{"id":54230,"date":"2021-11-18T04:25:16","date_gmt":"2021-11-18T00:25:16","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=54230"},"modified":"2021-11-18T04:37:00","modified_gmt":"2021-11-18T00:37:00","slug":"allahin-s%c9%99rqd%c9%99ki-turk-ordusu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=54230","title":{"rendered":"Allah\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki t\u00fcrk ordusu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">T\u018fKRAR<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:44% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"400\" height=\"400\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/fot_400x400.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-54231 size-full\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/fot_400x400.jpg 400w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/fot_400x400-300x300.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/fot_400x400-150x150.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/fot_400x400-215x215.jpg 215w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>Firudin Gilar B\u0259g<\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong>Mahmud Ka\u015f\u011farinin 1074-c\u00fc ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 h\u0259disl\u0259rin birind\u0259 Allah deyir: \u201cM\u0259nim \u015e\u0259rqd\u0259 t\u00fcrk adlanan ordum var: M\u0259nim hans\u0131 xalqa q\u0259z\u0259bim tutursa, bu ordunu onlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rir\u0259m\u201d (1). Bu fikrin \u0259sl m\u0259nas\u0131n\u0131 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r bir s\u00f6z\u00fcn r\u0259mzi m\u0259nalar\u0131n\u0131 da n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r. Q\u0259dim Misir m\u0259tnl\u0259rind\u0259 \u015e\u0259rq dedikd\u0259, G\u00fcn\u0259\u015fin do\u011fdu\u011fu Allahlar \u00f6lk\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur ki, G\u00fcn\u0259\u015f Allah\u0131 m\u0259hz buradan \u00f6z \u015fan\u0131 il\u0259 g\u00f6y\u0259 qalx\u0131r (2). Dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u201c\u015e\u0259rq\u201d dedikd\u0259 \u0259sas\u0259n Qafqaz Albaniyas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur v\u0259 bu \u00f6lk\u0259 q\u0259dim Midiyadan, y\u0259ni indiki Az\u0259rbaycan\u0131n c\u0259nub b\u00f6lg\u0259sind\u0259n ba\u015flan\u0131r (3). Lakin \u015e\u0259rq r\u0259mzi alt\u0131nda eyni zamanda \u018fr\u0259bistan da qeyd olunur v\u0259 m\u0259tnl\u0259rd\u0259 Midiya \u0259razisind\u0259 \u201c\u015e\u0259rqin \u018fr\u0259bl\u0259ri\u201d \u00f6lk\u0259sinin olmas\u0131 m\u0259lumdur (4). Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, \u015e\u0259rq r\u0259mzi alt\u0131nda indiki Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f Midiya ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fclm\u0259lidir.<br><br>M\u0259\u015fhur Az\u0259rbaycan filosofu \u015eihab\u0259ddin Y\u0259hya S\u00fchrav\u0259rdinin \u201c\u015e\u0259rq\u201d f\u0259ls\u0259f\u0259sind\u0259 \u201c\u015e\u0259rq\u201d &#8212; g\u00f6yl\u0259ri v\u0259 g\u00f6yd\u0259ki d\u00fcnyan\u0131 bildirir (5). Yunan mifologiyas\u0131nda \u201c\u018fr\u0259b\u201d (Ereb) r\u0259mzi d\u0259 g\u00f6yl\u0259ri v\u0259 xaosu bildirir ki, bu da \u201c\u015e\u0259rqin \u018fr\u0259bl\u0259ri\u201d \u00f6lk\u0259sinin g\u00f6yl\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 dem\u0259kdir. Dem\u0259li, Misir Allahlar\u0131n\u0131n \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259si Az\u0259rbaycan g\u00f6yl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. G\u00f6yl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6lk\u0259nin n\u0259 dem\u0259k oldu\u011funu anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 buradak\u0131 \u201ct\u00fcrk ordusu\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259sl mahiyy\u0259tini ara\u015fd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"188\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/LbAoP1.png\" alt=\"\" data-id=\"54234\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=54234\" class=\"wp-image-54234\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/LbAoP1.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/LbAoP1-150x94.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/LbAoP1-115x73.png 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"303\" height=\"166\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/QVBgRZ.png\" alt=\"\" data-id=\"54235\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/QVBgRZ.png\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=54235\" class=\"wp-image-54235\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/QVBgRZ.png 303w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/QVBgRZ-300x164.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/QVBgRZ-150x82.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 303px) 100vw, 303px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u201ct\u00fcrk\u201d dedikd\u0259, sufizmin \u201ct\u0259rik\u0259\u201d yolunu ged\u0259n \u201ct\u00fcr\u00fck\u201d n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur ki, bu da sufi m\u00fcridi m\u0259nas\u0131ndad\u0131r. Sufizmd\u0259, ilkin materiyadan informasiya alma yolu &#8212; t\u0259rik\u0259 yolu adlan\u0131r v\u0259 sufinin Allaha, y\u0259ni \u201cHu\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ilkin materiyaya qovu\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ke\u00e7diyi silsil\u0259ni bildirir. Sufil\u0259r bunu Allaha (ilkin materiyaya) v\u0259 ya Allahda \u201cs\u0259yah\u0259t\u201d adland\u0131r\u0131rlar. Silsil\u0259nin \u201cb\u0259qa\u201d, y\u0259ni b\u0259glik fazas\u0131nda t\u00fcr\u00fck Allaha qovu\u015fur v\u0259 o, m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 dirilik suyu, \u0130lahi od v\u0259 s. adland\u0131r\u0131lan ilkin materiyan\u0131 idar\u0259 etm\u0259k, onu ist\u0259diyi varl\u0131\u011fa verm\u0259k, varl\u0131qlardan onun daxili strukturu haqq\u0131nda informasiya almaq, ist\u0259diyi \u015feyi yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan \u00fcsulu tam d\u0259rk etm\u0259k v\u0259 s. \u0130lahi q\u00fcdr\u0259t\u0259 sahib olur. Dem\u0259li, t\u00fcr\u00fck, t\u00fcrk dedikd\u0259, Allaha qovu\u015fan, y\u0259ni \u0259vv\u0259li v\u0259 sonu olmayan ilkin materiya il\u0259 v\u0259hd\u0259t t\u0259\u015fkil ed\u0259n (\u201cV\u0259hd\u0259t \u0259l V\u00fccud\u201d r\u0259mzi) m\u00fcdrikl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmal\u0131d\u0131r.