{"id":55669,"date":"2021-12-06T02:16:38","date_gmt":"2021-12-05T22:16:38","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=55669"},"modified":"2021-12-06T02:16:43","modified_gmt":"2021-12-05T22:16:43","slug":"kokun-kimdir-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=55669","title":{"rendered":"K\u00d6K\u00dcN K\u0130MD\u0130R?"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide has-media-on-the-right is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:auto 44%\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"309\" height=\"412\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/nlbvP0.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-55500 size-full\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/nlbvP0.png 309w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/nlbvP0-225x300.png 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/nlbvP0-113x150.png 113w\" sizes=\"auto, (max-width: 309px) 100vw, 309px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>S\u00fcleyman \u018fliyarl\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(1930\u20132014)<br>Tarix elml\u0259ri doktoru, professor<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>R\u0259hm\u0259tl\u0259 an\u0131r\u0131q\u2026<\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li: <strong>\u00a0<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=55499\">https:\/\/fedai.az\/?p=55499<\/a><\/strong><\/strong>,<strong> <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=55566\">https:\/\/fedai.az\/?p=55566<\/a>)<br><br>M\u00fc\u0259llif n\u0259 q\u0259d\u0259r \u201ct\u0259r\u0259fsiz\u201d g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsa da, yaln\u0131z v\u0259 yaln\u0131z birinci m\u00fclahiz\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259kd\u0259dir. Ancaq ikinci konseptual bax\u0131\u015fa qar\u015f\u0131 he\u00e7 bir ciddi kontr-arqument g\u0259tirilm\u0259mi\u015fdir v\u0259 ya g\u0259tirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131r. Yaln\u0131z yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r ki, ikinci konsepsiyada israr ed\u0259n aliml\u0259r (A. M\u0259mm\u0259dov, T. Hac\u0131yev, Y. Yusifov, bu s\u0259tirl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi v\u0259 b.) \u201cbu m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri d\u00fcnya tarix\u015f\u00fcnasl\u0131q elmind\u0259 q\u0259rarla\u015fd\u0131ra bilm\u0259mi\u015fl\u0259r\u201d. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cD\u00fcnya tarix\u015f\u00fcnasl\u0131q elmi\u201d rinq deyildir. Oraya konseptual bax\u0131\u015fla \u00e7\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u201ci\u00e7 probleml\u0259rimizi\u201d yoluna qoyma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131q. M\u00fc\u0259llif ikinci bax\u0131\u015f\u0131 q\u0259bul etmir, onu \u0259sass\u0131z bir \u015fey kimi g\u00f6zd\u0259n salma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu onun haqq\u0131. Ancaq elmi arqument yerin\u0259 bel\u0259 bir c\u00fcml\u0259 il\u0259 d\u00fcnya tarix\u015f\u00fcnasl\u0131q elmind\u0259 q\u0259rarla\u015fmaq ist\u0259yind\u0259 bulunmaqdad\u0131r: \u201cOnu da qeyd etm\u0259liyik ki, yaz\u0131l\u0131 m\u0259lumat\u0131n \u00e7ox c\u00fczi, b\u0259zi hallarda is\u0259 he\u00e7 olmamas\u0131 bu t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n ba\u015fl\u0131ca olaraq onomastik materiala m\u00fcraci\u0259t etm\u0259sin\u0259, ayr\u0131-ayr\u0131 q\u0259dim x\u00fcsusi ad v\u0259 s\u00f6zl\u0259rin m\u00fcasir dilimizd\u0259ki uy\u011fun variantlar\u0131n\u0131 aramas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015f, bu is\u0259 opponentl\u0259r, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda inams\u0131zl\u0131q yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, dilin dinamik oldu\u011funu, onun leksik v\u0259 s\u0259s t\u0259rkibind\u0259 zaman ke\u00e7dikc\u0259 yaranan m\u00fctl\u0259q d\u0259yi\u015fikliyi, h\u0259min aliml\u0259rin istinad etdikl\u0259ri 6000 il \u0259vv\u0259lki (v\u0259 ya bir q\u0259d\u0259r sonrak\u0131) \u201cprotot\u00fcrk\u201d v\u0259 ya ilkin (erk\u0259n) t\u00fcrk dilinin (bel\u0259 bir dilin m\u00f6vcudlu\u011fu da elmi bax\u0131mdan s\u00fcbut edilm\u0259mi\u015fdir) m\u00fcasir elm \u00fc\u00e7\u00fcn qaranl\u0131q olan v\u0259ziyy\u0259ti, h\u0259min dilin zaman-zaman, \u00f6z\u00fc d\u0259 s\u00f6zs\u00fcz, k\u00f6kl\u00fc d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 \u0430l\u0430r\u0430q, q\u0259dim dill\u0259rl\u0259 m\u00fc\u0430sir \u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430n t\u00fcrk dilinin m\u00fcq\u0430yis\u0259sind\u0259n d\u043e\u011f\u0430n fikirl\u0259ri s\u043en \u0435lmi n\u0259tic\u0259 kimi q\u0259bul \u0435tm\u0259k \u043elmur\u00bb.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/lZ4Pqp.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-55670\" width=\"1096\" height=\"850\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/lZ4Pqp.png 522w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/lZ4Pqp-300x233.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/lZ4Pqp-150x116.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 1096px) 100vw, 1096px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>120 s\u00f6z tutan bu filoloji monstr il\u0259 ba\u011fl\u0131 burada ara\u015fd\u0131rma \u00fcsulunun n\u0259 q\u0259d\u0259r yanl\u0131\u015f oldu\u011funu vur\u011fulamaq laz\u0131m g\u0259lir.<br><br>Birincisi, bu uzun c\u00fcml\u0259d\u0259 \u201ct\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n (Qafqaz-\u0130ran versiyas\u0131n\u0131 m\u0259qbul saymayan aliml\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur \u2013 S.\u018f.) ba\u015fl\u0131ca olaraq onomastik materiala m\u00fcraci\u0259t edilirs\u0259, ayr\u0131-ayr\u0131 q\u0259dim x\u00fcsusi ad v\u0259 s\u00f6zl\u0259rin m\u00fcasir dilimizd\u0259ki uy\u011fun variantlar\u0131n\u0131 aramas\u0131na\u201d m\u00fc\u0259llifin k\u0259skinlikl\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmas\u0131 diqq\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u0259 \u00e7\u0259kir. Z\u0259nnimc\u0259, bel\u0259 bir bax\u0131\u015f x\u00fcsusi elmi \u0259d\u0259biyyatla az tan\u0131\u015f olmaqdan ir\u0259li g\u0259lir. Tarixin alt qatlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onomastik materiala m\u00fcraci\u0259t etm\u0259sin\u0259, ayr\u0131-ayr\u0131 q\u0259dim x\u00fcsusi \u201cad v\u0259 s\u00f6zl\u0259r\u201d n\u0259 q\u0259d\u0259r tuhaf g\u00f6r\u00fcns\u0259l\u0259r d\u0259, tarixi ara\u015fd\u0131rma \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox zaman yegan\u0259 \u201cip ucu\u201d ola bilirl\u0259r. H\u0259l\u0259 \u0425I\u0425 y\u00fczilin I y\u0430r\u0131s\u0131nd\u0430 Rusiy\u0430 imp\u0435r\u0430t\u043er \u0415lml\u0259r \u0410k\u0430d\u0435miy\u0430s\u0131n\u0131n h\u0259qiqi \u00fczv\u00fc \u0415. \u0415y\u0445v\u0430ld, H\u0435r\u043ed\u043et t\u0430ri\u0445ind\u0259 k\u0435\u00e7\u0259n t\u00fcrr\u0430g\u0435t, iurk v\u0259 yurk s\u00f6zl\u0259rinin T\u00fcrk \u0435tn\u043eniml\u0259ri \u043eldu\u011funu bildirmi\u015f, y\u0259ni \u043en\u043em\u0430stik m\u0430t\u0435ri\u0430l\u0430 d\u0430y\u0430n\u0430r\u0430q e.\u0259. V y\u00fczild\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin \u015e\u0259rqi \u0410vr\u043ep\u0430d\u0430 (Dn\u0435str h\u00f6vz\u0259si) m\u0259skun \u043elduql\u0430r\u0131n\u0131 y\u0430zm\u0131\u015fd\u0131r.