{"id":5163,"date":"2020-05-01T01:06:05","date_gmt":"2020-04-30T21:06:05","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=5163"},"modified":"2020-05-01T01:06:11","modified_gmt":"2020-04-30T21:06:11","slug":"az%c9%99rbaycan-xalq-cumhuriyy%c9%99tinin-isgalinda-turkiy%c9%99-faktoru","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=5163","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin i\u015f\u011falinda T\u00fcrkiy\u0259 faktoru"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Cavid \u0130SMAYIL<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p> 1920-ci il aprelin 27-d\u0259 Lenin t\u0259r\u0259find\u0259n Moskvada N\u0259riman N\u0259rimanovun s\u0259drliyi il\u0259 Az\u0259rbaycan M\u00fcv\u0259qq\u0259ti H\u0259rbi \u0130nqilab Komit\u0259si yarad\u0131ld\u0131. <\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259rkibin\u0259 N\u0259rimanovdan ba\u015fqa Q\u0259z\u0259nf\u0259r Musab\u0259yov, H\u0259mid Sultanov, Dada\u015f B\u00fcnyadzad\u0259, Mirz\u0259 Davud H\u00fcseynov, A.Alimov v\u0259 \u018fliheyd\u0259r Qarayev daxil idi. Komit\u0259nin yaln\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131 kommunistl\u0259rd\u0259n t\u0259\u015fkil olunmas\u0131 t\u0259bii ki, g\u00f6zd\u0259n p\u0259rd\u0259 asmaq m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc. Baxmayaraq ki, h\u0259min g\u00fcn N\u0259rimanov Moskvada, komit\u0259nin b\u0259zi \u00fczvl\u0259ri Bak\u0131da, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal s\u0259rh\u0259dind\u0259 \u2013 rus ordusunun zirehli qatar\u0131nda \u0259mr g\u00f6zl\u0259yirdi. El\u0259 h\u0259min g\u00fcn Da\u011f\u0131standa olan M.K.Levandovskinin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi XI Q\u0131z\u0131l Orduya Az\u0259rbaycana h\u00fccum \u0259mri verildi. Bol\u015fevikl\u0259r bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 d\u0259 hiyl\u0259 i\u015fl\u0259tdil\u0259r \u2013 b\u0259yan olundu ki, Q\u0131z\u0131l Ordu Az\u0259rbaycandan ke\u00e7m\u0259kl\u0259 Anadoluda \u00f6l\u00fcm-dirim sava\u015f\u0131 aparan Mustafa Kamal Atat\u00fcrk\u00fcn \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 yard\u0131m etm\u0259y\u0259 gedir.B\u0259s Lenin niy\u0259 m\u0259hz bu faktordan istifad\u0259 etdi?Az\u0259rbaycan\u0131n Sovet Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Bak\u0131da xeyli t\u00fcrk zabiti vard\u0131. Onlar\u0131n bir qismi Bak\u0131n\u0131 i\u015f\u011faldan azad etm\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n Qafqaz \u0130slam Ordusu l\u0259\u011fv edildikd\u0259n sonra komandanlar\u0131 Nuru Pa\u015fa il\u0259 birlikd\u0259 Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sin\u0259 geri d\u00f6nm\u0259kd\u0259n imtina ed\u0259n zabitl\u0259r idi. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cC\u00fcmhuriyy\u0259t \u00f6z xilaskar\u0131n\u0131 h\u0259bsd\u0259n nec\u0259 qa\u00e7\u0131rd\u0131?\u201d <\/p>\n\n\n\n<p>(<a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=http%3A%2F%2Fnews.lent.az%2Fnews%2F275666%3Ffbclid%3DIwAR04cCWVK7emUi1q-MOT_Con8w4F7aTNvStnrhgB9W1Bb4VSHvF7krJ_cjI&amp;h=AT2-LkvXA1-946oiabKDNKG5hlCNdpu-FXJGEYY8E_vQgQC0D_bgusKy9SJggtUFkJ99pJrdVEQ2GqlwvkC4hmM3RxFeRtVUg3jhs4CKRGy1m03vzZ1o3lfG9fSPQMfl-8g&amp;__tn__=-UK-R&amp;c[0]=AT27vgePP5wIklNFebl0cmdzmmdrH6Xd8anlGWS-Al2OLw27-7ChSkpthQvo45IhvkREdT66HMzKn1CorM1i4e5Z6SnhYUQzBqTpkhV0YkWxuwoYpuIiwOhBMX2JTekxObk41UfnLhqSD2MKphtC\" target=\"_blank\">http:\/\/news.lent.az\/news\/275666<\/a>) adl\u0131 yaz\u0131m\u0131zda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verdiyimizd\u0259n, \u00fcz\u0259rind\u0259 geni\u015f dayanma\u011fa ehtiyac g\u00f6rm\u00fcr\u00fck.Az\u0259rbaycan m\u00fchacir\u0259tinin sirli simalar\u0131ndan olan M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015e\u0259rif \u018ff\u0259ndizad\u0259 1921-ci ild\u0259 \u0130stanbulda \u00e7apdan \u00e7\u0131xan \u201cAz\u0259rbaycan v\u0259 inqilab\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 t\u00fcrk zabitl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar yaz\u0131rd\u0131: \u201c\u0130ngilisl\u0259r Az\u0259rbaycanda bulunduqca \u00e7ox miqdarda t\u00fcrk zabitl\u0259r Az\u0259rbaycana