<br><br>Allahla v\u0259hd\u0259t t\u0259\u015fkil ed\u0259n v\u0259 onun q\u00fcdr\u0259tind\u0259n yararlanan t\u00fcrkl\u0259ri Xalkidli Yamvlix teurq adland\u0131r\u0131r v\u0259 bu r\u0259mzl\u0259r sufizmd\u0259 eyni m\u0259na verir. Yamvlix, \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cMisir sirl\u0259ri haqq\u0131nda\u201d kitab\u0131nda teurqlar\u0131 Misir maqlar\u0131 kimi g\u00f6st\u0259rir v\u0259 bildirir ki, onlar\u0131n son m\u0259qs\u0259dl\u0259ri &#8212; ruhlar\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131 Allahla v\u0259hd\u0259tidir (6). O, teurqun, Allahla v\u0259hd\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn ke\u00e7irdiyi ayinl\u0259ri \u201cteurqiya\u201d adland\u0131r\u0131r. Q\u0259bul olunmu\u015fdur ki, \u201cteurqiya\u201d (\u201cteos\u201d \u2013 Allah, \u201corqiya\u201d &#8212; ayin, qurban m\u0259rasimi v\u0259 s.) s\u00f6z\u00fc &#8212; Allahla v\u0259hd\u0259t\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn kahinl\u0259rin ke\u00e7irdiyi qurban m\u0259rasimi, ayin dem\u0259kdir v\u0259 onu \u201cAllah yaratma\u201d kimi d\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edirl\u0259r. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, t\u00fcrk s\u00f6z\u00fc \u0259n q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 &#8212; \u201cg\u00f6yd\u0259 Allah yaradan m\u00fcdrik\u201d m\u0259nas\u0131nda olmu\u015fdur. Teurqlar\u0131n g\u00f6yd\u0259 Allah yaratma prosesinin texnologiyas\u0131 hind m\u0259nb\u0259l\u0259ri olan Upani\u015fadalarda qeyd olunur. Burada brahman v\u0259 kahinl\u0259r &#8212; alq\u0131\u015f, qurbanl\u0131q formulu v\u0259 magik h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rl\u0259, qurbanl\u0131q heyvanlar\u0131n ruhlar\u0131n\u0131n g\u00f6yd\u0259 toplanmas\u0131na v\u0259 onlar\u0131n irad\u0259l\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n varl\u0131\u011fa \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 nail olurlar. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, \u015e\u0259rqd\u0259ki t\u00fcrk ordusu dedikd\u0259, Midiya g\u00f6yl\u0259rind\u0259 qurban vasit\u0259si il\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f T\u00fcrk eli v\u0259 bu elin ordusu t\u0259s\u0259vv\u00fcr olunmal\u0131d\u0131r. Q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n, g\u00f6yd\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f bu ordu &#8212; G\u00f6y t\u00fcrkl\u0259ri kimid\u0259 m\u0259lumdur. T\u00fcrkiy\u0259 s\u00f6z\u00fc m\u0259tnl\u0259rd\u0259 \u201cTurquia\u201d kimi yaz\u0131l\u0131r ki, bu da \u201cTeurqiya\u201d m\u0259nas\u0131nda teurqlar\u0131n Midiya g\u00f6yl\u0259rind\u0259 zahir etdiyi Eli bildirir (7).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fcrkl\u0259rin ekstatik durumda ilkin materiya il\u0259 v\u0259hd\u0259t\u0259 nail olmalar\u0131n\u0131, \u0130ordan hunnlarla v\u0259 qotlarla, y\u0259ni qutil\u0259rl\u0259 ba\u011flay\u0131r. \u0130ordan r\u0259mzl\u0259rl\u0259 yazaraq, ilkin materiyada s\u0259yah\u0259t ed\u0259n teurqlar\u0131n ruhlar\u0131n\u0131 \u201cQaliurunn\u0131\u201d adland\u0131r\u0131r v\u0259 bildirir ki, onlar\u0131n ilkin materiyada cinl\u0259rl\u0259 c\u00fctl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n d\u00fcnyaya \u00e7ox q\u0259ddar tayfa \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259ldi. O, m\u0259hz bu v\u0259hd\u0259td\u0259n yaranan varl\u0131qlar\u0131 hunnlar v\u0259 qutil\u0259r (qotlar) adland\u0131r\u0131r (8). M\u0259lumdur ki, qutil\u0259r &#8212; Mesopotamiyan\u0131n m\u0259h\u015fur \u015fahlar n\u0259slidir ki, bu s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259ti mifik d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n, y\u0259ni \u201c\u00e7ar hakimiyy\u0259ti\u201dnin \u201cG\u00f6yd\u0259n yer\u0259\u201d endiyi d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n ba\u015flan\u0131r (9). Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, g\u00f6yd\u0259n g\u0259lmi\u015f qutil\u0259r, hunnlar &#8212; teurqiya prosesinin sonunda Allahlara \u00e7evrilmi\u015f teurqlar, y\u0259ni t\u00fcrkl\u0259rdir.<br><br>T\u00fcrkl\u0259rin Moyun \u00c7or abid\u0259sind\u0259 t\u00fcrk xan\u0131 Tolis bildirir ki, o Tanr\u0131da olmu\u015f v\u0259 orada El yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Mogilyan v\u0259 G\u00fclt\u0259kin m\u0259tnl\u0259rinin ilk s\u0259tirl\u0259rind\u0259 is\u0259 t\u00fcrk xan\u0131 iddia edir ki, m\u0259hz O, Tanr\u0131t\u0259k Tanr\u0131 yaratm\u0131\u015f v\u0259 Tanr\u0131t\u0259k G\u00f6yd\u0259 yaranm\u0131\u015f bilici t\u00fcrk xan\u0131d\u0131r (10). Dem\u0259li, q\u0259dim Misirin G\u00fcn\u0259\u015f Allah\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259sinin yerl\u0259\u015fdiyi \u015e\u0259rq el\u0259 t\u00fcrk-hunnlar\u0131n Midiya g\u00f6yl\u0259rind\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 Eldir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/LbAooG.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-54232\" width=\"920\" height=\"663\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/LbAooG.png 600w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/LbAooG-300x217.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/LbAooG-150x108.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 920px) 100vw, 920px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Qurana g\u00f6r\u0259 Allah, G\u00fcn\u0259\u015fin \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259 ya\u015fayan x\u00fcsusi se\u00e7ilmi\u015fl\u0259r n\u0259sli il\u0259 \u00f6z aras\u0131nda p\u0259rd\u0259 yaratmam\u0131\u015fd\u0131r, y\u0259ni Allahin sirrini m\u0259hz onlar bilmi\u015fl\u0259r (11). Bu o dem\u0259kdir ki, Allah\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki t\u00fcrk ordusu, q\u0259dim sirl\u0259ri bil\u0259n sufi se\u00e7ilmi\u015fl\u0259ridir. \u018fn q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 onlar Midiya maqlar\u0131 kimi tan\u0131n\u0131rd\u0131lar. Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Midiya maqlar\u0131 \u2013 gizli sirl\u0259ri bil\u0259n sufil\u0259r kimi m\u0259lumdur v\u0259 bunlar da m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r n\u0259sli kimi qeyd olunurlar. Bilirik ki, sufi batinil\u0259r, Quran\u0131n zahiri, y\u0259ni birba\u015fa m\u0259nas\u0131ndan ba\u015fqa gizli, batini m\u0259nas\u0131n\u0131n da olmas\u0131n\u0131 iddia edirl\u0259r v\u0259 Qurandak\u0131 s\u00f6zl\u0259ri r\u0259mzl\u0259r kimi q\u0259bul edirl\u0259r. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 bu batinil\u0259r \u015eah \u0130smay\u0131l S\u0259f\u0259vinin \u201csorxs\u0259r bidin m\u00fclhidl\u0259ri\u201d adlan\u0131r (12). Sorxs\u0259r r\u0259mzi Batin elmind\u0259 \u201cSor-Xs\u0259r\u201d, y\u0259ni Az\u0259r-X\u0131z\u0131r kimi a\u00e7\u0131l\u0131r ki, bu da \u201c\u00f6l\u00fcms\u00fcz Asar\/Osiris Allah\u0131\u201d dem\u0259kdir. \u201cBidin\u201d r\u0259mzi is\u0259 \u201cbatin\u201d r\u0259mzi kimi \u201cBeyti-Nun\u201d m\u0259nas\u0131n\u0131 verir ki, bu da Allah\u0131n g\u00f6yd\u0259ki (ilkin Nunu sular\u0131ndak\u0131) Evini bildirir. \u201cM\u00fclhid\u201d (Kabbalada Malxut) r\u0259mzi Batin elmind\u0259 \u201cM\u0259l\u0259k\u00fct\u201d kimi m\u0259lumdur v\u0259 bu da m\u0259l\u0259kl\u0259r d\u00fcnyas\u0131 v\u0259 bu d\u00fcnyan\u0131n m\u0259l\u0259kl\u0259ri anlam\u0131ndad\u0131r. Dem\u0259li, \u201cSorxs\u0259r bidin m\u00fclhidl\u0259ri\u201d dedikd\u0259 &#8212; g\u00f6yd\u0259ki c\u0259nn\u0259td\u0259 \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck qazanm\u0131\u015f m\u0259l\u0259kl\u0259r n\u0259sli n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmal\u0131d\u0131r ki, bunlar el\u0259 q\u0259dim Misirin Osiris (Asar\/Az\u0259r) Allah\u0131 m\u0259nas\u0131ndad\u0131r. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tainin ordusu olan \u201cSorxs\u0259r bidin m\u00fclhidl\u0259ri\u201d \u2013 Az\u0259rbaycan g\u00f6yl\u0259rind\u0259 \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck qazanan m\u0259l\u0259kl\u0259r n\u0259slidir v\u0259 q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 onlar Osiris Allahlar\u0131 kimi qeyd olunurlar. Biz bu batinil\u0259ri seyidl\u0259r kimi tan\u0131y\u0131r\u0131q v\u0259 m\u0259\u015fhur frans\u0131z filosofu, \u015feyx Rene Qenon &#171;seyid&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fc &#171;pey\u011f\u0259mb\u0259r&#187; kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 etmi\u015fdir. Qurana g\u00f6r\u0259, pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r m\u0259l\u0259kl\u0259r n\u0259slind\u0259n se\u00e7ilir (13). Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tainin Sorxs\u0259r bidin m\u00fclhidl\u0259ri pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r n\u0259slidir v\u0259 Allah\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki ordusu da, g\u00f6yd\u0259 \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck qazanan bu pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin ruhlar\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Quranda c\u0259rg\u0259 il\u0259 d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f m\u0259l\u0259kl\u0259r dey\u0259nd\u0259 &#8212; s\u0259f-s\u0259f duranlar, y\u0259ni sufil\u0259r n\u0259sli n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Quran\u0131n 37-ci sur\u0259si \u201c\u0259s-Saffat\u201d adlan\u0131r v\u0259 burada bu m\u0259l\u0259kl\u0259rin ali m\u0259qam\u0131ndan, onlar\u0131n m\u0259hk\u0259m\u0259 qurmas\u0131ndan v\u0259 s. dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r: \u201cBizd\u0259n el\u0259 birisi yoxdur ki, m\u0259lum yeri olmas\u0131n. V\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259n biz s\u0259f-s\u0259f durmu\u015fuq. V\u0259 m\u0259hz biz \u015f\u0259nin\u0259 t\u0259rifl\u0259r deyirik!&#8230; Yoxsa onlar Allah\u0131n bulud k\u00f6lg\u0259l\u0259ri i\u00e7ind\u0259 m\u0259l\u0259kl\u0259rl\u0259 g\u0259lm\u0259sini g\u00f6zl\u0259yirl\u0259r. V\u0259 b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259r h\u0259ll olmu\u015fdur v\u0259 i\u015fl\u0259r Allaha qay\u0131dacaqd\u0131r\u2026 V\u0259 budur, siz Allahdan k\u00f6m\u0259k dil\u0259diniz v\u0259 O siz\u0259 cavab verdi: \u201cM\u0259n sizin k\u00f6m\u0259yiniz\u0259 bir-birinin ard\u0131nca g\u0259l\u0259n min m\u0259l\u0259kl\u0259 \u00e7ataram!&#8230; O g\u00fcn, G\u00f6y\u00fcn buludlarda par\u00e7alanaca\u011f\u0131 v\u0259 m\u0259l\u0259kl\u0259rin d\u0259st\u0259-d\u0259st\u0259 endiril\u0259c\u0259yi g\u00fcn, b\u00fct\u00fcn h\u0259qiqi hakimiyy\u0259t (M\u00fclk) yaln\u0131z R\u0259hmana m\u0259xsus olacaqd\u0131r: kafirl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 \u00e7\u0259tin g\u00fcn olacaqd\u0131r!\u201d (14). Lakin \u201c\u0259s-Saffat\u201d sur\u0259si eyni zamanda \u201cxat\u0131rlaman\u0131 oxuyan\u201d, y\u0259ni \u201cyada salma\u201d m\u0259nas\u0131nda Mehdiy\u0259 d\u0259 aid edilir: \u201cH\u0259qiq\u0259t\u0259n, s\u0259f-s\u0259f durub, q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 qovan v\u0259 xat\u0131rlaman\u0131 oxuyanlara and olsun ki, Allah birdir!\u2026 Bizim s\u00f6z\u00fcm\u00fcz g\u00f6nd\u0259rdiyimiz qulumuzu qabaqlam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259qiq\u0259t\u0259n m\u0259hz onlar k\u00f6m\u0259k alacaqlar. Bizim ordular\u0131m\u0131z z\u0259f\u0259r \u00e7aland\u0131r\u201d (15). Burada s\u00f6z\u00fcn qulu qabaqlamas\u0131 dey\u0259nd\u0259, \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n yaz\u0131lm\u0131\u015f yaz\u0131ya \u0259sas\u0259n Mehdinin z\u00fchur etm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<br><br>Quranda m\u0259hz m\u0259l\u0259kl\u0259r Allah\u0131n ordusu kimi qeyd edilir: \u201cV\u0259 budur, siz Allahdan k\u00f6m\u0259k dil\u0259diniz v\u0259 O siz\u0259 cavab verdi: \u201cM\u0259n sizin k\u00f6m\u0259yiniz\u0259 bir-birinin ard\u0131nca g\u0259l\u0259n min m\u0259l\u0259kl\u0259 \u00e7ataram&#8230; G\u00f6yl\u0259rin v\u0259 yerin ordusu Allah\u0131n ixtiyar\u0131ndad\u0131r. Allah yenilm\u0259z q\u00fcvv\u0259t v\u0259 hikm\u0259t sahibidir!