{"id":53595,"date":"2021-11-11T13:23:18","date_gmt":"2021-11-11T09:23:18","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=53595"},"modified":"2021-11-11T13:23:22","modified_gmt":"2021-11-11T09:23:22","slug":"ataturk-imam-%c9%99z%c9%99m-%c9%99bu-h%c9%99nif%c9%99-v%c9%99-fars-dilind%c9%99-azan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=53595","title":{"rendered":"ATAT\u00dcRK, \u0130MAM \u018fZ\u018fM \u018fBU H\u018fN\u0130F\u018f V\u018f FARS D\u0130L\u0130ND\u018f AZAN"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin xilaskar\u0131 v\u0259 m\u00fcasir T\u00fcrkiy\u0259nin qurucusu Qazi Mustafa Kamal pa\u015fa Atat\u00fcrk\u00fcn \u00fcnvan\u0131na h\u0259l\u0259 onun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n ittihamlardan birin\u0259 g\u00f6r\u0259, o, \u0130slam dininin t\u0259l\u0259bl\u0259rini v\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t qaydalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131q-a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259 pozaraq azan v\u0259 iqam\u0259nin t\u00fcrk dilind\u0259 verilm\u0259sini t\u00f6vsiyy\u0259 etmi\u015fdir. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 1932\u20131950-ci ill\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 azan m\u0259hz t\u00fcrk dilind\u0259 verilmi\u015fdir. Bununla da Atat\u00fcrk h\u0259qiq\u0259t\u0259nmi \u0130slam qanunlar\u0131n\u0131 pozmu\u015fdur? Zahir\u0259n bel\u0259 g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259 n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarma\u011fa t\u0259l\u0259sm\u0259y\u0259k.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n r\u0259smi m\u0259zh\u0259bi h\u0259n\u0259filik idi. H\u0259n\u0259fi m\u0259zh\u0259binin \u0259sas\u0131n\u0131 \u0130slam\u0131n b\u00f6y\u00fck aliml\u0259rind\u0259n say\u0131lan \u0130mam \u018fz\u0259m \u018fbu H\u0259nif\u0259 Numan ibn Sabit (699\u2013767) qoymu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130mam \u018fz\u0259m \u018fbu H\u0259nif\u0259nin \u0259n m\u0259\u015fhur f\u0259tvalar\u0131ndan biri bel\u0259dir: \u201cAzan v\u0259 iqam\u0259ni fars dilind\u0259 verm\u0259k, el\u0259c\u0259 d\u0259 namaz\u0131 fars dilind\u0259 q\u0131lmaq caizdir\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259nl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq ehtimal ed\u0259 bil\u0259ik ki, Atat\u00fcrk\u00fcn t\u00fcrk dilind\u0259 azan t\u00f6vsiyy\u0259si m\u0259hz \u018fbu H\u0259nif\u0259nin yuxar\u0131dak\u0131 f\u0259tvas\u0131na \u0259saslan\u0131rd\u0131. Bu fikirl\u0259 raz\u0131la\u015fmayan qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f b\u0259z\u0259n a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 arqumentl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t edir:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li>\u201cH\u0259n\u0259fi m\u0259zh\u0259binin, \u0259slind\u0259, \u00fc\u00e7 imam\u0131 vard\u0131r. Dig\u0259r iki imam \u018fbu H\u0259nif\u0259nin t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri \u2013 \u018fbu Yusif Yaqub ibn \u0130brahim (731\u2013798) v\u0259 \u018fbu Abdullah Muh\u0259mm\u0259d ibn H\u0259s\u0259ndir (749\u2013805). \u018fbu Yusifl\u0259 Muh\u0259mm\u0259d h\u0259r biri ayr\u0131l\u0131qda \u018fbu H\u0259nif\u0259d\u0259n \u00fcst\u00fcn say\u0131lmasa da, onlar\u0131n ikisinin birg\u0259 r\u0259yi m\u00fc\u0259lliml\u0259rinin h\u00f6km\u00fcn\u00fc q\u00fcvv\u0259d\u0259n sala bil\u0259r. H\u0259min imamlar is\u0259 fars dilind\u0259 ibad\u0259tin caizliyi bar\u0259d\u0259 he\u015f bir f\u0259tva verm\u0259mi\u015fl\u0259r\u201d.<\/li><li>Vur\u011fulama\u011f\u0131 laz\u0131m bilirik ki, bu b\u0259han\u0259ni ad\u0259t\u0259n d\u0259rin dini bilikl\u0259ri olmayan \u015f\u0259xsl\u0259r g\u0259tirirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki \u0259hli-s\u00fcnn\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, bir m\u00fcct\u0259hid dig\u0259r m\u00fcct\u0259hidin f\u0259tvas\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv ed\u0259 bilm\u0259z.