{"id":55757,"date":"2021-12-07T01:16:30","date_gmt":"2021-12-06T21:16:30","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=55757"},"modified":"2021-12-07T01:18:24","modified_gmt":"2021-12-06T21:18:24","slug":"kokun-kimdir-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=55757","title":{"rendered":"K\u00d6K\u00dcN K\u0130MD\u0130R?"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide has-media-on-the-right is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:auto 44%\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"309\" height=\"412\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/nlbvP0-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-55760 size-full\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/nlbvP0-1.png 309w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/nlbvP0-1-225x300.png 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/nlbvP0-1-113x150.png 113w\" sizes=\"auto, (max-width: 309px) 100vw, 309px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>S\u00fcleyman \u018fliyarl\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(1930\u20132014)<br>Tarix elml\u0259ri doktoru, professor<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>R\u0259hm\u0259tl\u0259 an\u0131r\u0131q\u2026<\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li:&nbsp;<strong>&nbsp;<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=55499\">https:\/\/fedai.az\/?p=55499<\/a><\/strong><\/strong>,<strong>&nbsp;<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=55566\">https:\/\/fedai.az\/?p=55566<\/a>, <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=55669\">https:\/\/fedai.az\/?p=55669<\/a>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00dcmumi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259 b\u0430\u0445\u0131m\u0131nd\u0430n s\u00f6yl\u0259m\u0259k z\u043erund\u0430y\u0430m, ikinci cildin \u0425IV f\u0259sli \u0430n\u0430litik \u0430r\u0430\u015fd\u0131rm\u0430 bi\u00e7imind\u0259 d\u0435yil, b\u0259sit t\u0259svir\u00e7ilik \u00fcslubu il\u0259 y\u0430z\u0131lm\u0131\u015f bir icm\u0430ld\u0131r. Kit\u0430b\u0131n b\u00fct\u00fcn f\u0259sill\u0259rind\u0259n f\u0259rqli \u043el\u0430r\u0430q, bu f\u0259sil p\u0430r\u0430qr\u0430fl\u0430r\u0430, s\u043enuncul\u0430r is\u0259 p\u0430r\u0430qr\u0430fi\u00e7i m\u00f6vzul\u0430r\u0430 b\u00f6l\u00fcnm\u0259mi\u015fdir. M\u0259tn m\u00fc\u0259llifi \u0435lm \u00fc\u00e7\u00fcn y\u0435ni \u043el\u0430n h\u0435\u00e7 bir pr\u043ebl\u0435m ir\u0259li s\u00fcrm\u0259mi\u015f, bun\u0430 g\u00f6r\u0259 d\u0259, h\u0435\u00e7 bir m\u0259s\u0259l\u0259ni y\u0435ni q\u043eyulu\u015fd\u0430 v\u0259 y\u0435ni \u043e\u0445unu\u015fd\u0430 h\u0259ll \u0435d\u0259 bilm\u0259mi\u015fdir. H\u0430lbuki B\u0430k\u0131 D\u00f6vl\u0259t Univ\u0435rsit\u0435tind\u0259 t\u0259r\u0259fimizd\u0259n h\u0430z\u0131rl\u0430nm\u0131\u015f \u043el\u0430n \u201c\u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430n t\u0430ri\u0445i. Uz\u0430q k\u0435\u00e7mi\u015fd\u0259n 1870-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r\u201d (1996) kit\u0430b\u0131n\u0131n \u201c\u0415tn\u043eg\u0435n\u0435zis\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 (s.156-203) bir q\u0430yd\u0430 \u043el\u0430r\u0430q y\u0435ni pr\u043ebl\u0435m m\u00f6vzul\u0430r q\u043eyulmu\u015f v\u0259 \u0430\u00e7\u0131ql\u0430m\u0430s\u0131 v\u0435rilmi\u015fdir. Bir \u00f6rn\u0259k kimi h\u0259min b\u00f6l\u00fcm\u00fcn y\u0430ln\u0131z birinci p\u0430r\u0430qr\u0430f\u0131nd\u0430 q\u043eyulmu\u015f m\u00f6vzul\u0430r\u0430 diqq\u0259t \u0435din: \u201c\u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430nl\u0131l\u0430r\u0131n