{"id":51723,"date":"2021-10-22T01:50:06","date_gmt":"2021-10-21T21:50:06","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=51723"},"modified":"2021-10-22T01:50:11","modified_gmt":"2021-10-21T21:50:11","slug":"xx-%c9%99srd%c9%99-turkl%c9%99r%c9%99-qarsi-kurd-erm%c9%99ni-birliyi-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=51723","title":{"rendered":"XX \u018fSRD\u018f T\u00dcRKL\u018fR\u018f QAR\u015eI K\u00dcRD-ERM\u018fN\u0130 B\u0130RL\u0130Y\u0130"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>AV\u0130M, T\u00fcrk-Erm\u0259ni probleminin i\u00e7\u0259risind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259ni h\u0259d\u0259f alan separat\u00e7\u0131 k\u00fcrd-erm\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259rini v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq \u00fczr\u0259 yeni bir ara\u015fd\u0131rma v\u0259 i\u015f ba\u015flatm\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 \u00fcmumi m\u0259lumat verm\u0259k v\u0259 bu ara\u015fd\u0131rman\u0131n \u0259sas m\u00f6vzular\u0131 haqq\u0131nda fikir verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ke\u00e7mi\u015f hadis\u0259l\u0259rin ilk xronoloji m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini ortaya \u00e7\u0131xar\u0131b.<br><br>1898-1899: K\u00fcrdl\u0259rl\u0259 raz\u0131la\u015fmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn ilk c\u0259hdl\u0259r Cenevr\u0259d\u0259 erm\u0259ni t\u0259bli\u011fat\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n k\u00fcrdl\u0259r aras\u0131nda \u00e7ap olunmu\u015f \u0259r\u0259b h\u0259rfl\u0259ri il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f k\u00fcrd komm\u00fcnikelerinin Da\u015fnaksutyun komit\u0259sinin n\u0259\u015fr orqan\u0131 olan &#171;Da\u015fnaksutyun&#187; q\u0259zeti vasit\u0259si il\u0259 yay\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u015flad\u0131. [1]<br><br>Bu ifad\u0259l\u0259r xaricd\u0259 olan v\u0259 da\u015fnaklarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n b\u0259zi k\u00fcrd ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 k\u00fcrdl\u0259r\u0259 ke\u00e7mi\u015fi bir k\u0259nara qoyub erm\u0259ni qarda\u015flar\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259l\u0259ri t\u00f6vsiy\u0259 edilirdi. [2]<br><br>1916: 1916-c\u0131 ilin iyulunda ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n Erzincan\u0131 i\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra Rusiya ordusundak\u0131 k\u00f6n\u00fcll\u00fc erm\u0259nil\u0259rd\u0259n biri olan Govdinli Murat Pa\u015fa v\u0259 rus komandiri Lahof (m\u0259\u015fhur Lyaxov), Dersim k\u00fcrd tayfalar\u0131na \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259k v\u0259 T\u00fcrk ordular\u0131na qar\u015f\u0131 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k bir araya g\u0259lm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r. Bu d\u0259v\u0259t Elaziz vilay\u0259tinin Koruk k\u0259ndi, bir alay komandiri olaraq v\u0259zif\u0259 yerin\u0259 yetir\u0259n v\u0259 batalyonu il\u0259 Erzincan c\u0259bh\u0259sind\u0259n olan ruslara qo\u015fulan k\u00fcrd Mustafa Vefa t\u0259r\u0259find\u0259n al\u0131nd\u0131. Ruslarla K\u00fcrd\u00fcstan\u0131n qurulmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r ba\u015flad\u0131. F\u0259rat \u00e7ay\u0131n\u0131n c\u0259nubunu v\u0259 \u015f\u0259rqini \u0259hat\u0259 ed\u0259n bir K\u00fcrd\u00fcstana Dersim \u0259traf\u0131ndak\u0131 \u0259razil\u0259r d\u0259 daxil edil\u0259r\u0259k tan\u0131n\u0131b. Ancaq 1917-ci il Rus \u0130nqilab\u0131ndan sonra Ruslar b\u00f6lg\u0259d\u0259n \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar v\u0259 Dersimin Ko\u00e7giri tayfa lideri olan erm\u0259ni Murat Pa\u015fa, Ali\u015fer \u018ff\u0259ndi il\u0259 davaml\u0131 bir ittifaq yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131, lakin raz\u0131la\u015fa bilm\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259hdl\u0259ri n\u0259tic\u0259siz qald\u0131. [3]<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"760\" height=\"553\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/VHM6KI-1.png\" alt=\"\" data-id=\"51730\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=51730\" class=\"wp-image-51730\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/VHM6KI-1.png 760w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/VHM6KI-1-300x218.