<\/li><li>\u201c\u018fbu H\u0259nif\u0259 bu f\u0259tvan\u0131 fars dili bar\u0259sind\u0259 vermi\u015fdir. Onun t\u00fcrk dilin\u0259 aidiyy\u0259ti yoxdur\u201d.<\/li><li>\u018fslind\u0259, ciddi m\u0259ntiqi olmayan bu b\u0259han\u0259 \u00e7ox asanl\u0131qla inkar edilir. Bel\u0259 ki, H\u0259n\u0259fi m\u0259zh\u0259bind\u0259 ictihad\u0131n m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n biri qiyas, y\u0259ni m\u00fcqayis\u0259dir. \u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259nin fars dili haqq\u0131nda verdiyi f\u0259tvan\u0131 qiyas (b\u0259nz\u0259tm\u0259) yolu il\u0259 t\u00fcrk dilin\u0259 v\u0259 dig\u0259r dill\u0259r\u0259 d\u0259 t\u0259tbiq etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/li><li>\u201c\u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259 bu f\u0259tvan\u0131 ver\u0259rk\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n amill\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u0130slam\u0131n yenic\u0259 yay\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu dini q\u0259bul ed\u0259n farslar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin \u0259r\u0259b dilini v\u0259 \u0259r\u0259b \u0259lifbas\u0131n\u0131 bilm\u0259diyini n\u0259z\u0259r\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. Bu h\u00f6km o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn ke\u00e7\u0259rli idi. Haz\u0131rda is\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259r f\u0259rqlidir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259min f\u0259tvaya istinad etm\u0259k d\u00fczg\u00fcn deyildir\u201d.<\/li><li>Amma \u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259nin \u00f6z\u00fc he\u00e7 bir yerd\u0259 qeyd etm\u0259mi\u015fdir ki, bu f\u0259tva yaln\u0131z m\u00fc\u0259yy\u0259n bir d\u00f6vr\u0259 aiddir, yaxud onu ver\u0259rk\u0259n farslar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin \u0259r\u0259b dilini v\u0259 \u0259r\u0259b \u0259lifbas\u0131n\u0131 bilm\u0259diyini n\u0259z\u0259r\u0259 alm\u0131\u015fd\u0131r. Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u201cd\u0259lil\u201d b\u0259han\u0259d\u0259n v\u0259 he\u00e7 bir \u0259sas\u0131 olmayan g\u00fcmandan ba\u015fqa bir \u015fey deyildir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, s\u00f6z\u00fcged\u0259n iddia il\u0259 ba\u011fl\u0131 bel\u0259 bir sual da yaran\u0131r: 1933-c\u00fc ild\u0259 bu q\u0259rar veril\u0259nd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n ne\u00e7\u0259 faizi \u0259r\u0259b dilin\u0259 (VII \u0259srin Qurey\u015f l\u0259hc\u0259sin\u0259) he\u00e7 olmasa minimal d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yiy\u0259l\u0259nmi\u015fdi? Yaxud, bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n qeyri-\u0259r\u0259b m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n ne\u00e7\u0259 faizi \u0259r\u0259b dilini (VII \u0259srin Qurey\u015f l\u0259hc\u0259sini) q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f s\u0259viyy\u0259d\u0259 bilir?<\/li><li>\u201c\u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259 sonradan anlam\u0131\u015fd\u0131 ki, yanl\u0131\u015f h\u00f6km verib v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00f6z f\u0259tvas\u0131n\u0131 geri g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc\u201d.<\/li><li>\u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259nin fars dilind\u0259 ibad\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u00f6km\u00fc d\u0259qiq v\u0259 birm\u0259nal\u0131d\u0131r. Onun bu ictihad\u0131 H\u0259n\u0259fi m\u0259zh\u0259binin fiqhin\u0259 aid kitablarda t\u0259sbit olunmu\u015fdur. Lakin imam\u0131n \u00f6z s\u00f6z\u00fcnd\u0259n guya d\u00f6nm\u0259si v\u0259 s\u0259hvini iqrar etm\u0259si bar\u0259d\u0259 \u0259n \u00e7oxu iki yolla n\u0259ql olunmu\u015f r\u0259vay\u0259t kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u015f\u00fcbh\u0259lidir. Bir s\u00f6zl\u0259, s\u0259hihliyi b\u00f6y\u00fck bir sual alt\u0131nda olan bu r\u0259vay\u0259t \u0130mam \u018fz\u0259min f\u0259tvas\u0131n\u0131 q\u00fcvv\u0259d\u0259n salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yet\u0259rli deyildir.