{"id":54409,"date":"2021-11-20T04:39:20","date_gmt":"2021-11-20T00:39:20","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=54409"},"modified":"2021-11-20T04:46:38","modified_gmt":"2021-11-20T00:46:38","slug":"sah-qacarin-q%c9%99tlinin-gizlinl%c9%99ri-rus-fitn%c9%99si-v%c9%99-erm%c9%99ni-barmagi-faktlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=54409","title":{"rendered":"\u015eah Qacar\u0131n q\u0259tlinin gizlinl\u0259ri: Rus fitn\u0259si v\u0259 erm\u0259ni barma\u011f\u0131 &#8212; Faktlar"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u201c\u015eanl\u0131 A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d\u201d. Dahi rus \u015fairi A.S.Pu\u015fkin T\u00fcrk-Q\u0131z\u0131lba\u015f xan\u0259dan\u0131 olan Qacarlar s\u00fclal\u0259sinin h\u00f6kmran\u0131 A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah\u0131 \u201c\u018frzuruma s\u0259yah\u0259t\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 m\u0259hz bu c\u00fcr adland\u0131r\u0131r<br><br>B\u0259lk\u0259 d\u0259, Sovetl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u015eah Qacar\u0131 qani\u00e7\u0259n, t\u00fcrk d\u00fc\u015fm\u0259ni, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 adland\u0131ran yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 aliml\u0259rin \u00e7oxu uzun ill\u0259r t\u00fcrk tarixin\u0259 h\u00fccumlar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri g\u00f6zd\u0259n salmaq planlar\u0131n\u0131n arxas\u0131nda erm\u0259nil\u0259r oldu\u011funu bilm\u0259yibl\u0259r. Amma yeni s\u0259n\u0259dl\u0259rin a\u015fkar olunmas\u0131 70 ild\u0259n \u00e7ox davam ed\u0259n yalanlar\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131r.<br><br>Bel\u0259 yalanlardan biri d\u0259 A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Qacar\u0131n \u015eu\u015fada \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si bar\u0259d\u0259 saxta m\u0259lumatlard\u0131r. Bu q\u0259tlin arxas\u0131nda bir g\u00fcn sonra \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259k 4 n\u0259f\u0259rin &#8212; M\u0259mm\u0259d xan Batmanq\u0131l\u0131nc, Sad\u0131q xan \u015e\u0259qaqi, Abbas b\u0259y v\u0259 \u015fah\u0131n qulu S\u0259f\u0259r\u0259linin olmas\u0131 uzun zamand\u0131r tariximizd\u0259 yaz\u0131l\u0131r. Q\u0259tlin bu 4 n\u0259f\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n icra edilm\u0259si b\u0259llidir, lakin q\u0259tlin h\u0259yata ke\u00e7m\u0259sind\u0259 Rusiya v\u0259 onlara xidm\u0259t ed\u0259n erm\u0259nil\u0259rin durmas\u0131 bar\u0259d\u0259 \u0259sl h\u0259qiq\u0259tl\u0259r gizl\u0259dilib. \u00d6nc\u0259 Nadir \u015fah \u018ff\u015fara sui-q\u0259sdin, ard\u0131nca ikinci t\u00fcrk h\u00f6kmran\u0131 Qacar\u0131n q\u0259tlinin t\u0259sad\u00fcf oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259k q\u0259tiyy\u0259n d\u00fczg\u00fcn deyil. Tarix\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq, h\u0259r iki h\u00f6kmrana sui-q\u0259sdin eyni ssenari \u00fczr\u0259 ba\u015f verm\u0259sini g\u00f6r\u0259rik, plan\u0131n eyni m\u0259rk\u0259zd\u0259n haz\u0131rlan\u0131b h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sinin \u015fahidi olar\u0131q. 1747-1797-ci ill\u0259r aras\u0131nda c\u0259mi 50 il f\u0259rq var. Bu 50 il tarix elmind\u0259 Rusiyan\u0131n, \u0130ngilt\u0259r\u0259nin b\u00f6lg\u0259d\u0259 g\u00fccl\u0259nm\u0259 siyas\u0259tinin ba\u015flan\u011f\u0131c ill\u0259ri kimi q\u0259bul edilir v\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n iki q\u00fcdr\u0259tli