{"id":5422,"date":"2020-05-05T10:11:17","date_gmt":"2020-05-05T06:11:17","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=5422"},"modified":"2020-05-05T10:15:37","modified_gmt":"2020-05-05T06:15:37","slug":"donm%c9%99l%c9%99rin-rusv%c9%99txorlugu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=5422","title":{"rendered":"D\u00f6nm\u0259l\u0259rin r\u00fc\u015fv\u0259txorlu\u011fu"},"content":{"rendered":"\n<p>\u2026 D\u00f6nm\u0259l\u0259r t\u0259bi\u0259t etibar\u0131 il\u0259 istehlak\u00e7\u0131 bir toplum idi. Roma zad\u0259ganlar\u0131 kimi, istehsal il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olma\u011f\u0131 \u015f\u0259r\u0259fsiz i\u015f hesab edirdil\u0259r. Q\u0131l\u0131nc v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q ritorikas\u0131 il\u0259 talan\u00e7\u0131l\u0131q, ya\u011fma, bu olmad\u0131qda intriqa v\u0259 yalana \u0259saslanan m\u0259nf\u0259\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259k olard\u0131. D\u00f6vl\u0259tin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 qoyduqlar\u0131 r\u00fc\u015fv\u0259t, xroniki bir x\u0259st\u0259lik kimi bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r davam edir. &#171;\u0130\u015f bil\u0259nin, q\u0131l\u0131nc \u00e7alan\u0131n&#187; aforizmi, T\u00fcrkc\u0259y\u0259 bu toplumun verdikl\u0259ri bir deyim idi \u2026 <\/p>\n\n\n\n<p>Bosniya d\u00f6nm\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Sokollu Mehmet Pa\u015fa, \u00fc\u00e7 sultana (S\u00fcleyman (Kanuni), S\u0259lim II, Murat III) xidm\u0259t ed\u0259n v\u0259 Osmanl\u0131 \u0130mperatorlu\u011fu t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259n qiym\u0259tli b\u00f6y\u00fck v\u0259zir olaraq d\u0259y\u0259r veril\u0259n,  biri kimi tan\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Mehmet Pa\u015fa (1505-1579) r\u00fc\u015fv\u0259t yolu il\u0259 says\u0131z-hesabs\u0131z bir s\u0259rv\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131. Alman tarix\u00e7isi Ludviq Von Gerlax, Sokollunun s\u0259rv\u0259ti haqq\u0131nda yazm\u0131\u015fd\u0131: \u201cMehmet Pa\u015fan\u0131n q\u0131z\u0131l v\u0259 qiym\u0259tli da\u015f-qa\u015fdan ibar\u0259t inan\u0131lmaz bir s\u0259rv\u0259ti var idi. Kim y\u00fcks\u0259k bir v\u0259zif\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k ist\u0259s\u0259, ona y\u00fczl\u0259rl\u0259, minl\u0259rl\u0259 q\u0131z\u0131l sikk\u0259l\u0259r t\u0259klif etm\u0259li idi.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>Cinay\u0259tl\u0259rd\u0259 ona ortaql\u0131q ed\u0259n I S\u00fcleyman\u0131n (Kanuni), Rus m\u0259n\u015f\u0259li h\u0259yat yolda\u015f\u0131 H\u00fcrrem Sultan v\u0259 k\u00fcr\u0259k\u0259ni B\u00f6y\u00fck V\u0259zir Xorvat R\u00fcst\u0259m Pa\u015fa idi. Xorvat \u0259silli R\u00fcst\u0259m Pa\u015fa \u201cb\u0259yl\u0259rb\u0259yliyi t\u0259yinatlar\u0131n\u0131, b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcne g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi qiym\u0259tl\u0259r\u0259 sat\u0131r; padi\u015faha aid \u0259sas \u0259razil\u0259rinin a\u015far\u0131n\u0131, y\u00fcks\u0259k r\u00fc\u015fv\u0259tl\u0259r qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, s\u0259l\u0259m\u00e7i y\u0259hudil\u0259r\u0259 topdan sat\u0131rd\u0131. <\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6nm\u0259l\u0259rin r\u00fc\u015fv\u0259txorlu\u011fu yaln\u0131z r\u0259hb\u0259r t\u0259yinatlar\u0131yla m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini d\u0259 \u0259hat\u0259 edirdi. Sokullu d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Osmanl\u0131 tarixinin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131ndan olan frans\u0131z F. Braudel, &#171;bir d\u00f6y\u00fc\u015f g\u0259misinin illik x\u0259rcl\u0259ri h\u0259min g\u0259minin d\u0259y\u0259rin\u0259 \u00e7at\u0131rd\u0131, y\u0259ni 1560-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 6 min duka q\u0131z\u0131la \u00e7atd\u0131\u011f\u0131n\u0131&#187; yazm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259rasiml\u0259rl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n Aral\u0131q d\u0259nizi s\u0259f\u0259ri haqq\u0131nda yaz\u0131r ki, \u201c\u0130spanlardan v\u0259 ya Cenevr\u0259lil\u0259rd\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f r\u00fc\u015fv\u0259tl\u0259r hesab\u0131na s\u0259f\u0259r yar\u0131da dayand\u0131r\u0131laraq geriy\u0259 \u0130stanbula d\u00f6nd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6nm\u0259l\u0259rin r\u00fc\u015fv\u0259txorlu\u011fu il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7ox sayl\u0131 b\u0259lg\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Fransan\u0131n \u0130stanbul B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi De Germigninin, 1580-ci ild\u0259 Paris\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi raportdur. Bu hesabatda a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar yaz\u0131l\u0131b: &#171;M\u00fcmk\u00fcns\u0259, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lar edilm\u0259lidir: Yeni\u00e7\u0259ri A\u011fas\u0131 \u0130brahim Pa\u015faya v\u0259 Sultan\u0131n d\u0259niz komandan\u0131 kaptan\u0131-Derya \u0130brahim Pa\u015faya Paris par\u00e7a ticar\u0259tind\u0259n bir pay ay\u0131rma\u011f\u0131 krall\u0131q \u015furas\u0131 \u00fczvl\u0259rin\u0259 v\u0259 x\u0259zin\u0259 nazirin\u0259 bu i\u015f\u0259 laqeyd yana\u015fmama\u011f\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 etm\u0259lidir. Unutmamal\u0131y\u0131q ki, m\u0259nd\u0259n \u00f6nc\u0259 \u0130spaniya el\u00e7isinin \u0130span Krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015fini asanla\u015fd\u0131rma\u011fa g\u00f6r\u0259 50 min q\u0131z\u0131l sikk\u0259 h\u0259diyy\u0259 t\u0259klifin\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131q donanma yelk\u0259nl\u0259rini suya salm\u0131\u015fd\u0131.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p> <strong>Kaynak; MET\u0130N AYDO\u011eAN &#171;Antik \u00c7a\u011fdan K\u00fcresellle\u015fmeye Y\u00f6netim Gelenekleri ve T\u00fcrkler&#187; <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u2026 D\u00f6nm\u0259l\u0259r t\u0259bi\u0259t etibar\u0131 il\u0259 istehlak\u00e7\u0131 bir toplum idi. Roma zad\u0259ganlar\u0131 kimi, istehsal il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olma\u011f\u0131 \u015f\u0259r\u0259fsiz i\u015f hesab edirdil\u0259r. Q\u0131l\u0131nc v\u0259 q\u0259hr\u0259manl\u0131q ritorikas\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5423,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-5422","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5422","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5422"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5422\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5424,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5422\/revisions\/5424"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5423"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5422"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5422"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5422"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}