{"id":5520,"date":"2020-05-07T00:41:38","date_gmt":"2020-05-06T20:41:38","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=5520"},"modified":"2020-05-07T00:41:43","modified_gmt":"2020-05-06T20:41:43","slug":"%c9%99rm%c9%99n-susanikin-sevgisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=5520","title":{"rendered":"\u018frm\u0259n \u2014 \u015eu\u015fanikin sevgisi"},"content":{"rendered":"\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=100006336588370&amp;__tn__=%2CdK-y.g-R&amp;eid=ARAzjKMgLvyey1OVfIv2LGudWJPKvrMYnnkjjA8GUPZlVxaTq8b3br7CbzcPQ6PaNEQyY61B0YabbnQo&amp;fref=mentions\">Mahir Qabilo\u011flu<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bura yeni Bak\u0131d\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259man\u0259sinin yeni Bak\u0131s\u0131. \u201cQara \u015f\u0259h\u0259r\u201d ad\u0131 veribl\u0259r ona.<\/p>\n\n\n\n<p> Bilmir\u0259m b\u00f6y\u00fck m\u0259nas\u0131nda, yoxsa zavodlar\u0131n bacas\u0131ndan \u00e7\u0131xan qara t\u00fcst\u00fcl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259? Amma biz onu he\u00e7 vaxt az\u0259rbaycanca \u00e7a\u011f\u0131rmam\u0131\u015f\u0131q. Bura \u201c\u00c7orn\u0131qoroddur\u201d. Atamgil NZS-d\u0259 evl\u0259rin t\u0259hvil verib, \u015eaumyan x\u0259st\u0259xanas\u0131 il\u0259 \u00fczb\u0259\u00fczd\u0259 5 m\u0259rt\u0259b\u0259li evd\u0259 m\u0259nzil ald\u0131lar. Biz d\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259 burda getm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131q. Bir bac\u0131 \u00fc\u00e7 qarda\u015f idik. H\u0259y\u0259timiz is\u0259 beyn\u0259lmil\u0259l bir ail\u0259. El\u0259 rayonumuzun da ad\u0131 erm\u0259ni idi \u2013\u015eaumyan rayonu. X\u0259st\u0259xanam\u0131z \u2013 \u015eaumyan, b\u00fcst\u00fcm\u00fcz \u2013 \u015eaumyan, k\u00fc\u00e7\u0259miz \u2013 \u015eaumyan, metromuz \u2014 \u015eaumyan. H\u0259y\u0259timizd\u0259 d\u0259 \u0259sas\u0259n erm\u0259nil\u0259r, ruslar. H\u0259r\u0259nin \u00f6z l\u0259hc\u0259si, dialekti, m\u00fcraci\u0259ti. M\u0259nim ad\u0131m \u018fhm\u0259ddir. Erm\u0259nil\u0259r m\u0259n\u0259 Axmedcan deyirdil\u0259r. Ruslar is\u0259 Axmedik. Biz d\u0259 onlar\u0131 el\u0259 \u00f6z dill\u0259rind\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131q. Erm\u0259nil\u0259rin adlar\u0131n\u0131n ax\u0131r\u0131na \u201ccan\u201d, ruslara is\u0259 \u201cik\u201d qo\u015furduq. Biz\u0259 sonluqda \u201ccan\u201d dey\u0259nd\u0259 o saat bilirdik ki, erm\u0259nidir. Amma bir \u015feyin f\u0259rqin\u0259 varm\u0131rd\u0131q ki, ax\u0131 \u201ccan\u201d Az\u0259rbaycan s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. Erm\u0259nil\u0259r bunu niy\u0259 \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdiribl\u0259r. Biz\u0259 xo\u015f g\u0259lsinl\u0259r dey\u0259mi?<\/p>\n\n\n\n<p>Biri qara qa\u015f, qara g\u00f6z g\u00f6r\u0259nd\u0259 soru\u015furdular: \u201cHayes, Turkes?\u201d M\u0259\u0259tt\u0259l qal\u0131rd\u0131m. T\u00fcrk n\u0259dir? Az\u0259rbaycanda t\u00fcrk var? T\u00fcrkl\u0259r T\u00fcrkiy\u0259d\u0259dir. Bura is\u0259 Az\u0259rbaycand\u0131r \u2013 Sovet Az\u0259rbaycan\u0131. Biz is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131y\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>Qulaq asd\u0131qlar\u0131 mahn\u0131lar da Az\u0259rbaycan mahn\u0131lar\u0131 idi. \u00d6l\u00fcrd\u00fcl\u0259r Zeyn\u0259b Xanlarovayla M\u0259mm\u0259dba\u011f\u0131r \u00fc\u00e7\u00fcn. B\u0259z\u0259n biz az\u0259rbaycanl\u0131lara ac\u0131q da verirdil\u0259r. O Az\u0259rbaycan\u0131n yox, bizim Erm\u0259nistan\u0131n xalq artisdidir. Sonra da ba\u015flay\u0131rd\u0131lar oxuma\u011fa:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00abQarda\u015f olub Hayastan, Az\u0259rbaycan.\u00bb<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259y\u0259timizd\u0259 b\u00fct\u00fcn s\u0259n\u0259tkarlar erm\u0259nil\u0259r idi. \u018fll\u0259ri d\u0259 ki, q\u0131z\u0131l. Az\u0259rbaycanl\u0131lar evl\u0259rind\u0259 apard\u0131qlar\u0131 t\u0259mir i\u015fl\u0259rin\u0259 ancaq onlar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131lar. Bir-iki ay \u0259vv\u0259l\u0259 n\u00f6vb\u0259l\u0259ri vard\u0131. Qaz, neft v\u0259 ba\u015fqa qara i\u015fl\u0259r\u0259 is\u0259 ruslar bax\u0131rd\u0131.<br>Bir erm\u0259ni \u00e7\u0259km\u0259\u00e7i vard\u0131. N\u0259bzini tutmu\u015fdum. Bilirdim ki, Anastas Mikoyan\u0131n p\u0259r\u0259sti\u015fkar\u0131d\u0131r. Ovaxtlar ma\u011fazalarda yax\u015f\u0131 ayaqqab\u0131 tapmaq \u00e7\u0259tin idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bir d\u0259f\u0259 tikdirib, on d\u0259f\u0259 t\u0259mir el\u0259tidirir, yeddi-s\u0259kkiz il d\u0259 geyinirdik. Bilirdim ki, Mikoyan Az\u0259rbaycan Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n 1-ci katibi, \u015eaumyan\u0131n silahda\u015f\u0131 olub. Xru\u015f\u015fovun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 SSR\u0130 Ali Sovetinin s\u0259dri se\u00e7ilib. Amma \u00fcz\u00fcn\u00fc d\u0259 g\u00f6rm\u0259mi\u015fdim. Amma ayaqqab\u0131n\u0131n xatirin\u0259 t\u0259rifl\u0259m\u0259liydim. O vaxt z\u0259rbi-m\u0259s\u0259l\u0259 \u00e7evril\u0259n bir misala uy\u011funla\u015f\u0131rd\u0131m: \u201cErm\u0259niy\u0259 day\u0131 deyir\u0259m, i\u015fimin xatirin\u0259\u201d. Girirdim bu erm\u0259ninin dar\u0131sqal pin\u0259\u00e7i budkas\u0131na, ba\u015flay\u0131rd\u0131m Anastas Mikoyan\u0131 t\u0259rifl\u0259m\u0259y\u0259. \u00d6y ki, \u00f6y\u0259s\u0259n. Ta o vaxtacan ki, Karapet \u0259mi \u201cAra, xo\u015fum g\u0259ldi s\u0259nd\u0259n. Axmedcan, s\u0259n\u0259 bir d\u0259n\u0259 q\u0259\u015f\u0259ng ayaqqab\u0131 m\u0259nd\u0259n h\u0259diyy\u0259\u201d deyirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Rus, yaxud da ki, erm\u0259ni \u00f6l\u0259nd\u0259 m\u0259hl\u0259mizin avara az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn toy-bayram idi. S\u0259h\u0259r tezd\u0259n k\u0259sdirirdil\u0259r erm\u0259ninin qap\u0131s\u0131n\u0131. Yalandan g\u00f6z ya\u015f\u0131 da t\u00f6k\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bilirdil\u0259r ki, ehsan araqla olacaq. Bunlar\u0131n da ehsan s\u00fcfr\u0259sind\u0259 araq bad\u0259l\u0259rini toqqu\u015fdurmaq ad\u0259t deyil. Bizimkil\u0259r \u00e7a\u015f\u0131b \u201cRubikin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na\u201d dey\u0259r\u0259k bad\u0259l\u0259ri cingild\u0259dirdil\u0259r d\u0259.<br>Bir \u0130bi\u015f day\u0131 vard\u0131. Erm\u0259ni yas\u0131nda o q\u0259d\u0259r vurmu\u015fdu ki, ayaq \u00fcst\u0259 dayana bilmirdi. Arvad\u0131 da deyin\u0259-deyin\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131: \u201cK\u00fcl ba\u015f\u0131va! M\u0259h\u0259mm\u0259d \u00f6l\u0259nd\u0259 q\u0131rx\u0131na g\u00fcc b\u0259layla gedib \u00e7\u0131xd\u0131n. \u0130ndi n\u0259 oldu, Rubik \u00f6l\u0259n kimi qa\u00e7\u0131b k\u0259sdirmis\u0259n qap\u0131lar\u0131n. Araq var ona g\u00f6r\u0259?