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/VHM6KI-1-150x109.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 760px) 100vw, 760px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"271\" height=\"300\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/PTfLd4-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"51731\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/PTfLd4-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=51731\" class=\"wp-image-51731\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/PTfLd4-1.jpg 271w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/PTfLd4-1-136x150.jpg 136w\" sizes=\"auto, (max-width: 271px) 100vw, 271px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>1919: Paris S\u00fclh Konfrans\u0131nda K\u00fcrd \u015e\u0259rif Pa\u015fa v\u0259 Erm\u0259ni Boqos Nubar Pa\u015fa K\u00fcrd\u00fcstan v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259ldil\u0259r. Onlar h\u0259m\u00e7inin Antanta D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 birg\u0259 m\u00fcxt\u0259lif c\u0259hdl\u0259r etdil\u0259r v\u0259 K\u00fcrd\u00fcstan v\u0259 Erm\u0259nistanla ba\u011fl\u0131 ortaq bir memorandum verm\u0259y\u0259 q\u0259rar verdil\u0259r. [4] Ancaq K\u00fcrdl\u0259r aras\u0131nda \u015eerif Pa\u015fan\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin olmad\u0131\u011f\u0131na dair etirazlar bu c\u0259hdi bo\u015fa \u00e7\u0131xard\u0131.<br><br>Separat\u00e7\u0131 k\u00fcrd-erm\u0259ni ittifaq\u0131 1920-1930-cu ill\u0259rd\u0259 Mosul v\u0259 Hatay probleml\u0259ri s\u0259b\u0259biyl\u0259 \u0130ngilis v\u0259 Frans\u0131z t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259st\u0259kl\u0259ndi.<br><br>1927: \u015eeyx Sait \u00fcsyan\u0131ndan sonra b\u0259zi separat\u00e7\u0131 k\u00fcrd liderl\u0259ri \u0130raq\u0131n Rewanduz \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Britaniya mandatl\u0131 valisi Seyyit Tahan\u0131n evind\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ke\u00e7irm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Ancaq bu g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 \u0130ngilisl\u0259r k\u00fcrdl\u0259rin t\u0259\u015fkilatlanma t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcl\u0259r v\u0259 Da\u015fnak Partiyas\u0131 il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r, k\u00fcrd v\u0259 erm\u0259ni davalar\u0131n\u0131n birl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa t\u00f6vsiy\u0259 etdil\u0259r. [5] H\u0259r iki t\u0259r\u0259fin m\u0259nims\u0259nilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00fcrdc\u0259 &#171;m\u0259nlik&#187; anlam\u0131na g\u0259l\u0259n &#171;hoybon&#187; v\u0259 erm\u0259ni dilind\u0259 &#171;yurd&#187; m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n &#171;haypun&#187; s\u00f6zl\u0259rinin &#171;hoybon&#187; s\u00f6z\u00fc il\u0259 &#171;calaq&#187; edib, &#171;Hoybun&#187; ad\u0131yla raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. N\u0259hay\u0259t, 21 iyun 1928-ci ild\u0259 Hoybun v\u0259 Da\u015fnak C\u0259miyy\u0259tl\u0259ri H\u0259l\u0259bd\u0259 r\u0259smi olaraq g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flad\u0131lar. Bedirhan A\u015firetind\u0259n c\u0259lad\u0259t Ali Bedirhan il\u0259 Vahan Papazyan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 K\u00fcrd-Erm\u0259ni \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 bel\u0259c\u0259 t\u0259min edilmi\u015f oldu. Buna g\u00f6r\u0259:<br><br>1. Erm\u0259ni Da\u015fnak C\u0259miyy\u0259ti \u00f6zl\u0259ri il\u0259 K\u00fcrd Mill\u0259ti aras\u0131ndak\u0131 s\u0259rg\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259ri unutdu v\u0259 ittifaq etdi. K\u00fcrd Hoybun c\u0259miyy\u0259ti d\u0259 h\u0259qiqi d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rini d\u0259rk ed\u0259r\u0259k, erm\u0259ni mill\u0259ti il\u0259 bir araya g\u0259l\u0259r\u0259k q\u00fcvv\u0259l\u0259rini \u00fcmumi m\u0259qs\u0259dl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259rcl\u0259y\u0259c\u0259kdil\u0259r.<br><br>2. Da\u015fnak C\u0259miyy\u0259ti k\u00fcrd m\u00fcst\u0259qilliyini t\u0259min etm\u0259k v\u0259 milli m\u0259qs\u0259dl\u0259rini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn siyasi, inzibati v\u0259 h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rini m\u0259mnuniyy\u0259tl\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u0259c\u0259kdir.