gir\u0259 bilmirdi. Amma ingilisl\u0259rin \u00e7\u0259kilm\u0259l\u0259rind\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 i\u015fsiz qalm\u0131\u015f zabitl\u0259rl\u0259 \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k arayanlar Az\u0259rbaycana dolma\u011fa ba\u015flad\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cdn1.img.sputnik.az\/images\/41259\/39\/412593950.jpg\" alt=\"Qanla yaz\u0131lan 28 aprel\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018ff\u0259ndizad\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin t\u00fcrkiy\u0259li zabitl\u0259ri pulla \u0259l\u0259 ald\u0131qlar\u0131n\u0131 iddia edir: \u201cT\u00fcrk zabitl\u0259rin\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin verdiyi c\u00fczi maa\u015f\u0131n m\u00fcqabilind\u0259 bol\u015fevikl\u0259r k\u00fclliyy\u0259tli paralar g\u00f6nd\u0259rirdi. Bak\u0131da olan bu t\u00fcrk zabitl\u0259rinin \u0259ks\u0259rinin t\u00fcrk ordusundan \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 yaxud \u00f6z m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn oralarda qalm\u0131\u015f s\u0259rs\u0259ri g\u00fcruhu kims\u0259l\u0259r oldu\u011funu da anlarsaq, paran\u0131n bunlar \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck qiym\u0259ti oldu\u011fu t\u0259zah\u00fcr etmi\u015f olar. Bol\u015fevikl\u0259r \u00e7ox vaxt t\u00fcrk pa\u015falar\u0131n q\u0259rargah v\u0259 yaxud evl\u0259rind\u0259 y\u0131\u011f\u0131ncaqlar t\u0259rtib edib, b\u0259z\u0259n h\u00f6kum\u0259ti t\u0259hdid edirdil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin x\u00fcsusi xidm\u0259t orqan\u0131 olan \u018fksinqilabla M\u00fcbariz\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n s\u0259dri Na\u011f\u0131 b\u0259y \u015eeyxzamanl\u0131 (Keykurun) da xatir\u0259l\u0259rind\u0259 bol\u015fevik i\u015f\u011fal\u0131 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 Bak\u0131da olan t\u00fcrk zabitl\u0259rin \u201cMoskvadan k\u00fclli miqdarda pul alaraq \u00e7\u00f6pl\u0259ndikl\u0259rini\u201d yaz\u0131r: \u201cAz\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n zabitl\u0259ri orduya q\u0259bul etm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131. G\u0259l\u0259nl\u0259r Parlamentin m\u00fchafiz\u0259 alay\u0131na daxil olurlar. Biz\u0259 sonradan m\u0259lum oldu ki, onlar Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n ald\u0131qlar\u0131 maa\u015fdan bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 \u00e7ox rus pulu da yaban\u00e7\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rd\u0259n al\u0131rlarm\u0131\u015f. H\u00f6kum\u0259timiz i\u015f\u011fal \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 son olaraq bel\u0259 bir q\u0259rar verir: h\u00f6kum\u0259t t\u0259cili olaraq Bak\u0131dan G\u0259nc\u0259y\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259c\u0259k v\u0259 Q\u0131z\u0131l Ordu il\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259n ba\u015flanacaq. Bunun t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn maddi v\u0259sait\u0259 ehtiyac var idi. T\u0259cili olaraq Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti M\u0259rk\u0259zi Banka G\u0259nc\u0259 \u015f\u00f6b\u0259sin\u0259 100 milyon manat g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si \u0259mrini verir. Pullar sand\u0131qlara qabla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 va\u011fzala apar\u0131laraq vaqonlara y\u00fckl\u0259nir. Qatar h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n anda Parlamentin m\u00fchafiz\u0259 alay\u0131ndan q\u0131saboylu t\u00fcrkiy\u0259li zabit olan Xalid ba\u015f\u0131nda \u0259lli-altm\u0131\u015f silahl\u0131 d\u0259st\u0259 \u00fczv\u00fc va\u011fzala g\u0259l\u0259r\u0259k qatar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 mane olur\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fcqutunda m\u00fch\u00fcm rol oynayan Osmanl\u0131 zabitl\u0259rind\u0259n biri v\u0259 b\u0259lk\u0259 d\u0259 birincisi X\u0259lil Pa\u015fa (1882-1957) idi. \u201cSonuncu Osmanl\u0131 pa\u015fas\u0131\u201d ad\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur olan diviziya general\u0131 X\u0259lil Kut \u018fnv\u0259r