\u201d- deyin\u0259-deyin\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259y\u0259timizd\u0259ki erm\u0259ni o\u011flan u\u015faqlar\u0131n\u0131n \u00e7oxu rusca oxuyurdu, el\u0259 q\u0131zlar\u0131 da. Amma aralar\u0131nda biri \u2014 Armen \u0259minin q\u0131z\u0131 \u015eu\u015fanik bizim m\u0259kt\u0259bd\u0259 az\u0259rbaycanca t\u0259hsil al\u0131rd\u0131. Bir sinifd\u0259ydik. Bir gedib, bir qay\u0131d\u0131rd\u0131q. G\u00f6z\u0259l idi. Qara g\u00f6zl\u0259ri, uzun sa\u00e7lar\u0131 vard\u0131. Yara\u015f\u0131ql\u0131 \u0259ndam\u0131 can al\u0131rd\u0131. Ad\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rmaq m\u0259n\u0259 x\u00fcsusi z\u00f6vq verirdi. \u015eu\u015fanik. Sanki \u015eu\u015fa canlan\u0131rd\u0131 g\u00f6z\u00fcm\u00fcn qaba\u011f\u0131nda. M\u0259n\u0259 el\u0259 g\u0259lirdi ki, \u015eu\u015fanik ad\u0131 el\u0259 \u015eu\u015fa s\u00f6z\u00fcnd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Sad\u0259c\u0259 \u0259zizl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ax\u0131r\u0131na \u201c\u0130k\u201d art\u0131r\u0131blar. Nec\u0259 ki, m\u0259ni \u0259zizl\u0259y\u0259nd\u0259 Axmedik demirdil\u0259r?<br>\u018fslimiz \u015eu\u015fadan idi. Amma \u00f6mr\u00fcmd\u0259 o yerl\u0259ri g\u00f6rm\u0259mi\u015fdim. He\u00e7 bilmirdim harda yerl\u0259\u015fir. Atam-anam da Bak\u0131da do\u011fulmu\u015fdular. Evd\u0259 bir k\u0259lm\u0259 d\u0259 n\u0259slimiz, elimiz, obam\u0131z bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fm\u0131rd\u0131lar. Amma \u015eu\u015fanikgil Bak\u0131ya Qaraba\u011fdan k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Babas\u0131 il\u0259 n\u0259n\u0259si Hadrutda ya\u015fay\u0131rd\u0131. H\u0259r il yay\u0131 ora gedirdil\u0259r. Da\u011flardan, bulaqlardan, \u00e7aylardan, t\u0259bi\u0259tin \u0259srar\u0259ngiz g\u00f6z\u0259llikl\u0259rind\u0259n a\u011f\u0131zdolusu dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. M\u0259n d\u0259 bu erm\u0259ni q\u0131z\u0131n\u0131n Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin\u0259 maraqla qulaq as\u0131rd\u0131m. Erm\u0259ni q\u0131z\u0131 m\u0259n \u015fu\u015fal\u0131ya Qaraba\u011f d\u0259rsi verirdi. Amma k\u00f6nl\u00fcmd\u0259n oralara havalanmaq bel\u0259 ke\u00e7mirdi. M\u0259nim h\u0259yat\u0131m burda idi. \u00c7orn\u0131qorodda. Zavodlar\u0131n t\u00fcst\u00fc dolu bacalar\u0131, benzin, neft da\u015f\u0131yan lokomotivl\u0259rin siqnallar\u0131, tramvay\u0131n z\u0259ng s\u0259sl\u0259ri, Bulvar, Bak\u0131 k\u00fcl\u0259yinin qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 toz-duman. Bunlar m\u0259n\u0259 daha do\u011fma idi, n\u0259inki Qaraba\u011f v\u0259 Qaraba\u011f bar\u0259d\u0259 \u015eu\u015fanikin s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri. Amma yen\u0259 d\u0259 qulaq as\u0131rd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>Erm\u0259ni o\u011flan u\u015faqlar\u0131 m\u0259niml\u0259 dostlu\u011fa yaman can at\u0131rd\u0131. M\u0259n erm\u0259nic\u0259 bilmirdim. Amma rusca \u0259la dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131m. Onlar da rusca yax\u015f\u0131 bilirdil\u0259r. Amma h\u0259r v\u0259chl\u0259 m\u0259niml\u0259 az\u0259rbaycanca dan\u0131\u015fma\u011fa s\u0259y g\u00f6st\u0259ridil\u0259r. Az\u0259rbaycan s\u00f6zl\u0259rinin qolunu-qab\u0131r\u011fas\u0131n\u0131 s\u0131nd\u0131ra-s\u0131nd\u0131ra\u2026 M\u0259n d\u0259 onlar\u0131 \u0259l\u0259 sal\u0131rd\u0131m. \u201cAra, ma\u015f\u0131n harama getdi yox e, ma\u015f\u0131n haraya getdi dey\u0259rl\u0259r\u201d. Bu minvalla erm\u0259ni u\u015faqlar Az\u0259rbaycan dilind\u0259 m\u0259nd\u0259n d\u0259 yax\u015f\u0131 dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Sonra is\u0259 ba\u015flad\u0131lar uzaq g\u0259zm\u0259y\u0259. Sonralar bildim ki, dem\u0259 bunlara dan\u0131\u015f\u0131q dilimizi m\u00fck\u0259mm\u0259l \u00f6yr\u0259nm\u0259k laz\u0131m imi\u015f. Amma d\u0259xli yox idi. \u015eu\u015fanikl\u0259 dostlu\u011fumuz g\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nirdi. Armen \u0259mi d\u0259 q\u0131z\u0131n\u0131 m\u0259n\u0259 tap\u015f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131 ki, bird\u0259n m\u0259kt\u0259bd\u0259-zadda sata\u015fan olsa, m\u00fcdafi\u0259 el\u0259. Bir yerd\u0259 gedib, bir yerd\u0259 g\u0259lirdik. Qarda\u015f\u0131 Arsen biz\u0259 \u0259yri-\u0259yri baxsa da atas\u0131n\u0131n qorsxusundan c\u0131nq\u0131r\u0131n\u0131 da \u00e7\u0131xartm\u0131rd\u0131.<br>Atam, anam da bu dostlu\u011fumuza etiraz etmirdil\u0259r. Daha do\u011frusu he\u00e7 vecl\u0259rin\u0259 d\u0259 deyildi. Qap\u0131bir qon\u015fu idik, qaynay\u0131b-qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eu\u015fanik \u00e7ox bilikli q\u0131z idi. 80-ci ill\u0259r olmas\u0131na baxmayaraq d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc geni\u015f idi. El\u0259 suallar verirdi ki, qoyun kimi durub \u00fcz\u00fcn\u0259 bax\u0131rd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u018fhm\u0259d, Az\u0259rbaycanda Sovet Hakimiyy\u0259tinin banisi kimdir?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Bilmir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u015eaumyan \u2013 Stepan \u015eaumyan. Bax rayonumuz da onun ad\u0131nad\u0131r. H\u0259l\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bir k\u0259nd rayonu da var \u2013 k\u0259nd \u015eaumyan rayonu. Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin paytaxt\u0131 harad\u0131r?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Bilmir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Nec\u0259 y\u0259ni bilmirs\u0259n? Stepanakert. O da \u015eaumyan\u0131n ad\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. B\u0259s DQMV-ya ne\u00e7\u0259 rayon daxildir?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Bilmir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Vay-vay. He\u00e7 olmasa \u015eu\u015fan\u0131 dey\u0259ydin. Mardakert, Stepanakert, Martuni, Hadrutu da m\u0259n \u0259lav\u0259 ed\u0259rdim. B\u0259s Az\u0259rbaycan\u0131n ilk xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 kim olub?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Bilmir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u018fsl\u0259n erm\u0259ni Aleksandr \u015eirvanzad\u0259. Evd\u0259 m\u0259nd\u0259 \u201cXaos\u201d kitab\u0131 var. Az\u0259rbaycanca yaz\u0131b. Ver\u0259r\u0259m oxuyarsan. D\u00fczd\u00fcr, erm\u0259nil\u0259r\u0259 sata\u015f\u0131b. Amma d\u0259xli yoxdur. F\u0259xrimizdir. B\u0259s \u201cperestroyka\u201dn\u0131n iqtisadi memar\u0131 kimdir? Erm\u0259nidir Axmedcan, erm\u0259ni. Akademik Aqanbekyan. Roma imperatorlu\u011funu iflasdan, Spartak\u0131n \u00fcsyan\u0131ndan qurtaran da erm\u0259nidir \u2013 daha do\u011frusu haylar. \u018fr\u0259b xilaf\u0259tini Bab\u0259kd\u0259n xilas ed\u0259n d\u0259 m\u0259nim ulu babalar\u0131md\u0131r. S\u0259n he\u00e7 Bab\u0259ki tan\u0131y\u0131rsan?