<\/li><li>\u201cAtat\u00fcrk t\u00fcrk dilind\u0259 azan t\u00f6vsiyy\u0259sini ver\u0259rk\u0259n \u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259nin f\u0259tvas\u0131n\u0131 v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 dinin m\u00fcnasib\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 almam\u0131\u015f, \u00f6z ist\u0259yi v\u0259 mill\u0259t\u00e7ilik hissl\u0259rinin t\u0259siri alt\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etmi\u015fdir. Onun m\u0259qs\u0259di camaat\u0131 \u0130slam dininin ehkamlar\u0131ndan uzaqla\u015fd\u0131rmaq idi. Lakin anlay\u0131rd\u0131 ki, bu i\u015fi bird\u0259n-bir\u0259 deyil, m\u0259rh\u0259l\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6rm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Atat\u00fcrk\u00fcn niyy\u0259ti T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131 d\u00fcnya m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 aras\u0131nda k\u00f6rp\u00fc rolunu oynayan Quran dilind\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rmaq, yaxud \u0130slam dinini millil\u0259\u015fdirm\u0259k, t\u00fcrkl\u0259\u015fdirm\u0259k olmu\u015fdur\u201d.<\/li><li>S\u00f6zs\u00fcz ki, bu iddia n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259sasland\u0131r\u0131lsa da, \u0259slind\u0259, yen\u0259 d\u0259 g\u00fcmandan ba\u015fqa bir \u015fey deyildir. Eyni ittiham\u0131 eyni u\u011furla \u0130mam \u018fz\u0259m \u018fbu H\u0259nif\u0259nin d\u0259 \u00fcnvan\u0131na s\u0259sl\u0259ndirm\u0259k olar. Bel\u0259 ki, \u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259nin ata babas\u0131 Zuta Sasani m\u0259rzban\u0131n\u0131n (valisinin) n\u0259slind\u0259n idi. Bir f\u0259rziyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259min Zuta sonuncu Sasani \u015fah\u0131 III Yezdig\u0259rdin n\u0259v\u0259sidir. El\u0259 t\u0259kc\u0259 bu fakt\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq bel\u0259 bir f\u0259rziyy\u0259 ir\u0259li s\u00fcrm\u0259k olar ki, \u0259slind\u0259, Sasani \u015fahzad\u0259si olan \u018fbu H\u0259nif\u0259 \u0130slam dinini t\u0259dric\u0259n farsla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 \u0259r\u0259b istilas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 s\u00fcquta u\u011fram\u0131\u015f \u0130ran d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini bu yolla b\u0259rpa etm\u0259k ist\u0259mi\u015fdir. Lakin bel\u0259 bir fikr\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259k b\u00f6y\u00fck \u0130slam alimin\u0259 qar\u015f\u0131 b\u0259dg\u00fcman olmaq dem\u0259kdir. El\u0259 is\u0259 g\u0259lin t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin xilaskar\u0131 v\u0259 m\u00fcasir T\u00fcrkiy\u0259nin qurucusu Qazi Mustafa Kamal pa\u015fa bar\u0259sind\u0259 d\u0259 z\u0259nn\u0259 qap\u0131lmayaq. Onu da n\u0259z\u0259r\u0259 alaq ki, t\u00f6vsiyy\u0259ni Atat\u00fcrk vers\u0259 d\u0259, 18 iyul 1933-c\u00fc il tarixli, 636 \u2116li m\u00fcvafiq q\u0259rar\u0131 T\u00fcrkiy\u0259nin Diyanet \u0130\u015fleri Riyaseti q\u0259bul etmi\u015fdir. Bu qurumda is\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn tan\u0131nm\u0131\u015f f\u0259qihl\u0259ri, ilahiyyat\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 hafizl\u0259ri \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar.<\/li><\/ol>\n\n\n\n<p>\u018fdal\u0259t namin\u0259 onu da qeyd ed\u0259k ki, Atat\u00fcrk\u00fcn t\u00f6vsiyy\u0259si v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 Diyanet \u0130\u015fleri Riyasetinin q\u0259rar\u0131 namaz\u0131n vacibat\u0131na aid deyildi. O yaln\u0131z azanla ba\u011fl\u0131 idi. Azan v\u0259 iqam\u0259 is\u0259 m\u0259zh\u0259bl\u0259rin ham\u0131s\u0131na g\u00f6r\u0259, s\u00fcnn\u0259 v\u0259 ya m\u00fcst\u0259h\u0259bdir. S\u00f6zs\u00fcz ki, Atat\u00fcrk haqq din olan \u0130slam\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 aradan aparmaq, yaxud onu t\u00fcrkl\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259s\u0259ydi, daha radikal add\u0131m ataraq \u0130mam \u018fbu H\u0259nif\u0259nin farsca namaz