v\u0259 Nuru pa\u015falar\u0131n \u0259misi idi. \u00dcst\u0259lik, Qafqaz \u0130slam Ordusunun tabe oldu\u011fu \u015e\u0259rq Ordular\u0131n\u0131n qrup komandan\u0131 kimi 1918-ci ilin sentyabr\u0131nda Bak\u0131n\u0131n erm\u0259ni-bol\u015fevik istilas\u0131ndan azad olunmas\u0131nda tarixi rol oynam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ngilisl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Maltaya s\u00fcrg\u00fcn olunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 B\u0259kira\u011fa B\u00f6l\u00fcy\u00fcnd\u0259n h\u0259bsd\u0259n qa\u00e7ma\u011f\u0131 bacaran X\u0259lil Pa\u015fa xatir\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131r ki, Sivasda T\u00fcrkiy\u0259 \u0130stiqlal Sava\u015f\u0131n\u0131n lideri Mustafa Kamal Atat\u00fcrkl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259n sonra yenid\u0259n Az\u0259rbaycana qay\u0131d\u0131r: \u201cQ\u0259rara ald\u0131q ki, m\u0259n \u015f\u0259rq\u0259 gedim. Erm\u0259nistan yolunu ba\u011flamaqla b\u0259rab\u0259r bir yol tap\u0131b Az\u0259rbaycana ke\u00e7\u0259c\u0259kdim. Orada h\u0259m Az\u0259rbaycan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olacaq, h\u0259m d\u0259 \u0259sl bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 t\u0259mas imkanlar\u0131 arayacaqd\u0131m. Onlar\u0131n durumunu v\u0259 Anadolu h\u0259r\u0259kat\u0131na n\u0259 kimi yard\u0131mlar ed\u0259, faydalar toxundura bil\u0259c\u0259yini ara\u015fd\u0131racaqd\u0131m\u201d.X\u0259lil Pa\u015fan\u0131n \u0130ttihad v\u0259 T\u0259r\u0259qqi C\u0259miyy\u0259tin\u0259 m\u0259nsub olmas\u0131, ittihad\u00e7\u0131lar\u0131n liderl\u0259rind\u0259n olan \u018fnv\u0259r Pa\u015fan\u0131n \u0259misi olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n Mustafa Kamal ona m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u00fcr ki, Anadolu h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyind\u0259 t\u0259msil olunma\u011fa can atmas\u0131n, \u00e7\u00fcnki bu, Anadolu h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 \u201cbir ittihad\u00e7\u0131 h\u0259r\u0259kat\u0131\u201d kimi dam\u011falamaq ist\u0259y\u0259nl\u0259rin \u0259lin\u0259 b\u0259han\u0259 ver\u0259 bil\u0259r. Bu \u00fczd\u0259n X\u0259lil Pa\u015fa Az\u0259rbaycana \u201cminba\u015f\u0131 Kamil b\u0259y\u201d ad\u0131na verilmi\u015f v\u0259siq\u0259 il\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015e\u0259rif \u018ff\u0259ndizad\u0259 yaz\u0131r ki, X\u0259lil Pa\u015fa Az\u0259rbaycana g\u0259l\u0259n kimi Az\u0259rbaycan parlamentind\u0259 t\u0259msil olunan \u0130ttihad Partiyas\u0131na \u00fczv olur: \u201cX\u0259lil Pa\u015fa bir m\u00fcdd\u0259t k\u0259ndisini h\u00f6kum\u0259t\u0259 m\u0259zahir g\u00f6st\u0259rib Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn Qaraba\u011fa h\u0259rb etm\u0259y\u0259 bel\u0259 getmi\u015fdis\u0259 d\u0259, sonralar\u0131 a\u00e7\u0131qdan-a\u00e7\u0131\u011fa bol\u015fevik oldu\u011funu elan edib, Az\u0259rbaycan ordusunun h\u00f6kum\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 ita\u0259tini r\u0259dd etdiyi kimi, yan\u0131nda b\u0259rab\u0259r g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f oldu\u011fu Ki\u00e7ik T\u0259l\u0259t b\u0259yi Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rib oralarda \u0259halini h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri \u0259leyhin\u0259 t\u0259\u015fviq v\u0259 t\u0259hrikatda bulunurdu. \u00d6t\u0259 t\u0259r\u0259fd\u0259n k\u0259ndil\u0259rini Ankara h\u00f6kum\u0259tinin t\u0259msil\u00e7isi elan ed\u0259n Doktor Fuad, Saleh Z\u0259ki, Yaqub, \u018fcza\u00e7\u0131 N\u0259dim Agah v\u0259 sair b\u0259yl\u0259r rus bol\u015fevikl\u0259rini evl\u0259rin\u0259 toplay\u0131b h\u00f6kum\u0259ti devirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bomba v\u0259 metralyozlar d\u00fcz\u0259ldirdil\u0259r. X\u0259lil Pa\u015fan\u0131n t\u00f6vsiy\u0259si \u00fcz\u0259rin\u0259 Bak\u0131da bulunan k\u00f6n\u00fcll\u00fc ordu komandanl\u0131\u011f\u0131na Baha S\u0259id b\u0259y t\u0259yin edilmi\u015f v\u0259 bu zat d\u0259xi Az\u0259rbaycan\u0131n k\u0259ndi ordusunu k\u0259ndisi \u0259leyhin\u0259 istifad\u0259 edib