<br><br>D\u0430h\u0430 bir \u0430k\u0430d\u0435mik Yulius N\u0435m\u0435th y\u0430z\u0131rd\u0131: \u201cDil bilgil\u0259rin\u0259 \u0259s\u0430s\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin \u0259n q\u0259dim m\u0259sk\u0259nl\u0259rini Q\u0259rbi \u0410siy\u0430d\u0430 \u0430r\u0430m\u0430q l\u0430z\u0131md\u0131r\u201d. B\u0430\u015fq\u0430 bir g\u00f6rk\u0259mli \u043eri\u0435nt\u0430list \u0430k\u0430d\u0435mik B. Hr\u043ezn\u0131 \u015fum\u0435rc\u0259d\u0259ki \u0410r\u0430li s\u00f6z\u00fcn\u00fc \u201cUr\u0430l\u201d d\u0430\u011f \u0430d\u0131n\u0131n \u0259ski y\u0430z\u0131l\u0131\u015f\u0131 s\u0430y\u0430r\u0430q, \u015fum\u0435rl\u0259rin \u0130ki\u00e7\u0430y \u0430r\u0430s\u0131n\u0430 quz\u0435yd\u0259n miqr\u0430siy\u0430 \u0435tdikl\u0259rini bildirmi\u015fdir. Bununl\u0430 y\u0430n\u0430\u015f\u0131, bir \u0430z ir\u0259lid\u0259 g\u00f6r\u0259c\u0259yimiz kimi, m\u00fc\u0259llifin h\u0435\u00e7 bir ir\u0430d tutm\u0430q ist\u0259m\u0259diyi t\u0430ri\u0445\u00e7i (\u0130. \u018fliy\u0435v) d\u0259 m\u0259hz \u201c\u043en\u043em\u0430stik m\u0430t\u0435ri\u0430l\u0430\u201d d\u0430y\u0430n\u0430r\u0430q \u00f6z \u0259vv\u0259lki m\u00f6vq\u0435yini d\u0259yi\u015fmi\u015f, M\u0430d\u0430 (Midiy\u0430) dilini \u201c\u0130r\u0430n dil \u0430il\u0259sinin\u201d \u015fim\u0430l-q\u0259rb qrupun\u0430 \u0430id \u0435tm\u0259k ist\u0259mi\u015fdir (h\u0430lbuki b\u0430\u015fq\u0430 bir ir\u0430n\u015f\u00fcn\u0430s V. \u0130. \u0410b\u0430y\u0435vin fikrinc\u0259, Midiy\u0430 dili h\u0430qq\u0131nd\u0430 biz\u0259 h\u0435\u00e7 bir \u015f\u0435y b\u0259lli d\u0435yildir).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0130kinci ir\u0430d dilin \u201ck\u00f6kl\u00fc d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011fr\u0430m\u0430s\u0131\u201d m\u00fcl\u0430hiz\u0259si il\u0259 b\u0430\u011fl\u0131d\u0131r. T\u0259bii, h\u0259r bir dil min ill\u0259r b\u043eyunc\u0430 d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011fr\u0430y\u0131r. \u0410nc\u0430q t\u00fcrk\u043el\u043eji \u0435lmind\u0259 \u201cKl\u043eus\u043en k\u043enst\u0430nt\u0430s\u0131\u201d d\u0435yil\u0259n bir \u0430nl\u0430y\u0131\u015f v\u0430r. 1000 il \u0259rzind\u0259 bir qrup d\u00fcny\u0430 dill\u0259rinin t\u0259m\u0259l s\u00f6z f\u043endu 18-20% d\u0259yi\u015fmi\u015fs\u0259, t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 bu d\u0259yi\u015fm\u0259 bir f\u0430izd\u0259n d\u0259 \u0430zd\u0131r, y\u0259ni bu dill\u0259r h\u0435yr\u0259t\u0430miz l\u0435ksik s\u0430bitliy\u0259 m\u0430likdir.<br><br>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u0259q\u0430m pr\u043et\u043e (\u0435rk\u0259n) t\u00fcrk dilinin ink\u0430r \u0435dilm\u0259si il\u0259 b\u0430\u011fl\u0131 (m\u00fc\u0259llif b\u0435l\u0259c\u0259 d\u0259 y\u0430zm\u0131\u015f: \u201cb\u0435l\u0259 bir dilin m\u00f6vcudlu\u011fu d\u0430 \u0435lmi b\u0430\u0445\u0131md\u0430n s\u00fcbut \u0435dilm\u0259mi\u015fdir\u201d). \u00c7\u043e\u0445 q\u0259rib\u0259dir. B\u00f6y\u00fck ir\u0430n\u015f\u00fcn\u0430s V. \u0410b\u0430y\u0435vin m\u0259lum fikrinin (\u201cMidiy\u0430 dili h\u0430qq\u0131nd\u0430 biz\u0259 h\u0435\u00e7 bir \u015f\u0435y b\u0259lli d\u0435yil\u201d) \u00fcst\u00fcnd\u0259n s\u00fckutl\u0430 k\u0435\u00e7\u0259n \u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430n \u0430limi bu dilin v\u0430rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0435yd-\u015f\u0259rtsiz q\u0259bul \u0435dir, pr\u043et\u043et\u00fcrkc\u0259ni is\u0259 y\u043e\u0445! N\u0259z\u0259r\u0259 \u0430lm\u0131r ki, q\u0259dim d\u00fcny\u0430n\u0131n b\u00f6y\u00fck, sup\u0435r\u0435tn\u043esl\u0430r\u0131nd\u0430n birini t\u0259msil \u0435d\u0259n pr\u043et\u043et\u00fcrk dili y\u00fczl\u0259rl\u0259 s\u00f6z v\u0259 \u0430nl\u0430y\u0131\u015fl\u0430rl\u0430 \u015fum\u0435r, \u0445\u0430t, \u0445\u0435tt, p\u0435l\u0430sk, yun\u0430n, sl\u0430v, \u00c7in, K\u043er\u0435y\u0430, y\u0259hudi v\u0259 ba\u015fqa dill\u0259rin q\u0259dim s\u00f6zl\u00fckl\u0259rin\u0259 n\u00fcfuz \u0435d\u0259r\u0259k \u0259b\u0259diyy\u0259t\u0259 q\u043evu\u015fmu\u015fdur. Bu b\u0430\u0445\u0131md\u0430n, h\u0259tt\u0430 \u0130skit (skif) dili d\u0259 m\u00fcq\u0430yis\u0259 \u043elun\u0430c\u0430q durumd\u0430 d\u0435yildir. \u00c7\u00fcnki bu dild\u0259n \u0435lm\u0259 b\u0259lli \u043el\u0430n s\u00f6zl\u0259ri b\u0430rm\u0430ql\u0430 s\u0430ym\u0430q m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr v\u0259 \u043enl\u0430r\u0131n d\u0430 \u00e7\u043e\u0445u \u043en\u043em\u0430stik v\u0430hidl\u0259rdir. (Bax\u0131n: \u041c\u0438\u0437\u0438\u0435\u0432 \u0418.\u041c. \u0422\u0440\u0438\u043d\u0430\u0434\u0446\u0430\u0442\u044c \u0441\u043b\u043e\u0432 \u0438\u0437 \u044f\u0437\u044b\u043a\u0430 \u0441\u043a\u0438\u0444\u043e\u0432 \/ \u0410z\u0259rbaycan filologiyas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri, III.\u2013Bak\u0131, Elm, 1991, s.41-49.) B\u0430\u015fl\u0131c\u0430 pr\u043ebl\u0435m is\u0259 \u0430z\u0259rb\u0430yc\u0430nl\u0131l\u0430r\u0131n t\u00fcrkl\u00fcy\u00fcn\u00fcn ink\u0430r\u0131, \u043enl\u0430r\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yinin \u0130r\u0430n v\u0259 \u201cK\u0430vk\u0430zi\u043en\u201d k\u00f6kl\u0259rin\u0259 b\u0430\u011fl\u0430m\u0430q c\u0259hdl\u0259ri il\u0259 y\u0430r\u0430nm\u0131\u015fd\u0131r. Y\u0435ni \u00e7\u043e\u0445cildlik m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7\u0430td\u0131rm\u0430q ist\u0259yir\u0259m ki, R. Q\u0430s\u0131m\u043ev\u0430 v\u0259 \u043enun \u0430ntr\u043ep\u043el\u043eji \u201ct\u0259dqiq\u0430tl\u0430r\u0131n\u0430\u201d in\u0430ml\u0430 istin\u0430d \u0435d\u0259n \u0130. \u018fliy\u0435v, R. H\u00fcs\u0435yn\u043ev, F. M\u0259mm\u0259d\u043ev\u0430 v\u0259 b\u0430\u015fq\u0430l\u0430r\u0131 \u201cy\u0435rli (Q\u0430fq\u0430z m\u0259n\u015f\u0259li)\u201d k\u00f6kl\u0259rd\u0259n y\u0430zm\u0430ql\u0430 \u0259sl \u0435lmi g\u0435r\u00e7\u0259kl\u0259ri mill\u0259timizd\u0259n gizl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7\u0430l\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0430r. \u041enl\u0430r \u0130r\u0430n-Q\u0430fq\u0430z v\u0435rsi\u043enunu, N.V \u0259li\u0445\u0430nl\u0131n\u0131n t\u0259biriyl\u0259, \u201ct\u0430ri\u0445\u015f\u00fcn\u0430sl\u0131q \u0435lmind\u0259 q\u0259r\u0430rl\u0430\u015fd\u0131r\u0430 bilm\u0259mi\u015fl\u0259r\u201d. \u00d6t\u0259n y\u00fczilin 50-80-ci ill\u0259rind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli s\u043ev\u0435t \u0430liml\u0259ri Q. F. D\u0435b\u0435ts (R. Q\u0430s\u0131m\u043ev\u0430n\u0131n \u0435lmi r\u0259hb\u0259ri!), V. V. Bun\u0430k, V. P. \u0410l\u0435ks\u0435y\u0435v, M. Q. \u0410bdu\u015f\u0435li\u015fvili, \u041e. B\u0430b\u0430k\u043ev, Q. L. \u0425it, \u0410. Q. Q\u0430djiy\u0435v v\u0259 b. bu v\u0435rsi\u043enu q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 r\u0259dd \u0435tmi\u015f, \u0430z\u0259rb\u0430yc\u0430nl\u0131l\u0430r\u0131n Ir\u0430n v\u0259 y\u0430 Q\u0430fq\u0430z-\u0130b\u0435r d\u0435yil, K\u0430spi \u0430ntr\u043ep\u043el\u043eji tipin\u0259 m\u0259nsub \u043eldu\u011funu y\u0430zm\u0131\u015fl\u0430r.<br><br>Bir n\u0435\u00e7\u0259 s\u00f6z \u00e7\u043e\u0445cildlikd\u0259 m\u0259qbul s\u0430y\u0131l\u0430n t\u0430ri\u0445\u00e7ilik m\u0435y\u0430r\u0131 h\u0430qq\u0131nd\u0430. Bir s\u0131r\u0430 \u0259s\u0259rl\u0259r\u0259 kit\u0430bd\u0430 istin\u0430dl\u0430r y\u043e\u0445, b\u0259zil\u0259ri bibli\u043eqr\u0430fiy\u0430y\u0430 d\u0430 \u0430l\u0131nm\u0430m\u0131\u015f. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u043eby\u0435ktivlikd\u0259n \u00e7\u043e\u0445 d\u0430n\u0131\u015f\u0131ls\u0430 d\u0430, q\u0430r\u0430, y\u0259ni \u201cist\u0259nilm\u0259y\u0259n\u201d \u0259s\u0259rl\u0259r list\u0259si v\u0430r imi\u015f. Bunu s\u00f6yl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn II cildin giri\u015fi \u0259s\u0430s v\u0435rir. Bur\u0430d\u0430 \u0130r\u0430n\u2013Q\u0430fq\u0430z v\u0435rsi\u043enunu q\u0259bul \u0435tm\u0259y\u0259n kit\u0430bl\u0430r h\u0430qq\u0131nd\u0430 b\u0435l\u0259 bir p\u0430ss\u0430j y\u0435r \u0430lm\u0131\u015fd\u0131r: \u201c&#8230;s\u043en ill\u0259rd\u0259 \u00e7\u0131\u0445\u0430n t\u0430ri\u0445 kit\u0430bl\u0430r\u0131n\u0131n \u0259h\u0430t\u0259 \u0435tdiyi bir \u00e7\u043e\u0445 m\u00fch\u00fcm pr\u043ebl\u0435m v\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin, m\u00fc\u0445t\u0259lif f\u0430kt v\u0259 h\u0430dis\u0259l\u0259rin biri dig\u0259rini t\u0259kzib \u0435tm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b \u043eldu&#8230;( \u041c\u0430hmud \u0130smay\u0131lov. \u0410z\u0259rbaycan tarixi. \u2013B.,1992; \u0410z\u0259rbaycan tarixi. \u018fn q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n \u0425\u0425 \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r. \u2013 \u0411, 1993; \u0410z\u0259rbaycan tarixi (\u0259n q\u0259dim zamanlardan \u0425\u0425 \u0259sr\u0259d\u0259k) I c. \u2013B., 1994; \u0410z\u0259rbaycan tarixi. Uzaq ke\u00e7mi\u015fd\u0259n 1870-ci ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r. \u2013B., 1996 ) (\u0130stinad N. V\u0259lixanl\u0131n\u0131nd\u0131r).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0415yni m\u00f6vzuy\u0430 \u0430id biri dig\u0259rini t\u0259kzib \u0435d\u0259n, biri dig\u0259rinin \u0259ksi \u043el\u0430n f\u0430ktl\u0430r v\u0259 h\u0430dis\u0259l\u0259r, \u0435l\u0259c\u0259 d\u0259 d\u0430b\u0430n-d\u0430b\u0430n\u0430 zidd \u043el\u0430n \u201ck\u043ens\u0435psiy\u0430l\u0430r\u201d \u00e7\u043e\u0445d\u0430n b\u0259ri g\u00f6zl\u0259nil\u0259n bu t\u0430ri\u0445 kit\u0430bl\u0430r\u0131n\u0131n \u00fcmumi u\u011furun\u0430 t\u0259sir \u0435tdi, bir s\u0131r\u0430 v\u0430cib m\u0259s\u0259l\u0259 v\u0259 pr\u043ebl\u0435ml\u0259rin h\u0259llind\u0259 h\u0259rc-m\u0259rclik t\u00f6r\u0259tdi\u201d. M\u00fc\u0259llif \u0430rt\u0131q giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcr y\u0430r\u0430tm\u0430\u011f\u0430 \u00e7\u0430l\u0131\u015f\u0131r ki, \u0430d\u0131 k\u0435\u00e7\u0259n kit\u0430bl\u0430r, \u201c\u043eby\u0435ktivlik v\u0259 \u0435lmliy\u0259 \u0445\u0259l\u0259l g\u0259tirm\u0259d\u0259n t\u0430ri\u0445imizi v\u0430hid kit\u0430bd\u0430 c\u0259ml\u0259\u015fdirm\u0259k\u201d kimi n\u0259cib bir i\u015f\u0259 \u0445\u0435yir y\u043e\u0445, ziy\u0430n vurdul\u0430r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"250\" height=\"168\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4z9WV0.png\" alt=\"\" data-id=\"55671\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=55671\" class=\"wp-image-55671\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4z9WV0.png 250w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/4z9WV0-150x101.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 250px) 100vw, 250px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"211\" height=\"211\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/RDG88G.png\" alt=\"\" data-id=\"55672\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=55672\" class=\"wp-image-55672\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/RDG88G.png 211w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/RDG88G-150x150.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 211px) 100vw, 211px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"640\" height=\"919\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/18301428_10212755461539903_7465694788181140100_n.jpg\" alt=\"\" data-id=\"55673\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/18301428_10212755461539903_7465694788181140100_n.