\u2026 Allah onlar\u0131 \u00d6z m\u0259n\u0259vi g\u00fcc\u00fc v\u0259 ordusu il\u0259 q\u00fcdr\u0259tl\u0259ndirdi ki, siz onu g\u00f6rm\u0259misiniz\u2026\u201d (16). Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, Allah: \u201cM\u0259nim \u015e\u0259rqd\u0259 t\u00fcrk adlanan ordum var: M\u0259nim hans\u0131 xalqa q\u0259z\u0259bim tutursa, bu ordunu onlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259rir\u0259m\u201d dedikd\u0259, m\u0259hz g\u00f6yd\u0259 \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck qazanm\u0131\u015f pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur ki, bunlar da yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131z kimi q\u0259dim Misirin Osiris (Asar\/Az\u0259r) Allah\u0131n\u0131n \u00f6lm\u0259zl\u0259r n\u0259sli m\u0259nas\u0131ndad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Quran pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r haqda yaz\u0131r: \u201c\u0130nsanlar bir \u00fcmm\u0259t idil\u0259r, Allah m\u00fcjd\u0259\u00e7il\u0259ri v\u0259 x\u0259b\u0259r\u00e7il\u0259ri pey\u011f\u0259mb\u0259r olaraq g\u00f6nd\u0259rdi v\u0259 aralar\u0131ndak\u0131 anla\u015f\u0131lmazl\u0131qlar\u0131 aradan g\u00f6t\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kitab g\u00f6nd\u0259rdi v\u0259 insanlar bununla da ayr\u0131ld\u0131lar\u201d (17). \u0130nsanlar\u0131n bir \u00fcmm\u0259t olmas\u0131 v\u0259 sonradan ayr\u0131lmas\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Babil q\u00fcll\u0259sin\u0259 aid edilir. T\u00f6vrata g\u00f6r\u0259, \u015e\u0259rqd\u0259n g\u0259l\u0259n v\u0259 bir dild\u0259 dan\u0131\u015fan \u00fcmm\u0259t, \u201cba\u015f\u0131 g\u00f6yl\u0259r\u0259 \u00e7atan\u201d Babil q\u00fcll\u0259sini tikdikd\u0259n sonra, Allah onlar\u0131n dill\u0259rini d\u0259yi\u015fib, d\u00fcnyaya s\u0259p\u0259l\u0259di (18). Tarix\u00e7i M. Xorenatsi, Babil q\u00fcll\u0259sinin tikili\u015fini \u201cYerin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 v\u0259 onun m\u0259skunla\u015fmas\u0131\u201d adland\u0131r\u0131r v\u0259 ilk Allahlarla ba\u011flay\u0131r. Onlar q\u0259ddar v\u0259 B\u00f6y\u00fck olmu\u015flar. M. Xorenatsiy\u0259 g\u00f6r\u0259, bu Allahlardan a\u011flas\u0131\u011fmaz n\u0259h\u0259ngl\u0259r n\u0259sli ayr\u0131l\u0131r v\u0259 onlar n\u0259h\u0259ng tikili planla\u015fd\u0131raraq, o saat da onun tikili\u015fin\u0259 ba\u015flam\u0131\u015flar (19). \u018fflatun da ilk yarad\u0131lm\u0131\u015f varl\u0131qlar\u0131 \u201cAllahlar Allahlar\u0131\u201d adland\u0131r\u0131r v\u0259 bildirir ki, onlar\u0131 yaradan Demiurq, onlara &#8212; \u00f6l\u00fcml\u00fc v\u0259 \u201ch\u0259qiq\u0259t dal\u0131nca ged\u0259n \u00f6l\u00fcms\u00fcz insan\u201d yaratmalar\u0131n\u0131 h\u00f6km edir (20). Burada, \u201ch\u0259qiq\u0259t dal\u0131nca ged\u0259n \u00f6l\u00fcms\u00fcz insan\u201d dey\u0259nd\u0259 \u018fflatun m\u0259hz batini sufil\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Dem\u0259li, Quran\u0131n \u201cpey\u011f\u0259mb\u0259r\u201d adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 varl\u0131qlar \u2013 ilk Allahlardan ayr\u0131lm\u0131\u015f \u00f6l\u00fcms\u00fcz n\u0259h\u0259ngl\u0259r n\u0259slidir v\u0259 onlar da \u201cba\u015f\u0131 g\u00f6yl\u0259r\u0259 \u00e7atan\u201d Babil q\u00fcll\u0259sini tikmi\u015fl\u0259r.<br><br>Kitabi &#8212; D\u0259d\u0259 Qorqudda, ba\u015f\u0131 g\u00f6yl\u0259r\u0259 \u00e7atan Babil q\u00fcll\u0259si \u2013 \u201cS\u0259rt y\u00fcks\u0259klikd\u0259ki \u00dcmman d\u0259nizind\u0259 tikilmi\u015f kaf\u0259r \u015f\u0259h\u0259ri adland\u0131r\u0131l\u0131r. Burada ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259r is\u0259 \u2013 \u201csu dibind\u0259, sa\u011fa, sola ordu g\u00f6nd\u0259rib vuran asil\u0259r\u201d adland\u0131r\u0131l\u0131r ki, onlar: \u201cTanr\u0131 m\u0259n\u0259m, dey\u0259 q\u0131\u015fq\u0131r\u0131\u015f\u0131rlar\u201d. Kitabda bu asil\u0259r ordusu \u201cQan alaca ordu\u201d, y\u0259ni \u201cqanla, qurbanla yarad\u0131lm\u0131\u015f q\u0131rm\u0131z\u0131 ordu\u201d adland\u0131r\u0131l\u0131r (21). Babil r\u0259mzinin \u201cAllah\u0131n qap\u0131s\u0131\u201d m\u0259nas\u0131nda olmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, raz\u0131la\u015far\u0131q ki, Allah\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki ordusu, Babil qap\u0131s\u0131ndan ke\u00e7ib yerd\u0259ki d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n asil\u0259rin, y\u0259ni Allahlar\u0131n q\u0131rm\u0131z\u0131 ordusudur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/5D7R4R.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-54233\" width=\"920\" height=\"613\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/5D7R4R.png 555w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/5D7R4R-300x200.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/5D7R4R-150x100.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 920px) 100vw, 920px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>Q\u0259dim m\u0259tnl\u0259rd\u0259 \u00dcmman d\u0259nizind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f bu ordu \u201cUmman Manda\u201d, y\u0259ni \u00dcmman d\u0259ryas\u0131n\u0131n Manda ordusu adland\u0131r\u0131l\u0131r (22). \u00dcmman r\u0259mzin\u0259 b\u0259nz\u0259r Ummanate r\u0259mzini akkadlar \u201cordu\u201d m\u0259nas\u0131nda qeyd edirdil\u0259r ki, bu s\u00f6z q\u0259dim fars dilind\u0259 Kara r\u0259mzi il\u0259 qeyd olunurdu. Q. Qeybullayev yaz\u0131r ki, Bis\u00fctun yaz\u0131lar\u0131nda \u201cKara Mada\u201d s\u00f6z\u00fc var ki, (bax: Maday-Kara eposu) b\u0259z\u0259n bu s\u00f6z\u00fc \u201cMidiya xalq\u0131\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 edirl\u0259r (23). Dyakonova g\u00f6r\u0259, buradak\u0131 b\u00fct\u00fcn s\u0259rb\u0259st \u0259hali \u201cxalq-ordu\u201d \u2013 \u201ckara\u201d anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 \u0259hat\u0259 olunurdu (24). R. Fray bu haqda yaz\u0131r: \u201cQ\u0259dim<\/strong> <strong>iranl\u0131larda, dig\u0259r hind-avropal\u0131 xalqlarda oldu\u011fu kimi, \u015fah &#8212; qanuni hakimiyy\u0259t\u0259 h\u00fcququ \u00e7atan m\u00fc\u0259yy\u0259n