{"id":55850,"date":"2021-12-08T01:39:30","date_gmt":"2021-12-07T21:39:30","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=55850"},"modified":"2021-12-08T01:39:34","modified_gmt":"2021-12-07T21:39:34","slug":"abs-da-yasayan-turkoloq-avropa-dill%c9%99rinin-bir-coxunun-kokl%c9%99ri-turkc%c9%99dir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=55850","title":{"rendered":"AB\u015e-da ya\u015fayan t\u00fcrkoloq: &#171;Avropa dill\u0259rinin bir \u00e7oxunun k\u00f6kl\u0259ri t\u00fcrkc\u0259dir&#187;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Kisamov m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 deyib: \u201cG\u00fcnd\u0259lik ingilis dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lan s\u00f6zl\u0259rin t\u0259xmin\u0259n yar\u0131s\u0131 t\u00fcrkc\u0259dir. Avropa dill\u0259rinin bir \u00e7oxunun k\u00f6kl\u0259ri t\u00fcrkc\u0259dir&#187;. <\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Avropa aliml\u0259ri i\u015fl\u0259tdikl\u0259ri bir \u00e7ox s\u00f6zl\u0259rin m\u0259nb\u0259yini tapa bilmirl\u0259r. Avropal\u0131 aliml\u0259r k\u00f6kl\u0259ri v\u0259 semantik t\u0259kam\u00fcl\u00fc izl\u0259m\u0259d\u0259n fonetik rekonstruksiya texnikas\u0131n\u0131 i\u015fl\u0259yib haz\u0131rlad\u0131lar. \u018fvv\u0259lc\u0259 \u00fcmumi termin &#171;hind-german&#187; adlan\u0131rd\u0131, \u0130kinci D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra is\u0259 &#171;Hind-Avropa&#187; adland\u0131r\u0131ld\u0131. \u0130lkin t\u0259dqiqatlar\u0131 s\u0259mimi q\u0259lbd\u0259n biliy\u0259 can atan aliml\u0259r apar\u0131blar. Lakin bu, s\u00f6z\u00fcged\u0259n doktrinan\u0131n axtar\u0131\u015f\u0131 davaml\u0131 olaraq partizan v\u0259 mill\u0259t\u00e7i kimi t\u0259sdiqini axtarma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Bu ara\u015fd\u0131rma, minl\u0259rl\u0259 \u201celmi\u201d qurumu b\u0259sl\u0259y\u0259n \u00f6z \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259min ed\u0259n bir s\u0259nayey\u0259 \u00e7evrildi. <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hind-Avropa dil n\u0259z\u0259riyy\u0259si saxtad\u0131r. O, \u00e7iynin\u0259 qoyulan bu y\u00fck\u00fc da\u015f\u0131ya bilmir. Avropan\u0131n iki \u0259sas dili olan ingilis v\u0259 rus dill\u0259rinin \u0259sas l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259rinin yar\u0131dan \u00e7oxu t\u00fcrkc\u0259 l\u00fc\u011f\u0259t\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n morfologiyaya \u0259saslan\u0131r. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, Hind-Avropa etimoloqlar\u0131 n\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rinin linqvistik t\u0259dqiqini, n\u0259 d\u0259 onlar\u0131n Avropa dill\u0259ri il\u0259 qar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rmam\u0131\u015flar. Bu etimologiya elm deyil. Bu, uy\u011fun s\u00fcbutlar\u0131n t\u0259dqiqi v\u0259 yay\u0131lmas\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan bir doqmad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>E-po\u00e7t m\u0259ktubu ald\u0131m<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p>Noyabr\u0131n \u0259vv\u0259lind\u0259 Norm Kisamov adl\u0131 yaz\u0131\u00e7\u0131dan