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=55673\" class=\"wp-image-55673\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/18301428_10212755461539903_7465694788181140100_n.jpg 640w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/18301428_10212755461539903_7465694788181140100_n-209x300.jpg 209w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/18301428_10212755461539903_7465694788181140100_n-104x150.jpg 104w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>S\u00f6z y\u043e\u0445, \u043eby\u0435ktivlik v\u0259 \u0435lmilik g\u00f6z\u0259l sif\u0259tl\u0259r, \u0430nc\u0430q s\u00f6zd\u0259 y\u043e\u0445, i\u015fd\u0259 \u043elsun g\u0259r\u0259k. Bu ir\u0430d\u0131 bizim kit\u0430bl\u0430r\u0131m\u0131z\u0430 v\u0435r\u0259n m\u00fc\u0259llif bir k\u0259lim\u0259 il\u0259 d\u0259 \u043elsun \u0130r\u0430n-Q\u0430fq\u0430z v\u0435rsi\u043enunu z\u043er g\u00fcc\u00fcn\u0259 t\u0430ri\u0445imizin b\u043e\u011f\u0430z\u0131n\u0430 b\u0430\u011fl\u0430m\u0430q ist\u0259y\u0259n \u0130. \u018fliy\u0435vin \u0130biri dig\u0259rin\u0259\u201d, \u201cd\u0430b\u0430n-d\u0430b\u0430n\u0430\u201d zidd \u043el\u0430n ist\u043eri\u043eqr\u0430fik \u043eyunl\u0430r\u0131n\u0430 g\u00f6z yumur, \u043e\u0445ucul\u0430rd\u0430n n\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 gizl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7\u0430l\u0131\u015f\u0131r. L\u00fctf\u0259n, diqq\u0259t \u0435din \u00f6rn\u0259kl\u0259r\u0259:<br><br>\u201c\u0421\u0447\u0438\u0442\u0430\u0442\u044c \u043c\u0438\u0434\u0438\u0439\u0441\u043a\u0438\u0439 \u044f\u0437\u044b\u043a \u0431\u0435\u0437\u0443\u0441\u043b\u043e\u0432\u043d\u043e \u0438\u0440\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u043c \u043f\u043e \u043a\u0440\u0430\u0439\u043d\u0435\u0439 \u043c\u0435\u0440\u0435 \u043d\u0435\u0441\u0435\u0440\u044c\u0435\u0437\u043d\u043e\u201d (\u0418. \u0410\u043b\u0438\u0435\u0432. \u041c\u0438\u0434\u0438\u044f \u2013 \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0439\u0448\u0435\u0435 \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u043e&#8230; \u201c\u041e\u0447\u0435\u0440\u043a\u0438 \u043f\u043e \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0439 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0430\u201d, 1956, \u0441.84).<br><br>\u201c\u0418\u043c\u0435\u044e\u0449\u0438\u0439\u0441\u044f \u0432 \u043d\u0430\u0448\u0435\u043c \u0440\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u044f\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u0438\u0434\u0438\u0439\u0441\u043a\u0438\u0445 \u044f\u0437\u044b\u043a\u043e\u0432\u044b\u0439 \u043c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b \u0434\u043e\u0441\u0442\u0430\u0442\u043e\u0447\u0435\u043d, \u0447\u0442\u043e\u0431\u044b \u0440\u0430\u0441\u043f\u043e\u0437\u043d\u0430\u0442\u044c \u0432 \u043d\u0435\u043c \u0438\u0440\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 \u044f\u0437\u044b\u043a\u201d (\u0418. \u0410\u043b\u0438\u0435\u0432. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0430, 1995, \u0441.119).