<br><br>3. Erm\u0259nistan v\u0259 K\u00fcrd\u00fcstan\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259ri h\u0259r iki icma m\u00f6h\u00fcr\u00fc il\u0259 t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259rildiyi kimi &#8230;&#8230; bu \u015f\u0259kild\u0259 davam ed\u0259n madd\u0259l\u0259r, \u00fcmumi olaraq k\u00fcrd Hoybun C\u0259miyy\u0259ti il\u0259 erm\u0259ni da\u015fnak C\u0259miyy\u0259tinin T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 birlikd\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259c\u0259kl\u0259rini \u00f6hd\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fckl\u0259ri bir m\u0259tnin detallar\u0131 \u015f\u0259klind\u0259dir. [6]<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"290\" height=\"174\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/7STVbH.png\" alt=\"\" data-id=\"51732\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=51732\" class=\"wp-image-51732\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/7STVbH.png 290w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/7STVbH-150x90.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/7STVbH-184x109.png 184w\" sizes=\"auto, (max-width: 290px) 100vw, 290px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"233\" height=\"216\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-5.jpg\" alt=\"\" data-id=\"51733\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-5.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=51733\" class=\"wp-image-51733\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-5.jpg 233w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-5-150x139.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 233px) 100vw, 233px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>1929: Bedirhanlardan S\u00fcreyya Ali Bedirhan, &#171;T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 Qar\u015f\u0131 K\u00fcrd\u00fcstan\u0131n Davas\u0131&#187; adl\u0131 kitab\u0131nda erm\u0259ni-k\u00fcrd ittifaq\u0131na dair; &#171;1927-ci ilin oktyabr\u0131nda Hoybun v\u0259 k\u00fcrd xalq\u0131n\u0131 t\u0259msil ed\u0259n erm\u0259ni xalqlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, T\u00fcrkl\u0259ri ortaq d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259ri kimi tan\u0131maqla v\u0259 maraqlar\u0131n\u0131n birliyini q\u0259bul etm\u0259kl\u0259 \u00fcmumi bir raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259ldil\u0259r. Mill\u0259tim ad\u0131 il\u0259 c\u0259sar\u0259tli erm\u0259ni xalq\u0131na d\u0259rin h\u00fcznl\u0259 ba\u015fsa\u011fl\u0131\u011f\u0131 verdim. Onlar\u0131n Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn qanuni ist\u0259kl\u0259rin\u0259 h\u00f6rm\u0259t etdiyimiz\u0259 inanmalar\u0131n\u0131 ist\u0259yir\u0259m. [7]<br><br>20 Aprel 1929: Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyind\u0259n Riyaset-i Cumhur Katib-i Cumili\u011fiy\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n bir s\u0259n\u0259dd\u0259 da\u015fnaklar erm\u0259ni m\u00fchacirl\u0259rini T\u00fcrkiy\u0259 s\u0259rh\u0259din\u0259 qoyaraq v\u0259 bel\u0259likl\u0259 k\u00fcrdl\u0259rl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259r\u0259k bir Erm\u0259ni Oca\u011f\u0131 qurma\u011f\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259yirl\u0259r. Antanta il\u0259 d\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Suriyaya k\u00f6\u00e7 ed\u0259n k\u00fcrdl\u0259r v\u0259 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n qar\u0131\u015f\u0131q \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil edil\u0259r\u0259k, bu \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ke\u00e7\u0259c\u0259kl\u0259ri, k\u00fcrdl\u0259rin Suriyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 Komita t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olduqlar\u0131 v\u0259 da\u015fnaklar\u0131n h\u0259r yerd\u0259 k\u00fcrdl\u0259r\u0259 maksimum d\u0259st\u0259k v\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rdikl\u0259ri xat\u0131rlan\u0131r. [8]<br><br>18 \u0130yul 1929: Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyind\u0259n Ba\u015f \u0130dar\u0259y\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f gizli bir m\u0259ktubda Suriyada bir k\u00fcrd d\u0259st\u0259sinin yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 