{"id":52198,"date":"2021-10-27T03:17:07","date_gmt":"2021-10-26T23:17:07","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=52198"},"modified":"2021-10-27T03:17:10","modified_gmt":"2021-10-26T23:17:10","slug":"rusiyanin-qurucusu-ryuriki-az%c9%99rbaycanlilar-oldurmusl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=52198","title":{"rendered":"RUS\u0130YANIN QURUCUSU RYUR\u0130K\u0130 AZ\u018fRBAYCANLILAR \u00d6LD\u00dcRM\u00dc\u015eL\u018fR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>IX\u2013XIII \u0259srl\u0259rd\u0259 indiki Rusiya \u0259razisind\u0259 g\u00fccl\u00fc m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259t yox idi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015eimal il\u0259 C\u0259nub aras\u0131nda geosiyasi m\u00fcbariz\u0259 s\u0259ngimi\u015fdi. Lakin\u00a0 s\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r v\u0259 basq\u0131nlar davam edirdi. B\u0259zi hallarda bu h\u00fccumlar\u0131 adi qar\u0259t\u00e7ilik niyy\u0259tl\u0259ri deyil, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n daxilind\u0259ki ziddiyy\u0259tl\u0259r do\u011fururdu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/images-5-3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-52199\" width=\"921\" height=\"418\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/images-5-3.jpg 333w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/images-5-3-300x136.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/images-5-3-150x68.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 921px) 100vw, 921px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Sovet tarix\u00e7isi Lev Qumilyov yaz\u0131r: \u201cX\u0259z\u0259r d\u0259nizinin c\u0259nub sahill\u0259rind\u0259 ya\u015fayan deyl\u0259mil\u0259r 842-ci ild\u0259 \u0130slam dinini onun \u015fi\u0259 formas\u0131nda q\u0259bul etdil\u0259r. 867-ci ild\u0259 onlar \u018fl\u0259vil\u0259rin bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda Abbasil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u00fcsyan qald\u0131rd\u0131lar. 872-ci ild\u0259 Seyid H\u0259s\u0259nin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi deyl\u0259mil\u0259r Qurqan vilay\u0259tini, el\u0259c\u0259 d\u0259 Q\u0259zvin v\u0259 Rey \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini \u0259l\u0259 ke\u00e7irib xilaf\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn real t\u0259hl\u00fck\u0259y\u0259 \u00e7evrildil\u0259r\u201d. Ehtimala g\u00f6r\u0259, 872\u2013880-ci ill\u0259r aras\u0131nda X\u0259z\u0259r xaqan\u0131n\u0131n vassallar\u0131 olan Skandinaviya vikinql\u0259ri Deyl\u0259min \u2013 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n indiki c\u0259nub b\u00f6lg\u0259sinin sahill\u0259rin\u0259 h\u00fccum edib q\u0259tl v\u0259 qar\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131lar. \u0130bn \u0130sf\u0259ndiyar bu bar\u0259d\u0259 q\u0131sa bir m\u0259lumat verir: <strong>\u201cSeyid H\u0259s\u0259n onlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irdi\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Ha\u015fiy\u0259.<\/span><\/strong><em> <\/em><strong>725-ci ild\u0259n 1066-c\u0131 il\u0259d\u0259k Avrasiya m\u0259kan\u0131nda h\u0259m d\u0259niz ticar\u0259ti il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f, h\u0259m d\u0259 sahilyan\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r t\u0259\u015fkil etmi\u015f skandinaviyal\u0131lar \u00f6zl\u0259rini vikinq adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. \u018fr\u0259bl\u0259r v\u0259 dig\u0259r m\u00fcasirl\u0259ri vikinql\u0259rin fiziki g\u00fcc\u00fcn\u00fc, boylar\u0131n\u0131n ucal\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u0259d\u0259nl\u0259rinin m\u00f6hk\u0259mliyini, silahlar\u0131n\u0131n keyfiyy\u0259tini, d\u00f6y\u00fc\u015f zaman\u0131 qorxmaz v\u0259 amans\u0131z olduqlar\u0131n\u0131 x\u00fcsusi qeyd etmi\u015fl\u0259r. Onlar h\u00fccuma ke\u00e7\u0259nd\u0259 inadla d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcr, m\u00fcdafi\u0259 olunanda is\u0259 sonad\u0259k vuru\u015fur, sava\u015f meydan\u0131ndan qa\u00e7m\u0131rd\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/images-3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-52200\" width=\"923\" height=\"573\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/images-3.jpg 285w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/images-3-150x93.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 923px) 100vw, 923px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>862-ci ild\u0259<\/strong> danimarkal\u0131 konunq (knyaz) Hr\u00f6rek (rus tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda Ryurik) \u015f\u0259rqi slavyanlar\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 tabe etdi. <strong>879-cu il<\/strong>d\u0259 o, \u00f6ld\u00fc v\u0259 hakimiyy\u0259t ba\u015f\u0131na o\u011flu \u0130nqvar (rus tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda \u0130qor), \u0259slind\u0259 is\u0259, \u0130nqvar\u0131n regenti Helqi (rus tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda Oleq) ke\u00e7di. Q\u0259dim rus salnam\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Helqi <strong>912-ci il<\/strong>d\u0259, \u0130nqvar is\u0259 <strong>945-ci il<\/strong>d\u0259 h\u0259lak olmu\u015fdur. Bel\u0259 bir r\u0259vay\u0259t var ki, Helqini