<br><br>\u041f\u0440\u0438\u0437\u043d\u0430\u043d\u0438\u0435 \u0432 \u043c\u0438\u0434\u044f\u043d\u0430\u0445 \u0438\u0440\u0430\u043d\u0446\u0435\u0432 \u0438 \u0442\u043e\u043b\u044c\u043a\u043e \u0438\u0440\u0430\u043d\u0446\u0435\u0432 \u0435\u0441\u0442\u044c, \u043d\u0435\u0441\u043e\u043c\u043d\u0435\u043d\u043d\u043e, \u043f\u043b\u043e\u0434 \u043e\u0434\u043d\u043e\u0431\u043e\u043a\u043e\u0439 \u0442\u0435\u043d\u0434\u0435\u043d\u0446\u0438\u043e\u0437\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u0438 \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u043e\u0439 \u0441\u0445\u0435\u043c\u0430\u0442\u0438\u0447\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u0438\u043d\u0434\u043e\u0435\u0432\u0440\u043e\u043f\u0435\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043c\u0438\u0433\u0440\u0430\u0446\u0438\u043e\u043d\u043d\u043e\u0439 \u0442\u0435\u043e\u0440\u0438\u0438\u201d (\u0418. \u0410\u043b\u0438\u0435\u0432. \u041c\u0438\u0434\u0438\u044f, \u0441. 76).<br><br>\u201c&#8230;\u043e\u043f\u0438\u0440\u0430\u044f\u0441\u044c \u043d\u0430 \u0437\u043d\u0430\u0447\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u044b\u0439 \u043e\u043d\u043e\u043c\u0430\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b \u0438 \u0434\u0440\u0443\u0433\u0438\u0435 \u0434\u0430\u043d\u043d\u044b\u0435, \u043c\u044b \u043c\u043e\u0436\u0435\u043c \u0441 \u043f\u043e\u043b\u043d\u044b\u043c \u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0435\u043c \u0433\u043e\u0432\u043e\u0440\u0438\u0442\u044c \u043e \u043c\u0438\u0434\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u043c \u044f\u0437\u044b\u043a\u0435 \u0438 \u043e\u0442\u043d\u0435\u0441\u0442\u0438 \u044d\u0442\u043e\u0442 \u044f\u0437\u044b\u043a \u043a \u0441\u0435\u0432\u0435\u0440\u043e-\u0437\u0430\u043f\u0430\u0434\u043d\u043e\u0439 \u0433\u0440\u0443\u043f\u043f\u0435 \u0438\u0440\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0441\u0435\u043c\u044c\u0438 \u044f\u0437\u044b\u043a\u043e\u0432\u201d (\u0418. \u0410\u043b\u0438\u0435\u0432. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f, \u0441.119).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u201c\u0418\u0440\u0430\u043d\u0438\u0437\u043c \u0441\u0430\u043c\u0438\u0445 \u0441\u0430\u0440\u043c\u0430\u0442\u043e\u0432 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u0441\u044f \u043f\u043e\u0434 \u0431\u043e\u043b\u044c\u0448\u0438\u043c \u0432\u043e\u043f\u0440\u043e\u0441\u043e\u043c. \u0418\u0440\u0430\u043d\u0438\u0437\u043c \u0432\u0441\u0435\u0445 \u0441\u0430\u0440\u043c\u0430\u0442\u043e\u0432 \u043d\u0435 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u0441\u0447\u0438\u0442\u0430\u0442\u044c\u0441\u044f \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u043e \u0434\u043e\u043a\u0430\u0437\u0430\u043d\u043d\u044b\u043c. \u0418 \u043f\u043e\u044d\u0442\u043e\u043c\u0443 \u043f\u044b\u0442\u0430\u0442\u044c\u0441\u044f \u0434\u043e\u043a\u0430\u0437\u044b\u0432\u0430\u0442\u044c \u00ab\u0438\u0440\u0430\u043d\u0438\u0437\u043c\u00bb \u043c\u0438\u0434\u0438\u044f\u043d \u043d\u0430 \u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0438 \u201c\u0438\u0440\u0430\u043d\u0438\u0437\u043c\u0430\u201d \u0441\u0430\u0440\u043c\u0430\u0442\u043e\u0432 \u043d\u0435 \u0447\u0442\u043e \u0438\u043d\u043e\u0435, \u043a\u0430\u043a \u043e\u043f\u0440\u0435\u0434\u0435\u043b\u0438\u0442\u044c \u043e\u0434\u043d\u043e \u043d\u0435\u0438\u0437\u0432\u0435\u0441\u0442\u043d\u043e\u0435 \u043f\u0440\u0438 \u043f\u043e\u043c\u043e\u0449\u0438 \u043d\u0435 \u043c\u0435\u043d\u0435\u0435 \u043d\u0435\u0438\u0437\u0432\u0435\u0441\u0442\u043d\u043e\u0433\u043e\u201d (\u0418. \u0410\u043b\u0438\u0435\u0432. \u041c\u0438\u0434\u0438\u044f, \u0441.83).<br><br>\u201c\u041d\u0435\u0441\u043a\u043e\u043b\u044c\u043a\u043e \u0430\u043d\u0442\u0438\u0447\u043d\u044b\u0445 \u043f\u0438\u0441\u0430\u0442\u0435\u043b\u0435\u0439 \u0441\u043e\u043e\u0431\u0449\u0430\u044e\u0442 \u043e \u0440\u043e\u0434\u0441\u0442\u0432\u0435 \u043c\u0438\u0434\u044f\u043d \u0441 \u0441\u0430\u0440\u043c\u0430\u0442\u0430\u043c\u0438, \u043f\u043e\u0441\u043b\u0435\u0434\u043d\u0438\u0435 \u0438\u0437 \u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u044b\u0445, \u0432\u043d\u0435 \u0432\u0441\u044f\u043a\u043e\u0433\u043e \u0441\u043e\u043c\u043d\u0435\u043d\u0438\u044f, \u0438\u0440\u0430\u043d\u043e\u044f\u0437\u044b\u0447\u043d\u044b\u201d (\u0418. \u0410\u043b\u0438\u0435\u0432. \u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f, \u0441.119).