v\u0259 b\u0259zi erm\u0259nil\u0259rin bu d\u0259st\u0259y\u0259 daxil oldu\u011fu, pulemyot, silah v\u0259 s. oldu\u011fu v\u0259 \u0130ngilisl\u0259rd\u0259n t\u0259yyar\u0259 alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 bildirilirdi. [9]<br><br>\u0130yul 1929: H\u0259l\u0259bd\u0259 ba\u015fda C\u0259lad\u0259t Ali Bedirhan olmaqla b\u0259zi separat\u00e7\u0131 k\u00fcrd\u00e7\u00fcl\u0259rin v\u0259 Vahan Papazyan, H\u0131r\u015fak Papazyan kimi erm\u0259nil\u0259rin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n y\u0131\u011f\u0131ncaqda, T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 edil\u0259c\u0259k bir \u00fcsyan h\u0259r\u0259k\u0259tind\u0259 h\u0259r \u015feyin \u0259skiksiz v\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l olmas\u0131na diqq\u0259t edilm\u0259sin\u0259 v\u0259 Suriyadak\u0131 k\u00fcrdl\u0259r il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki k\u00fcrdl\u0259rd\u0259n m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r faydalanmaq q\u0259rara al\u0131nd\u0131. [10]<br><br>5 sentyabr 1929: Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyind\u0259n Riyaset-i Cumhur Katib-i Umumili\u011fiy\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n ba\u015fqa bir s\u0259n\u0259d da\u015fnaklar\u0131n Paris konqresind\u0259 erm\u0259ni-k\u00fcrd \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131na x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259si v\u0259 S\u00fcreyya Bedirhan\u0131n v\u0259zif\u0259si k\u00fcrd v\u0259 erm\u0259ni sakinl\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb t\u0259\u015fviq etm\u0259si idi. Hedion komit\u0259sinin Hoybun komit\u0259sind\u0259 i\u015ftirak\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 da qeyd olunur, \u00e7\u00fcnki \u015f\u0259rq \u0259yal\u0259tl\u0259rind\u0259 k\u00fcrdl\u0259r v\u0259 t\u00fcrkl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 davam edirdi. S\u0259n\u0259dd\u0259 Simon Vramyan\u0131n Trotsak q\u0259zetind\u0259 d\u0259rc olunmu\u015f m\u0259qal\u0259si d\u0259 yer al\u0131b. Vramyan k\u00fcrdl\u0259rin oyanm\u0131\u015f bir mill\u0259t oldu\u011funu v\u0259 azadl\u0131q ist\u0259yi il\u0259 \u00fcsyan qald\u0131rd\u0131qlar\u0131n\u0131, bu h\u0259r\u0259kat\u0131n art\u0131q qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011f\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 \u015e\u0259rqi Anadolu torpaqlar\u0131n\u0131n k\u00fcrdl\u0259r\u0259 v\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259xsus oldu\u011funu bildirmi\u015fdi. [11]<br><br>1930, A\u011fr\u0131 \u00fcsyan\u0131: \u00dcsyan, A\u011fr\u0131 b\u00f6lg\u0259sind\u0259 v\u0259 \u0130hsan Nuri, erm\u0259ni Zilan v\u0259 \u0130brahim Huske Telli b\u00f6lg\u0259sind\u0259ki Haydaranl\u0131, Hasenanl\u0131, Cibranl\u0131 v\u0259 dig\u0259r k\u00fcrd tayfalar\u0131n\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ba\u015flad\u0131. K\u00fcrd tayfalar\u0131ndan ba\u015fqa b\u0259zi erm\u0259ni v\u0259 k\u00fcrd d\u0259st\u0259l\u0259ri \u00fcsyanda i\u015ftirak edirdil\u0259r. \u00dcsyan \u0130ran v\u0259 \u0130raqdan g\u0259l\u0259r\u0259k, Zilan, \u015eemdinli v\u0259 Dersim Ko\u00e7girili q\u0259bil\u0259l\u0259rind\u0259n olan Ali\u015ferin d\u0259st\u0259yi il\u0259 bu b\u00f6lg\u0259l\u0259r\u0259 yay\u0131ld\u0131. 1930-cu ilin sentyabr\u0131nda \u00fcsyan yat\u0131r\u0131ld\u0131. [12]<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>11 sentyabr 1930: Erm\u0259ni Da\u015fnak C\u0259miyy\u0259tinin q\u0259zetl\u0259rind\u0259n olan Husaper q\u0259zeti a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 s\u00f6zl\u0259ri yazm\u0131\u015fd\u0131: &#171;&#8230; K\u00fcrdl\u0259rl\u0259 te\u015frik-i i\u015f etdiyimizd\u0259n g\u00f6r\u0259 bizi t\u0259nqid ed\u0259n r\u0259qibl\u0259rimiz bilm\u0259lidir ki, Da\u015fnaklar\u0131n yegan\u0259 m\u0259qs\u0259di \u0259b\u0259di d\u00fc\u015fm\u0259nimiz olan T\u00fcrk\u00fc m\u0259hv etm\u0259kdir. T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 nifaq toxumlar\u0131 soxmaq, T\u00fcrkiy\u0259ni z\u0259h\u0259rl\u0259m\u0259k, i\u015fd\u0259 v\u0259zif\u0259miz bunlard\u0131r. Bel\u0259likl\u0259 k\u00fcrdl\u0259r\u0259 yax\u0131nl\u0131q n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259k erm\u0259ni i\u015fin\u0259 xidm\u0259tdir &#8230; [13]<br><br>9 