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 H\u0259. Kinosunu g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 X\u00fcrr\u0259mil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 niy\u0259 bel\u0259 qoyublar? \u201cAzad m\u0259h\u0259bb\u0259t\u201d n\u0259 dem\u0259kdir?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Bilmir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 El\u0259 bilm\u0259s\u0259n yax\u015f\u0131d\u0131r. H\u0259l\u0259 ya\u015f\u0131n \u00e7atm\u0131r. Erm\u0259nil\u0259rin katalikosu kimdir?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Bilmir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Vazqen, Axmedcan. Yax\u015f\u0131 Sizin dini r\u0259hb\u0259riniz \u2013 \u015eeyx\u00fclislam\u0131n\u0131z kimdir?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u0130lk d\u0259f\u0259dir e\u015fidir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 S\u0259n he\u00e7 m\u0259scid\u0259 getmirs\u0259n?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Yox.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Amma m\u0259n gedir\u0259m. Anam h\u0259r h\u0259ft\u0259 m\u0259ni birinci apar\u0131r Parapetin yan\u0131ndak\u0131 erm\u0259ni kils\u0259sin\u0259, sonra T\u0259z\u0259 Pir m\u0259scidin\u0259, sonra is\u0259 rus pravaslav kils\u0259sin\u0259. H\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcnd\u0259 \u015fam yand\u0131r\u0131b dua edirik.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Erm\u0259ni kils\u0259sin ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm. B\u0259s m\u0259scid\u0259, xristian kils\u0259sin\u0259 niy\u0259?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Axmedcan m\u0259b\u0259dl\u0259r ayr\u0131d\u0131r, Allah\u0131m\u0131z ki, birdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Vallah he\u00e7 n\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259dim. Ba\u015f\u0131m\u0131 \u015fi\u015firtdin lap.<\/p>\n\n\n\n<p>Bezdirirdi m\u0259ni bu suallar\u0131yla. Ham\u0131s\u0131nda da \u201cerm\u0259ni, hay\u201d deyib f\u0259xr edirdi. Bilmir\u0259m hardan oxuyurdu. Bu haqda biz\u0259 n\u0259 d\u0259rs ke\u00e7mi\u015fdil\u0259r, n\u0259 d\u0259 evd\u0259 atam-anam dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. \u201cHay\u201d dey\u0259nd\u0259 Hitler yad\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. H\u0259r d\u0259f\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259n kino g\u00f6st\u0259r\u0259nd\u0259 dodaqlar\u0131ma t\u0259b\u0259ss\u00fcm qonurdu. \u201cHay Gitler\u201d e\u015fid\u0259n kimi fikirl\u0259\u015firdim ki, y\u0259qin Hitler d\u0259 erm\u0259ni olub. Amma yax\u015f\u0131 ki, almanca ke\u00e7irdik, \u201chay\u201d s\u0259sl\u0259ns\u0259 d\u0259 yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u201cheil\u201d olma\u011f\u0131n\u0131 bilirdim.<\/p>\n\n\n\n<p>Art\u0131q m\u0259kt\u0259bi qurtar\u0131rd\u0131q. Burax\u0131l\u0131\u015f gec\u0259siydi. G\u00fcn\u0259\u015fi qar\u015f\u0131lamaq \u00fc\u00e7\u00fcn Bulvara getmi\u015fdik. U\u015faqlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnd\u0259n o\u011furlan\u0131b qalxd\u0131q Kirov ad\u0131na da\u011f\u00fcst\u00fc parka. \u015eu\u015fanik yen\u0259 ba\u015flad\u0131 suallar\u0131n\u0131 ya\u011fd\u0131rma\u011fa:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u201c\u018fsli K\u0259r\u0259m\u201d dastan\u0131n\u0131 oxumusan?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Yox.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 N\u0259rimanovun \u201cBahad\u0131r v\u0259 Sona\u201ds\u0131n nec\u0259?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Oxumam\u0131\u015fam.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 H\u00fcseyn Cavidin \u201c\u015eeyx S\u0259nan\u201d \u0259s\u0259rin nec\u0259?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Eh, bu q\u0259d\u0259r sual verm\u0259k olar? Oxumam\u0131\u015fam. M\u0259n\u0259 bunlar laz\u0131m deyil. M\u0259n neft\u00e7i olaca\u011fam, atam kimi. Texniki f\u0259nl\u0259rd\u0259n de, cavab verim.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Eh, Axmedcan, ax\u0131 m\u0259n s\u0259n\u0259 Avetik \u0130sakyandan sual vermir\u0259m. Dedikl\u0259rim ham\u0131s\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi, \u0259d\u0259biyyat\u0131d\u0131r. Yax\u015f\u0131, az\u0259rbaycanl\u0131 o\u011flan\u0131n erm\u0259ni q\u0131z\u0131na olan m\u0259h\u0259bb\u0259tin\u0259 nec\u0259, inan\u0131rsan?<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eu\u015fanikin qara g\u00f6zl\u0259rin\u0259 baxd\u0131m. Gec\u0259nin qaranl\u0131\u011f\u0131nda yan\u0131b, alovlan\u0131rd\u0131. Sonralar ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm ki, b\u00fct\u00fcn bu suallar\u0131 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn verirmi\u015f. Birinci \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00f6y\u00fck bir m\u0259d\u0259ni xalq\u0131n \u00f6vlad\u0131 kimi g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn. \u0130kincisi is\u0259 Bahad\u0131r v\u0259 Sonan\u0131n, \u018fsli K\u0259r\u0259min ax\u0131r\u0131n\u0131 g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u0130nan\u0131ram.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eu\u015fanik el\u0259 bil bunu g\u00f6zl\u0259yirmi\u015f. Dodaqlar\u0131n\u0131 dodaqlar\u0131ma yap\u0131\u015fd\u0131rd\u0131. Od tutub yan\u0131rd\u0131q. 17 ya\u015fl\u0131 m\u0259n ilk d\u0259f\u0259 idi ki, qad\u0131n \u00f6p\u00fc\u015f\u00fc g\u00f6r\u00fcrd\u00fcm. Daha do\u011frusu hiss edirdim. U\u00e7unurdum. \u00d6z\u00fcm\u00fc g\u00fccl\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131m. M\u0259n \u00f6pm\u00fcrd\u00fcm. \u015eu\u015fanik a\u011fu\u015fuma s\u0131\u011f\u0131n\u0131b m\u0259ni \u00f6p\u00fcrd\u00fc. \u00c7a\u015f\u0131b qalm\u0131\u015fd\u0131m. Az\u0259rbaycanl\u0131 il\u0259 erm\u0259ninin m\u0259h\u0259bb\u0259tin\u0259 inanma\u011f\u0131m gerid\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259n bunu ya\u015fay\u0131rd\u0131m. Hiss etdikc\u0259 d\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tin d\u0259rinlikl\u0259rin\u0259 gedirdim. Bu d\u0259rinlikl\u0259rd\u0259 batacaqd\u0131m, yaxud da sa\u011f qalacaqd\u0131m bilmir\u0259m. Ehtirasdan \u015eu\u015fanikin g\u00f6zl\u0259rind\u0259n ya\u015f ax\u0131rd\u0131. Sanki pi\u015fik kimi miyolduyurdu. M\u0259n art\u0131q \u00f6z\u00fcm deyildim. M\u0259n \u015eu\u015fanikin d\u00fcnyas\u0131ndayd\u0131m. Bu q\u0259d\u0259r ehtiras, sevgi, \u015f\u0259hv\u0259ti kitablarda oxumu\u015fdum \u2013 utana-utana. \u201cMin bir gec\u0259\u201d na\u011f\u0131llar\u0131ndak\u0131 sevgi hekay\u0259tl\u0259rinin qanuni sonluqlar\u0131n\u0131 \u0259zb\u0259rl\u0259mi\u015fdim d\u0259. Amma indi bu na\u011f\u0131l\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri idim: \u201cSultan \u201ctopu\u201d doldurub atd\u0131. Q\u0131z\u0131n \u201cqala\u201ds\u0131n\u0131 da\u011f\u0131td\u0131. Bir d\u0259 doldurub atd\u0131. Bir d\u0259\u2026 Yoruldu yatd\u0131. Na\u011f\u0131l dili y\u00fcyr\u0259k olar. 9 aydan sonra Sultan\u0131n bir o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259ldi\u201d. M\u0259n d\u0259 \u201cMin bir gec\u0259\u201d na\u011f\u0131llar\u0131n\u0131n a\u011fu\u015fundayd\u0131m. Amma Sultan deyildim. H\u0259r ikimiz orta m\u0259kt\u0259bin kandar\u0131ndayd\u0131q. \u201cBurax\u0131l\u0131\u015f gec\u0259si\u201dnin g\u00fcnah\u0131nda. Da\u011f\u00fcst\u00fc parkda. Bir a\u011fac\u0131n alt\u0131ndak\u0131 otluqda. S\u0259rh\u0259di ke\u00e7mi\u015fdik. Art\u0131q gec idi. Do\u011frusu lap \u00fcr\u0259yimd\u0259n idi. \u015eu\u015faniki sevirdim. Art\u0131q bunu o da bilirdi. Yax\u015f\u0131, b\u0259s atama-anama n\u0259 dey\u0259c\u0259y\u0259m?