{"id":54914,"date":"2021-11-27T00:55:13","date_gmt":"2021-11-26T20:55:13","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=54914"},"modified":"2021-11-27T16:02:08","modified_gmt":"2021-11-27T12:02:08","slug":"sah-ismayil-s%c9%99f%c9%99vi-v%c9%99-h%c9%99zr%c9%99ti-%c9%99li-%c9%99leyhiss%c9%99lama-m%c9%99h%c9%99bb%c9%99t","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=54914","title":{"rendered":"\u015eAH \u0130SMAYIL S\u018fF\u018fV\u0130 V\u018f H\u018fZR\u018fT\u0130 \u018fL\u0130 \u018fLEYH\u0130SS\u018fLAMA M\u018fH\u018fBB\u018fT"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u00d6vliyalar, \u0259nbiyalar \u00e7oxdurur, illa ki, s\u0259n,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>C\u00fcml\u0259d\u0259n \u0259la imi\u015fs\u0259n, ya \u018fli, s\u0259nd\u0259n m\u0259d\u0259d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00f6min\u0259 ir\u015fad edirs\u0259n l\u00fctf\u00fc ehsan\u00fc k\u0259r\u0259m,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kafir\u0259 qov\u011fa imi\u015fs\u0259n, ya \u018fli, s\u0259nd\u0259n m\u0259d\u0259d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>On s\u0259kkiz min al\u0259min sirda\u015f s\u0259n sirrind\u0259dir,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fcr\u015fidi-bina imi\u015fs\u0259n, ya \u018fli, s\u0259nd\u0259n m\u0259d\u0259d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yuxar\u0131dak\u0131 misralar B\u00f6y\u00fck Az\u0259rbaycan\u0131n qurucusu, sava\u015f meydan\u0131n\u0131n arslan\u0131, Allah \u00f6vliyas\u0131, ulu xaqan \u015eah \u0130smay\u0131l S\u0259f\u0259vinindir. <\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259dxahlar\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar ki, \u015fair t\u0259bi\u0259tli m\u00f6min h\u00f6kmdar\u0131 \u0130mam \u018fli \u0259leyhiss\u0259lama ifrat ba\u011fl\u0131l\u0131qda v\u0259 guya bundan qaynaqlanan m\u0259zh\u0259b\u00e7ilikd\u0259 \u201cg\u00fcnahland\u0131rs\u0131nlar\u201d. Lakin onlar\u0131n he\u00e7 bir zaman anlaya bilm\u0259dikl\u0259ri v\u0259 bundan sonra da d\u0259rk etm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259ri bir h\u0259qiq\u0259t var: \u0130mam \u018fli \u0259leyhiss\u0259lama m\u0259h\u0259bb\u0259t az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n, t\u00fcrk\u00fcn fitr\u0259tind\u0259dir. Bu m\u0259h\u0259bb\u0259ti Nizami G\u0259nc\u0259vi, \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi, Muh\u0259mm\u0259d F\u00fczuli kimi n\u0259h\u0259ng \u015fairl\u0259rimiz t\u0259r\u0259nn\u00fcm etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/219145991_277209184179634_2929984582852172449_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-54915\" width=\"920\" height=\"690\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/219145991_277209184179634_2929984582852172449_n.jpg 800w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/219145991_277209184179634_2929984582852172449_n-300x225.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/219145991_277209184179634_2929984582852172449_n-150x113.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/219145991_277209184179634_2929984582852172449_n-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 920px) 100vw, 920px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>S\u00f6zs\u00fcz ki, \u018fli obraz\u0131n\u0131 zaman \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sin\u0259 salmaq, onun qar\u015f\u0131s\u0131nda co\u011frafi, milli, h\u0259tta dini s\u0259rh\u0259dl\u0259r qoymaq m\u00fcmk\u00fcn deyildir. O, \u0259slind\u0259, \u00fcmumb\u0259\u015f\u0259ri d\u0259y\u0259rdir. Bu, inkar\u0131 m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz bir h\u0259qiq\u0259tdir. Amma onu da vur\u011fulamal\u0131y\u0131q ki, az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n, t\u00fcrk\u00fcn \u018fliy\u0259 x\u00fcsusi m\u0259h\u0259bb\u0259ti olmu\u015fdur. H\u0259m d\u0259 \u018fli ad\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc t\u00fcrk\u0259 v\u0259 onun dilin\u0259 do\u011fmad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ha\u015fiy\u0259.