{"id":55437,"date":"2021-12-02T02:39:07","date_gmt":"2021-12-01T22:39:07","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=55437"},"modified":"2021-12-02T02:39:10","modified_gmt":"2021-12-01T22:39:10","slug":"mogollarin-az%c9%99rbaycan-v%c9%99-orta-asiya-uz%c9%99rin%c9%99-yurusl%c9%99rinin-%c9%99sl-s%c9%99b%c9%99bl%c9%99ri-v%c9%99-ya-tarix-t%c9%99krarlanir-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=55437","title":{"rendered":"MO\u011eOLLARIN AZ\u018fRBAYCAN V\u018f ORTA AS\u0130YA \u00dcZ\u018fR\u0130N\u018f Y\u00dcR\u00dc\u015eL\u018fR\u0130N\u0130N \u018fSL S\u018fB\u018fBL\u018fR\u0130  V\u018f YA TAR\u0130X T\u018fKRARLANIR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>II YAZI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">\u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259ki faktlar \u0259sas\u0131nda<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Abdal\u0131\u2013G\u00f6yt\u00fcrk v\u0259 Xar\u0259zm\u2013Mo\u011fol m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin h\u0259r ikisind\u0259 karvanlar\u0131n qar\u0259t edilm\u0259si, el\u00e7il\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si, daha do\u011frusu, bu hadis\u0259l\u0259rin m\u00fcqayis\u0259sind\u0259n ortaya \u00e7\u0131xard\u0131\u011f\u0131m\u0131z paralel bir t\u0259sad\u00fcf olsa da, bunlar\u0131n ard\u0131nca ba\u015f vermi\u015f m\u00fcharib\u0259l\u0259r z\u0259rur\u0259t idi. \u0130lk bax\u0131\u015fdan el\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259 bil\u0259r ki, h\u0259r iki halda h\u0259rbin s\u0259b\u0259bi m\u0259hz s\u0259firl\u0259rin q\u0259tli olmu\u015fdur. \u018fslind\u0259 is\u0259, co\u011frafi-siyasi m\u0259kanlar aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259nin z\u0259rur\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259si el\u00e7il\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r. Sava\u015fa ba\u015flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn ist\u0259nil\u0259n halda bir b\u0259han\u0259 tap\u0131lmal\u0131 idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Ha\u015fiy\u0259.<\/span><\/strong> Maraql\u0131 bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 d\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259k&#8230; Tarix\u015f\u00fcnasl\u0131qda G\u00f6yt\u00fcrk imperiyas\u0131n\u0131n 552\u2013603-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 m\u00f6vcud oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Lakin G\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin \u0259sas\u0131, faktiki olaraq, 545-ci ild\u0259 qoyulmu\u015fdur. O vaxt o\u011fuzlar on birinci jujan xaqan\u0131 Anaxuana qar\u015f\u0131 qiyam qald\u0131raraq A\u015fina n\u0259slind\u0259n olan Bum\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259rin\u0259 xaqan se\u00e7mi\u015fdil\u0259r. 603-c\u00fc ild\u0259 bu xaqanl\u0131q iki hiss\u0259y\u0259 \u2013 Q\u0259rbi v\u0259 \u015e\u0259rqi G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131qlar\u0131na b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bel\u0259likl\u0259, g\u00f6yt\u00fcrkl\u0259rin vahid d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik d\u00f6vr\u00fc 58 il \u00e7\u0259kmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/j76.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-55326\" width=\"916\" height=\"606\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/j76.jpg 676w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/j76-300x198.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/j76-150x99.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 916px) 100vw, 916px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Yen\u0259 d\u0259, tarix\u015f\u00fcnasl\u0131q Mo\u011fol imperiyas\u0131n\u0131n 1206-c\u0131 ild\u0259 quruldu\u011funu, 1294-c\u00fc ild\u0259 ayr\u0131-ayr\u0131 xanl\u0131qlara b\u00f6l\u00fcnd\u00fcy\u00fcn\u00fc q\u0259bul edir. \u018fslind\u0259 is\u0259, Mo\u011fol d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259m\u0259li 1203\u20131204-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u00c7ingiz xan\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irdiyi islahatlarla qoyulmu\u015f, 1205-ci ild\u0259 naymanlar v\u0259 merkitl\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u00c7ingiz xan\u0131n \u0259sas r\u0259qibi olan Camuqa \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u0259lledici q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r qazan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. 1206-c\u0131 ilin qurultay\u0131nda is\u0259 art\u0131q ba\u015f vermi\u015f fakt, sad\u0259c\u0259, r\u0259smil\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. 1262-ci ild\u0259 H\u00fclak\u00fc xanla Berke xan\u0131n uluslar\u0131 aras\u0131nda ba\u015flanm\u0131\u015f v\u0259 fasil\u0259l\u0259rl\u0259 1358-ci il\u0259d\u0259k davam etmi\u015f qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r mo\u011follar\u0131n m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f imperiya sistemin\u0259 g\u00fccl\u00fc z\u0259rb\u0259 vurmu\u015f, onun taml\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc pozmu\u015fdur. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, mo\u011follar\u0131n da vahid d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik d\u00f6vr\u00fc 58-59 il s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rik ki, Xar\u0259zm\u015fahlar d\u00f6vl\u0259tinin taleyi Abdal\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin taleyin\u0259, Mo\u011fol xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n taleyi is\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n taleyin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. Xar\u0259zm\u2013Mo\u011fol m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri Abdal\u0131\u2013G\u00f6yt\u00fcrk m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin t\u0259krar\u0131d\u0131r. Bu paralell\u0259rin \u0259sas s\u0259b\u0259bi odur ki, s\u00f6z\u00fcged\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r eyni co\u011frafi m\u0259kanlarda yerl\u0259\u015firdil\u0259r. Xar\u0259zm\u015fahlar d\u00f6vl\u0259ti Abdal\u0131 d\u00f6vl\u0259tinin, Mo\u011fol xaqanl\u0131\u011f\u0131 is\u0259 G\u00f6yt\u00fcrk xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n varisi v\u0259 davam\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bel\u0259likl\u0259, xalqlar, dill\u0259r, dinl\u0259r, qurulu\u015flar d\u0259yi\u015fir, amma co\u011frafi \u015f\u0259raitin dikt\u0259 etdiyi \u015f\u0259rtl\u0259r d\u0259yi\u015fm\u0259z olaraq qal\u0131r. Eyni yana\u015fma yaln\u0131z m\u00fcharib\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 konfliktl\u0259r\u0259 aid deyildir. Sonuncu \u0130ran\u2013T\u00fcrkiy\u0259 sava\u015f\u0131 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131n\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1821-ci ild\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015f, 1823-c\u00fc il\u0259d\u0259k davam etmi\u015f v\u0259 tarix\u0259 \u0259n humanist m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259n biri kimi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u015eahzad\u0259 Abbas Mirz\u0259 Qacar\u0131n t\u00fcrk ordusu Osmanl\u0131 qo\u015fununu m\u0259\u011flub edib \u015e\u0259rqi Anadolunun \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hiss\u0259sini \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/hqdefault-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-55438\" width=\"915\" height=\"686\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/hqdefault-1.jpg 480w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/hqdefault-1-300x225.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/hqdefault-1-150x113.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 915px) 100vw, 915px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Diqq\u0259t\u0259layiq hald\u0131r ki, h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n gedi\u015find\u0259 Qacar d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri n\u0259 h\u0259rbi \u0259sirl\u0259ri \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r, n\u0259 d\u0259 m\u00fclki \u0259halini qar\u0259t etmi\u015fdil\u0259r. Qacarlar c\u0259ng meydan\u0131nda qalib g\u0259ls\u0259l\u0259r d\u0259, m\u0259hz onlar\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1823-c\u00fc ild\u0259 \u018frzurum s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si imzalanm\u0131\u015f v\u0259 \u015eahzad\u0259 Abbas Mirz\u0259 \u00f6z d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rini Osmanl\u0131 torpaqlar\u0131ndan \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. <strong>1824-c\u00fc ild\u0259n bug\u00fcn\u0259d\u0259k \u2013 197 ildir ki, bu iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda he\u00e7 bir ciddi m\u00fcnaqi\u015f\u0259 ba\u015f verm\u0259mi\u015fdir. <\/strong>S\u00f6zs\u00fcz ki, iki \u0259srlik s\u00fclh d\u00f6vr\u00fc d\u0259 xalqlar\u0131n v\u0259 liderl\u0259rin xo\u015f m\u0259ramlar\u0131na g\u00f6r\u0259 deyil, yen\u0259 d\u0259 h\u0259min co\u011frafi m\u0259kanlar\u0131n irad\u0259si il\u0259 davam edir. Konkret bu situasiyan\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri v\u0259 \u015f\u0259rtl\u0259ri biz\u0259 b\u0259lli olsa da, ba\u015fqa t\u0259dqiqat\u0131n m\u00f6vzusu oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 s\u00f6hb\u0259timizi burada yekunla\u015fd\u0131r\u0131r\u0131q.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc <span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Araz \u015e\u0259hrili<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>II YAZI \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259ki faktlar \u0259sas\u0131nda Abdal\u0131\u2013G\u00f6yt\u00fcrk v\u0259 Xar\u0259zm\u2013Mo\u011fol m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin h\u0259r ikisind\u0259 karvanlar\u0131n qar\u0259t edilm\u0259si, el\u00e7il\u0259rin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si, daha do\u011frusu, bu hadis\u0259l\u0259rin<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":55439,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-55437","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55437","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=55437"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55437\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55440,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55437\/revisions\/55440"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/55439"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=55437"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=55437"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=55437"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}