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u015eu\u015fanik, art\u0131q s\u0259h\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131r, g\u0259l ged\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Hara?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Ev\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u0130st\u0259mir\u0259m. G\u0259l el\u0259 indi ged\u0259k yaz\u0131laq komsomol\u00e7u-tikinti d\u0259st\u0259sin\u0259. \u00c7\u0131xaq ged\u0259k BAM-a. Baykal Amur Magistral\u0131n\u0131n tikintisin\u0259 qo\u015fulaq. Ev alaq, ail\u0259 quraq, komsomol toyu el\u0259y\u0259k. \u0130kimiz olaq, s\u0259rb\u0259st olaq. \u00d6z h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fcz quraq.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u015eu\u015fanik, g\u0259l ged\u0259k ev\u0259. H\u0259l\u0259 qoy attestat\u0131m\u0131z\u0131 alaq, instituta gir\u0259k. Sonra dan\u0131\u015far\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Eh, kim\u0259 deyir\u0259m. Siz az\u0259rbaycanl\u0131lar bel\u0259siniz d\u0259. Kamal Attestat\u0131 alaq -kamill\u0259\u015f\u0259k, instituta gir\u0259k \u2014 elml\u0259n\u0259k, sonra \u0259sg\u0259r ged\u0259k \u2014 ki\u015fil\u0259\u015f\u0259k, \u0259sk\u0259rlikd\u0259 partiyaya ke\u00e7\u0259k \u2014 v\u0259zif\u0259l\u0259n\u0259k. Sonra qay\u0131d\u0131b i\u015f\u0259 d\u00fcz\u0259l\u0259k. Xalaq\u0131z\u0131dan, bibiq\u0131z\u0131dan birin alaq, u\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259lsin, biri d\u0259\u2026 biri d\u0259\u2026 Onlar\u0131 oxutduraq, b\u00f6y\u00fcd\u0259k, evl\u0259ndir\u0259k, \u0259r\u0259 ver\u0259k. Kimin \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 ya\u015fayaq, sonra da \u00f6l\u0259k. D\u00fcz dedim, Axmedcan?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Bilmir\u0259m. G\u0259l n\u0259 q\u0259d\u0259r hava i\u015f\u0131qlanmay\u0131b ev\u0259 \u00e7ataq. Paltar\u0131m\u0131z pis g\u00fcnd\u0259dir. Evd\u0259kil\u0259r g\u00f6rm\u0259sin.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Lap g\u00f6rs\u00fcnl\u0259r. Bu g\u00fcn m\u0259n xo\u015fb\u0259xt olmu\u015fam. M\u0259n Axmedcan\u0131 sevir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Yava\u015f. E\u015fid\u0259n olar. Evd\u0259-zadda h\u0259l\u0259 dem\u0259 ya. Al\u0259mi qatarsan bir-birin\u0259. Yax\u015f\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Yax\u015f\u0131, Axmedcan, yax\u015f\u0131. Qoy s\u0259n dey\u0259n olsun. Ax\u0131, art\u0131q s\u0259n ki\u015fi olmusan, m\u0259n d\u0259\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Attestat\u0131m\u0131z\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131q. \u015eu\u015fanik s\u0259n\u0259dl\u0259rini Xalq T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 institutuna, m\u0259n is\u0259 Nef-kimya institutuna vermi\u015fdim. \u0130kimiz d\u0259 imtahanlar\u0131 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 verib q\u0259bul olduq. Yen\u0259 d\u0259 bir yerd\u0259 gedib, bir yerd\u0259 g\u0259lirdik. H\u0259l\u0259 bir-birimizi d\u0259rsd\u0259n d\u0259 qa\u00e7\u0131r\u0131rd\u0131q. \u018fla\u00e7\u0131 stipendiyas\u0131 ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan h\u0259rd\u0259n \u201cN\u0259rgiz\u201d, \u201cFiruz\u0259\u201d kafesin\u0259 d\u0259 gedirdik. \u201cBurax\u0131l\u0131\u015f gec\u0259si\u201dnd\u0259ki sirrimizi is\u0259 he\u00e7 kim bilmirdi. \u0130nstitutu qurtarma\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6zl\u0259yirdik. Valideynl\u0259rimiz toya, g\u0259zm\u0259y\u0259 ged\u0259nd\u0259 onlar\u0131n evind\u0259 bir yerd\u0259 \u201cd\u0259rs d\u0259 oxuyurduq\u201d. Bel\u0259c\u0259 xo\u015fb\u0259xt g\u00fcnl\u0259rimizi ya\u015fay\u0131rd\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259r g\u00fcn d\u0259rsd\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b Torqov\u0131 il\u0259 \u00fcz\u00fc yuxar\u0131 add\u0131mlayaraq Xalq T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 institutunun qaba\u011f\u0131na g\u0259lirdim. \u015eu\u015fanik k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 m\u0259ni g\u00f6zl\u0259yirdi. Bir-birimiz\u0259 qo\u015fulub \u015f\u0259h\u0259ri g\u0259zirdik, ya kitabxanaya gedirdik. S\u0259h\u0259r d\u0259 eyni qaydada. Birinci onu yola sal\u0131rd\u0131m, sonra \u00f6z\u00fcm\u00fc d\u0259rs\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131rd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ll\u0259r ke\u00e7irdi. 4-c\u00fc kursda oxuyurduq. Yen\u0259 d\u0259 ad\u0259ti \u00fczr\u0259 \u015eu\u015fanikin arxas\u0131nca gedirdim. Kommunist k\u00fc\u00e7\u0259si q\u0259l\u0259b\u0259lik idi. Kimisi \u201cistefa\u201d, kimisi \u201cQaraba\u011f\u201d, \u201cAr olsun!\u201d q\u0131\u015fq\u0131r\u0131rd\u0131. Ara-s\u0131ra \u201cerm\u0259nil\u0259r, Qaraba\u011fdan \u0259l \u00e7\u0259k!\u201d \u015f\u00fcarlar\u0131n\u0131 da hayq\u0131ra-hayq\u0131ra Lenin meydan\u0131na do\u011fru ir\u0259lil\u0259yirdil\u0259r. \u0130nstituta yax\u0131nla\u015fd\u0131m. \u015eu\u015fanik h\u0259mi\u015f\u0259ki yerd\u0259 yox idi. \u0130nstituta girdim. D\u0259rs c\u0259dv\u0259lind\u0259 sonuncu d\u0259rsin yerini \u00f6yr\u0259ndim. Auditoriyaya daxil oldum. \u015eu\u015fanik Kommunist k\u00fc\u00e7\u0259sin\u0259 a\u00e7\u0131lan p\u0259nc\u0259r\u0259nin qaba\u011f\u0131nda donub qalm\u0131\u015fd\u0131. Tir-tir \u0259sirdi:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Axmedcan g\u0259ldin. M\u0259n qorxuram. Yaman qorxuram.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 N\u0259d\u0259n qorxursan? N\u0259 el\u0259mis\u0259n ki, qorxursan?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Bu g\u00fcn \u00e7ox sevinc\u0259k idim. El\u0259 bil d\u00fcnyan\u0131 m\u0259n\u0259 vermi\u015fdil\u0259r. Amma indi qorxuram. S\u0259ni itirm\u0259kd\u0259n qorxuram<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 M\u0259n burdayam. He\u00e7 yana getmir\u0259m. S\u0259n niy\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259ki kimi k\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 \u00e7\u0131x\u0131b m\u0259ni g\u00f6zl\u0259m\u0259mis\u0259n?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Qorxumdan. K\u00fctl\u0259 \u201ct\u0259til, t\u0259til\u201d q\u0131\u015fq\u0131randa, b\u00fct\u00fcn u\u015faqlar k\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 ax\u0131\u015fd\u0131. M\u0259n\u0259 d\u0259 \u0259yri-\u0259yri baxd\u0131lar. Ax\u0131, m\u0259n n\u0259 el\u0259mi\u015f\u0259m?