n\u0259sild\u0259n \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131 (\u015fahl\u0131q xarizmas\u0131). \u015eah\u0131 xalq y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131, qeyd olunan d\u00f6vrd\u0259 is\u0259 Kara adlanan \u201cxalq-ordu\u201d se\u00e7irdi ki, \u018fh\u0259m\u0259ni \u0130ran\u0131nda \u015fah adi yox, \u015fahlar \u015fah\u0131 idi. Onun \u015f\u0259xsi m\u00fcq\u0259dd\u0259s idi, \u00e7\u00fcnki o, Allahlar n\u0259slind\u0259n say\u0131l\u0131rd\u0131. Saray m\u0259rasimi, \u0259sas\u0259n \u015fah qar\u015f\u0131s\u0131nda t\u0259zim ad\u0259ti \u018fh\u0259m\u0259ni hakiml\u0259rinin \u0130lahi statusundan x\u0259b\u0259r verirdi. \u015eah eyni zamanda kahin simas\u0131nda, qurban m\u0259rasiml\u0259rind\u0259 r\u0259hb\u0259r rolunu oynay\u0131rd\u0131. O yeni il \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7iril\u0259n v\u0259 ya simvolikaya g\u00f6r\u0259 \u00e7ox vacib olan bayramlarda, bununla ba\u011fl\u0131 kosmoqonik tama\u015falarda \u0259sas fiqur kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdi. \u015eah\u0131n tacqoyma g\u00fcn\u00fc onun do\u011fum g\u00fcn\u00fc say\u0131l\u0131rd\u0131, \u00e7\u00fcnki o tac ad\u0131n\u0131, y\u0259ni \u201cyenid\u0259n do\u011fulmu\u015f\u201d ad\u0131n\u0131 q\u0259bul ed\u0259r\u0259k, yeni simada \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdi ki, x\u00fcsusi geyim onun hakimiyy\u0259tinin b\u00fct\u00fcn kainat\u0131 \u0259hat\u0259 etm\u0259si m\u0259nas\u0131nda idi (25). B\u00fct\u00fcn bunlar is\u0259 o dem\u0259kdir ki, \u00dcmman d\u0259nizind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f ordu bilavasit\u0259 Midiya il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r v\u0259 bu ordu b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u00fcz\u0259rind\u0259 hakimiyy\u0259t qazanm\u0131\u015fd\u0131r. Bu ordunun \u015fah\u0131 ikinci d\u0259f\u0259 do\u011fulmu\u015f hesab edilir ki, bu da insan ruhunun, b\u0259d\u0259nin fiziki \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra g\u00f6yl\u0259r\u0259 qalxmas\u0131 v\u0259 orada yeni h\u0259yat m\u0259nas\u0131nda \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck qazanmas\u0131 dem\u0259kdir. Ordunun \u201cKara\u201d adlanmas\u0131 da, onun, q\u0259dim Misirin Qor fironlar\u0131n\u0131n ruhlar\u0131 olmas\u0131 m\u0259nas\u0131nda olmas\u0131d\u0131r ki, bu ruhlar g\u00f6yd\u0259 Qor q\u0131z\u0131lqu\u015fu cildind\u0259 ya\u015fay\u0131rlar.<br><br>M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n m\u0259lumdur ki, fars v\u0259 midiyal\u0131lardan ibar\u0259t ordunun \u00f6z\u0259yini, \u015fah atl\u0131lar\u0131 v\u0259 \u201c\u00f6l\u00fcms\u00fczl\u0259r\u201d d\u0259st\u0259si t\u0259\u015fkil edirdi. Xiliarx\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 minl\u0259rl\u0259 \u201c\u00f6l\u00fcms\u00fcz\u201d \u015fah\u0131n \u015f\u0259xsi t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini qoruyurdu. Ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131lar s\u00f6zl\u0259rin etimologiyas\u0131na g\u00f6r\u0259 hesab edirl\u0259r ki, \u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r (Haxamani\u015fi \u2013 Haq-Amon-\u0130ssi) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u201cminl\u0259rl\u0259 \u00f6lm\u0259z\u201d \u2013 \u201chazarapati\u201d titulunu da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131 (26). Erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 xazarapet (hazarapati) titulu, \u00f6lk\u0259nin t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131 idar\u0259 ed\u0259n v\u0259 dig\u0259r b\u00fct\u00fcn i\u015fl\u0259r\u0259 n\u0259zar\u0259t ed\u0259n Xiliarx adlan\u0131r. Bu m\u0259tnl\u0259rd\u0259 \u201chazarapet dran ariats\u201d titulu da qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r ki, onu \u201caril\u0259rin qap\u0131s\u0131n\u0131n Xiliarx\u0131\u201d kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 edirl\u0259r. Buradak\u0131 \u201cqap\u0131\u201d r\u0259mzi Allah\u0131n g\u00f6yd\u0259ki elinin qap\u0131s\u0131, y\u0259ni Babil q\u00fcll\u0259si m\u0259nas\u0131ndad\u0131r ki, dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 o Xalda qap\u0131lar\u0131 kimi d\u0259 qeyd olunur. Xalda, Xiliarx r\u0259mzl\u0259ri is\u0259 onu g\u00f6st\u0259rir ki, Allah\u0131n bu eli &#8212; Alban \u015fahlar\u0131n\u0131n n\u0259slin\u0259 aid olan Gel, Gelark\u00fcni il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<br><br>Hazarapati r\u0259mzi &#8212; X\u0131z\u0131r-Apet (Osiris-Pta), y\u0259ni X\u0131z\u0131r-Yaf\u0259t m\u0259nas\u0131ndad\u0131r v\u0259 bu da bilavasit\u0259 Az\u0259rin (Asar\/Osiris) Yaf\u0259t \u0259silli t\u00fcrkl\u0259ri dem\u0259kdir. \u201c\u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fck\u201d r\u0259mzi q\u0259dim Misir m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 \u201csaxu\u201d (sak) kimi, Assur m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 \u201c\u00fc\u015f\u015fakku\u201d (\u015fak) kimi m\u0259lumdur. \u00dc\u015f\u015fakkular Assur \u015fahlar\u0131d\u0131rlar v\u0259 m\u0259n \u201cAssuriya q\u0259dim Az\u0259rbaycan \u00f6lk\u0259sidir\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259md\u0259 bu haqda m\u0259lumat vermi\u015f\u0259m (27). Bu \u015fahlar n\u0259sli erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 Sisaka kimi qeyd edil\u0259r\u0259k Gelark\u00fcni n\u0259slin\u0259 aid edilir. Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, Allah\u0131n g\u00f6yd\u0259ki c\u0259nn\u0259tinin qap\u0131s\u0131n\u0131n qoruyucular\u0131 v\u0259 onun ordusunun ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 Az\u0259ri t\u00fcrkl\u0259rinin Gelar b\u0259gl\u0259ri olmu\u015flar. \u0130ordan\u0131n, yarad\u0131l\u0131\u015fdan \u0259vv\u0259l g\u00f6yd\u0259 s\u0259yah\u0259t ed\u0259n Amonun ruhunu v\u0259 onun cinl\u0259rl\u0259 c\u00fctl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n q\u0259ddar tayfan\u0131 da \u201cQaliurunn\u0131\u201d adland\u0131rmas\u0131 is\u0259 o dem\u0259kdir ki, Qaliurunn\u0131lar, y\u0259ni Gelar-hunnlar el\u0259 g\u00f6yd\u0259 \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck qazanm\u0131\u015f Misir fironu Amonun (Ra-Amon Allah\u0131) n\u0259slidir. Xiliarx\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi minl\u0259rl\u0259 \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u0259r is\u0259, Allah\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki t\u00fcrk ordusudur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hunn (xunn) r\u0259mzi q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 xanaan, k\u0259nan v\u0259 s. kimi yaz\u0131laraq \u0259sl y\u0259hudil\u0259r\u0259, y\u0259ni X\u0259z\u0259r t\u00fcrk b\u0259gl\u0259rin\u0259 aid edilir. Xanaan r\u0259mzi alt\u0131nda m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 amoreyl\u0259r, marlar, y\u0259ni Talmud m\u00fcdrikl\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Onlar Babil q\u00fcll\u0259sini tik\u0259n \u0259mir-seyidl\u0259rdir v\u0259 biz bu marlar\u0131 &#8212; midiyal\u0131lar kimi tan\u0131y\u0131r\u0131q. Lakin xunn\/xanaan r\u0259mzl\u0259rinin xenn, xennu v\u0259 s. variantlar\u0131 \u0259n q\u0259dim Misir m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7ox d\u0259rin m\u0259nalar verir. Bu r\u0259mzl\u0259r &#8212; ilkin materiyan\u0131n (efirin, g\u00f6yl\u0259rin) bir hiss\u0259sinin strukturun d\u0259yi\u015fib, orada d\u00fcnya yaratmaqla ba\u011fl\u0131 r\u0259mzdir. Dig\u0259rt\u0259r\u0259fd\u0259n, \u201ck\u0259nan\u201d r\u0259mzi assurlar\u0131n \u201cKi-nun\u201d r\u0259mzidir ki, bu r\u0259mz eyni zamanda m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Knun, K\u00fcn, Nun-ki, Enki, Annunaki v\u0259 s. kimi d\u0259 yaz\u0131laraq, \u015e\u0259rqd\u0259n g\u0259l\u0259n \u00fcmm\u0259tin tikdiyi Etemenanki zikkurat\u0131n\u0131n Esagil m\u0259b\u0259din\u0259 aid edilir. Bu tikili m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Eridu kimi d\u0259 m\u0259lumdur v\u0259 \u201cordu\u201d r\u0259mzi d\u0259 sufizmd\u0259 Eridu r\u0259mzi il\u0259 eyni m\u0259nal\u0131d\u0131r. Bu ilk m\u0259b\u0259d, tikilib qurtar\u0131ld\u0131qdan sonra yerin alt\u0131na basd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259hz bu abid\u0259 C\u0259b\u0259rut al\u0259mi, y\u0259ni yerl\u0259 g\u00f6y\u00fcn ke\u00e7id al\u0259mi m\u0259nas\u0131ndad\u0131r v\u0259 m\u0259hz burada bu g\u00fcn d\u0259 Az\u0259r odu, y\u0259ni ilkin materiya kimi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z dirilik suyu m\u00f6vcuddur. Dem\u0259li, Allah\u0131n t\u00fcrk adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 hunnlardan ibar\u0259t ordu, adi ordu yox, dirilik suyundan, \u0130lahi oddan yarad\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcq\u0259dd\u0259s varl\u0131qlardan ibar\u0259t ordudur.<br><br>Orta \u0259sr m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 Eridunun \u00f6lm\u0259zl\u0259r ordusu &#8212; Q\u0131z\u0131l Orda kimi d\u0259 qeyd olunur v\u0259 monqol-tatarlara aid edilir. Sufizmd\u0259 \u201cMonqol\u201d r\u0259mzi \u201cAmon-Gel\u201d kimi a\u00e7\u0131l\u0131r v\u0259 Ra-Amon Allah\u0131n\u0131n Gel n\u0259sli m\u0259nas\u0131ndad\u0131r. \u0130ran v\u0259 s. m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 monqollar &#8212; Elxanil\u0259r, C\u0259lairil\u0259r v\u0259 s. kimi tan\u0131n\u0131rlar ki, bunlar\u0131n indiki monqollara, Monqolustana q\u0259tiyy\u0259t aidiyy\u0259ti yoxdur. Elxan r\u0259mzi El-Xanan, y\u0259ni K\u0259nan\/Ki-Nun Eli m\u0259nas\u0131nda, ilkin materiya il\u0259 v\u0259hd\u0259t t\u0259\u015fkil ed\u0259n seyid-b\u0259gl\u0259r\u0259 aiddir. C\u0259lair r\u0259mzi is\u0259 Gelar r\u0259mzinin \u0259r\u0259bl\u0259\u015fmi\u015f variant\u0131d\u0131r. Dem\u0259li, q\u0259dim monqol-tatarlar\u0131n Q\u0131z\u0131l Ordas\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n Gell\u0259rinin t\u00fcrk ordusudur ki, biz onlar\u0131 q\u0131z\u0131lba\u015flar kimi, y\u0259ni \u201csorxs\u0259r bidin m\u00fclhidl\u0259ri\u201d kimi tan\u0131y\u0131r\u0131q. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n adamyey\u0259nl\u0259r kimi g\u00f6st\u0259rilm\u0259si d\u0259, onlar\u0131n insanlar\u0131n canlar\u0131n\u0131 alan \u018fzraill\u0259r (Az\u0259r-El), y\u0259ni q\u0259dim Misird\u0259 \u00f6l\u00fcm Allahlar\u0131 olan Osiris (Asar\/Az\u0259r) Allahlar\u0131 m\u0259nas\u0131nda olmas\u0131 dem\u0259kdir.<br><br>T\u00fcrkl\u0259r haqq\u0131nda \u0259n kamil m\u0259lumatlar\u0131, \u201cT\u00fcrkl\u0259rin dig\u0259r d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rd\u0259n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc v\u0259 b\u00f6y\u00fck sultan\u0131n m\u00f6vcudlu\u011funun q\u0259dir qiym\u0259ti\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 \u018fbu \u0259l-Ala \u0130bn Xassul vermi\u015fdir. \u0130bn Xassul yaz\u0131r: \u201cZ\u0259ncird\u0259n azad olan t\u00fcrk ordunun ba\u015f\u0131nda durmayanad\u0259k v\u0259 ya hacib olmaq \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 nail olmayanad\u0259k ya da b\u00f6y\u00fck ordunun komandiri v\u0259 orduda s\u00f6z\u00fc \u00f6t\u0259n ordu ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evrilm\u0259y\u0259n\u0259d\u0259k, \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259mnun hesab etm\u0259y\u0259c\u0259kdir\u201d (28). Burada \u201cz\u0259ncird\u0259n azad olma\u201d dey\u0259nd\u0259, t\u0259bii ki batini m\u0259na, y\u0259ni insan \u00f6l\u0259nd\u0259, onun \u201cb\u0259d\u0259nd\u0259n azad olan ruhu\u201d n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Lakin \u00f6l\u0259n h\u0259r bir t\u00fcrk\u00fcn ruhu Allah\u0131n ordusunun ba\u015f\u0131na ke\u00e7\u0259 bilm\u0259z. Dem\u0259li, bu ruh T\u0259k Allah\u0131n axir\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 obraz\u0131 m\u0259nas\u0131ndad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/nOMG2M-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-54236\" width=\"918\" height=\"509\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/nOMG2M-1.png 635w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/nOMG2M-1-300x166.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/nOMG2M-1-150x83.