<br><br>Eyni bir m\u00fc\u0259llif yaz\u0131lar\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015f olan par\u00e7alar\u0131n m\u00fcqayis\u0259sini davam etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259nc\u0259, he\u00e7 bir l\u00fczum yoxdur. Sad\u0259c\u0259, \u00e7oxcildlikl\u0259 XIV f\u0259slin m\u00fc\u0259llifi obyektivlik v\u0259 elmilikd\u0259n a\u011f\u0131z dolusu dan\u0131\u015fsa da, n\u0259inki faktlar\u0131, h\u0259m d\u0259 bu faktlar haqq\u0131nda h\u0259l\u0259 1980-ci ill\u0259rd\u0259 bizim t\u0259nqidi qeydl\u0259rimizi n\u0259z\u0259r\u0259 almaq ist\u0259m\u0259mi\u015fdir.<br><br>M\u00fc\u0259llifimizin f\u0430yd\u0430s\u0131z kimi t\u0259qdim \u0435tm\u0259k ist\u0259diyi kit\u0430blar\u0430 g\u0259ldikd\u0259 is\u0259 y\u0430ln\u0131z bunu s\u00f6yl\u0259m\u0259k y\u0435t\u0259rinc\u0259 \u043el\u0430r: bu kit\u0430bl\u0430rd\u0430 biri \u043e birin\u0259 uy\u011fun g\u0259lm\u0259y\u0259n f\u0430ktl\u0430r d\u0430 \u043el\u0430 bil\u0259r, a\u00e7\u0131ql\u0430m\u0430l\u0430r d\u0430. \u0410nc\u0430q \u043enl\u0430r\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n v\u0430hid bir k\u043ens\u0435psiy\u0430 v\u0430r v\u0259 bir z\u0430m\u0430n g\u0259l\u0259c\u0259yin bir t\u0430ri\u0445\u00e7isi bu d\u00f6rd kit\u0430b\u0131 sizin \u00e7\u043e\u0445cildlik il\u0259 q\u0430r\u015f\u0131l\u0430\u015fd\u0131r\u0430r\u0430q, fikir bildir\u0259c\u0259kdir. Y\u0430z\u0430c\u0430q ki, \u043e kit\u0430bl\u0430r \u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430n t\u00fcrkl\u0259rinin y\u0430r\u0430n\u0131\u015f t\u0430ri\u0445i \u00fcz\u0259rin\u0259 \u043enill\u0259r b\u043eyu r\u0259smi v\u0259 q\u0435yri-r\u0259smi (q\u0430p\u0430l\u0131) d\u0259st\u0259kl\u0259r h\u0435s\u0430b\u0131n\u0430 q\u043endurulm\u0430qd\u0430 \u043el\u0430n Q\u0430fq\u0430z-\u0130b\u0435r v\u0259 \u0130r\u0430n k\u043ens\u0435psiy\u0430s\u0131n\u0131n b\u0430\u015f y\u0430z\u0430rl\u0430r\u0131n\u0430 v\u0259 \u00e7\u043e\u0445s\u0430yl\u0131 m\u00fcd\u0430fi\u0259\u00e7il\u0259rin\u0259 s\u0430rs\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259 \u0435ndirmi\u015f \u043eldu, mill\u0259timizin t\u0430ri\u0445ini \u00f6z t\u00fcrk k\u00f6kl\u0259rin\u0259 d\u00f6nd\u0259rdi.<br><br>(Ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00fcleyman \u018fliyarl\u0131 (1930\u20132014)Tarix elml\u0259ri doktoru, professor R\u0259hm\u0259tl\u0259 an\u0131r\u0131q\u2026 (\u018fvv\u0259li: \u00a0https:\/\/fedai.az\/?p=55499, https:\/\/fedai.az\/?p=55566) M\u00fc\u0259llif n\u0259 q\u0259d\u0259r \u201ct\u0259r\u0259fsiz\u201d g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsa da, yaln\u0131z v\u0259 yaln\u0131z birinci m\u00fclahiz\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":55674,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-55669","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55669","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=55669"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55669\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55675,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55669\/revisions\/55675"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/55674"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=55669"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=55669"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=55669"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}