h\u00f6kmran\u0131n\u0131n eyni ssenari \u00fczr\u0259 q\u0259tl edilm\u0259sinin arxas\u0131nda onlar\u0131n oldu\u011fu \u015f\u00fcbh\u0259sizdir. T\u00fcrk co\u011frafiyas\u0131nda i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7ilik siyas\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alan bu iki h\u00f6kmran\u0131n aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si Avropa v\u0259 Rusiya \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u00f6n\u0259mli idi. Bu g\u00fcn h\u0259m Nadir \u015fah\u0131n, h\u0259m d\u0259 A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah\u0131n Rusiya v\u0259 Avropa m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 q\u0259ddar, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 v\u0259 qani\u00e7\u0259n h\u00f6kmran kimi g\u00f6st\u0259rilm\u0259si buna \u0259yani s\u00fcbutdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu g\u00fcn tarix elmimiz Qacarlar d\u00f6vl\u0259ti bar\u0259d\u0259 \u0259trafl\u0131 t\u0259dqiqat aparmay\u0131b. \u0130ran, Rusiya, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan arxivl\u0259rind\u0259 saxlan\u0131lan arxivl\u0259r\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f \u0259ld\u0259 edilm\u0259diyind\u0259n Qacarlar bar\u0259d\u0259 \u0259sl h\u0259qiq\u0259tl\u0259r \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmay\u0131b. Avropa v\u0259 rus tarix\u00e7il\u0259rind\u0259n ruhlanan bizim tarix\u00e7il\u0259rin b\u0259zil\u0259rinin iddia etdikl\u0259rinin \u0259ksin\u0259 olaraq, Qacarlar \u00f6zl\u0259rini Q\u0131z\u0131lba\u015f d\u00f6vl\u0259tinin varisl\u0259ri adland\u0131r\u0131blar, S\u0259f\u0259vil\u0259rin davam\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 n\u0259sli elan edibl\u0259r. M\u0259lumdur ki, S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin qurucusu olan yeddi tayfadan \u0259n b\u00f6y\u00fckl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Qacarlar idi. O d\u00f6vr\u00fcn arxivl\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq, Qacarlar q\u0259d\u0259r t\u00fcrk dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131na xidm\u0259t etmi\u015f ikinci d\u00f6vl\u0259t tapmaq \u00e7\u0259tindir. Qeyd ed\u0259k ki, Qacarlar t\u00fcrk co\u011frafiyas\u0131nda qurulmu\u015f ax\u0131r\u0131nc\u0131 t\u00fcrk imperiyas\u0131d\u0131r. 1925-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r ya\u015fad\u0131lar v\u0259 t\u00fcrk kimlikl\u0259rini d\u0259 qoruyublar ki, onlar\u0131n n\u0259slind\u0259n olanlar da bu g\u00fcn \u00f6zl\u0259rini t\u00fcrk-q\u0131z\u0131lba\u015f adland\u0131r\u0131rlar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/dLlJ7X.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-54412\" width=\"913\" height=\"1086\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/dLlJ7X.png 317w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/dLlJ7X-252x300.png 252w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/dLlJ7X-126x150.png 126w\" sizes=\"auto, (max-width: 913px) 100vw, 913px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>1796-c\u0131 ilin mart ay\u0131n\u0131n 21-d\u0259 \u201c\u015eah\u0259n\u015fah\u201d elan edil\u0259n A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Qacar\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck arzusu S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin s\u0259rh\u0259dl\u0259rini b\u0259rpa edib daha da geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k idi. A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah Qacar \u015eeyx S\u0259fi t\u00fcrb\u0259sind\u0259n g\u0259tirtdiyi q\u0131l\u0131nc\u0131 qur\u015famaqla \u00f6z\u00fcn\u00fc S\u0259f\u0259vil\u0259rin varisi elan etmi\u015f oldu. \u00c7ingiz xan\u0131n siyas\u0259tini \u00e7ox b\u0259y\u0259n\u0259n A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d xan d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 da \u00c7ingiz xan\u0131n \u201cYasa\u201dda yaz\u0131lan qayda-qanununu t\u0259tbiq edirdi. H\u0259tta tarixd\u0259 \u201cQacar Yasas\u0131\u201d kimi s\u0259n\u0259d vard\u0131r ki, bu s\u0259n\u0259d\u0259 g\u00f6r\u0259, v\u0259li\u0259hdin sad\u0259c\u0259 atas\u0131 deyil, anas\u0131 da Qacar soyundan olmal\u0131 idi. T\u0259mizqanl\u0131 t\u00fcrk soyu v\u0259 t\u00fcrk xan\u0259dan\u0131 qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259dim t\u00fcrk idar\u0259\u00e7iliyini \u00f6rn\u0259k alan Qacar\u0131 eyni zamanda, Qafqaza ruslar\u0131n maraq g\u00f6st\u0259rm\u0259si, Hindistana ingilisl\u0259rin g\u00f6z dikm\u0259si d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Qacar\u0131n niyy\u0259ti \u015fimall\u0131-c\u0259nublu Az\u0259rbaycan\u0131 bir d\u00f6vl\u0259td\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259k idi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn onun qar\u015f\u0131s\u0131nda \u015eimalda \u00f6zl\u0259rini m\u00fcst\u0259qil elan ed\u0259n xanl\u0131qlar\u0131n raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 laz\u0131m idi ki, o da s\u0259firl\u0259rini xanlar\u0131n yan\u0131na dan\u0131\u015f\u0131qlara g\u00f6nd\u0259rdi. (\u201cAgha Muhammad Khan and the Establishment of the Qajar Dynasty\u201d, The Cambridge History of Iran, Vol: 7, Edit by: P. Avery,G. R. G. Hambly, C. Melville, Cambridge University Press, New York 2008, s. 114.)<br><br>O d\u00f6vrd\u0259 Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di Qacar qo\u015funlar\u0131n\u0131 C\u0259nubi Qafqaza, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal\u0131na buraxmamaq, m\u00fch\u00fcm h\u0259rbi-strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olan Qaraba\u011f, \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130ran s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259 ke\u00e7ilm\u0259z s\u0259dd yaratmaq idi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn variantlardan biri \u201cerm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti\u201d yaratmaq idi. T\u0259sad\u00fcfi deyildi ki, rus tarix\u00e7isi P.\u0130.Kovalevski \u00f6z\u00fc etiraf edirdi ki, Qafqaz\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n P.D.Sisianova \u00f6z h\u0259rbi planlar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015fmaq, onlar\u0131 m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k v\u0259 onlardan istifad\u0259 etm\u0259k tap\u015f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br><br>Qacar\u0131n bu c\u00fcr planlar\u0131 \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259n daha \u00e7ox Rusiyan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Qacar saray\u0131nda \u00f6z adamlar\u0131n\u0131 yerl\u0259\u015fdirdi. Bu adamlardan biri Sad\u0131q xan \u015e\u0259qaqi idi. \u0130lk zamandan Sad\u0131q xan Qacar xan\u0259dan\u0131na qar\u015f\u0131 silahl\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131. O, 1790-c\u0131 ild\u0259 Qacar ordusuna d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 uduzandan sonra Qaraba\u011fa \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. Burada \u0130brahimx\u0259lil xan