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 N\u0259 olub , ax\u0131? M\u0259ni ba\u015fa sal!<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Bilmir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Yerl\u0259rimizi d\u0259yi\u015fmi\u015fdik. \u0130ndi m\u0259n \u015eu\u015faniki sual ya\u011f\u0131\u015f\u0131na tutmu\u015fdum. O is\u0259 bilmir\u0259m dey\u0259-dey\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Amma bilirdim ki, n\u0259s\u0259 bilir. \u201cErm\u0259nil\u0259r, Qaraba\u011fdan \u0259l \u00e7\u0259k!\u201d sual\u0131n\u0131n cavab\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259rind\u0259n oxuyurdum.<\/p>\n\n\n\n<p>Ev\u0259 g\u0259ldik. Yol boyu t\u0259la\u015f i\u00e7ind\u0259ydi. He\u00e7 kim \u015eu\u015fanik\u0259 he\u00e7 g\u00f6z\u00fcn\u00fcn ucuyla da baxm\u0131rd\u0131. Amma o \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00fcnahkar kimi apar\u0131rd\u0131. H\u0259y\u0259t\u0259 girdik. Anas\u0131 balkondayd\u0131. Tez bizi g\u00f6rc\u0259k blokun qap\u0131s\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc. Q\u0131z\u0131n\u0131 \u00e7oxdan g\u00f6rm\u0259y\u0259n kimi, b\u0259rk-b\u0259rk qucaqlay\u0131b \u00f6pd\u00fc. Sonra \u00fcz\u00fcn\u00fc m\u0259n\u0259 tutaraq:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Axmedcan, vallah bizim g\u00fcnah\u0131m\u0131z yoxdur. Bunu biz el\u0259m\u0259mi\u015fik.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Ax\u0131 n\u0259yi?<\/p>\n\n\n\n<p>Ev\u0259 girm\u0259dim. Lenin meydan\u0131na t\u0259r\u0259f \u00fcz tutdum. Mitinq idi. S\u0259b\u0259b is\u0259 erm\u0259nil\u0259rin Topxana me\u015f\u0259sind\u0259 a\u011fac k\u0259sm\u0259kl\u0259ri idi. M\u0259n\u0259 q\u0259rib\u0259 g\u0259lirdi. Topxana harda yerl\u0259\u015firdi? Bilmir\u0259m. Dedikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Qaraba\u011fda bir me\u015f\u0259lik yerdir. B\u0259s onda mitinq niy\u0259 Bak\u0131da idi? \u0130kinci d\u0259 \u00fc\u00e7-d\u00f6rd a\u011faca g\u00f6r\u0259 d\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan mitinq\u0259 topla\u015far? Yax\u015f\u0131, topla\u015f\u0131blarsa onda Topxanaya y\u00fcr\u00fc\u015f edib a\u011fac k\u0259silm\u0259yinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 niy\u0259 alm\u0131rlar? El\u0259 hey q\u0131\u015fq\u0131r\u0131rlar. Bir n\u0259f\u0259r d\u0259 tribunada guya ki, k\u00fctl\u0259ni idar\u0259 edir. \u201cOtur! Dur! Otur! Dur!\u201d \u0130\u015f\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fck d\u0259. \u0130ndi d\u0259 deyir ki, \u201cOturmayan erm\u0259ni. Oturmayan erm\u0259ni\u201d. Biri kar\u0131xd\u0131, gec oturdu. Sald\u0131lar yaz\u0131\u011f\u0131 t\u0259pikl\u0259rinin alt\u0131na. \u0130lahi, g\u00f6r\u0259c\u0259yimiz g\u00fcnl\u0259r var\u0131m\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir az sonra Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259ti k\u0259lm\u0259l\u0259rini e\u015fitm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131m. Sonra Fransan\u0131n \u201cFiqaro\u201d q\u0259zetin\u0259 akademik Aqanbekyan\u0131n verdiyi m\u00fcsahib\u0259d\u0259n b\u0259hs etdil\u0259r. Art\u0131q ziyal\u0131lar, tarix\u00e7il\u0259r \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131lar. Mitinqd\u0259 erm\u0259ni q\u0131z\u0131 \u015eu\u015fanik kimi sual vermirdil\u0259r, izah edirdil\u0259r. Sonra dedil\u0259r ki, erm\u0259nil\u0259r az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 Erm\u0259nistandak\u0131 ata-baba evl\u0259rind\u0259n qovma\u011fa ba\u015flay\u0131blar. H\u0259tta b\u0259zil\u0259rini \u00f6ld\u00fcr\u00fcbl\u0259r, diri-diri turbaya sal\u0131b h\u0259r iki t\u0259r\u0259find\u0259n svarkayla ba\u011flay\u0131blar. Qad\u0131nlar\u0131n belin\u0259 samavar ba\u011flay\u0131b qaynad\u0131blar. Hamil\u0259 qad\u0131n\u0131n qarn\u0131n\u0131 c\u0131r\u0131b u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xar\u0131b niz\u0259y\u0259 tax\u0131blar. Sin\u0259l\u0259rin\u0259 erm\u0259ni xa\u00e7\u0131 formas\u0131nda da\u011flar bas\u0131blar. Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259ri DQMV-n\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sini t\u0259l\u0259b edirl\u0259r. Referendum ke\u00e7irib \u201ch\u0259\u201d cavab\u0131 da veribl\u0259r. \u0130lahi, m\u0259n n\u0259 e\u015fidirdim. Bunlar d\u00fcz idimi? Dem\u0259li \u015eu\u015fanik v\u0259 anas\u0131 buna g\u00f6r\u0259 t\u0259la\u015f i\u00e7ind\u0259ydil\u0259r. Dem\u0259li onlar b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 \u0259vv\u0259ld\u0259n bilirl\u0259rmi\u015f?<\/p>\n\n\n\n<p>Ev\u0259 qay\u0131td\u0131m. \u015eu\u015fanikgilin qap\u0131s\u0131n\u0131 d\u00f6yd\u00fcm. Qorxa-qorxa a\u00e7d\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Ax\u0131, niy\u0259 qorxursan?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Evd\u0259 he\u00e7 kim yoxdur. Anamd\u0131r bir d\u0259 m\u0259n. Atamla, qarda\u015f\u0131m Hadruta gedibl\u0259r. \u00c7\u00f6r\u0259k alma\u011fa da d\u00fc\u015f\u0259 bilmirik qorxumuzdan.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Ax\u0131, Siz\u0259 kim n\u0259 deyir ki\u2026 N\u0259d\u0259n qorxursunuz?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Erm\u0259ni olma\u011f\u0131m\u0131zdan.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 He\u00e7 yana getm\u0259yin. M\u0259n al\u0131b g\u0259tir\u0259r\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>Ax\u015fam atam da ev\u0259 gec g\u0259ldi. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259rdar idi. \u015eam edirdik. Bird\u0259n qap\u0131 d\u00f6y\u00fcld\u00fc. \u015eu\u015fanik idi. \u0130\u00e7\u0259ri girm\u0259di. Kandarda qula\u011f\u0131ma bir-iki k\u0259lm\u0259 p\u0131\u00e7\u0131ldad\u0131. U\u00e7ma\u011fa qanad\u0131m yox idi. Atam-anam s\u0259b\u0259bini soru\u015fanda art\u0131q gizl\u0259tm\u0259dim:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Ana, ata, bu yax\u0131nda baba, n\u0259n\u0259 olacaqs\u0131n\u0131z.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 S\u0259n n\u0259 vaxt evl\u0259ndin ki, biz d\u0259 n\u0259n\u0259-baba olaq?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 M\u0259n \u00e7oxdan dem\u0259k ist\u0259yirdim. B\u0259s m\u0259n\u2026 \u015eu\u015fanik\u2026 \u00e7oxdan bir yerd\u0259yik.<\/p>\n\n\n\n<p>Atam, anam he\u00e7 n\u0259 dem\u0259dil\u0259r. Yerl\u0259rind\u0259 qurumu\u015fdular. M\u0259n is\u0259 sevincimd\u0259n yer\u0259-g\u00f6y\u0259 s\u0131\u011fm\u0131rd\u0131m. Fikirl\u0259\u015firdim. T\u0259ki q\u0131z\u0131m\u0131z olayd\u0131. \u015eu\u015fanik kimi g\u00f6z\u0259l, a\u011f\u0131ll\u0131, bilikli. Amma atamla anam\u0131n q\u0131r\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131rd\u0131. N\u0259 dey\u0259c\u0259kl\u0259rini bilmirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Ay bala, indi biz neyl\u0259m\u0259liyik?