<\/strong> Q\u0259dim t\u00fcrk adlar\u0131ndan biri Al\u0131d\u0131r. Fikrimizc\u0259, <strong>Al\u0131 \u015f\u0259xs ad\u0131 il\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 \u201cuca\u201d, \u201cb\u00f6y\u00fck\u201d<\/strong> m\u0259nalar\u0131n\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n \u201culu\u201d s\u00f6z\u00fc eyni m\u0259n\u015f\u0259y\u0259 malikdir. Qurey\u015fil\u0259r aras\u0131nda \u0259n populyar adlardan biri \u018fli idi. <strong>\u018fli \u015f\u0259xs ad\u0131 \u0259r\u0259b dilind\u0259 \u201cuca\u201d, \u201cb\u00f6y\u00fck\u201d <\/strong>m\u0259nalar\u0131nda i\u015fl\u0259n\u0259n \u201cali\u201d s\u00f6z\u00fc il\u0259 etimoloji c\u0259h\u0259td\u0259n ba\u011fl\u0131d\u0131r. Maraql\u0131d\u0131r ki, \u018fli v\u0259 Al\u0131 adlar\u0131na b\u0259nz\u0259y\u0259n Ali (Ale, Ole) ad\u0131 q\u0259dim skandinaviyal\u0131lar aras\u0131nda da yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u201c\u0130nqlinql\u0259r haqq\u0131nda saqa\u201dya \u0259sas\u0259n, <strong>\u0259fsan\u0259vi \u0130sve\u00e7 konunqu Qoca Aunun (Aun inn gamle) qarda\u015f\u0131 o\u011flunun ad\u0131 konunq G\u00fccl\u00fc Ale (Ale den Starke) idi.<\/strong> D\u0259qiql\u0259\u015fdir\u0259 bilm\u0259diyimiz bir m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, bu ad \u201calic\u0259nab\u201d anlam\u0131n\u0131 ifad\u0259 edirdi. Eli is\u0259 y\u0259hudi \u015f\u0259xs ad\u0131d\u0131r. \u201cT\u00f6vrat\u201ddan g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc, m\u0259nas\u0131n\u0131n \u201cucalmaq\u201d, \u201cy\u00fcks\u0259lm\u0259k\u201d, \u201cqalxmaq\u201d, \u201ch\u00fcnd\u00fcrl\u00fck\u201d v\u0259 ya \u201cucal\u0131q\u201d oldu\u011fu deyilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259rake\u015fli s\u0259yyah Muh\u0259mm\u0259d ibn Battuta (1304\u20131377) B\u00f6y\u00fck Tatar\u0131stan (indiki Rusiya) \u0259razisind\u0259 \u015fahidi oldu\u011fu q\u0259rib\u0259 bir \u0259hvalat\u0131 \u00f6z \u201cS\u0259yah\u0259tnam\u0259\u201dsind\u0259 n\u0259ql etmi\u015fdir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cKer\u00e7d\u0259 (Kr\u0131mda) sahil\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131m. Uzaqda bir kils\u0259 g\u00f6rd\u00fcm. Ona t\u0259r\u0259f getdim v\u0259 orada rahibl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131m. Kils\u0259nin divar\u0131na qur\u015fa\u011f\u0131nda q\u0131l\u0131nc, \u0259lind\u0259 niz\u0259 olan, ba\u015f\u0131 \u00e7almal\u0131 bir \u0259r\u0259bin r\u0259smi \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. H\u0259min t\u0259svirin qar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fam yan\u0131rd\u0131. Rahibd\u0259n soru\u015fdum: Bu kimin \u015f\u0259klidir? Dedi: Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u018flinin t\u0259sviridir. Onun cavab\u0131 m\u0259ni t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirdi\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/69834090_745359309231968_4937146085928861696_n.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-54916\" width=\"925\" height=\"1433\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/69834090_745359309231968_4937146085928861696_n.png 413w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/69834090_745359309231968_4937146085928861696_n-194x300.png 194w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/69834090_745359309231968_4937146085928861696_n-97x150.png 97w\" sizes=\"auto, (max-width: 925px) 100vw, 925px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u201cBu yerl\u0259r D\u0259\u015fti-Q\u0131p\u00e7aq ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nan \u00e7\u00f6l\u00fcn bir hiss\u0259sidir. \u00c7\u00f6l ya\u015f\u0131l otlu, g\u00fcll\u00fc-\u00e7i\u00e7\u0259kli olsa da, orada a\u011fa\u00e7, da\u011f, t\u0259p\u0259, y\u00fcks\u0259klik yoxdur. Odun olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, burada ancaq quru t\u0259z\u0259k yand\u0131r\u0131rlar. Bu \u00e7\u00f6l q\u0131p\u00e7aq adl\u0131 xalqa m\u0259xsusdur. Q\u0131p\u00e7aqlar xristian dinin\u0259 etiqad