iyul 1934: Birinci K\u00fcrd Ba\u015f Konfrans\u0131 \u0130r\u0259vanda ke\u00e7irildi v\u0259 bu konfrans\u0131n f\u0259xri s\u0259dri Erm\u0259nistan\u0131n prezidenti oldu. Prezident \u00f6z \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda k\u00fcrdl\u0259rin Erm\u0259nistan say\u0259sind\u0259 canland\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulad\u0131. [14]<br><br>1936: C\u0259lad\u0259t Ali Bedirhan\u0131n c\u0259hdl\u0259riyl\u0259 erm\u0259ni da\u015fnak, k\u00fcrd Hoybun c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa \u015eamdak\u0131 \u00c7\u0259rk\u0259z C\u0259miyy\u0259ti d\u0259 daxil olmu\u015f v\u0259 bu \u00fc\u00e7 c\u0259miyy\u0259t, 1937-ci ilin bahar\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 yeni bir \u00fcsyan \u00e7\u0131xard\u0131lmas\u0131na q\u0259rar ver\u0259r\u0259k, bu m\u00f6vzuda m\u00fctt\u0259fiq \u0259\u015fir\u0259tl\u0259r\u0259 haz\u0131rl\u0131q etm\u0259l\u0259ri t\u0259limat\u0131n\u0131 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. [ 15]<br><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"600\" height=\"360\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/BTS5d8.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-51734\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/BTS5d8.png 600w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/BTS5d8-300x180.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/BTS5d8-150x90.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/BTS5d8-184x109.png 184w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>15 Sentyabr 1937: Yen\u0259 Terapiya V\u0259kal\u0259tind\u0259n r\u0259yas\u0259t-i Cumhur Katib-i Umumiliyin\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n ba\u015fqa bir s\u0259n\u0259dd\u0259, &#171;\u0130raq\u0131n Zaho q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259n T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 b\u00f6y\u00fck miqdarda silah v\u0259 sursat ke\u00e7irildiyi v\u0259 bu silahlar\u0131n k\u00fcrd Hoybun C\u0259miyy\u0259ti maskas\u0131 alt\u0131nda erm\u0259ni da\u015fnak C\u0259miyy\u0259ti Kirkor, Hac\u0131 Bedo, Sasonlu Garo v\u0259 b\u0259zi k\u00fcrdl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Mosul k\u00fcrd tayfalar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n sat\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 deyilm\u0259kd\u0259dir. [16]<br><br>1937 Dersim \u00fcsyan\u0131: \u00fcsyandak\u0131 erm\u0259nil\u0259rin v\u0259 Hoybunun t\u0259sirini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k \u00e7\u0259tindir, ancaq Nuri Dersimi kitab\u0131nda, Abdullah Abdullah Alpdogan (Dersimd\u0259ki \u00fcsyan\u0131 yat\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259sul olan T\u00fcrk ordusunun komandirl\u0259rind\u0259n biri) m\u0259nd\u0259n Cor\u00e7oh k\u0259ndi haqq\u0131nda soru\u015fdu v\u0259 \u0259lav\u0259 etdi: Bu erm\u0259ni Dersimd\u0259n Suriyaya qay\u0131dark\u0259n yolda tutuldu v\u0259 ifad\u0259si olmadan m\u0259hv edildi. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, bu erm\u0259ni bir m\u00fcdd\u0259t sizinl\u0259 qald\u0131 &#8230; &#187; [17] v\u0259 o, Dersim \u00fcsyan\u0131nda Hoybun v\u0259 da\u015fnak icmalar\u0131n\u0131n olmas\u0131n\u0131 n\u00fcmun\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi.<br><br>&#8212; Xatay v\u0259 Mosul m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rinin lehin\u0259 v\u0259 ya \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u00f6z\u00fclm\u0259si il\u0259 separat\u00e7\u0131 K\u00fcrd-Erm\u0259nistan \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 dayand\u0131r\u0131ld\u0131, ancaq Kipr S\u00fclh \u018fm\u0259liyyat\u0131 sonras\u0131 yenid\u0259n canland\u0131.<br><br>Noyabr 1974: K\u0131br\u0131s S\u00fclh \u018fm\u0259liyyat\u0131ndan sonra b\u0259zi yunan, erm\u0259ni v\u0259 k\u00fcrd n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, Stokholm, Sveav\u00e4gen \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7irdil\u0259r. T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 ortaq h\u0259r\u0259kat q\u0259rar\u0131n\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 y\u0131\u011f\u0131ncaqda bu madd\u0259l\u0259r q\u0259bul edildi:<br><br>1. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 bir k\u00fcrd d\u00f6vl\u0259ti qurulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn erm\u0259ni v\u0259 rum t\u0259\u015fkilatlar\u0131 maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi b\u00fct\u00fcn g\u00fccl\u0259ri il\u0259 d\u0259st\u0259k olacaqlar.<br><br>2. Erm\u0259nil\u0259r v\u0259 yunanlar, x\u00fcsusil\u0259 q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131nda t\u0259bli\u011fat i\u015fi aparacaqlar, bu arada T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki gizli k\u00fcrd t\u0259\u015fkilatlar\u0131na maddi yard\u0131m g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kl\u0259r.<br><br>3. T\u00fcrkiy\u0259 xaricind\u0259ki sui-q\u0259sdl\u0259ri, k\u00fcrd v\u0259 yunan t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 erm\u0259nil\u0259r t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259kl\u0259r. [18]<br><br>8 Aprel 1980: ASALA v\u0259 PKK, F\u0259l\u0259stin Xalq Azadl\u0131q C\u0259bh\u0259sinin lideri George Habash\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda Livan\u0131n Sidon \u015f\u0259h\u0259rinin Sidon m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7irdil\u0259r. \u00c7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda ASALA n\u00fcmay\u0259nd\u0259si, ASALA yaraql\u0131lar\u0131n\u0131n tezlikl\u0259 k\u00fcrd d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri il\u0259 bir araya g\u0259l\u0259r\u0259k, Erm\u0259nistan\u0131 fa\u015fist T\u00fcrk rejimind\u0259n azad etm\u0259l\u0259rini v\u0259 m\u00f6vcudlu\u011funu Erm\u0259nistan\u0131n \u0259n m\u0259rk\u0259zind\u0259 hiss etdir\u0259c\u0259kl\u0259rini s\u00f6yl\u0259di. Y\u0131\u011f\u0131ncaq sonunda iki terror t\u0259\u015fkilat\u0131 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 ortaq h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259c\u0259kl\u0259rini ifad\u0259 ed\u0259n bir b\u0259yannam\u0259 d\u0259rc etdil\u0259r v\u0259 son olaraq d\u0259st\u0259kl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Yunan\u0131stan v\u0259 C\u0259nubi Kipr Rum r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr etdil\u0259r. [19]<br><br>1980: Erm\u0259nistan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyi Abdullah \u00d6calan\u0131 &#171;B\u00f6y\u00fck Erm\u0259ni Arzusu&#187; ideyas\u0131na verdiyi t\u00f6hf\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 f\u0259xri \u00fczv se\u00e7di.<br><br>9 v\u0259 19 noyabr 1980: T\u00fcrkiy\u0259 Strasburq Ba\u015fkonsoloslu\u011funa v\u0259 Roma T\u00fcrk Hava Yollar\u0131 b\u00fcrosuna qar\u015f\u0131 t\u0259\u015fkil edil\u0259n h\u00fccumlar, PKK v\u0259 ASALA terror t\u0259\u015fkilatlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ortaq \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. [20]<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>27 Noyabr 1981: Avropa Erm\u0259ni T\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri Birliyi (UASE) v\u0259 K\u00fcrd T\u0259l\u0259b\u0259 Birliyinin London \u015f\u00f6b\u0259si (AKSA) birg\u0259 b\u0259yannam\u0259 q\u0259bul etdil\u0259r: &#171;Erm\u0259nil\u0259r v\u0259 k\u00fcrdl\u0259r, 500 il m\u00fcdd\u0259tl\u0259 Osmanl\u0131 r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda ox\u015far sosial-iqtisadi v\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 m\u0259d\u0259ni \u015f\u0259rtl\u0259r alt\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015flar, iki xalq aras\u0131ndak\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u0259\u015fm\u0259kd\u0259n qorxan feodal v\u0259 militarist Osmanl\u0131lar, &#171;par\u00e7ala, h\u00f6km et&#187; taktikas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fl\u0259r. Bu anda T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 NATO qo\u015funlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Sovet Erm\u0259nistan\u0131nda ya\u015fayan erm\u0259ni v\u0259 k\u00fcrdl\u0259ri h\u0259d\u0259f alan radar stansiyalar\u0131, n\u00fcv\u0259 obyektl\u0259ri olan bir h\u0259rbi baza olan Q\u0259rbi Erm\u0259nistan (\u015e\u0259rqi Anadolu) v\u0259 \u015e\u0259rqi K\u00fcrd\u00fcstan (C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Anadolu) bu silahlardan azad olmal\u0131 v\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n son 60 ild\u0259 oldu\u011fu kimi \u00e7iyin-\u00e7iyin\u0259 oturacaq yerl\u0259ri olmal\u0131d\u0131r. Ya\u015fas\u0131n erm\u0259ni v\u0259 k\u00fcrd azadl\u0131q