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Nec\u0259 y\u0259ni neyl\u0259m\u0259lisiniz? El\u00e7i getm\u0259lisiniz. Ni\u015fan qoymal\u0131s\u0131n\u0131z. Toy \u00e7ald\u0131rmal\u0131s\u0131n\u0131z. Elin ad\u0259ti \u00fczr\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Yeng\u0259 d\u0259 \u00e7a\u011f\u0131raq? \u2013 dey\u0259 anam dill\u0259ndi. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 al\u0259m d\u0259yib bir-birin\u0259, s\u0259n d\u0259 gedib erm\u0259ni alacaqsan? \u0130st\u0259yirs\u0259n bizi topa qoyub ats\u0131nlar? Qohum-\u0259qraba n\u0259 dey\u0259r?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Ay ana, bu nec\u0259 olur e\u2026 d\u00fcn\u0259n \u201c\u015eu\u015fanik, q\u0131z\u0131m, m\u0259nim balam\u201d \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131n\u0131z, bu g\u00fcn \u00e7\u00f6n\u00fcb oldu \u201cerm\u0259ni?\u201d. G\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn qaba\u011f\u0131nda b\u00f6y\u00fcy\u00fcb. U\u015faql\u0131qdan indiy\u0259c\u0259n bir yerd\u0259 olmu\u015fuq. O m\u0259ni sevir, m\u0259n d\u0259 onu. \u0130ndi d\u0259 u\u015faq. Sabah tezd\u0259n \u015eu\u015fanikl\u0259 ged\u0259c\u0259yik ZAQS-a. Toy el\u0259m\u0259k ist\u0259mirsinizs\u0259 el\u0259m\u0259yin!<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Bala, erm\u0259nil\u0259r Erm\u0259nistanda, Qaraba\u011fda oyunlar \u00e7\u0131xar\u0131r, s\u0259n d\u0259 erm\u0259nini biz\u0259 g\u0259lin el\u0259m\u0259k ist\u0259yirs\u0259n?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 H\u0259! G\u0259lin d\u0259 ed\u0259c\u0259y\u0259m. Familiyam\u0131z\u0131 da ver\u0259c\u0259y\u0259m. Laz\u0131m olsa dinimizi d\u0259 q\u0259bul ed\u0259c\u0259k, milliyy\u0259timizi d\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>Araya sakitlik \u00e7\u00f6kd\u00fc. Atam yem\u0259yin qurtard\u0131. Balkona \u00e7\u0131x\u0131b siqaret yand\u0131rd\u0131. M\u0259ni \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b qar\u015f\u0131s\u0131nda oturtdu:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 O\u011ful, i\u015f-i\u015fd\u0259n ke\u00e7ib. S\u0259nin d\u0259 qeyr\u0259tin yol verm\u0259z ki, u\u015fa\u011f\u0131n atas\u0131z b\u00f6y\u00fcs\u00fcn, ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m. Amma s\u0259n\u0259 bir \u0259hvalat dan\u0131\u015fmaq ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcnl\u0259rin bir g\u00fcn\u00fc bir erm\u0259ni deyir ki, b\u0259s m\u0259n m\u00fcs\u0259lman olmaq ist\u0259yir\u0259m. G\u0259lir m\u0259scid\u0259 mollaya yax\u0131nla\u015f\u0131r. Molla b\u00fct\u00fcn ayinl\u0259ri ona ba\u015fa sal\u0131r. Erm\u0259ni d\u0259 \u0259d\u0259b-\u0259rkanla b\u00fct\u00fcn bunlara \u0259m\u0259l edir. Mollan\u0131n b\u00fct\u00fcn tap\u015f\u0131r\u0131qlar\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirir. D\u0259ll\u0259k g\u0259tizdirib b\u0259h-b\u0259hl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00fcnn\u0259t d\u0259 el\u0259tdirir. Vaxt \u00e7at\u0131r sonuncu ayin\u0259. Molla m\u0259scidin h\u0259y\u0259tind\u0259 q\u0259bir qazd\u0131r\u0131r. Tabutu da yan\u0131nda. K\u0259f\u0259n\u0259b\u0259nz\u0259r a\u011f libas\u0131 geyindirir erm\u0259niy\u0259. Uzand\u0131r\u0131r tabuta v\u0259 soru\u015fur: \u201cAy Vazgen, m\u00fcs\u0259lman ad\u0131n n\u0259 olsun?\u201d O da cavab verir ki, \u201cMamed\u201d. Bel\u0259likl\u0259 d\u00f6rd n\u0259f\u0259r adam tabutu Vazgen qar\u0131\u015f\u0131q \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 q\u0259bir\u0259 sal\u0131b \u00e7\u0131xar\u0131rlar. H\u0259r d\u0259f\u0259 d\u0259 sal\u0131b \u00e7\u0131xaranda molla deyir: \u201cVazgen getdi, Mamed g\u0259ldi. Vazgen getdi, Mamed g\u0259ldi. Vazgen getdi, Mamed g\u0259ldi\u201d. Sonra da Vazgeni tabutdan \u00e7\u0131xar\u0131b deyir: \u201cVazgen, s\u0259n bu g\u00fcnd\u0259n art\u0131q Mameds\u0259n \u2013 m\u00fcs\u0259lmansan. Get dinimiz n\u0259 t\u0259l\u0259b edir, ona da \u0259m\u0259l et\u201d. Mamed d\u0259 bel\u0259c\u0259 \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcnl\u0259rin bir g\u00fcn\u00fc kabab k\u00f6nl\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Erm\u0259nil\u0259r d\u0259 kabab\u0131 bilirs\u0259n d\u0259 donuz \u0259tind\u0259n \u00e7\u0259kirl\u0259r. \u0130slam dini d\u0259 donuz \u0259tini haram deyib. Mamed d\u0259 bunu bilirmi\u015f. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u00fcz\u00fc qibl\u0259y\u0259 bir to\u011flu k\u0259sir. Kabab \u00e7\u0259kir yeyir. Amma l\u0259zz\u0259t el\u0259mir. On g\u00fcnd\u0259n sonra bir d\u0259 kabab \u00e7\u0259kir. Amma donuz \u0259tinin l\u0259zz\u0259tini ala bilmir. N\u0259fsini d\u0259 basa bilmir. Q\u0131r\u0131la-q\u0131r\u0131la qal\u0131r ki, n\u0259 etsin. Ax\u0131rda \u201ctapd\u0131m\u201d deyib ba\u015flay\u0131r h\u0259y\u0259td\u0259 q\u0259bir\u0259 b\u0259nz\u0259r \u00e7ala qazma\u011fa. \u00c7o\u015fkan\u0131 bir ye\u015fiy\u0259 qoyur v\u0259 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 q\u0259bir\u0259 sal\u0131b \u00e7\u0131xar\u0131r. H\u0259r d\u0259f\u0259 d\u0259 t\u0259krar edir: \u201cDonuz getdi, qoyun g\u0259ldi. Donuz getdi, qoyun g\u0259ldi. Donuz getdi, qoyun g\u0259ldi.\u201d Sonra da donuzu \u00f6ld\u00fcr\u00fcb, \u0259tind\u0259n kabab \u00e7\u0259kib yeyir. O\u011ful, bu r\u0259vay\u0259ti unutma. \u0130st\u0259r ad\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fsin, ist\u0259r familiyas\u0131n\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 dinini \u2013 erm\u0259ni el\u0259 erm\u0259nidir. \u0130ndi nec\u0259 ist\u0259yirs\u0259n el\u0259 d\u0259 et. Q\u0259rar s\u0259nindir.<\/p>\n\n\n\n<p>Atam\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 diqq\u0259tl\u0259 qulaq asd\u0131m. Bir anl\u0131\u011fa Dezdamonan\u0131n atas\u0131n\u0131n Otelloya dedikl\u0259ri yad\u0131ma d\u00fc\u015fd\u00fc: \u201cM\u0259n atas\u0131na x\u0259yan\u0259t ed\u0259r\u0259k qara h\u0259b\u0259\u015f\u0259 qo\u015fulub qa\u00e7an bir q\u0131z g\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259k s\u0259n\u0259 d\u0259 x\u0259yan\u0259t ed\u0259c\u0259k\u201d. N\u0259d\u0259ns\u0259 atam\u0131n bu s\u00f6zl\u0259ri m\u0259n\u0259 \u201cOtello\u201d \u0259s\u0259rini xat\u0131rlatd\u0131. Bu Vazgen m\u0259s\u0259l\u0259sini anlamasam da \u00fcr\u0259yim\u0259 xal d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Ax\u0131r\u0131 n\u0259 olacaqd\u0131\u2026 bilmir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259h\u0259ri g\u00fcn \u015eu\u015fanikl\u0259 ZAQS-a gedib \u0259riz\u0259 verdik. Familiyam\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u0259c\u0259yini bildirdi. \u00dcst\u0259lik ad\u0131n da d\u0259yi\u015fdirm\u0259k ist\u0259di. Raz\u0131 olmad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u015eu\u015fanik \u2013 bu ad xo\u015fuma g\u0259lir. \u015eu\u015fa yad\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcr h\u0259r d\u0259f\u0259 s\u0259ni \u00e7a\u011f\u0131randa. D\u0259yi\u015fdirm\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u018fhm\u0259d\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u018fhm\u0259d n\u0259dir? Ax\u0131, m\u0259n\u0259 Axmedcan deyirdin. \u0130ndi n\u0259 oldu?