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 918px) 100vw, 918px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Bilirik ki, Allah m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 \u00d6z\u00fcn\u00fc &#8212; Alfa v\u0259 Omeqa, \u018fvv\u0259l v\u0259 Ax\u0131r, \u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb, R\u0259hman v\u0259 R\u0259him adland\u0131r\u0131r. Burada Ax\u0131r, Omeqa, Q\u0259rb, R\u0259him dey\u0259nd\u0259, axir\u0259td\u0259 g\u0259l\u0259n Mehdi obraz\u0131n\u0131n onun taxt\u0131nda oturmas\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fclm\u0259lidir. Dem\u0259li, t\u00fcrk\u00fcn \u201cz\u0259ncird\u0259n azad olmas\u0131\u201dndan sonra ordunun ba\u015f\u0131nda durmas\u0131 v\u0259 hacib olmaq \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 nail olmas\u0131 \u2013 axir\u0259td\u0259 Mehdi obraz\u0131nda g\u0259l\u0259c\u0259k v\u0259 Allah ruhunu da\u015f\u0131yacaq t\u00fcrk\u00fcn, \u00f6l\u0259nd\u0259n sonra ruhunun R\u0259hman Allah\u0131n taxt\u0131nda oturmas\u0131 m\u0259nas\u0131ndad\u0131r. M. Xorenatsiy\u0259 g\u00f6r\u0259, Valar\u015fak, Anqelea l\u0259q\u0259bli Torku &#8212; Q\u0259rbin, y\u0259ni G\u00fcn\u0259\u015fin q\u00fcrub d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn (axir\u0259t) h\u00f6kmran\u0131 adland\u0131r\u0131r ki, bu da axir\u0259td\u0259 g\u0259l\u0259n t\u00fcrk\u00fcn m\u0259hz Angelea, y\u0259ni Gel n\u0259slind\u0259n olmas\u0131 dem\u0259kdir (29). Axir\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259si d\u0259 m\u0259hz bu t\u00fcrk\u00fcn \u201cz\u0259ncird\u0259n azad olmas\u0131\u201ddan sonra ba\u015flamal\u0131d\u0131r.<br><br>\u018fhdi-\u018ftiqd\u0259 axir\u0259t m\u0259hk\u0259m\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 Allah\u0131n yer\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi ordusu bar\u0259sind\u0259 yaz\u0131l\u0131r: \u201cAllah deyir: Budur, uzaq \u015fimal \u00f6lk\u0259sind\u0259n bir xalq g\u0259lir v\u0259 B\u00f6y\u00fck xalq D\u00fcnyan\u0131n ax\u0131r\u0131ndan qalx\u0131r: \u0259ll\u0259rind\u0259 yay v\u0259 niz\u0259 var: onlar q\u0259ddar v\u0259 r\u0259hmsizdirl\u0259r, onlar\u0131n s\u0259sl\u0259ri d\u0259niz s\u0259s kimidir v\u0259 bir n\u0259f\u0259r kimi c\u0259rg\u0259 il\u0259 d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f, at \u00fcst\u00fcnd\u0259 s\u0259ninl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 g\u0259lirl\u0259r Sion q\u0131z\u0131. Biz onlar haqq\u0131nda e\u015fitdikd\u0259 \u0259ll\u0259rimiz salland\u0131, qad\u0131nlar\u0131n do\u011fum zaman\u0131 \u0259ziyy\u0259tl\u0259rin\u0259 b\u0259nz\u0259r k\u0259d\u0259r bizi b\u00fcr\u00fcd\u00fc. Sah\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 yol il\u0259 getm\u0259yin, \u00e7\u00fcnki h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 ist\u0259m\u0259y\u0259nl\u0259rin q\u0131l\u0131nc\u0131 v\u0259 d\u0259h\u015f\u0259t vard\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"700\" height=\"420\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/jy3YVW.png\" alt=\"\" data-id=\"54237\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=54237\" class=\"wp-image-54237\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/jy3YVW.png 700w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/jy3YVW-300x180.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/jy3YVW-150x90.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/jy3YVW-184x109.png 184w\" sizes=\"auto, (max-width: 700px) 100vw, 700px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"480\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/VrayXB.png\" alt=\"\" data-id=\"54238\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/VrayXB.png\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=54238\" class=\"wp-image-54238\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/VrayXB.png 640w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/VrayXB-300x225.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/VrayXB-150x113.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259nim xalq\u0131m\u0131n q\u0131z\u0131! H\u00fcz\u00fcr paltar\u0131n\u0131 gey v\u0259 ba\u015f\u0131na k\u00fcl t\u00f6k; t\u0259k o\u011fulun \u00f6l\u00fcm\u00fc kimi yas tut, h\u00f6nk\u00fcr-h\u00f6nk\u00fcr a\u011fla; \u00e7\u00fcnki can alan bizim \u00fcst\u00fcm\u00fcz\u0259 bird\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259k (30). M\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, bu axir\u0259t m\u00fcharib\u0259sind\u0259 Allah \u00f6z xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn vuru\u015facaq: \u201cAllah \u00f6z xalq\u0131n\u0131n qisas\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f dayand\u0131, v\u0259 ay da durdu&#8230; V\u0259 bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r v\u0259 bundan sonra bel\u0259 bir \u015fey olmam\u0131\u015fd\u0131r ki, Allah insan s\u0259sini e\u015fitsin. \u00c7\u00fcnki Allah \u0130zrail (Az\u0259r-Eli) \u00fc\u00e7\u00fcn vuru\u015furdu (31). M\u0259n, \u201cQurandak\u0131 \u0130srail o\u011fullar\u0131 Az\u0259ri t\u00fcrk b\u0259yl\u0259ridir\u201d adl\u0131 m\u0259qal\u0259md\u0259 q\u0259dim \u0130srail elinin m\u0259hz Az\u0259r eli olmas\u0131n\u0131 faktlarla s\u00fcbut etmi\u015f\u0259m (32). Bu is\u0259 o dem\u0259kdir ki, R\u0259hman Allah, D\u00fcnyan\u0131 yaradandan sonra Az\u0259rbaycandan \u0259r\u015f\u0259 y\u00fcks\u0259ldiyi kimi, axir\u0259td\u0259 d\u0259 m\u0259hz burada \u00f6z elini \u0259zablardan qurtaracaq.<br><br>Yazd\u0131qlar\u0131mdan \u00e7\u0131xan n\u0259tic\u0259 is\u0259 odur ki, Allah\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259ki t\u00fcrk ordusu, onun Midiya g\u00f6yl\u0259rind\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 Albaniyada \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fck qazanm\u0131\u015f v\u0259 say\u0131 120000 olan asil\u0259rdir (assasinl\u0259r). B\u00fct\u00fcn bunlar haqq\u0131nda daha geni\u015f m\u0259lumat v\u0259 t\u0259kzibolunmaz faktlar \u201cBatini-Quran\u201d kitab\u0131nda v\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259rimd\u0259 verilmi\u015fdir.