Az\u0259rbaycan\u0131 y\u0131xmaqda he\u00e7 bir q\u00fcsur g\u00f6st\u0259rmirdi. Kaz\u0131m Qarab\u0259kir Pa\u015fa ordusundan ax\u0131n-ax\u0131n g\u00f6nd\u0259ril\u0259n zabitl\u0259r bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 dil tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z Bak\u0131da qalmay\u0131b Da\u011f\u0131stana da gedir v\u0259 oralarda \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 \u0130stiqlal Sava\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nd\u0259 g\u0259l\u0259n isiml\u0259rind\u0259n \u015e\u0259rq C\u0259bh\u0259sinin komandan\u0131, sonralar T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisinin s\u0259dri olmu\u015f Kaz\u0131m Qarab\u0259kir Pa\u015fan\u0131n (1882-1948) \u201c\u0130stiqlal H\u0259rbimiz\u201d adl\u0131 memuar\u0131nda yer alan s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259n bel\u0259 anla\u015f\u0131l\u0131r ki, X\u0259lil Pa\u015fa Qaraba\u011fda olark\u0259n yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktublar\u0131nda bel\u0259 M\u00fcsavat h\u00f6kum\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259xribat\u00e7\u0131 f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirib: \u201cAz\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti ingilis t\u0259r\u0259fdar\u0131 v\u0259 h\u0259tta ingilisl\u0259rin oyunca\u011f\u0131 olan bir h\u00f6kum\u0259tdir. Nax\u00e7\u0131vanla \u0259traf\u0131n\u0131, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 Qaraba\u011f\u0131 erm\u0259nil\u0259r\u0259 verm\u0259y\u0259 haz\u0131rd\u0131r. Buna m\u00fcqabil guya Da\u011f\u0131stan\u0131 Az\u0259rbaycana ilhaq ed\u0259c\u0259kl\u0259rmi\u015f. Bol\u015fevikl\u0259r\u0259 tamamil\u0259 m\u00fcxalif h\u00f6kum\u0259tdir. \u0130ctimai r\u0259y v\u0259 ordu da h\u0259r x\u00fcsusda h\u00f6kum\u0259t\u0259 m\u00fcxalif, tamamil\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin lehind\u0259dir\u201d.Kaz\u0131m Qarab\u0259kirin X\u0259lil Pa\u015faya cavab\u0131 bel\u0259 olur: \u201cBol\u015fevik h\u00fccumu qar\u015f\u0131s\u0131nda M\u00fcsavat h\u00f6kum\u0259ti n\u0259 yapa bil\u0259c\u0259k? Onlar bizi \u00f6lm\u00fc\u015f say\u0131rlar, biz\u0259 he\u00e7 yard\u0131m etm\u0259y\u0259 d\u0259 yana\u015fm\u0131rlar. \u0130stanbuldan s\u0259rb\u0259stc\u0259 zabitl\u0259rimizi t\u0259\u015fkilatlar\u0131na almalar\u0131, Nuru Pa\u015fan\u0131n sizinl\u0259 eyni gec\u0259d\u0259 Batum h\u0259bsxanas\u0131ndan Az\u0259rbaycana qa\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, ingilisl\u0259r Az\u0259rbaycan Ordusunu bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 haz\u0131rlay\u0131rlar\u201d.Na\u011f\u0131 b\u0259y \u015eeyxzamanl\u0131 is\u0259 xatir\u0259l\u0259rind\u0259 X\u0259lil Pa\u015faya qar\u015f\u0131 daha ciddi ittiham ir\u0259li s\u00fcr\u00fcr: \u201cH\u00f6kum\u0259timizin i\u00e7\u0259risind\u0259 \u00e7ox m\u0259\u015fum rol oynam\u0131\u015f M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n Hac\u0131nski gizli olaraq Moskva casuslar\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259r\u0259k milli h\u00f6kum\u0259timizin v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u0259leyhin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130kinci ba\u011f\u0131\u015flanmaz \u015f\u0259xs h\u0259rbi nazir general \u018flia\u011fa \u015e\u0131xlinskidir. Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 rus ordusunun ba\u015f top\u00e7u m\u00fcf\u0259tti\u015fi olaraq \u015f\u00f6hr\u0259t qazanm\u0131\u015f general yalan\u00e7\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 olan X\u0259lil Pa\u015fa t\u0259r\u0259find\u0259n aldad\u0131laraq safl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 sad\u0259l\u00f6vhl\u00fcy\u00fcn\u00fcn qurban\u0131 olmu\u015fdur. Q\u0131z\u0131l Ordu s\u0259rh\u0259dimizd\u0259 dayand\u0131\u011f\u0131 zaman h\u00f6kum\u0259timiz Quba valisin\u0259 s\u0259rh\u0259dd\u0259ki d\u0259miryolu relsl\u0259rinin bir kilometr\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00f6k\u00fclm\u0259si \u0259mrini verir. Vali ert\u0259si g\u00fcn \u0259mri yerin\u0259 yetirir. Ancaq bu d\u0259f\u0259 yalan\u00e7\u0131 