Cavan\u015fir\u0259 p\u0259nah aparm\u0131\u015f, xan\u0131n v\u0259ziri Molla P\u0259nah Vaqifl\u0259 dostla\u015fm\u0131\u015f v\u0259 onun say\u0259sind\u0259 xan\u0131n Qacara m\u0259ktub yazaraq onu ba\u011f\u0131\u015flamas\u0131na nail olmu\u015fdu. Sad\u0131q xan da v\u0259zir Vaqif kimi Rusiyameyilli idi. Onlar\u0131n gizli yaz\u0131\u015fmalar\u0131 var idi. Gizli yaz\u0131\u015fmalar\u0131 erm\u0259nil\u0259r da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. H\u0259tta erm\u0259nil\u0259r\u0259 v\u0259d verilmi\u015fdi ki, onlar\u0131n m\u0259likliyin\u0259 x\u00fcsusi s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r veril\u0259c\u0259k. Habel\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Molla P\u0259nah Vaqif m\u0259clisl\u0259rd\u0259 Osmanl\u0131 saray\u0131ndan daha \u00e7ox Rusiyadan d\u0259st\u0259k al\u0131naraq \u0130rana qar\u015f\u0131 m\u00fcdafi\u0259 olunma\u011f\u0131 t\u0259klif etmi\u015fdi. O, Osmanl\u0131 saray\u0131 il\u0259 yaz\u0131\u015fmalar\u0131, dig\u0259r v\u0259zir Mirz\u0259 \u018flim\u0259mm\u0259d xan\u0131n \u0130stanbuldan &#171;yox&#187; cavab\u0131 il\u0259 g\u0259lm\u0259sini \u0259sas tutaraq Rusiyan\u0131n himay\u0259sin\u0259 ke\u00e7m\u0259yi \u0259n \u00e7ox m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n \u015f\u0259xs idi.<br><br>Rus ordusunda is\u0259 Sad\u0131q xan Pyotr Stepanovi\u00e7 Kotlyarevski il\u0259 yaz\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Kotlyarevski Az\u0259rbaycanda qalma\u011f\u0131 v\u0259 buran\u0131 t\u0259kba\u015f\u0131na idar\u0259 etm\u0259yi \u00e7ox arzulay\u0131rd\u0131. V.Zubova yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda &#171;arzum burada qalmaq, \u00e7ara olan b\u00f6y\u00fck s\u0259daq\u0259timi n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259kdir, xahi\u015f edir\u0259m, n\u0259z\u0259r\u0259 alas\u0131n\u0131z&#187; dey\u0259n Kotlyarevski bunun \u00fc\u00e7\u00fcn xanl\u0131qlar\u0131 m\u0259hv etm\u0259li, \u0130ran v\u0259 Osmanl\u0131 saraylar\u0131n\u0131 bu regiondan uzaq tutmal\u0131 idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sad\u0131q xan v\u0259 Molla P\u0259nah Vaqifl\u0259 yaz\u0131\u015fan Kotlyarevski rus himay\u0259si alt\u0131nda Qaraba\u011f\u0131n inki\u015faf ed\u0259c\u0259yini v\u0259 sonradan da \u0130randa Sad\u0131q xan\u0131n h\u00f6kmran olaca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259d edirdi.<br><br>Sad\u0131q xan\u0131n ona olan m\u0259ktublar\u0131n\u0131n birind\u0259 yaz\u0131l\u0131r: \u201cGeneral Kotlyarevski, biz Sizin humanist biri oldu\u011funuza \u0259minik v\u0259 inan\u0131r\u0131q ki, h\u0259\u015f\u0259m\u0259tli \u00c7ar bizi \u0259sla unutmayacaq v\u0259 veril\u0259n v\u0259dl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l olunacaq\u201d (\u0410\u043a\u0442\u044b, \u0441\u043e\u0431\u0440\u0430\u043d\u043d\u044b\u0435 \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u043e\u044e \u0410\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u044e \u041a\u043e\u043c\u0438\u0441\u0441\u0438\u0435\u044e. \u0422\u043e\u043c 7. \u0418\u0437\u0434\u0430\u043d \u043f\u043e\u0434 \u0440\u0435\u0434\u0430\u043a\u0446\u0438\u0435\u044e \u0410\u0434.\u0411\u0435\u0440\u0436\u0435.\u0422\u0438\u0444\u043b\u0438\u0441, 1878 \u0433., 995 \u0441., \u0441. 481.)<br><br>Kotlyarevskinin ona cavab m\u0259ktubunda is\u0259 yaz\u0131l\u0131r: \u201c\u018flah\u0259zr\u0259t \u00c7ar\u0131n diqq\u0259ti \u00fcz\u0259rinizd\u0259dir. Siz \u00c7ara sadiq olduqca, onun himay\u0259sind\u0259n yararlana bil\u0259rsiniz. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn Qacarlar\u0131n bura y\u00fcr\u00fc\u015f etm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015f\u0131n, o saraya daxil olun v\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131 g\u00f6zl\u0259yin\u201d (\u201c\u0420\u0443\u0441\u0441\u043a\u0430\u044f \u0441\u0442\u0430\u0440\u0438\u043d\u0430\u201d. \u041d\u043e\u044f\u0431\u0440\u044c 1894 \u0433.)<br><br>Bundan sonra Sad\u0131q xan A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah yenid\u0259n Az\u0259rbaycana qo\u015fun \u00e7\u0259kdiyi zaman onun d\u0259st\u0259sin\u0259 daxil olmu\u015f, t\u0259dric\u0259n etimad qazanm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259tta onun bacar\u0131ql\u0131 komandirl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur.<br><br>A\u011fam\u0259mm\u0259d \u015fah xanl\u0131qlar\u0131n Rusiya il\u0259 gizli anla\u015fmaya getm\u0259sini e\u015fid\u0259nd\u0259 q\u0259z\u0259bl\u0259nir v\u0259 d\u0259rhal 85 minlik qo\u015funla \u015eimali Az\u0259rbaycana y\u00fcr\u00fc\u015f\u0259 ba\u015flay\u0131r. Onun Qaraba\u011f v\u0259 dig\u0259r xanl\u0131qlar\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259k plan\u0131 ilk ill\u0259rd\u0259 yox idi. \u00dcmid edirdi ki, xanl\u0131qlar xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259rl\u0259 i\u015fbirliyin\u0259 getm\u0259z. Lakin Rusiya il\u0259 onlar\u0131n yax\u0131nla\u015fmas\u0131 bar\u0259d\u0259 k\u0259\u015ffiyyat ona m\u0259lumat g\u0259tir\u0259nd\u0259 d\u0259rhal h\u00fccuma ba\u015flamaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lir. 1797-ci ilin yaz\u0131nda A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah g\u00fccl\u00fc ordu il\u0259 n\u00f6vb\u0259ti s\u0259f\u0259r\u0259 &#8212; Qaraba\u011f istiqam\u0259tind\u0259 h\u00fccuma ba\u015flad\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u0130brahim X\u0259lil xan\u0131n Car \u0259yal\u0259tin\u0259 qa\u00e7mas\u0131ndan sonra &#8212; Qacar\u0131n \u015eu\u015faya daxil olmas\u0131ndan bir m\u00fcdd\u0259t \u00f6nc\u0259 Sad\u0131q xan Kotlyarevskiy\u0259 d\u0259rhal \u00e7apar g\u00f6nd\u0259rir. O, m\u0259ktubunda yaz\u0131r: \u201c\u018flah\u0259zr\u0259t General, \u015eah \u015eu\u015fan\u0131 almaqda israrl\u0131d\u0131r. O, buran\u0131 alsa, Tehrandan sonra ikinci paytaxt buran\u0131 elan ed\u0259c\u0259k. Daha sonra b\u00fct\u00fcn xanl\u0131qlar\u0131 bir araya g\u0259tir\u0259c\u0259k. \u018fmriniz\u0259 tabey\u0259m\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Cavab m\u0259ktubu q\u0131sa olur: \u201c\u018flah\u0259zr\u0259t \u00c7ar sizin bu xidm\u0259tinizi b\u00f6y\u00fck d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir. \u015eah\u0131n orda qalmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259s\u0259niz, \u00f6ld\u00fcr\u00fcn. Sad\u0131q xan, \u0130ran h\u00f6kmdar\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131za \u0259minik. Siz naraz\u0131 M\u0259mm\u0259d b\u0259yin k\u00f6m\u0259yind\u0259n yararlana bil\u0259rsiniz\u201d. (Esnadi ez Revabet-\u0131 \u0130ran ve Rusye ez Safaviye ta Kacariye, Ter. Rahim Musulmanyan Kubadiyani, Behruz Musulmaniyan Kubadiyani, Tahran 1387.)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"400\" height=\"259\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/9YW7mN.png\" alt=\"\" data-id=\"54410\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=54410\" class=\"wp-image-54410\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/9YW7mN.png 400w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/9YW7mN-300x194.