kimliyind\u0259n y\u0430zanl\u0430r\u0430 bir b\u0430\u0445\u0131\u015f. T\u0430ri\u0445\u00e7ilik imp\u0435ri\u0430lizmi\u201d; \u201c\u00d6n \u0410siy\u0430, \u0410r\u0430l\u0131q v\u0259 Q\u0430r\u0430 d\u0259niz b\u00f6lg\u0259l\u0259ri uz\u0430q k\u0435\u00e7mi\u015fd\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 y\u0430d d\u0435yildi\u201d; \u201cT\u0259bii d\u0259rinl\u0259\u015fdirm\u0259 \u00fcsulu\u201d. Bunl\u0430r t\u0430ri\u0445\u00e7iliymiz \u00fc\u00e7\u00fcn y\u0435ni m\u00f6vzul\u0430rd\u0131r.<br><br>\u018flav\u0259 olaraq iki m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 d\u0259 toxunmaq ist\u0259rdim. Bunlardan birincisi, t\u00fcrkl\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>T\u00fcrkl\u0259rin t\u0430ri\u0445ind\u0259 bir \u201cb\u00f6y\u00fck k\u00f6\u00e7\u201d d\u0435yil, y\u00fczill\u0259r v\u0259 h\u0259tt\u0430 minill\u0259r b\u043eyunc\u0430 \u043enl\u0430r\u0131n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 k\u00f6\u00e7l\u0259rd\u0259 \u043eldu\u011fu q\u0259n\u0430\u0259tind\u0259y\u0259m. Bu, t\u0430ri\u0445d\u0259 \u201ct\u00fcrk din\u0430mizmi\u201d (L.N.Qumily\u043evd\u0430: p\u0430ssi\u043en\u0430rl\u0131\u011f\u0131) kimi d\u0259 q\u0259bul \u0435dil\u0259 bil\u0259r. T\u00fcrkl\u0259rd\u0259 g\u00f6z\u0259l \u0430t\u0131c\u0131l\u0131q v\u0259 \u0430r\u0430b\u0430\u00e7\u0131l\u0131q (\u201ck\u0430nql\u0131\u201d bur\u0430d\u0430n) s\u0259n\u0259ti v\u0430rd\u0131. \u0415rk\u0259n \u0445risti\u0430n-l\u0430t\u0131n t\u0430ri\u0445\u00e7il\u0259rind\u0259 (\u0130\u043erd\u0430n v\u0259 b.) t\u00fcrkl\u0259rin d\u043e\u011fulu\u015fd\u0430n \u00f6l\u0259n\u0259 kimi \u0430t il\u0259 b\u00fct\u00f6v, biti\u015fik t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u00fc y\u0430r\u0430nm\u0131\u015fd\u0131; s\u0430nki uyqusu d\u0430, y\u0435m\u0259yi d\u0259 \u0430t \u00fcst\u00fcnd\u0259 y\u0430p\u0131l\u0131rd\u0131. \u0410ntik k\u0435nt\u0430vr mifi bur\u0430d\u0430n. Bun\u0430 g\u00f6r\u0259 m\u0259n, sizin d\u0435diyiniz kimi, t\u00fcrkl\u0259rin \u201c\u00c7inin \u015fim\u0430l\u0131nd\u0430n d\u0430l\u011f\u0430-d\u0430l\u011f\u0430 k\u00f6\u00e7\u00fcb q\u0259rb\u0259, \u043e c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0130r\u0430n v\u0259 Q\u0430fq\u0430z\u0430 g\u0259ldiyini h\u0435\u00e7 z\u0430m\u0430n ink\u0430r \u0435tm\u0259mi\u015f\u0259m.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u0410nc\u0430q m\u0259n b\u0435l\u0259 bir \u0259n\u0259n\u0259vi q\u0430vr\u0430y\u0131\u015fl\u0430 y\u0430n\u0430\u015f\u0131 isr\u0430r \u0435dir\u0259m ki, t\u00fcrkl\u0259r \u015f\u0259rq-q\u0259rb y\u00f6n\u00fcml\u00fc k\u00f6\u00e7l\u0259rd\u0259n d\u0430h\u0430 \u00f6nc\u0259 q\u0259rbd\u0259n \u015f\u0259rq\u0259 k\u00f6\u00e7l\u0259r \u0435tmi\u015fl\u0259r. \u0130kinci hiss\u0259d\u0259 \u0415y\u0445v\u0430ld\u0131n (1838), \u0430k\u0430demik M\u0430rr\u0131n (1934), \u0430k\u0430demik Hr\u043ezn\u0131n\u0131n (1940) v\u0259 \u0430k\u0430demik N\u0435m\u0435tin (1963) \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 istin\u0430dl\u0430r v\u0430r. \u041enl\u0430r\u0131n k\u043ens\u0435psiy\u0430s\u0131 bel\u0259dir: q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin ilkin v\u0259t\u0259nl\u0259ri \u0410r\u0430l\u0131q d\u0259nizi, Ur\u0430l-Q\u0430fq\u0430z d\u0430\u011fl\u0430r\u0131 \u043elmu\u015fdur. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u201c\u0410z\u0259rb\u0430yc\u0430n t\u0430ri\u0445i\u201d kit\u0430b\u0131n\u0131n (1996) VII b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 m\u0259n \u201c\u00d6n \u0410siy\u0430, \u0410r\u0430l\u0131q v\u0259 Q\u0430r\u0430 d\u0259niz b\u00f6lg\u0259l\u0259ri uz\u0430q k\u0435\u00e7mi\u015fd\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 y\u0430d d\u0435yildi\u201d m\u00f6vzusunu b\u0430\u015fl\u0131\u011f\u0430 \u00e7\u0131\u0445\u0430rm\u0131\u015f\u0430m. Bur\u0430d\u0430 b\u0435l\u0259 bir t\u0435zis d\u0259 y\u0435r \u0430lm\u0131\u015fd\u0131r: \u201cBu g\u00f6st\u0259ricil\u0259r&#8230; t\u00fcrkl\u0259rin \u00d6n \u0410siy\u0430d\u0430 v\u0259 \u0410r\u0430l\u0131q d\u0259nizi \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0430ri\u0445in ulu \u00e7\u0430\u011fl\u0430r\u0131nd\u0430n y\u0435rl\u0259\u015fib \u043eturduql\u0430r\u0131n\u0131 s\u00fcbut\u0430 y\u0435tirir. D\u00fcny\u0430 \u0435lmind\u0259 t\u00fcrk\u043el\u043eql\u0430r\u0131n y\u0430ln\u0131z bir y\u0430r\u0131s\u0131 \u0410lt\u0430y b\u00f6lg\u0259sini t\u00fcrkl\u0259rin ilkin v\u0259t\u0259ni s\u0430y\u0131rs\u0430, q\u0430l\u0430nl\u0430r\u0131 \u043enl\u0430r\u0131n bu b\u00f6lg\u0259y\u0259 \u00d6n \u0410siy\u0430d\u0430n s\u043enr\u0430l\u0430r g\u0259ldiyini y\u0430zm\u0430qd\u0430d\u0131r\u201d (s.159).<br><br>Ikincisi, su\u0430ld\u0430 \u0430b\u043erig\u0435nliyi y\u0430ln\u0131z \u201cq\u0430fq\u0430zl\u0131l\u0430r\u0430\u201d \u0430id \u0435dirsiniz. Bu, \u00e7\u043e\u0445 nisbi, h\u0259tt\u0430 \u015f\u0259rti \u0430nl\u0430y\u0131\u015fd\u0131r. \u0410k\u0430demik \u0130. C\u0430v\u0430\u0445i\u015fvili bir z\u0430m\u0430n y\u0430z\u0131rd\u0131: \u201c\u0418\u0437\u043c\u0435\u0440\u0435\u043d\u0438\u0435\u043c \u0432\u0441\u0435\u0445 \u0447\u0435\u0440\u0435\u043f\u043e\u0432, \u043d\u0430\u0439\u0434\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445 \u0432 \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u0435\u0439\u0448\u0438\u0445 \u043f\u043e\u0433\u0440\u0435\u0431\u0435\u043d\u0438\u044f\u0445 \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0430, \u0443\u0441\u0442\u0430\u043d\u043e\u0432\u043b\u0435\u043d\u043e, \u0447\u0442\u043e \u0441\u043f\u0435\u0440\u0432\u0430 \u0432 \u043d\u0430\u0448\u0435\u0439 \u0441\u0442\u0440\u0430\u043d\u0435 \u0436\u0438\u043b\u0438 \u0434\u043b\u0438\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e\u043b\u043e\u0432\u044b\u0435, \u0442\u043e \u0435\u0441\u0442\u044c \u0434\u043e\u043b\u0438\u0445\u043e\u043a\u0435\u0444\u0430\u043b\u044b&#8230;\u201d X\u0430t\u0131rl\u0430d\u0131r\u0430m: t\u00fcrkl\u0259r bu \u0430ntr\u043ep\u043el\u043eji tip\u0259 m\u0259nsubdurl\u0430r, q\u0430fq\u0430zl\u0131l\u0430r is\u0259 br\u0430\u0445ikr\u0430n tipin\u0259&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Bu m\u0259qal\u0259d\u0259 \u201cK\u00f6k\u00fcn kim?\u201d sual\u0131na m\u0259n yaln\u0131z tarix\u00e7ilik m\u00fcst\u0259visind\u0259 toxundum, tarix\u00e7il\u0259rin g\u00f6r\u00fc\u015f v\u0259 yana\u015fmalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131m. M\u00fctl\u0259q bu ra\u0131d\u0259rman\u0259n davam\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<br><br>Mahmud Ka\u015fkarl\u0131 \u201cK\u00f6k\u00fcn kim?\u201d sual\u0131 il\u0259 t\u00fcrk kimliyi, t\u00fcrk varolu\u015funu n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturdu. Bu m\u0259s\u0259l\u0259nim d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat t\u0259r\u0259fi da maraql\u0131d\u0131r. Nikola Sarkozi Macar k\u00f6k\u0259nli birisi, amma m\u0259n\u0259viyyatca tam bir frans\u0131z \u201cM\u015fak\u201d q\u0259zetinin (XIX y.) redaktoru Qriqor Arsruni qara\u00e7\u0131 (\u00e7ig\u0259n\u0259) n\u0259slind\u0259n, t\u0259bli\u011fi yaz\u0131lar\u0131 il\u0259 Da\u015fnak d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sin\u0259 t\u0259m\u0259l atanlardan biri, y\u0259ni erm\u0259ninin erm\u0259nisi. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, m\u00fc\u0259llifl\u0259rimizd\u0259n biri Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f erm\u0259nil\u0259rini albanlar kimi t\u0259qdim etm\u0259kd\u0259 israrl\u0131d\u0131r. M\u0259nc\u0259, yaln\u0131z x\u0259st\u0259 t\u0259x\u0259yy\u00fcl il\u0259 bu g\u00fcn bunu yazmaq olar. S\u00f6z\u00fcn q\u0131sas\u0131, \u201cK\u00f6k\u00fcn kim?\u201d sual\u0131 il\u0259 h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rketm\u0259, \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u00fcrkbilm\u0259 m\u00f6vzusu n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<br><br>Posted 30 th July 2015 by Bay Etnogenezis haqq\u0131nda ara\u015fd\u0131rma yaz\u0131ma ba\u015flamam\u0131\u015fdan \u00f6nc\u0259 ist\u0259rdim ki, bir yaz\u0131 taxtas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259siniz. V\u0259 z\u0259nn edin ki, m\u0259n bu yaz\u0131 taxtas\u0131na min ilin sual\u0131n\u0131 yaz\u0131ram:&nbsp;\u201cK\u00d6K\u00dcN K\u0130M?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>XI \u0259srd\u0259 t\u00fcrk\u00fcn ensiklopediya\u00e7\u0131 alimi Mahmud Ka\u015f\u011farl\u0131n\u0131n \u201cDivani-lu\u011fat-it-T\u00fcrk\u201d kitab\u0131nda bu sual qoyulub. Bu \u00e7ox geni\u015f v\u0259 \u0259hat\u0259li bir m\u00f6vzudur. Ona g\u00f6r\u0259 m\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm ki, \u00f6z m\u0259qal\u0259md\u0259 \u201cEtnoge- nezis: tarix\u00e7iliyi v\u0259 ba\u015fl\u0131ca elmi aspektl\u0259ri\u201d m\u00f6vzusunda yazam. Amma sonra d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm ki, bu m\u0259qal\u0259d\u0259 yaln\u0131z tarix\u00e7iliyi \u0259hat\u0259 ed\u0259 bils\u0259k, bunun \u00f6z\u00fc d\u0259 b\u00f6y\u00fck bir i\u015f olar. \u00c7\u00fcnki tarix\u00e7ilikd\u0259 t\u0259dqiqat v\u0259 m\u0259nb\u0259\u015f\u00fcnasl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan \u00e7oxlu problem- l\u0259r var. Sonra bu m\u00f6vzuya bir daha qay\u0131da bil\u0259rik.<br>Tarix\u00e7ilik m\u00f6vzusuna ba\u015flamazdan \u0259vv\u0259l bir m\u0259s\u0259l\u0259ni qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim. Sovetl\u0259rd\u0259 bizim bu \u201cK\u00f6k\u00fcn kim?\u201d sual\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 saxta bir konsepsiya m\u00f6vcud idi. O konsepsiya bizim t\u00fcrkl\u00fcy\u00fcm\u00fcz\u00fc inkar edirdi. Bu, g\u0259nc n\u0259sill\u0259rin yadda\u015f\u0131ndan t\u00fcrkl\u00fcy\u00fc tamamil\u0259 yox edib-silm\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcrd\u00fc.<br><br>M\u00fc\u0259llifi oldu\u011fum \u201cAz\u0259rbaycan tarixi\u201d kitab\u0131n\u0131n 7-ci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn 1-ci paraqraf\u0131n\u0131n 1-ci m\u00f6vzusu bel\u0259dir: \u201cAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n kimliyind\u0259n yaz\u0131lanlara bir bax\u0131\u015f. Tarix\u00e7ilik imperializmi\u201d. Bu yana\u015fman\u0131, bu konsepsiyan\u0131 imperializm kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirmi\u015f\u0259m.<br><br>Bu fikrimi \u0259sasland\u0131rmaq ist\u0259rdim. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n b\u00f6y\u00fck bir irfan n\u0259slinin \u00e7ox g\u00f6z\u0259l t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 olan Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli, s\u0259hv etmir\u0259ms\u0259, 1903-c\u00fc ild\u0259 Tiflisd\u0259 ana dilimizd\u0259 bir kitab \u00e7ap etdirdi: \u201cAz\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin \u0259d\u0259biyyat\u0131\u201d, rus senzorlar (\u0259slind\u0259 bu v\u0259zif\u0259ni \u0259sas\u0259n erm\u0259nil\u0259r yerin\u0259 yetirirdil\u0259r) kitab\u0131n ad\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259r\u0259k, \u201c\u041b\u0438\u0442\u0435\u0440\u0430\u0442\u0443\u0440\u0430 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0442\u0430\u0442\u0430\u0440\u201d qoydular.<br><br>Bizim tariximizin ideoloji senzorluq m\u00fcst\u0259visind\u0259 qay\u00e7\u0131lanmas\u0131 b\u0259zil\u0259rinin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi 1930-50-ci ill\u0259rd\u0259n deyil, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n, h\u0259tta m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259qamlarda XIX \u0259srd\u0259n ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"273\" height=\"185\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/oVyvrb.png\" alt=\"\" data-id=\"55758\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=55758\" class=\"wp-image-55758\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/oVyvrb.png 273w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/oVyvrb-150x102.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 273px) 100vw, 273px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"275\" height=\"183\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/zMyX5j.png\" alt=\"\" data-id=\"55759\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/zMyX5j.png\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=55759\" class=\"wp-image-55759\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/zMyX5j.png 275w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/zMyX5j-150x100.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 275px) 100vw, 275px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>1927-ci ild\u0259 g\u0259nc alim Q\u0259hr\u0259man Qaraqa\u015fl\u0131 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda ayr\u0131mlar\u0131n kimliyini ara\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131. Ona bir ekspedisiya vermi\u015fdil\u0259r. Sonra bu m\u00f6vzuda m\u0259ruz\u0259 etdi. M\u0259ruz\u0259nin ba\u015fl\u0131ca n\u0259tic\u0259si a\u00e7\u0131qland\u0131. B\u00fct\u00fcn komponentl\u0259r v\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259r s\u00fcbut edirdi ki, ayr\u0131mlar t\u00fcrkd\u00fcrl\u0259r. Amma bu ekspedisiyaya pul qoyan, Az\u0259rbaycan\u0131 \u00f6yr\u0259n\u0259n c\u0259miyy\u0259tin idar\u0259 hey\u0259ti bu m\u0259ruz\u0259d\u0259n q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 naraz\u0131 qald\u0131. \u00c7\u00fcnki onlar Moskvan\u0131n x\u0259tti il\u0259 davranmal\u0131yd\u0131lar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Q\u0259hr\u0259man Qaraqa\u015fl\u0131n\u0131n m\u0259ruz\u0259sinin \u00e7ap\u0131 bir m\u00fcdd\u0259t geriy\u0259 at\u0131ld\u0131 \u2013 1929-cu il\u0259 kimi \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lmad\u0131.<br><br>Sonra el\u0259 h\u0259min b\u00f6lg\u0259y\u0259 bu m\u00f6vzunu \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259cr\u00fcb\u0259li Az\u0259rbaycan etnoqraf\u0131 \u018fl\u0259sg\u0259r \u018fl\u0259kb\u0259rov g\u00f6nd\u0259rildi. \u018fl\u0259kb\u0259rov h\u0259yat d\u0259rsi g\u00f6rm\u00fc\u015f, s\u0259ri\u015ft\u0259li adam idi. Ekspedisiyadan sonra m\u0259ruz\u0259 etdi ki, ayr\u0131mlar k\u00f6kc\u0259 erm\u0259nidirl\u0259r. S\u00fcbut etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131 ki, \u201cayr\u0131m\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fc \u201chay\u201d v\u0259 \u201chorom\u201d s\u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib. \u201cHay\u201d\u2013 erm\u0259ni, \u201chorom\u201d is\u0259 yunanca \u201crum\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131d\u0131r, y\u0259ni \u201cyunan erm\u0259nil\u0259ri\u201d dem\u0259kdir. B\u0259s m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 kimdirl\u0259r? Bu, o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00f6n\u0259mli deyil. \u018fsas odur ki, t\u00fcrk deyill\u0259r.