z\u0259h\u0259rli ilan \u00e7al\u0131b \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, \u0130nqvar is\u0259 guya drevlyanlar (slavyan tayfas\u0131) t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. Amma maraql\u0131d\u0131r ki, h\u0259r \u00fc\u00e7 knyaz\u0131n \u2013 h\u0259m Hr\u00f6rekin <strong>(879-cu il)<\/strong>, h\u0259m Helqinin <strong>(912-ci il)<\/strong>, h\u0259m d\u0259 \u0130nqvar\u0131n <strong>(945-ci il)<\/strong> \u00f6l\u00fcm tarixl\u0259ri vikinql\u0259rin Az\u0259rbaycana u\u011fursuz y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rinin tarixl\u0259ri <strong>(872\u2013880-ci, 913-c\u00fc v\u0259 944-c\u00fc ill\u0259r)<\/strong> il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. He\u00e7 d\u0259 t\u0259sad\u00fcf\u0259 b\u0259nz\u0259m\u0259y\u0259n bu faktlara \u0259saslanaraq ehtimal ed\u0259 bil\u0259rik ki, q\u0259dim Rus d\u00f6vl\u0259tinin qurucusu knyaz Hr\u00f6rek (Ryurik), el\u0259c\u0259 d\u0259 onun s\u0259l\u0259fl\u0259ri \u2013 knyazlar Helqi (Oleq) v\u0259 \u0130nqvar (\u0130qor) Az\u0259rbaycanda apard\u0131qlar\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar zaman\u0131 h\u0259lak olmu\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kiyev Rus d\u00f6vl\u0259tini qurmu\u015f vikinql\u0259r 862-ci ild\u0259n 965-ci il\u0259d\u0259k x\u0259z\u0259rl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olmu\u015flar. H\u0259min ild\u0259 \u0130nqvar\u0131n o\u011flu Svietoslav (rus tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda Svyatoslav) X\u0259z\u0259ristana h\u00fccum etmi\u015f, q\u0259fil z\u0259rb\u0259d\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259 bilm\u0259y\u0259n X\u0259z\u0259r xaqanl\u0131\u011f\u0131 s\u00fcquta u\u011fram\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-10.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-52201\" width=\"919\" height=\"515\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-10.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-10-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 919px) 100vw, 919px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Seyid H\u0259s\u0259nin vikinql\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 z\u0259f\u0259rind\u0259n sonra \u018fl\u0259vil\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259ni Abbasi x\u0259lif\u0259sinin formal vassal\u0131 olan Xorasan \u0259miri \u0130smay\u0131l Samani davam etdirdi. L.Qumilyov yaz\u0131r: \u201c900-c\u00fc ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 o, \u015fi\u0259l\u0259r\u0259 qalib g\u0259ldi (Seyid H\u0259s\u0259n sava\u015f meydan\u0131nda h\u0259lak oldu). Deyl\u0259mil\u0259r X\u0259z\u0259r sahill\u0259rind\u0259ki da\u011fl\u0131q \u0259razil\u0259r\u0259 \u00e7\u0259kildil\u0259r v\u0259 silahl\u0131 m\u00fcbariz\u0259ni dayand\u0131rmad\u0131lar. Samanil\u0259r onlara h\u0259lledici z\u0259rb\u0259ni vurub m\u00fcharib\u0259nin taleyini bird\u0259f\u0259lik h\u0259ll ed\u0259 bilmirdil\u0259r. \u00c7\u00fcnki Samani d\u00f6vl\u0259tinin g\u0259mil\u0259ri yox idi. Deyl\u0259mi t\u0259hl\u00fck\u0259si is\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 sovu\u015fmam\u0131\u015fd\u0131. M\u0259hz bel\u0259 bir zamanda X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 yenid\u0259n vikinq g\u0259mil\u0259ri g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. 909\u2013910-cu ill\u0259rd\u0259 deyl\u0259mil\u0259rl\u0259 vikinql\u0259r aras\u0131nda n\u00f6vb\u0259ti toqqu\u015fmalar ba\u015f verdi\u201d. \u0130bn \u0130sf\u0259ndiyar qeyd edir ki, \u201cdeyl\u0259mil\u0259r gec\u0259 sahil\u0259 g\u0259lib g\u0259mil\u0259ri yand\u0131rd\u0131lar, quruda olan vikinql\u0259ri q\u0259tl\u0259 yetirdil\u0259r. Xilas olub geri \u00e7\u0259kil\u0259nl\u0259ri is\u0259 yolda \u015eirvan\u015fah\u0131n adamlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrd\u00fcl\u0259r. <\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, onlardan bir n\u0259f\u0259r d\u0259 sa\u011f qalmad\u0131\u201d. Skandinaviyal\u0131lar m\u0259\u011flub olsalar da, m\u00fcharib\u0259nin \u0259sas m\u0259rh\u0259l\u0259si h\u0259l\u0259 qabaqda idi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc Araz \u015e\u0259hrili<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>IX\u2013XIII \u0259srl\u0259rd\u0259 indiki Rusiya \u0259razisind\u0259 g\u00fccl\u00fc m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f d\u00f6vl\u0259t yox idi. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015eimal il\u0259 C\u0259nub aras\u0131nda geosiyasi m\u00fcbariz\u0259 s\u0259ngimi\u015fdi. Lakin\u00a0 s\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":52202,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-52198","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52198","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52198"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52198\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52203,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52198\/revisions\/52203"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/52202"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52198"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52198"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52198"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}