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 olan X\u0259lil b\u0259y general \u015e\u0131xlinski il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259r\u0259k t\u0259la\u015fla \u201cPa\u015fam, h\u00f6kum\u0259t s\u0259rh\u0259dd\u0259ki d\u0259miryolu relsl\u0259rini s\u00f6kd\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Q\u0131z\u0131l Ordu Anadoluya ged\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kdir v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 k\u00f6m\u0259k gecik\u0259c\u0259kdir. Xahi\u015f edir\u0259m, t\u0259cili t\u0259dbir g\u00f6r\u00fcn\u201d deyir. General onun s\u00f6z\u00fcn\u0259 aldanaraq \u0259mr edir v\u0259 relsl\u0259r t\u0259z\u0259d\u0259n yerin\u0259 tax\u0131l\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Mirz\u0259 Bala M\u0259h\u0259mm\u0259dzad\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan Milli H\u0259r\u0259kat\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r ki, X\u0259lil Pa\u015fa M\u00fcsavat h\u00f6kum\u0259tini yola g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 v\u0259 N\u0259sib b\u0259y Yusifb\u0259yli il\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcbm\u00fc\u015f. R\u0259sulzad\u0259nin ona cavab\u0131 is\u0259 bel\u0259 olub: \u201cEtm\u0259yin, bizi \u00f6z hal\u0131m\u0131za burax\u0131n. Y\u00fcz ild\u0259n b\u0259ri \u0259sar\u0259tind\u0259 oldu\u011fumuz ruslar\u0131 biz daha yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131r\u0131q. Onlar hiyl\u0259 il\u0259 g\u0259l\u0259r, sonra bizi \u0259z\u0259rl\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u0259lil Pa\u015fa iki il \u0259vv\u0259l erm\u0259ni-bol\u015fevik i\u015f\u011fal\u0131ndan azad etdiyi Bak\u0131n\u0131 sanki yenid\u0259n bol\u015fevikl\u0259r\u0259 t\u0259slim etm\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259sirdi. B\u0259s bunun s\u0259b\u0259bi n\u0259 ola bil\u0259rdi? Bu suala birm\u0259nal\u0131 cavab verm\u0259k \u00e7\u0259tindir. Cavab ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Atat\u00fcrkl\u0259 X\u0259lil Pa\u015fa aras\u0131nda Sivasda ba\u015f tutan g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 axtar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Mac\u0259rap\u0259r\u0259st \u0130ttihad v\u0259 T\u0259r\u0259qqi h\u00f6kum\u0259tinin h\u0259rb naziri \u018fnv\u0259r Pa\u015fan\u0131n \u0259misi olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n Atat\u00fcrkd\u0259 X\u0259lil Pa\u015faya qar\u015f\u0131 bir inams\u0131zl\u0131q vard\u0131. Eyni zamanda Atat\u00fcrk\u00fcn tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 t\u0259maslara girm\u0259si X\u0259lil Pa\u015fada Lenin v\u0259 silahda\u015flar\u0131na qar\u015f\u0131 simpatiya duy\u011fusu yarada bil\u0259rdi. Bundan ba\u015fqa, X\u0259lil Pa\u015fa sidq-\u00fcr\u0259kd\u0259n XI Q\u0131z\u0131l Ordunun Anadolunun yard\u0131m\u0131na getm\u0259sin\u0259 inana da bil\u0259rdi. \u00c7\u00fcnki ona Atat\u00fcrk\u00fcn etimad\u0131n\u0131 qazanmaq hava-su kimi laz\u0131m idi.X\u0259lil Pa\u015fa Atat\u00fcrk\u00fcn tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131 art\u0131qlamas\u0131 il\u0259 yerin\u0259 yetirdi: bol\u015fevikl\u0259rin \u0130stiqlal Sava\u015f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn silah-sursat yard\u0131m\u0131 g\u00f6nd\u0259rm\u0259sini t\u0259min etdi, h\u0259m\u00e7inin ruslardan ald\u0131\u011f\u0131 8 tonluq q\u0131z\u0131l k\u00fcl\u00e7\u0259 yard\u0131m\u0131n\u0131 Kaz\u0131m Qarab\u0259kir Pa\u015faya t\u0259slim etdi. Amma b\u00fct\u00fcn bu \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, 12 mart 1921-ci ild\u0259 h\u00f6kum\u0259t \u00fczvl\u0259ri v\u0259 TBMM ba\u015fqan\u0131 Mustafa Kamal Atat\u00fcrk\u00fcn imzalad\u0131\u011f\u0131 q\u0259rarnam\u0259 il\u0259 \u018fnv\u0259r, X\u0259lil pa\u015falar v\u0259 onlar\u0131n yax\u0131nlar\u0131n\u0131n Anadoluya giri\u015fi qada\u011fan edildi. Moskvaya yollanan X\u0259lil Pa\u015fa qarda\u015f\u0131 o\u011flu \u018fnv\u0259r Pa\u015fa T\u00fcrk\u00fcstanda sovet rejimin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcharib\u0259 ba\u015flatd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn SSR\u0130-ni t\u0259rk edib Almaniya, Macar\u0131stan v\u0259 Avstriyaya getdi. 