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 \u018fhm\u0259d, s\u00f6z\u00fcm\u00fc k\u0259sm\u0259. \u015eu\u015faniki m\u0259n\u0259 atam qoyub. 906-c\u0131 ild\u0259 S\u00fcnik s\u00fclal\u0259sinin hakimi olan A\u015fot S\u00fcninin arvad\u0131 \u015eu\u015fanikin ad\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcb. Amma maraql\u0131 faktd\u0131r. \u015eu\u015faya s\u0131r\u0131maq olar. Amma d\u0259xli yoxdur, ad\u0131m\u0131 d\u0259yi\u015fib S\u00fcs\u0259n qoyaca\u011fam. S\u00fcs\u0259n M\u0259mm\u0259dova. Yax\u015f\u0131 s\u0259sl\u0259nir, el\u0259 deyilmi?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Nec\u0259 ist\u0259yirs\u0259n.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcst\u00fcnd\u0259n bir ay ke\u00e7di. R\u0259smi k\u0259binimiz k\u0259sildi. \u015eu\u015fanik r\u0259sm\u0259n S\u00fcs\u0259n M\u0259mm\u0259dova oldu. Pasportu d\u0259yi\u015f\u0259ndir\u0259nd\u0259 milliyy\u0259tin az\u0259rbaycanl\u0131 yazd\u0131rd\u0131. Atas\u0131yla da qarda\u015f\u0131 Hadrutdan iki g\u00fcnl\u00fcy\u0259 qay\u0131d\u0131b m\u0259ni \u00f6z evl\u0259rin\u0259 bir k\u00fcr\u0259k\u0259n kimi daimi qeydiyyata sald\u0131lar. \u00d6zl\u0259ri is\u0259 qeydiyyatdan \u00e7\u0131x\u0131b, \u0259man\u0259t banklar\u0131ndak\u0131 pullar\u0131n da \u00e7\u0131xar\u0131b geriy\u0259 \u2014 Hadruta d\u00f6nd\u00fcl\u0259r. B\u0259zi qon\u015fular onlar ged\u0259nd\u0259 a\u011flad\u0131lar da. \u015eu\u015fanik Armen q\u0131z\u0131 Manu\u00e7aryan is\u0259 S\u00fcs\u0259n M\u0259mm\u0259dova olaraq ata evind\u0259 qald\u0131. M\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n ad\u0131na olan ata evind\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Aylar ke\u00e7di. S\u00fcs\u0259n m\u00fcs\u0259lman dinini q\u0259bul etdi. Hicaba girdi. O\u011flumuz d\u00fcnyaya g\u0259ldi. S\u00fcs\u0259nin t\u0259kidiyl\u0259 ad\u0131n\u0131 q\u0259dim t\u00fcrk tayfalar\u0131ndan birinin ad\u0131 olan \u018frm\u0259n qoyduq. O g\u00fcn\u0259c\u0259n m\u0259n bunu bilmirdim. Kitabxanadan tap\u0131b g\u0259tirib m\u0259n\u0259 s\u00fcbut etdi. M\u0259n d\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131m. Yeni ad idi. T\u00fcrk M\u0259n var, qoy \u018fr M\u0259n d\u0259 olsun. O\u011flum \u0259r olsun. Milli oyan\u0131\u015f, mitinql\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 g\u00f6z\u0259l s\u0259sl\u0259nirdi. H\u0259tta m\u0259ni bu ada g\u00f6r\u0259 t\u0259rifl\u0259y\u0259nl\u0259r d\u0259 olurdu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>O ill\u0259rd\u0259 S\u00fcs\u0259n qon\u015fuluqdak\u0131 b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259rin i\u015fin\u0259 yarad\u0131. T\u0259hl\u00fck\u0259li anlarda onlar\u0131 evimizd\u0259 gizl\u0259tdi. H\u0259tta yaydan-yaya yada d\u00fc\u015f\u0259n ba\u011f\u0131m\u0131z da bunker\u0259 d\u00f6nm\u00fc\u015fd\u00fc. Qap\u0131-qap\u0131 g\u0259zib m\u0259skunla\u015fmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bo\u015f erm\u0259ni evi axtaran qa\u00e7q\u0131nlar is\u0259 hicabl\u0131 arvad\u0131m\u0131 g\u00f6r\u0259nd\u0259 \u00fczr ist\u0259yib uzaqla\u015f\u0131rd\u0131lar. Ondan soru\u015fanda ki, \u201cburalarda erm\u0259ni evi zad yoxdu ki?\u201d, \u0259d\u0259b-\u0259rkanla cavab verirdi: \u201cBiz \u00f6z\u00fcm\u00fcz d\u0259 Qaraba\u011fdan t\u0259z\u0259 k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f\u00fck. \u015eu\u015fadan\u0131q. He\u00e7 kimi tan\u0131m\u0131r\u0131q\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ll\u0259r ke\u00e7irdi. Hadis\u0259l\u0259r bir-birini \u0259v\u0259zl\u0259yirdi. H\u0259y\u0259timizd\u0259 birc\u0259 erm\u0259ni qalm\u0131\u015fd\u0131 \u2013 o da az\u0259rbaycanl\u0131, m\u00fcs\u0259lman S\u00fcs\u0259n M\u0259mm\u0259dova idi. Valideynl\u0259rim d\u0259, m\u0259n d\u0259 onun erm\u0259ni oldu\u011funu art\u0131q yaddan \u00e7\u0131xartm\u0131\u015fd\u0131q. Atam\u0131n dedikl\u0259ri is\u0259 yad\u0131mdan \u00e7\u0131xm\u0131rd\u0131. S\u00fcs\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259sl az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n\u0131 kimi apar\u0131rd\u0131. \u0130ki o\u011flumuzu \u2013 \u018frm\u0259nl\u0259 \u018frs\u0259ni t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ruhunda b\u00f6y\u00fcd\u00fcrd\u00fc. \u018fsl \u0259r\u0259nl\u0259r kimi\u2026.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m sah\u0259d\u0259 d\u0259 ir\u0259li gedirdim. M\u00fcdiriml\u0259 ail\u0259vi dost olmu\u015fduq. Arvadlar\u0131m\u0131z da r\u0259fiq\u0259 idi. U\u015faqlar\u0131m\u0131z bir m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxuyurdular. M\u00fcdirin arvad\u0131n\u0131n ad\u0131 Qaranqu\u015f idi. Amma h\u0259rd\u0259n \u00e7a\u015f\u0131b Haykanu\u015f da \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. Eyn\u0259n m\u0259n kimi. H\u0259rd\u0259n m\u0259n d\u0259 \u00e7a\u015f\u0131rd\u0131m. S\u00fcs\u0259n yerin\u0259 \u015eu\u015fanik deyirdim. O saat dodaqlar\u0131m\u0131 \u0259liyl\u0259 qapay\u0131rd\u0131. \u201cU\u015faqlar e\u015fid\u0259r. Yava\u015f\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcnl\u0259rin bir g\u00fcn\u00fc Sankt-Peterburqa g\u0259zm\u0259y\u0259 getdik. Aeroportda s\u0259rh\u0259d n\u0259zar\u0259tind\u0259n ke\u00e7\u0259nd\u0259 miqrasiya i\u015f\u00e7il\u0259rind\u0259n biri u\u015faqlara \u0259lin uzadaraq:<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Hay Armen, dobro pojalovat v Rossiyu.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u0259tt\u0259l qald\u0131m. Bunlar hardan bildil\u0259r ki, u\u015fa\u011f\u0131n yar\u0131s\u0131 erm\u0259nidir?<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Ne Armen, Ermen.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Eto po va\u015femu Ermen \u2014 ermeni, a po russki, po armyanski \u2013 Armen. Armenin, Velikaya Armeniya. Privet, Arsen.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Ne Arsen, a Ersen.<\/p>\n\n\n\n<p>\u2013 Ax, kakaya raznitsa. Proxodite.<\/p>\n\n\n\n<p>Sonradan ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm ki, \u201chay\u201d ingilisc\u0259 \u201csalam\u201d dem\u0259kdir. Y\u0259ni bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, ingilisl\u0259r d\u0259 erm\u0259nid\u0259n \u00e7\u00f6nm\u0259dir? \u00c7a\u015f\u0131b qalm\u0131\u015fd\u0131m. Hara bax\u0131rd\u0131m erm\u0259nil\u0259rin izi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. H\u0259tta miqrasiya xidm\u0259tinin i\u015f\u00e7isi d\u0259 erm\u0259niydi. O saat hiss el\u0259di ki, \u018frm\u0259nl\u0259 \u018frs\u0259n yar\u0131merm\u0259nidir. G\u00f6r\u0259s\u0259n hardan bildi? Y\u0259qin qan \u00e7\u0259kdi. Yox bunlar\u0131n qan kodu birdir. Bir-birl\u0259rini o saat ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. H\u0259tta hicaba girs\u0259l\u0259r bel\u0259.