f\u0259tvas\u0131na \u0259saslan\u0131b g\u00f6st\u0259ri\u015f ver\u0259rdi ki, namaz da t\u00fcrk dilind\u0259 q\u0131l\u0131ns\u0131n. \u018fn az\u0131 s\u0259sli q\u0131l\u0131nan s\u00fcbh, \u015fam v\u0259 i\u015fa (camaatla m\u0259scidd\u0259 q\u0131l\u0131nd\u0131qda), el\u0259c\u0259 d\u0259 C\u00fcm\u0259 v\u0259 bayram namazlar\u0131na bu yolla m\u00fcdaxil\u0259 ed\u0259 bil\u0259rdi. Amma g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Mustafa Kamal pa\u015fa bunu etm\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"225\" height=\"225\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"53598\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=53598\" class=\"wp-image-53598\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1.jpg 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-150x150.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-215x215.jpg 215w\" sizes=\"auto, (max-width: 225px) 100vw, 225px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"292\" height=\"173\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2.jpg\" alt=\"\" data-id=\"53599\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=53599\" class=\"wp-image-53599\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2.jpg 292w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2-150x89.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-2-184x109.jpg 184w\" sizes=\"auto, (max-width: 292px) 100vw, 292px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, g\u0259ldiyimiz n\u0259tic\u0259 budur ki, azan\u0131n t\u00fcrkc\u0259 verilm\u0259si bar\u0259d\u0259 q\u0259rar \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 \u0130mam \u018fz\u0259m \u018fbu H\u0259nif\u0259nin m\u0259\u015fhur f\u0259tvas\u0131na v\u0259 H\u0259n\u0259fi m\u0259zh\u0259binin ehkam v\u0259 qaydalar\u0131na q\u0259tiyy\u0259n zidd deyildi. Lakin onun m\u0259cburi h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si, ilk vaxtlarda azan\u0131n t\u00fcrk dilind\u0259 oxunmas\u0131na etiraz ed\u0259nl\u0259rin, T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tinin ikinci prezidenti \u0130sm\u0259t \u0130n\u00f6n\u00fcn\u00fcn d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 (1941\u20131950) \u0259r\u0259bc\u0259 azan oxuyanlar\u0131n s\u0259rt bir \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131 dindar h\u0259n\u0259fil\u0259rin m\u00fctl\u0259q \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini d\u0259yi\u015fdirdi. T\u00fcrkiy\u0259 Prezidenti R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan\u0131n b\u0259yan etdiyi kimi, \u201cazan\u0131n t\u00fcrkc\u0259 oxunmas\u0131 t\u0259k partiya d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn r\u0259mzin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f z\u00fclml\u0259rd\u0259n biri oldu\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S.<\/strong> <em><strong>Atat\u00fcrk d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f t\u00fcrkc\u0259 azan q\u0259rar\u0131n\u0131 t\u0259nqid ed\u0259rk\u0259n bir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r. \u018fhli-s\u00fcnn\u0259 fiqhinin \u0259sas prinsipl\u0259rind\u0259n biri m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u201cQurani-K\u0259rim\u201din bu ay\u0259sin\u0259 \u0259saslan\u0131r: \u201cAllaha, Onun R\u0259suluna v\u0259 i\u00e7inizd\u0259n olan \u0259mr sahibl\u0259rin\u0259 ita\u0259t edin\u201d. \u018fhli-s\u00fcnn\u0259 h\u00fcququna g\u00f6r\u0259, \u0259mr sahibl\u0259rin\u0259 ita\u0259tin m\u00fc\u0259yy\u0259n h\u0259dl\u0259ri vard\u0131r. H\u0259min h\u0259dl\u0259ri konkret meyarlar m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. Bu meyarlardan \u0259n \u0259sas\u0131 odur ki, \u0259mr sahibinin verdiyi q\u0259rar, g\u00f6st\u0259ri\u015f \u015f\u0259ri\u0259t\u0259 (y\u0259ni, qanunlara, h\u00fcquqa) uy\u011fun olmal\u0131d\u0131r. Yuxar\u0131dak\u0131 misallardan g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Atat\u00fcrk\u00fcn ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan t\u00fcrkc\u0259 azan q\u0259rar\u0131 da m\u0259hz H\u0259n\u0259fi m\u0259zh\u0259binin fiqhi \u2013 konkret olaraqsa \u0130mam \u018fz\u0259m \u018fbu H\u0259nif\u0259nin m\u00fcvafiq f\u0259tvas\u0131 \u0259sas\u0131nda verilmi\u015fdir.