h\u0259r\u0259katlar\u0131 &#8230; &#171;[21]<br><br>31 May 1983: Erm\u0259ni Armenian Struggle jurnal\u0131 ASALA-n\u0131n &#171;D\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 v\u0259 h\u0259r yerd\u0259ki erm\u0259nil\u0259r\u0259&#187; ba\u015fl\u0131ql\u0131 bir b\u0259yanat yay\u0131mlad\u0131. M\u0259lumatda, T\u00fcrkiy\u0259nin \u015eimali \u0130raqda olan PKK \u0259saslar\u0131na etdiyi \u0259m\u0259liyyatda 22 inqilab\u00e7\u0131n\u0131n itirildiyind\u0259, dig\u0259r xadiml\u0259rin k\u00fcrdl\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc m\u0259lumatlar\u0131na yer verilir. [22]<br><br>1987: PKK il\u0259 erm\u0259nil\u0259r aras\u0131nda raz\u0131la\u015fma \u0259ld\u0259 edildi. Bu m\u00fcqavil\u0259nin m\u00fcdd\u0259alar\u0131 bel\u0259dir:<br><br>1. Erm\u0259nil\u0259r PKK terror t\u0259\u015fkilat\u0131 daxilind\u0259 t\u0259lim i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259c\u0259kl\u0259r.<br><br>2. PKK terror t\u0259\u015fkilat\u0131na ild\u0259 adamba\u015f\u0131na 5 min dollar \u00f6d\u0259nil\u0259c\u0259k.<br><br>3. Erm\u0259nil\u0259r ki\u00e7ik miqyasl\u0131 aksiyalarda i\u015ftirak ed\u0259c\u0259kl\u0259r. [23]<br><br>18 Aprel 1990: PKK-ASALA m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n m\u0259sul olan Hermez Samurouyan il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 q\u0259rarlar q\u0259bul edildi:<br><br>1. PKK v\u0259 ASALA terror t\u0259\u015fkilatlar\u0131 art\u0131q ortaq \u015f\u0259kild\u0259 idar\u0259 edil\u0259c\u0259kdir.<br><br>2.T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik q\u00fcvv\u0259l\u0259rin\u0259 istiqam\u0259tli h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259 k\u0259\u015ffiyyat\u0131 erm\u0259nil\u0259r h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259c\u0259k.<br><br>3. M\u00fcmk\u00fcn inqilabdan sonra \u0259ld\u0259 edil\u0259n torpaqlar b\u0259rab\u0259r b\u00f6l\u00fcn\u0259c\u0259kdir.<br><br>4. Erm\u0259nil\u0259r d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 x\u0259rcl\u0259rinin 75 faizini \u00f6d\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r.<br><br>5.T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 \u0259yl\u0259ml\u0259r ke\u00e7iril\u0259c\u0259k. [24]<br><br>6- 9 yanvar 1993: Beyrutdak\u0131 iki kils\u0259d\u0259, Livan Erm\u0259ni Pravoslav Yepiskopu, Erm\u0259ni Partiyalar\u0131n\u0131n r\u0259smil\u0259ri v\u0259 150 g\u0259ncin i\u015ftirak\u0131yla a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 q\u0259rarlar q\u0259bul edilmi\u015fdi:<br><br>1.T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 -PKK terror t\u0259\u015fkilat\u0131 il\u0259 apar\u0131lan m\u00fcbariz\u0259 &#8212; v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si kimi davam ed\u0259c\u0259k, T\u00fcrk iqtisadiyyat\u0131 s\u0131f\u0131r n\u00f6qt\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar ba\u015f qald\u0131racaqlar.<br><br>2.T\u00fcrkiy\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u0259c\u0259k v\u0259 bir k\u00fcrd d\u00f6vl\u0259ti qurulacaq.<br><br>3. Erm\u0259nil\u0259r k\u00fcrdl\u0259rl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini yax\u015f\u0131 qurmal\u0131 v\u0259 k\u00fcrd m\u00fcbariz\u0259sini d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259lidirl\u0259r.<br><br>4. Bu g\u00fcn t\u00fcrkl\u0259rin \u0259lind\u0259 olan torpaqlar sabah erm\u0259nil\u0259rin olacaqd\u0131r. [25]<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/pkkyi-destekleyen-ermenistan-suriyede-asalayi-canlandirmak-istiyor-h1563358161-ae420a.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-51735\" width=\"1083\" height=\"542\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/pkkyi-destekleyen-ermenistan-suriyede-asalayi-canlandirmak-istiyor-h1563358161-ae420a.jpg 625w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/pkkyi-destekleyen-ermenistan-suriyede-asalayi-canlandirmak-istiyor-h1563358161-ae420a-300x150.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/pkkyi-destekleyen-ermenistan-suriyede-asalayi-canlandirmak-istiyor-h1563358161-ae420a-150x75.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1083px) 100vw, 1083px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>[1] Varantyan, Ta\u015fnaksutyun Tarihi, c. 1, s. 254-258&#8217;den aktaran Esat Uras, Tarihte Ermeniler ve Ermeni Meselesi, Ankara 1950, s. 547.