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/9YW7mN-150x97.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/9YW7mN-115x73.png 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"281\" height=\"179\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/EOW0Dz.png\" alt=\"\" data-id=\"54411\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/EOW0Dz.png\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=54411\" class=\"wp-image-54411\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/EOW0Dz.png 281w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/EOW0Dz-150x96.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/EOW0Dz-115x73.png 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 281px) 100vw, 281px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>\u015eah \u015eu\u015fada \u0130mar\u0259td\u0259 qald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 he\u00e7 bir q\u0259tl\u0259 imza atm\u0131r. Sad\u0131q xan\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131ndan \u015f\u00fcbh\u0259l\u0259n\u0259n \u015eah onun evind\u0259 axtar\u0131\u015f aparma\u011f\u0131 x\u0259lv\u0259t f\u0259rra\u015flara (k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131lar) tap\u015f\u0131r\u0131q verir v\u0259 onun yaz\u0131\u015fmalar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir. (\u041f.\u0411\u0443\u0433\u043a\u043e\u0432. \u041c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u044b \u0434\u043b\u044f \u043d\u043e\u0432\u043e\u0439 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0430, \u0447. II., \u0421\u041f\u0431., 1869, \u0441\u0442\u0440.142.)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Abbas b\u0259y, Sad\u0131q xan v\u0259 S\u0259f\u0259ral\u0131 h\u0259bs edilirl\u0259r. Onlarla yana\u015f\u0131, M\u0259mm\u0259d b\u0259y Batmanq\u0131l\u0131nc da h\u0259bs olunur. Sad\u0131q xan x\u0259lv\u0259t f\u0259rra\u015flar\u0131n\u0131n r\u0259isi oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259bs ota\u011f\u0131n\u0131n qap\u0131s\u0131na q\u0131f\u0131l vurulmur. Gec\u0259 ik\u0259n M\u0259mm\u0259d b\u0259yi, Abbas b\u0259yi v\u0259 S\u0259f\u0259ral\u0131n\u0131 gizli m\u00fc\u015favir\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t ed\u0259n Sad\u0131q xan Kotlyarevski il\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131, M\u0259mm\u0259d b\u0259yin Qaraba\u011f xan\u0131 elan edil\u0259c\u0259yini v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0130ran taxt\u0131na oturaca\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 Qacar \u015fah\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259li oldu\u011funu deyir. Q\u0259tli M\u0259mm\u0259d b\u0259y boynuna g\u00f6t\u00fcrs\u0259 d\u0259, Sad\u0131q xan bu i\u015fi Abbas b\u0259y v\u0259 S\u0259f\u0259ral\u0131ya tap\u015f\u0131r\u0131r. Onlar da gec\u0259 saat 2-d\u0259n ke\u00e7mi\u015f v\u0259 3-\u0259 bir q\u0259d\u0259r qalm\u0131\u015f (zaman tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 bel\u0259 g\u00f6st\u0259rilib &#8212; Z.