1 avqust 1922-ci ild\u0259 Ankara h\u00f6kum\u0259ti onun T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 giri\u015fin\u0259 icaz\u0259 verdi, lakin Atat\u00fcrk bir daha siyas\u0259t\u0259 qar\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131na dair ondan t\u0259minat ald\u0131. O vaxtdan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna \u2013 1957-ci il\u0259d\u0259k X\u0259lil Pa\u015fa t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fc \u00f6mr\u00fc ya\u015fad\u0131. V\u0259siyy\u0259ti is\u0259 m\u0259zar\u0131na bir \u015f\u00fc\u015f\u0259 rak\u0131 t\u00f6k\u00fclm\u0259si oldu.1920-ci il aprel ay\u0131n\u0131n 27-d\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordusu Az\u0259rbaycan s\u0259rh\u0259dl\u0259rini ke\u00e7di, Quba v\u0259 Qusar i\u015f\u011fal edildi. C\u00fcmhuriyy\u0259tin h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0259n q\u0259rb c\u0259bh\u0259sind\u0259 \u2013 Qaraba\u011fda erm\u0259ni qiyam\u00e7\u0131lar\u0131na qar\u015f\u0131 sava\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Samur s\u0259rh\u0259d qo\u015funlar\u0131n\u0131n Yalamada XI Q\u0131rm\u0131z\u0131 Orduya m\u00fcqavim\u0259ti ciddi itki il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259 \u201cAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 27 aprel g\u00fcn\u00fcnd\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n \u201co g\u00fcn ax\u015fama do\u011fru \u015f\u0259h\u0259rin m\u00fchafiz\u0259sin\u0259 m\u0259xsus k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u0259halid\u0259n t\u0259\u015fkil olunan v\u0259 zabitl\u0259ri s\u0131rf t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl ed\u0259n \u201cYard\u0131m alay\u0131\u201dn\u0131n, yen\u0259 t\u00fcrk zabitl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunan zirehli avtomobill\u0259rin v\u0259 donanmada xidm\u0259t ed\u0259n Osmanl\u0131 zabitl\u0259rind\u0259n bir qisminin bol\u015fevik lehind\u0259 olduqlar\u0131\u201dndan s\u00f6z a\u00e7\u0131r: \u201cEyni zamanda m\u00fcsafir\u0259t\u0259n Bak\u0131da bulunan Osmanl\u0131 t\u00fcrkl\u0259rind\u0259n bir qisim m\u0259sul zat\u0131n a\u011fz\u0131ndan i\u015far\u0259 olunuyordu ki, \u201cg\u0259l\u0259n Q\u0131z\u0131l Ordu komandan\u0131 Necati b\u0259y nam\u0131nda bir t\u00fcrkd\u00fcr. Bu ordu \u00f6l\u00fcm-qal\u0131m m\u00fcbariz\u0259si i\u00e7ind\u0259 bulunan Anadolunun m\u00fcavin\u0259tin\u0259 qo\u015fuyor. Bu q\u00fcvv\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 g\u00f6st\u0259ril\u0259c\u0259k m\u00fcqavim\u0259t T\u00fcrkiy\u0259nin xilas\u0131n\u0131 \u0259ng\u0259l ed\u0259c\u0259k bir hadis\u0259 ola bil\u0259r ki, b\u00f6y\u00fck t\u00fcrkl\u00fck v\u0259 islaml\u0131q n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rind\u0259n bir x\u0259yan\u0259tdir\u201d.R\u0259sulzad\u0259 yaz\u0131r ki, aprelin 28-d\u0259n etibar\u0259n \u00fc\u00e7r\u0259ngli Az\u0259rbaycan bayra\u011f\u0131 qism\u0259n Sovet v\u0259 Osmanl\u0131 bayraqlar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z edildi. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/5\/5d\/Red_Army_in_Baku.jpg\" alt=\"Aprel i\u015f\u011fal\u0131 \u2014 Vikipediya\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Milis d\u0259st\u0259l\u0259rind\u0259, yard\u0131m alay\u0131nda, \u015f\u0259h\u0259r komandanl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 dig\u0259r m\u0259sul m\u0259qamlarda bulunan t\u00fcrk (Osmanl\u0131) ad v\u0259 imzas\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131xan \u0259mrl\u0259r, b\u0259yannam\u0259 v\u0259 elanlar g\u00f6z\u0259 \u00e7arp\u0131rd\u0131: \u201c\u00d6yl\u0259 bir t\u0259sir hasil oluyordu ki, ixtilal\u0131 yapan t\u0259cav\u00fczkar rus ordusu deyil, Osmanl\u0131 t\u00fcrkl\u0259ridir. M\u00fcsavat h\u00f6kum\u0259ti devrilmi\u015f, yerin\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 h\u00f6kum\u0259ti qurulmu\u015fdur\u201d.Ancaq bu yalan\u0131n \u00f6mr\u00fc he\u00e7 bir h\u0259ft\u0259 d\u0259 \u00e7\u0259km\u0259di. \u0130\u015f\u011fal fakt\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra yeni hakimiyy\u0259t aprel ay\u0131n\u0131n 29-da g\u00fcnd\u00fcz saat 14-d\u0259 Sovet hakimiyy\u0259tin\u0259 ordu g\u00f6nd\u0259rilm\u0259si haqq\u0131nda r\u0259smi m\u00fcraci\u0259t etdi. M\u00fcraci\u0259td\u0259 deyilirdi: \u201cXarici v\u0259 daxili \u0259ksinqilab\u0131n birl\u0259\u015fmi\u015f quldur d\u0259st\u0259l\u0259rinin t\u0259zyiqin\u0259 \u00f6z q\u00fcvv\u0259si il\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 imkan\u0131 olmayan Az\u0259rbaycan M\u00fcv\u0259qq\u0259ti \u0130nqilab Komit\u0259si d\u00fcnya imperializmin\u0259 qar\u015f\u0131 birg\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn qarda\u015fl\u0131q ittifaq\u0131 ba\u011flama\u011f\u0131 Rusiya Sovet Respublikas\u0131 h\u00f6kum\u0259tin\u0259 t\u0259klif edir v\u0259 Q\u0131z\u0131l Ordu d\u0259st\u0259l\u0259ri g\u00f6nd\u0259rm\u0259k yolu il\u0259 d\u0259rhal h\u0259qiqi yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259yi xahi\u015f edir\u201d. Halbuki ist\u0259nil\u0259n ordu art\u0131q Bak\u0131da idi v\u0259 Anadoluya getm\u0259k d\u0259 yaddan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. Q\u0131z\u0131l Ordu may\u0131n 1-d\u0259 Bak\u0131ya daxil oldu. \u00dcst\u0259lik, Anadoluya yard\u0131ma getm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00f6lg\u0259l\u0259rini tutma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fmin b\u0259y qeyd edir ki, Bak\u0131n\u0131n Q\u0131z\u0131l Ordu t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131ndan iki g\u00fcn sonra t\u00fcrk komandanlar rus yolda\u015flarla \u0259v\u0259z edildi: \u201cF\u0259q\u0259t i\u015f bununla da qalmad\u0131. N\u0259 q\u0259d\u0259r Osmanl\u0131 zabiti varsa, h\u0259psini ya h\u0259bs v\u0259 yaxud qap\u0131 d\u0131\u015far\u0131 etdil\u0259r. Art\u0131q h\u0259r k\u0259s aldand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyordu. Bu x\u00fcsusda aldananlar yaln\u0131z Osmanl\u0131 m\u00fcsafirl\u0259rimiz deyildi\u201d.Na\u011f\u0131 b\u0259y \u015eeyxzamanl\u0131 yaz\u0131r ki, i\u015f\u011faldan iki g\u00fcn sonra, y\u0259ni \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fc Q\u0131z\u0131l Ordu t\u00fcrkiy\u0259li \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t \u201cYard\u0131m alay\u0131\u201dn\u0131 m\u00fchasir\u0259y\u0259 ald\u0131: \u201cS\u0131ravil\u0259rin \u0259ll\u0259rind\u0259n silahlar\u0131n\u0131 alaraq \u00f6zl\u0259rin\u0259 d\u0259 \u201cMar\u015f, mar\u015f eviniz\u0259\u201d dey\u0259r\u0259k qovdular. Alay\u0131n \u0259l\u0259 ke\u00e7\u0259n zabitl\u0259ri g\u00fcll\u0259l\u0259ndil\u0259r. \u018fl\u0259 ke\u00e7m\u0259y\u0259nl\u0259r is\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t gizl\u0259ndikd\u0259n sonra canlar\u0131n\u0131 qurtararaq h\u0259r\u0259si bir t\u0259r\u0259f\u0259 da\u011f\u0131ld\u0131lar. Art\u0131q bol\u015fevikl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 bu avant\u00fcristl\u0259rin v\u0259zif\u0259l\u0259ri bitmi\u015f hesab olunurdu. Bunlardan X\u0259lil Pa\u015fa, Baba S\u0259id, Nail v\u0259 dig\u0259r bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r canlar\u0131n\u0131 qurtararaq G\u00fcrc\u00fcstana \u00e7ata bilmi\u015fdil\u0259r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/encrypted-tbn0.gstatic.com\/images?q=tbn%3AANd9GcQf8Cz3bG2Ipr6j2yqbiBCqB40aMfr1cD8_lEZ7AERp78Me9aj1&amp;usqp=CAU\" alt=\"B\u00f6y\u00fck faci\u0259'\u201427 Aprel i\u015f\u011fal\u0131 v\u0259 ya Son iclas (22-ci yaz\u0131)\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Eyni qeydl\u0259r\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015e\u0259rif \u018ff\u0259ndizad\u0259nin \u0259s\u0259rind\u0259 d\u0259 rast g\u0259lirik: \u201c<strong>Ankaran\u0131n g\u00f6nd\u0259rmi\u015f oldu\u011fu r\u0259smi [v\u0259] qeyri-r\u0259smi m\u0259murlar bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 anla\u015faraq bir qur\u015fun atmadan Az\u0259rbaycan\u0131 ruslara t\u0259slim etdikl\u0259ri halda, ruslar n\u0259 Anadoluya rus ordusu g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r v\u0259 n\u0259 d\u0259 h\u0259tta Az\u0259rbaycandak\u0131 t\u00fcrkl\u0259ri orada