{"id":52958,"date":"2021-11-05T02:39:08","date_gmt":"2021-11-04T22:39:08","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=52958"},"modified":"2021-11-05T02:39:12","modified_gmt":"2021-11-04T22:39:12","slug":"erm%c9%99nil%c9%99rin-kok%c9%99ni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=52958","title":{"rendered":"ERM\u018fN\u0130L\u018fR\u0130N K\u00d6K\u018fN\u0130"},"content":{"rendered":"\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>Arif Cengiz Erman<\/strong><\/li><\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Bu g\u00fcn \u201cerm\u0259ni\u201d adland\u0131r\u0131lan insanlar\u0131n \u00f6zl\u0259rin\u0259 verdiyi ad &#171;Hay&#187;d\u0131r. Bu ad t\u00fcrkc\u0259 bar ver\u0259n, artan, \u00e7oxalma m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n \u201ckatlandur\/kaylandur\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ndir (K\u00f6hn\u0259 o\u011fuz v\u0259 q\u0131p\u00e7aq dialektl\u0259rind\u0259). T\u00fcrkc\u0259 &#171;kat\/kay&#187; k\u00f6k\u00fcnd\u0259n g\u0259lir. Haycada kay>hay \u015f\u0259klind\u0259 transformasiyaya u\u011fram\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cErm\u0259ni\u201d ad\u0131 t\u00fcrkc\u0259 \u201carman\/erman\/\u0259rm\u0259n\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ndir v\u0259 ideal, dil\u0259k, arzu, ist\u0259k, k\u00f6sen\u00e7 (arzu) dem\u0259kdir. T\u00fcrkl\u0259r C\u0259nubi Qafqaz\u0131 bu adla adland\u0131r\u0131blar. C\u0259nubi Qafqaz, indiki Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n \u0259razisi hesab olunur.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/118116258_3243402855698236_2995649995164705816_o-715x400-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-52960\" width=\"917\" height=\"513\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/118116258_3243402855698236_2995649995164705816_o-715x400-1.jpg 715w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/118116258_3243402855698236_2995649995164705816_o-715x400-1-300x168.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/118116258_3243402855698236_2995649995164705816_o-715x400-1-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 917px) 100vw, 917px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Haycan\u0131 (\u201cerm\u0259nic\u0259ni\u201d) XIX \u0259srd\u0259 yaz\u0131 dilin\u0259 \u00e7evrilm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131b. Bu dil, Sasani t\u00fcrkc\u0259si b\u00f6lg\u0259d\u0259ki q\u0131p\u00e7aq t\u00fcrkc\u0259si, \u0259r\u0259b, g\u00fcrc\u00fc v\u0259 dig\u0259r dill\u0259rl\u0259 qar\u0131\u015faraq ortaya \u00e7\u0131xan \u00e7arpaz dildir. \u0130ndiki haylar\u0131n yar\u0131s\u0131 xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul etmi\u015f q\u0131p\u00e7aq t\u00fcrkl\u0259rind\u0259ndi.<\/p>\n\n\n\n<p>Haycan\u0131n n\u0259 vaxt \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldiyi d\u0259qiq m\u0259lum deyil. Lakin \u0259n yax\u015f\u0131 ehtimalla bu dil XII \u0259srd\u0259n sonrak\u0131 \u0259srl\u0259rd\u0259, q\u0131p\u00e7aqlar\u0131n Qafqaza g\u0259li\u015find\u0259n sonra formala\u015fma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Onun dil kimi yaranmas\u0131 18-ci \u0259srin sonlar\u0131na t\u0259sad\u00fcf edir. 19-cu \u0259srd\u0259 \u0259d\u0259bi dil\u0259 \u00e7evrilm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin bu g\u00fcn Avropa tarix\u00e7il\u0259ri Urartu d\u00f6vl\u0259tini ilk erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Urartu assuriyal\u0131lar\u0131n i\u015fl\u0259tdiyi eksonimdir. D\u00f6vl\u0259tin \u0259sl ad\u0131 &#171;Biainili&#187; kimi qeyd olunur. Biainili &#8212; Bayan elinin s\u00f6z\u00fcnd\u0259n yaran\u0131b. [Bayan: z\u0259ngin, \u0259z\u0259m\u0259tli]. Bayan vilay\u0259ti ad\u0131 daha sonra \u201cVan vilay\u0259ti\u201d formas\u0131na \u00e7evril\u0259r\u0259k indiki Van (Van g\u00f6l\u00fc v\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri) ad\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"720\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/117826370_3243401772365011_9223221559946447956_o.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-52959\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/117826370_3243401772365011_9223221559946447956_o.jpg 960w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/117826370_3243401772365011_9223221559946447956_o-300x225.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/117826370_3243401772365011_9223221559946447956_o-150x113.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/117826370_3243401772365011_9223221559946447956_o-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bayan eli\/ili D\u00f6vl\u0259ti Anadolu t\u00fcrk sivilizasiyas\u0131n\u0131n son h\u0259lq\u0259sidir ki, assuriyal\u0131lar onu \u0259vv\u0259lc\u0259 X\u0259tti, sonra Xurri (Hurri), Mitanni v\u0259 Urartu adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Bu insanlar \u00f6z \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 \u201cK\u00fcr\u201d deyirdil\u0259r. Assurlar\u0131n i\u015fl\u0259tdiyi \u201cXurri\u201d ad\u0131 da buradan g\u0259lir. K\u00fcr \u015fumer dilind\u0259 yer, \u00f6lk\u0259, da\u011f m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n \u201ckur\u201d v\u0259 ya \u201ckir\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ndir. Bu s\u00f6z indiki t\u00fcrk dilin\u0259 \u201ck\u0131r\u201d kimi \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u00fcr sivilizasiyas\u0131n\u0131n \u015f\u0259rq qolu olan Turuklar Tunc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Q\u0259dim \u0130ran\u0131n \u015fimal-q\u0259rb b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259, Urmu g\u00f6l\u00fc h\u00f6vz\u0259sind\u0259 v\u0259 Zaqros da\u011flar\u0131n\u0131n \u015fimal-q\u0259rb vadil\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015flar. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, qurlular \u00f6zl\u0259rini Turuk (t\u00fcrk\/t\u00fcrk) adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Neo-Assuriya (e.\u0259. IX-VII \u0259srl\u0259r) kitab\u0259l\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn b\u00f6lg\u0259 v\u0259 onun \u0259halisi \u201cLullubi-Turukki\u201d adlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 x\u0259rit\u0259l\u0259rd\u0259n birincisi Sasani, ikincisi is\u0259 Bayan ilin\u0259 aiddir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Arif Cengiz Erman Bu g\u00fcn \u201cerm\u0259ni\u201d adland\u0131r\u0131lan insanlar\u0131n \u00f6zl\u0259rin\u0259 verdiyi ad &#171;Hay&#187;d\u0131r. Bu ad t\u00fcrkc\u0259 bar ver\u0259n, artan, \u00e7oxalma m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n \u201ckatlandur\/kaylandur\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259ndir (K\u00f6hn\u0259<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":52961,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-52958","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52958","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=52958"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52958\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":52962,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/52958\/revisions\/52962"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/52961"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=52958"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=52958"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=52958"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}