 v\u0259 h\u0259tta t\u0259sdiq edilmi\u015f tarixd\u0259 \u00e7\u0259tindir; minl\u0259rl\u0259 il \u0259vv\u0259l ortaya \u00e7\u0131xan i\u015f\u011fallar\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 bir sivilizasiyan\u0131n \u0259slind\u0259 ba\u015fqa bir insan\u0131n i\u015fi oldu\u011fu s\u00fcbut edilmi\u015f olsa bel\u0259, bu da geriy\u0259 d\u00f6nm\u0259k v\u0259 haqq iddia etm\u0259k h\u00fcququ vermir.<br><br>Q\u0259rbli aliml\u0259r, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, q\u0259dim model\u0259 ehtiyatla yax\u0131nla\u015fd\u0131lar v\u0259 h\u0259tta qism\u0259n s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131lar. \u00c7\u00fcnki \u0259n etibarl\u0131 tarix\u00e7i say\u0131lan Herodotun tarixind\u0259 yunan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, xristianl\u0131q \u00f6nc\u0259si dini inanclar\u0131, dini terminologiyan\u0131 Misird\u0259n v\u0259 Babild\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. &#171;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>(Ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dr. Ahsen BATUR (\u018fvv\u0259li: https:\/\/fedai.az\/?p=50979) \u018fsas\u0259n d\u0259 ilk Ata yurdun Ural-Altay \u0259t\u0259kl\u0259ri olmas\u0131 da o q\u0259d\u0259r \u0259h\u0259miyy\u0259tli deyil. Miladdan minl\u0259rl\u0259 il \u0259vv\u0259l Asiyadan Anadolu<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":51057,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-51052","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51052","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51052"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51052\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51059,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51052\/revisions\/51059"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/51057"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51052"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51052"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51052"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}