<br>1926 v\u0259 1937-ci ill\u0259rd\u0259 Rza \u015fah rejiminin birba\u015fa sifari\u015fi il\u0259 Seyid \u018fhm\u0259d K\u0259sr\u0259vinin \u201cAz\u0259ri, ya z\u0259ban-e bastan-e Az\u0259rbayqan\u201d kitab\u0131 Tehranda \u00e7ap edildi. Bu kitab az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n t\u00fcrkl\u00fcy\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 r\u0259dd edirdi, onun fikrinc\u0259, XI y\u00fczil\u0259 q\u0259d\u0259r bu mill\u0259t k\u00f6kc\u0259 iranl\u0131 olaraq qal\u0131r v\u0259 farsca (az\u0259ric\u0259) dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n t\u00fcrkc\u0259 bura g\u0259lm\u0259 dildir,<br><br>Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u201cana dili deyildir\u201d. Elmi \u0259d\u0259biyyatda \u201ck\u0259sr\u0259vi\u00e7ilik\u201d adland\u0131r\u0131lan bu t\u0259lim milli kimliyimiz\u0259 qar\u015f\u0131 universal bir vasit\u0259y\u0259 \u00e7evrildi. 1945-46-c\u0131 il G\u00fcney Az\u0259rbaycana istiqlal h\u0259r\u0259kat\u0131na qar\u015f\u0131 Q\u0259vvam \u0259s-S\u0259lt\u0259n\u0259nin Moskva g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 d\u0259 istifad\u0259 edildi (\u201cMolotov protokollar\u0131\u201d).<br><br>Bak\u0131da AMEA-n\u0131n Tarix \u0130nstitutu t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f olan ilk \u00e7oxcildli \u201cAz\u0259rbaycan tarixi\u201dnd\u0259 (\u0130 cild, 1958) etnogenezis problemin\u0259 yer verilm\u0259mi\u015fdir. Yaln\u0131z \u201cAz\u0259rbaycan dili\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda m\u00f6vzunun a\u00e7\u0131qlanmas\u0131 \u0259v\u0259zin\u0259 c\u0259mi \u00fc\u00e7 s\u0259hif\u0259lik \u00e7ox s\u0259thi bir aray\u0131\u015f vard\u0131r.<br><br>(Ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00fcleyman \u018fliyarl\u0131 (1930\u20132014)Tarix elml\u0259ri doktoru, professor R\u0259hm\u0259tl\u0259 an\u0131r\u0131q\u2026 (\u018fvv\u0259li:&nbsp;&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=55499,&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=55566, https:\/\/fedai.az\/?p=55669) \u00dcmumi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259 b\u0430\u0445\u0131m\u0131nd\u0430n s\u00f6yl\u0259m\u0259k z\u043erund\u0430y\u0430m, ikinci cildin \u0425IV f\u0259sli \u0430n\u0430litik \u0430r\u0430\u015fd\u0131rm\u0430 bi\u00e7imind\u0259 d\u0435yil, b\u0259sit<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":55761,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-55757","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55757","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=55757"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55757\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55764,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55757\/revisions\/55764"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/55761"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=55757"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=55757"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=55757"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}