<\/p>\n\n\n\n<p>Doda\u011f\u0131m\u0131 di\u015fl\u0259dim. Dem\u0259 erm\u0259nid\u0259n \u00e7\u00f6n\u0259r\u0259k m\u00fcs\u0259lman, az\u0259rbaycanl\u0131 olan \u015eu\u015fanik 80-ci ill\u0259rd\u0259 t\u00fcrk\u00fcn ad\u0131yla p\u0259rd\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k, u\u015faqlar\u0131na \u018frm\u0259n, \u018frs\u0259n yox, atas\u0131 Armenin, qarda\u015f\u0131 Arsenin ad\u0131n\u0131 qoyubmu\u015f? T\u0259kc\u0259 atas\u0131n\u0131n yox, mill\u0259tinin, d\u00f6vl\u0259tinin. Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti i\u00e7ind\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 \u00f6z d\u00f6vl\u0259tinin. G\u00f6r\u0259s\u0259n bu d\u00f6vl\u0259tin i\u00e7ind\u0259 day\u0131s\u0131na ox\u015fayan qo\u00e7 igidl\u0259r, \u018frm\u0259nl\u0259r, \u018frs\u0259nl\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259rdir? Onlar nifr\u0259t\u0259, yoxsa r\u0259\u011fb\u0259t\u0259mi layiqdirl\u0259r? Onlar atalar\u0131n\u0131n, yoxsa ki, analar\u0131n\u0131nm\u0131 qan\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131rlar? Onlar\u0131n ana dili hans\u0131d\u0131r? Onlar\u0131n ana V\u0259t\u0259ni harad\u0131r? \u015eu\u015fanik m\u0259nd\u0259n \u201caz\u0259rbaycanl\u0131 o\u011flan\u0131n erm\u0259ni q\u0131z\u0131na olan m\u0259h\u0259bb\u0259tin\u0259 nec\u0259, inan\u0131rsan?\u201d soru\u015fanda, b\u0259s m\u0259n niy\u0259 ona \u201cerm\u0259ni q\u0131z\u0131n\u0131n az\u0259rbaycanl\u0131 o\u011flana m\u0259h\u0259bb\u0259tin\u0259 inan\u0131rsanm\u0131?\u201d sual\u0131n\u0131 verm\u0259dim. Bilmir\u0259m o bu m\u0259h\u0259bb\u0259t\u0259 inan\u0131rd\u0131 ya yox, amma m\u0259n onun \u00f6z xalq\u0131na, mill\u0259tin\u0259 olan b\u00f6y\u00fck, sonsuz, \u00fclvi m\u0259h\u0259bb\u0259tin\u0259 y\u00fcz faiz inan\u0131rd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada ham\u0131 \u015eu\u015fanikd\u0259n olan bu yar\u0131 t\u00fcrk, yar\u0131 erm\u0259ni yar\u0131m\u00e7\u0131q Az\u0259rbaycan \u00f6vladlar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcnk\u00fc kimi qar\u015f\u0131layacaq, \u00f6zl\u0259rinki kimi q\u0259bul ed\u0259c\u0259k. Erm\u0259ninin qat\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259ni olan T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 Ermen, Ersen, Rusiyada, Pribaltikada, Ukraynada, Amerikada, Erm\u0259nistanda Arsen, Armen. Amma b\u00fct\u00fcn hallarda, \u0130st\u0259r \u018frm\u0259n, ist\u0259r Ermen, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Armen \u2013 son n\u0259tic\u0259d\u0259 \u201c\u0259rm\u0259ni\u201d, \u201c\u0259rm\u0259nistan\u201d, \u201c\u0259rm\u0259niyy\u0259\u201d, \u201cermeni\u201d, \u201cErm\u0259nistan\u201d, \u201carmenin\u201d, \u201cArmeniya\u201d anlam\u0131n\u0131 ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018frm\u0259ni ad\u0131n\u0131 da biz az\u0259rbaycanl\u0131lar onlara vermi\u015fik. Sovetl\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 \u00f6z d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259dim t\u00fcrk \u018frm\u0259niiyy\u0259 torpaqlar\u0131n\u0131 da biz \u0259rma\u011fan etmi\u015fik. Rusca, ingilisc\u0259 s\u0259sl\u0259n\u0259n \u201cArmenian\u201d \u201cArmeniya\u201d ad\u0131 da bu t\u00fcrk ad\u0131n\u0131n eynisidir. D\u00fcnya x\u0259rit\u0259sind\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya \u201cm\u0259n hayam, d\u00f6vl\u0259timin ad\u0131 Hayastan\u201d dey\u0259 car \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r\u0259 \u201cyox s\u0259n \u0259rm\u0259nis\u0259n. Bizim d\u00fc\u015fm\u0259nimizs\u0259n. \u018fsrl\u0259r boyu ba\u015f\u0131m\u0131za olmaz\u0131n m\u00fcsib\u0259tl\u0259r g\u0259tir\u0259nl\u0259rin \u00f6vladlar\u0131san\u201d demi\u015fik. Bununla da onlar\u0131 q\u0259diml\u0259\u015fdirmi\u015fik. B\u0259dii \u0259s\u0259rl\u0259rimizin q\u0259hr\u0259manlar\u0131 etmi\u015fik. Az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n erm\u0259ni q\u0131z\u0131na m\u0259h\u0259bb\u0259tini t\u0259r\u0259nn\u00fcm etmi\u015fik. Amma erm\u0259ni q\u0131z\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycanl\u0131 o\u011flana m\u0259h\u0259bb\u0259tinin onun \u00f6z xalq\u0131na, mill\u0259tin\u0259 \u00fclvi m\u0259h\u0259bb\u0259tinin fonunda n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 s\u00f6n\u00fck olmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259mi\u015fik. \u0130\u015fimizin xatirin\u0259 biz az\u0259rbaycanl\u0131lar \u201cerm\u0259niy\u0259 day\u0131 dem\u0259y\u0259\u201d haz\u0131r\u0131q. Amma bu, mill\u0259tinin xatirin\u0259, g\u0259l\u0259c\u0259yi namin\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131ya \u201c\u0259rim, sevgilim, t\u00fcrk\u00fcm\u201d dey\u0259n, onunla bir yast\u0131\u011fa ba\u015f qoyan erm\u0259ni q\u0131z\u0131n\u0131n yan\u0131nda n\u0259 q\u0259d\u0259r c\u0131l\u0131z v\u0259 g\u00fcl\u00fcncd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259rh\u0259d\u00e7i pasportuma m\u00f6h\u00fcr qoyur. \u015eu\u015fanikl\u0259 m\u0259nim izdivac\u0131ma atam\u0131n qoydu\u011fu \u201cm\u00f6h\u00fcr\u201d yad\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcr. T\u0259kc\u0259 yad\u0131ma d\u00fc\u015fm\u00fcr. Ax\u0131r ki, anlay\u0131ram. Amma gecdir. Atam\u0131n s\u00f6zl\u0259rini yaddan \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcr\u0259yimd\u0259 balaca bir q\u0259bir qaz\u0131ram. \u00d6z-\u00f6z\u00fcm\u0259 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 t\u0259krar edir\u0259m:<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201c\u015eu\u015fanik getdi, S\u00fcs\u0259n g\u0259ldi. \u015eu\u015fanik getdi, S\u00fcs\u0259n g\u0259ldi. \u015eu\u015fanik getdi, S\u00fcs\u0259n g\u0259ldi\u201d<\/strong>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mahir Qabilo\u011flu Bura yeni Bak\u0131d\u0131r. Z\u0259man\u0259sinin yeni Bak\u0131s\u0131. \u201cQara \u015f\u0259h\u0259r\u201d ad\u0131 veribl\u0259r ona. Bilmir\u0259m b\u00f6y\u00fck m\u0259nas\u0131nda, yoxsa zavodlar\u0131n bacas\u0131ndan \u00e7\u0131xan qara t\u00fcst\u00fcl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259? Amma<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-5520","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-qarabag"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5520","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5520"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5520\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5522,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5520\/revisions\/5522"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5520"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5520"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5520"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}