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1932-1950-ci ill\u0259rd\u0259 verilmi\u015f&nbsp; t\u00fcrkc\u0259 azan\u0131n m\u0259tni<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tanr\u0131 uludur, Tanr\u0131 uludur,<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00fcphesiz bilirim, bildiririm \u2013 Tanr\u0131dan ba\u015fka yoktur tapacak,<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00fcphesiz bilirim, bildiririm \u2013 Tanr\u0131dan ba\u015fka yoktur tapacak,<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00fcphesiz bilirim, bildiririm \u2013 Tanr\u0131n\u0131n el\u00e7isidir Muhammed.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u00fcphesiz bilirim, bildiririm \u2013 Tanr\u0131n\u0131n el\u00e7isidir Muhammed.<\/p>\n\n\n\n<p>Haydi namaza, haydi namaza,<\/p>\n\n\n\n<p>Haydi felaha, haydi felaha,<\/p>\n\n\n\n<p>Namaz uykudan hay\u0131rl\u0131d\u0131r, namaz uykudan hay\u0131rl\u0131d\u0131r (yaln\u0131z s\u00fcbh azan\u0131nda).<\/p>\n\n\n\n<p>Tanr\u0131 uludur, Tanr\u0131 uludur,<\/p>\n\n\n\n<p>Tanr\u0131dan ba\u015fka yoktur tapacak.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qeyd.<\/strong> <strong><em>T\u00fcrkc\u0259 azan\u0131n ilk variant\u0131nda \u201cfelah\u201d s\u00f6z\u00fc \u201ckurtulu\u015f\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunmu\u015fdu. Amma a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 iki s\u0259b\u0259b\u0259 g\u00f6r\u0259 ondan imtina edilmi\u015fdi:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1) Kurtulu\u015f \u0130stanbuldak\u0131 m\u0259\u015fhur y\u0259hudi m\u0259h\u0259ll\u0259sinin ad\u0131 idi;<\/p>\n\n\n\n<p>2) Kurtulu\u015f s\u00f6z\u00fc uzun oldu\u011funa g\u00f6r\u0259, azan\u0131n ah\u0259ngini pozurdu;<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cFelah\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn azanda oldu\u011fu kimi saxlan\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc iddia son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr: &#171;Haydi kurtulu\u015fa&#187; \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131 xalqa g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rdi ki, namaz qurtulu\u015fdur. Maraql\u0131d\u0131r ki, Atat\u00fcrk\u00fcn \u0259leyhdarlar\u0131 bu fikri ortaya atmaqla, \u0259slind\u0259, onun t\u00fcrkc\u0259 azan t\u00f6vsiyy\u0259sin\u0259 dolay\u0131s\u0131 il\u0259 haqq qazand\u0131r\u0131rlar. Amma, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, bunu anlam\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc Araz \u015e\u0259hrili<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-4-3 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"T\u00fcrk dilind\u0259 azan\" width=\"715\" height=\"536\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/vJzSZGxMwNo?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin xilaskar\u0131 v\u0259 m\u00fcasir T\u00fcrkiy\u0259nin qurucusu Qazi Mustafa Kamal pa\u015fa Atat\u00fcrk\u00fcn \u00fcnvan\u0131na h\u0259l\u0259 onun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda s\u0259sl\u0259ndiril\u0259n ittihamlardan birin\u0259 g\u00f6r\u0259, o, \u0130slam dininin t\u0259l\u0259bl\u0259rini<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":53597,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-53595","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53595","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=53595"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53595\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":53600,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/53595\/revisions\/53600"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/53597"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=53595"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=53595"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=53595"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}