\u018f.) h\u0259r ikisi x\u0259nc\u0259rl\u0259rini \u00e7\u0259kib girirl\u0259r \u015fah yatan \u043eta\u011fa. Abbas b\u0259y qabaqca y\u0435riyib p\u0259rd\u0259ni y\u0131\u011f\u0131\u015fd\u0131r\u0131r \u0259lin\u0259. S\u0259f\u0259ral\u0131 c\u0259ld \u015fah\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0435dib q\u0259m\u0259ni sanc\u0131r \u00fcr\u0259yin\u0259. Sonra da qa\u00e7\u0131rlar. A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015eah Qacar h\u00f6vlank y\u0435rind\u0259n qalx\u0131b, \u0259li \u00fcr\u0259yind\u0259 \u043enlar\u0131n dal\u0131nca qap\u0131yad\u0259k y\u00fcy\u00fcr\u00fcr, s\u043enra qay\u0131d\u0131b \u043eta\u011f\u0131n \u043ertas\u0131nda y\u0131x\u0131l\u0131r. \u00dcr\u0259yini tutan \u015fah \u201c\u0415y \u0435vi da\u011f\u0131lm\u0131\u015flar, \u0130ran\u0131 viran q\u043eydunuz\u201d deyib \u00f6l\u00fcr. Ota\u011fa daxil olan Sad\u0131q xan onun ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sir v\u0259 tac\u0131n\u0131, qolundak\u0131 bahal\u0131 da\u015flardan olan qolba\u011f\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb otaqdan \u00e7\u0131x\u0131r. Qolba\u011f\u0131 Kotlyarevskinin gec\u0259 ik\u0259n \u015eu\u015faya g\u0259l\u0259n adamlar\u0131na ver\u0259n Sad\u0131q xan d\u0259rhal generaldan v\u0259din\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259sini xahi\u015f edir.<br><br>\u015eah\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 Balak\u0259n\u0259 \u0130brahim X\u0259lil xana g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r, orada onu q\u0259biristanl\u0131qda torpa\u011fa tap\u015f\u0131r\u0131rlar.<br><br>S\u0259h\u0259r a\u00e7\u0131lan kimi Sad\u0131q xan \u015e\u0259qaqi \u201cqatill\u0259ri\u201d yaxalad\u0131. Onlar\u0131 v\u0259li\u0259hdin anas\u0131 v\u0259 \u015fah\u0131n xalas\u0131 ba\u015fda olmaqla Qacar xan\u0131mlar\u0131 \u00e7arm\u0131xa \u00e7\u0259kdirdil\u0259r.<br><br>A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d \u015eah\u0131n c\u0259naz\u0259si \u015eu\u015fadan Tehrana apar\u0131ld\u0131 v\u0259 oradan N\u0259c\u0259f \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259r\u0259k 8 yanvar 1798-ci ild\u0259 birinci imam h\u0259zr\u0259t \u018flinin m\u0259qb\u0259r\u0259si yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edildi&#8230; (Abbas Amanat`s (1998):essay on Qajar Iran in Layla S. Diba, ed., Royal Persian Paintings: The Qajar Epoch 1785-1925 , I.B. Tauris Publishers, London.)<br><br>Qacar\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zaur \u018fliyev<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S. Az\u0259rbaycan 200 ildir ki, bu x\u0259yan\u0259tin b\u0259d\u0259lini \u00f6d\u0259m\u0259kd\u0259dir&#8230;<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c\u015eanl\u0131 A\u011fam\u0259h\u0259mm\u0259d\u201d. Dahi rus \u015fairi A.S.Pu\u015fkin T\u00fcrk-Q\u0131z\u0131lba\u015f xan\u0259dan\u0131 olan Qacarlar s\u00fclal\u0259sinin h\u00f6kmran\u0131 A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah\u0131 \u201c\u018frzuruma s\u0259yah\u0259t\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 m\u0259hz bu c\u00fcr adland\u0131r\u0131r B\u0259lk\u0259 d\u0259,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":54413,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-54409","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54409","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54409"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54409\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":54418,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54409\/revisions\/54418"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/54413"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54409"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54409"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54409"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}