<br><br>\u018fd\u0259biyyat<br><br>1. \u041b. \u0418. \u041a\u043b\u0438\u043c\u043e\u0432\u0438\u0447, \u00ab\u0418\u0441\u043b\u0430\u043c\u00bb, \u041c., 1965, s\u0259h. 131<br><br>2. \u0420\u043e\u043b \u0414. \u0413\u0435\u043d\u0435\u0437\u0438\u0441 \u0446\u0438\u0432\u0438\u043b\u0438\u0437\u0430\u0446\u0438\u0438. \u041e\u0442\u043a\u0443\u0434\u0430 \u043c\u044b \u043f\u0440\u043e\u0438\u0437\u043e\u0448\u043b\u0438\u2026 \u042d\u043a\u0441\u043c\u043e, \u041c., 2002, s\u0259h. 428<br><br>3. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u0433\u0435\u043e\u0433\u0440\u0430\u0444\u0438\u044f \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0430. \u0411., 1987, s\u0259h. 67<br><br>4. \u0418. \u0414\u044c\u044f\u043a\u043e\u043d\u043e\u0432, \u00ab\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u041c\u0438\u0434\u0438\u0438\u00bb, M.1956, s\u0259h.219, 220<br><br>5. \u0418\u0441\u043b\u0430\u043c, \u00ab\u0420\u0430\u0441\u0441\u0432\u0435\u0442\u043d\u043e\u0435 \u043f\u043e\u0437\u043d\u0430\u043d\u0438\u0435 \u0432\u043e\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u043e\u0433\u043e \u0448\u0435\u0439\u0445\u0430\u00bb, sayt: http:\/\/angel.org.ru\/2\/sohrpred.html<br><br>6. \u0410. \u0424. \u041b\u043e\u0441\u0435\u0432 \u201c\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u0430\u043d\u0442\u0438\u0447\u043d\u043e\u0439 \u044d\u0441\u0442\u0435\u0442\u0438\u043a\u0438\u00bb, sayt: http:\/\/psylib.ukrweb.net\/books\/lose007\/txt40.htm<br><br>7. \u201cT\u00fcrk, T\u00fcrkiy\u0259 n\u0259 dem\u0259kdir? A\u011flas\u0131\u011fmaz h\u0259qiq\u0259tl\u0259r\u201d, sayt: http:\/\/www.gilarbeg.com\/index.php\u2026 8. \u0418\u043e\u0440\u0434\u0430\u043d, \u00ab\u041e \u043f\u0440\u043e\u0438\u0441\u0445\u043e\u0436\u0434\u0435\u043d\u0438\u0438 \u0438 \u0434\u0435\u044f\u043d\u0438\u044f\u0445 \u0433\u0435\u0442\u043e\u0432\u00bb http:\/\/www.vostlit.info\/haupt-Dateien\/index-Dateien\/I.phtml\u2026<br><br>9. \u0410. \u041e\u043f\u043f\u0435\u043d\u0445\u0435\u0439\u043c, \u201c\u0414\u0440\u0435\u0432\u043d\u044f\u044f \u041c\u0435\u0441\u043e\u043f\u043e\u0442\u0430\u043c\u0438\u044f\u201d, \u041c., 1980, s\u0259h.146<br><br>10. \u018f. R\u0259c\u0259bov, Y. M\u0259mm\u0259dov, \u201cOrxon \u2013 Yenisey abid\u0259l\u0259ri\u201d, B, 1993, s\u0259h. 134,104<br><br>11. Quran, 18:90<br><br>12. \u201cAz\u0259rbaycan tarixi \u00fczr\u0259 qaynaqlar\u201d, B., 1989, s\u0259h.187<br><br>13. Quran, 22:75<br><br>14. Quran, 37:164-166, 2:210, 8:9, 25:25,26<br><br>15. Quran, 37:1-4,171-173<br><br>16. Quran, 8:9, 2:210, 48:7, 9:40<br><br>17. Quran, 2:213, 22:74<br><br>18. \u0411\u0438\u0431\u043b\u0438\u044f, \u0411\u044b\u0442.11:1-9<br><br>19. \u041c. \u0425\u043e\u0440\u0435\u043d\u0430\u0446\u0438, \u041a\u043d\u0438\u0433\u0430 1, \u0433\u043b.9<br><br>20. \u018fflatun, \u201cTimey\u201d, 41B,D,S<br><br>21. \u201cKitabi &#8212; D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d, B., 1988, s\u0259h.118, 38, 74<br><br>22. \u00ab\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u0414\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0433\u043e \u0412\u043e\u0441\u0442\u043e\u043a\u0430\u00bb \u041c.,1988, II cild, s\u0259h. 135-136<br><br>23. \u0413. \u0410. \u0413\u0435\u0439\u0431\u0443\u043b\u043b\u0430\u0435\u0432, \u00ab\u041a \u044d\u0442\u043d\u043e\u0433\u0435\u043d\u0435\u0437\u0443 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0446\u0435\u0432\u00bb, \u0411., 1991, s\u0259h.381<br><br>24. \u0418. \u041c. \u0414\u044c\u044f\u043a\u043e\u043d\u043e\u0432, \u00ab\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u041c\u0438\u0434\u0438\u0438 \u043e\u0442 \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0439\u0448\u0438\u0445 \u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d \u0434\u043e \u043a\u043e\u043d\u0446\u0430 IV \u0432. \u0434\u043e \u043d.\u044d.\u00bb, \u041c.-\u041b.,1956, s\u0259h. 327, 334, 333<br><br>25. \u0420. \u0424\u0440\u0430\u0439, \u00ab\u041d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u0435 \u0418\u0440\u0430\u043d\u0430\u00bb \u041c., 1972, s\u0259h. 136<br><br>26. \u0420. \u0424\u0440\u0430\u0439, \u00ab\u041d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u0435 \u0418\u0440\u0430\u043d\u0430\u00bb \u041c., 1972, s\u0259h. 152, 139<br><br>27. \u201cAssuriya \u2013 q\u0259dim Az\u0259rbaycan \u00f6lk\u0259sidir\u201d, http:\/\/www.gilarbeg.com\/?sehife=oxu&amp;lang=1&amp;content=1242<br><br>28. \u0424. \u041c. \u0410\u0441\u0430\u0434\u043e\u0432, \u00ab\u0410\u0440\u0430\u0431\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u0438\u043a\u0438 \u043e \u0442\u044e\u0440\u043a\u0430\u0445 \u0432 \u0440\u0430\u043d\u043d\u0435\u0435 \u0441\u0440\u0435\u0434\u043d\u0435\u0432\u0435\u043a\u043e\u0432\u044c\u0435\u00bb, \u0411., 1993, s\u0259h. 112<br><br>29. \u041c. \u0425\u043e\u0440\u0435\u043d\u0430\u0446\u0438, \u00ab\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438\u00bb, \u043a\u043d. II, \u0433\u043b. 8<br><br>30. \u0411\u0438\u0431\u043b\u0438\u044f, \u0418\u0435\u0440\u0435\u043c\u0438\u044f 6:22-26, 5:15-18<br><br>31. \u0411\u0438\u0431\u043b\u0438\u044f, \u0418\u0438\u0441\u0443\u0441 \u041d\u0430\u0432\u0438\u043d, 10;13,14<br><br>32. \u201cQuran\u201ddak\u0131 \u0130srail o\u011fullar\u0131 &#8212; Az\u0259ri b\u0259gl\u0259ridir\u201d, sayt: http:\/\/www.gilarbeg.com\/index.php\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u018fKRAR Firudin Gilar B\u0259g Mahmud Ka\u015f\u011farinin 1074-c\u00fc ild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 h\u0259disl\u0259rin birind\u0259 Allah deyir: \u201cM\u0259nim \u015e\u0259rqd\u0259 t\u00fcrk adlanan ordum var: M\u0259nim hans\u0131 xalqa q\u0259z\u0259bim tutursa,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":54239,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-54230","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54230","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54230"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54230\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54241,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54230\/revisions\/54241"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/54239"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54230"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54230"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}