buraxd\u0131lar, bil\u0259ks, h\u0259psini oralardan \u00e7\u0131xartd\u0131lar\u201d<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Na\u011f\u0131 b\u0259y i\u015f\u011fal\u0131n ikinci g\u00fcn\u00fcn\u00fc bel\u0259 t\u0259svir edir: \u201c<strong>\u0130\u015f\u011fal\u0131n ikinci g\u00fcn\u00fc idi. \u201c\u0130ttihad\u0131 \u0130slam\u201d Partiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri doktor Qara b\u0259y Qarab\u0259yov il\u0259 sad\u0259l\u00f6vh general \u015e\u0131xlinski Bak\u0131dak\u0131 kazarmalar\u0131 g\u0259z\u0259r\u0259k az\u0259ri \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 nitq s\u00f6yl\u0259yirdil\u0259r. Qarab\u0259yov dind\u0259n, islam\u00e7\u0131l\u0131qdan b\u0259hs etdiyi halda, qoca general \u015e\u0131xlinski \u201c\u00d6vladlar\u0131m, T\u00fcrk Ordusu pa\u015falar\u0131n\u0131n komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda g\u0259l\u0259r\u0259k Bak\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n t\u0259mizl\u0259dil\u0259r. \u0130ndi is\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k n\u00f6vb\u0259si biz\u0259 \u00e7at\u0131b. T\u00fcrkl\u0259rin \u0130stanbulunu d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r i\u015f\u011fal etmi\u015fl\u0259r<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p> \u0130stanbulu d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n t\u0259mizl\u0259m\u0259k laz\u0131md\u0131r. M\u0259n d\u0259 siz \u0259sg\u0259rl\u0259rimi g\u00f6t\u00fcr\u00fcb yard\u0131m ed\u0259c\u0259y\u0259m. Siz d\u0259 ged\u0259c\u0259yiniz\u0259 v\u0259 sava\u015faca\u011f\u0131n\u0131za s\u00f6z verirsinizmi?\u201d dey\u0259 soru\u015fur. \u018fsg\u0259rl\u0259r sevinc g\u00f6z ya\u015flar\u0131 i\u00e7ind\u0259 \u201cGed\u0259c\u0259yik v\u0259 \u00f6l\u0259c\u0259yik\u201d dey\u0259 ba\u011f\u0131r\u0131rlar. \u015e\u0131xlinski \u201c\u00f6vladlar\u0131m, yard\u0131ma ged\u0259n yaln\u0131z biz olmayaca\u011f\u0131q. \u018fnv\u0259r Pa\u015fa vaxtil\u0259 Rusiyaya \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f t\u00fcrk \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259rini v\u0259 bir milyona yax\u0131n tatar k\u00f6n\u00fcll\u00fcs\u00fcn\u00fc toplayaraq g\u0259lir. Onlar g\u0259lib buradan ke\u00e7\u0259c\u0259k. Biz d\u0259 onlarla ged\u0259c\u0259yik\u201d deyir. Safdil \u015e\u0131xlinski bu s\u00f6zl\u0259ri inanaraq s\u00f6yl\u0259yirmi\u015f. O, bol\u015fevikl\u0259r\u0259 sat\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131, ancaq xainl\u0259rin t\u0259bli\u011fat\u0131na sad\u0259l\u00f6vhc\u0259sin\u0259 inanaraq qo\u015fulmu\u015fdu. O g\u00fcnl\u0259rd\u0259 bol\u015fevikl\u0259r \u201c\u018fnv\u0259r Pa\u015fa ordusu il\u0259 g\u0259lir\u201d dey\u0259 bir \u015fayi\u0259 burax\u0131rlar v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259h\u0259r \u0259halisi va\u011fzala t\u0259r\u0259f y\u00fcr\u00fc\u015f edir. <strong>Sonra \u201c\u018fnv\u0259r Pa\u015fa bir g\u00fcn gecikir\u201d dey\u0259 ikinci bir \u015fayi\u0259 burax\u0131rlar v\u0259 xalq evl\u0259rin\u0259 qay\u0131d\u0131r\u201d. <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Cavid \u0130SMAYIL 1920-ci il aprelin 27-d\u0259 Lenin t\u0259r\u0259find\u0259n Moskvada N\u0259riman N\u0259rimanovun s\u0259drliyi il\u0259 Az\u0259rbaycan M\u00fcv\u0259qq\u0259ti H\u0259rbi \u0130nqilab Komit\u0259si yarad\u0131ld\u0131. T\u0259rkibin\u0259 N\u0259rimanovdan ba\u015fqa Q\u0259z\u0259nf\u0259r Musab\u0259yov,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5164,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-5163","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5163","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5163"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5163\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5165,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5163\/revisions\/5165"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5164"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5163"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5163"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5163"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}