<br><br>[2] Garo Sasuni, K\u00fcrt Ulusal Hareketleri ve 15. Y\u00fczy\u0131ldan G\u00fcn\u00fcm\u00fcze Ermeni K\u00fcrt \u0130li\u015fkileri, Med Yay\u0131nevi, \u0130stanbul 1992, s. 130.<br><br>[3] Mehmet Nuri Dersimi, Dersim Tarihi, Eylem Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1979, s. 103, 104,105.<br><br>[4] Sasuni, a.g.e., s. 177.<br><br>[5] Ta\u015fnak Hoybun, ed. Yavuz Selim, \u0130leri Yay\u0131nlar\u0131, 2005, s. 22.<br><br>[6] Ba\u015fbakanl\u0131k Cumhuriyet Ar\u015fivi (BCA), (030.10.115\/803\/5) 96 C- 313.&#8217;den aktaran Yusuf Sar\u0131nay, \u201cHoybun Cemiyeti ve T\u00fcrkiye\u2019ye Kar\u015f\u0131 Faaliyetleri\u201d, Atat\u00fcrk Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Dergisi, s. 40 (1998), s. 215.<br><br>[7] Bazil Nikitin, K\u00fcrtler, \u0130stanbul, 1978, c. 2, s. 26&#8217;dan aktaran Hayri Ba\u015fbu\u011f, K\u00fcrtt\u00fcrkleri ve Fanatik Ermeni Faaliyetleri, T\u00fcrk K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc, Ankara, 1984, s. 58.<br><br>[8] BCA, dolap 6, kutu 60-\u0131, dosya 65-\u0131, fihrist 2\/26, 2\/4:6\u2019dan aktaran Azmi S\u00fcsl\u00fc, \u201cRum-Ermeni-Hoybun \u0130\u015fbirli\u011fi ve Anadolu\u2019daki Toplu Mezarlar\u201d, Belleten Dergisi, s. 218 (1993), s. 253, 254.<br><br>[9] BCA, (030.10.115.803.5) 96 C\/313&#8217;ten aktaran Sar\u0131nay, a.g.e., s. 224.<br><br>[10] BCA, (030.10.115.803.6) 96 C\/314&#8217;ten aktaran Sar\u0131nay, a.g.e., s. 227.<br><br>[11] BCA, dolap 6, kutu 61-\u0131, dosya 65-\u0131, fihrist 2\/102, (2-7)\u2019den aktaran S\u00fcsl\u00fc, a.g.e., s. 258, 260.<br><br>[12] Sar\u0131nay, a.g.e., s. 227, 229.<br><br>[13] Gazeteden aktaran Ba\u015fbu\u011f, a.g.e., s. 68.<br><br>[14] BCA, CHP Genel Sekreterli\u011fi Evrak\u0131, (030.10.115) 96 C\/-684&#8217;ten aktaran Sar\u0131nay, a.g.e., s. 233.<br><br>[15] BCA, (030.10.114.788.22) 96 C\/21&#8217;den aktaran Sar\u0131nay, a.g.e., s. 234.<br><br>[16] BCA, dolap 5, kutu 52-\u0131, dosya 64-\u0131, fihrist 6\/37\u2019den aktaran S\u00fcsl\u00fc, a.g.e., s. 244.<br><br>[17] Dersimi, a.g.e., s. 219.<br><br>[18] Mahmut \u0130hsan \u00d6zgen, &#171;Ermeni Ter\u00f6r\u00fc ve Arkas\u0131nda Gizlenen G\u00fc\u00e7&#187;, Terc\u00fcman Gazetesi, 13 Temmuz 1981, s. 9&#8217;dan aktaran Ba\u015fbu\u011f, a.g.e., s. 101.<br><br>[19] Ercan \u00c7itlio\u011flu, \u00d6l\u00fcmc\u00fcl Tahterevalli &#8212; Ermeni ve K\u00fcrt Sorunu, Destek Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2007, s. 215.<br><br>[20] https:\/\/derinstrateji.wordpress.com\/t\u2026\/pkk-ermeni-isbirligi\/ (Eri\u015fim Tarihi: 13.06.2016)<br><br>[21] \u00c7itlio\u011flu, a.g.e., s. 210.<br><br>[22] a.g.e., s. 219.<br><br>[23] https:\/\/derinstrateji.wordpress.com\/t\u2026\/pkk-ermeni-isbirligi\/ (Eri\u015fim Tarihi: 13.06.2016)<br><br>[24] https:\/\/derinstrateji.wordpress.com\/t\u2026\/pkk-ermeni-isbirligi\/ (Eri\u015fim Tarihi: 13.06.2016)<br><br>[25] https:\/\/derinstrateji.wordpress.com\/t\u2026\/pkk-ermeni-isbirligi\/ (Eri\u015fim Tarihi: 13.06.2016)<br><br>\u00a9 2009-2018 Avrasya \u0130ncelemeleri Merkezi (AV\u0130M) T\u00fcm Haklar\u0131 Sakl\u0131d\u0131r<br><br>Fedai.az-\u0131n t\u0259qdimat\u0131nda<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>AV\u0130M, T\u00fcrk-Erm\u0259ni probleminin i\u00e7\u0259risind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259ni h\u0259d\u0259f alan separat\u00e7\u0131 k\u00fcrd-erm\u0259ni \u0259laq\u0259l\u0259rini v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 ara\u015fd\u0131rmaq \u00fczr\u0259 yeni bir ara\u015fd\u0131rma v\u0259 i\u015f ba\u015flatm\u0131\u015fd\u0131r. Bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":51737,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-51723","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51723","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=51723"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51723\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":51738,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/51723\/revisions\/51738"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/51737"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=51723"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=51723"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=51723"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}