edirl\u0259r. Onlar m\u00f6hk\u0259m b\u0259d\u0259nli, g\u00fccl\u00fc, sa\u011flam v\u0259 c\u00fcss\u0259li insanlard\u0131r. O\u011furlu\u011fa g\u00f6r\u0259 s\u0259rt \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131rlar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ayd\u0131nd\u0131r ki, Muh\u0259mm\u0259d ibn Battuta s\u00f6z\u00fcged\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 (Qlp\u00e7aq \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259) 1335-ci ild\u0259 olmu\u015f v\u0259 orada bir q\u0131p\u00e7aq m\u0259b\u0259dini g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. Maraql\u0131d\u0131r ki, m\u00fcs\u0259lman olmayan t\u00fcrkl\u0259r aras\u0131nda da \u018fli \u0259leyhiss\u0259lama b\u00f6y\u00fck sevgi var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Muh\u0259mm\u0259d ibn Battutan\u0131n yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fck \u0130slam alimi \u015eeyx Abbas Qumi (1875\u20131941) d\u0259 t\u0259sdiq edir: \u201cKafir \u00f6lk\u0259l\u0259rin padi\u015fahlar\u0131 H\u0259zr\u0259ti \u018fli \u0259leyhiss\u0259lam\u0131n t\u0259svirini \u00f6z m\u0259b\u0259dl\u0259rinin divarlar\u0131na \u00e7\u0259kdirmi\u015fdil\u0259r. T\u00fcrk v\u0259 Buveyhi h\u00f6kmdarlar\u0131 t\u0259b\u0259rr\u00fck \u00fc\u00e7\u00fcn, el\u0259c\u0259 d\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 qalib g\u0259lm\u0259k niyy\u0259til\u0259 \u018fmir\u0259lm\u00f6minin \u0259leyhiss\u0259lam\u0131n \u015f\u0259klini \u00f6z q\u0131l\u0131nclar\u0131na h\u0259kk etmi\u015fdil\u0259r. Onlar h\u0259min q\u0131l\u0131nclar\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6zl\u0259rind\u0259 saxlay\u0131rd\u0131lar\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S.<\/strong> <strong>M\u0259rake\u015fli s\u0259yyah Muh\u0259mm\u0259d ibn Battutan\u0131n \u201cPey\u011f\u0259mb\u0259r \u018fli\u201d bar\u0259sind\u0259 m\u0259lumat\u0131n\u0131n sirri v\u0259 izah\u0131 bu s\u0259tirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifin\u0259 b\u0259llidir. Lakin o ba\u015fqa bir t\u0259dqiqat\u0131n m\u00f6vzusu oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 b\u0259hsimizi burada yekunla\u015fd\u0131r\u0131r\u0131q.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc Araz \u015e\u0259hrili<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130stifad\u0259 olunmu\u015f \u0259d\u0259biyyat.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>-Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu: &#171;T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fckd\u0259 S\u0259lcuqlu x\u0259st\u0259liyi&#187;. s. 174. Bak\u0131\u20132015<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>-\u015eeyx Abbas Qumi. \u201c\u018fmir\u0259lm\u00f6minin \u0259leyhiss\u0259lam\u0131n h\u0259yat\u0131\u201d. s. 54. Bak\u0131\u20132000.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>-https:\/\/web.archive.org\/web\/20140702021755\/http:\/\/www.vostlit.info\/Texts\/rus5\/Battuta_2\/text1.phtml?id=12573<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6vliyalar, \u0259nbiyalar \u00e7oxdurur, illa ki, s\u0259n, C\u00fcml\u0259d\u0259n \u0259la imi\u015fs\u0259n, ya \u018fli, s\u0259nd\u0259n m\u0259d\u0259d. M\u00f6min\u0259 ir\u015fad edirs\u0259n l\u00fctf\u00fc ehsan\u00fc k\u0259r\u0259m, Kafir\u0259 qov\u011fa imi\u015fs\u0259n, ya \u018fli,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":54917,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-54914","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54914","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54914"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54914\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55001,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54914\/revisions\/55001"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/54917"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54914"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54914"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54914"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}