elektron m\u0259ktub ald\u0131m. O, m\u0259nim \u201cRadloff L\u00fc\u011f\u0259tinin Bulqular\u0131na G\u00f6r\u0259 Q\u0259rb Dill\u0259rinin K\u00f6kl\u0259rind\u0259 G\u00fccl\u00fc T\u00fcrkc\u0259\u201d adl\u0131 kitab\u0131mla maraqland\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 bu kitab\u0131n b\u0259zi hiss\u0259l\u0259rini t\u0259rc\u00fcm\u0259 edib n\u0259\u015fr etm\u0259k ist\u0259diyini bildirdi. O, uzun m\u00fcdd\u0259tdir ki, T\u00fcrkologiya il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011funu, internet sayt\u0131 yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin d\u00fcnya dill\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli ara\u015fd\u0131rmas\u0131 oldu\u011funu bildirib. D\u0259rhal sayta girdim, orada onun v\u0259 bir \u00e7ox m\u00fc\u0259llifl\u0259rin m\u0259qal\u0259l\u0259rin\u0259 rast g\u0259ldim. Kisamovun orijinal i\u015fi h\u0259qiq\u0259t\u0259n h\u0259y\u0259canl\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p> \u00c7oxlu oxunu\u015flara, genetik v\u0259 arxeoloji tap\u0131nt\u0131lara, m\u0259d\u0259niyy\u0259t ara\u015fd\u0131rmalar\u0131na v\u0259 minl\u0259rl\u0259 il \u0259vv\u0259l ingilis dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015f t\u0259xmin\u0259n 1200 s\u00f6z n\u00fcmun\u0259sinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na \u0259saslanan z\u0259ngin n\u0259z\u0259ri b\u00f6lm\u0259&#8230; <\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ox geni\u015f bir i\u015fdir. D\u0259rhal v\u0259 sevincl\u0259 kitab\u0131m\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259sin\u0259 icaz\u0259 verdim. V\u0259 bu m\u00fcsahib\u0259ni onunla etdim. Bu m\u00fcsahib\u0259 \u0259sas\u0259n \u00e7oxlu e-po\u00e7t yaz\u0131\u015fmalar\u0131 istisna olmaqla, onunla Skype-da apard\u0131\u011f\u0131m iki saatl\u0131q s\u00f6hb\u0259t\u0259 \u0259saslan\u0131r. Ke\u00e7mi\u015f Sovet \u0130ttifaq\u0131ndan olan yaz\u0131\u00e7\u0131 Norm Kisamov uzun ill\u0259rdir AB\u015e-da ya\u015fay\u0131r. Onun he\u00e7 bir siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259ri v\u0259 mill\u0259t\u00e7ilik meyll\u0259ri yoxdur. O, rus v\u0259 ingilis dill\u0259rind\u0259 oxuyur, dan\u0131\u015f\u0131r v\u0259 t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, t\u00fcrkc\u0259 v\u0259 ya he\u00e7 bir t\u00fcrk dilini bilmir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u018fS, N\u0130Y\u018f ODATV?<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u00fcnki \u0259n \u00e7ox oxunan yazarlar aras\u0131nda indiy\u0259d\u0259k bu sah\u0259d\u0259ki i\u015fl\u0259rimiz\u0259 d\u0259st\u0259k ver\u0259n yegan\u0259 \u015f\u0259xs Soner Yal\u00e7\u0131nd\u0131r. \u018fhm\u0259d Y\u0131ld\u0131z\u0131 da unutmaq olmaz. Soner Yal\u00e7\u0131n\u0131n gizli h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131na t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259yi b\u0259lli idi. Bu h\u0259qiq\u0259tl\u0259rin \u0259srl\u0259r boyu davam ed\u0259n \u00e7ox yax\u015f\u0131 t\u0259\u015fkil edilmi\u015f \u015f\u00fcurlu bir s\u0259yl\u0259 \u00fcst\u00fcn\u00fcn \u00f6rt\u00fclm\u0259si fakt\u0131 var. H\u0259qiq\u0259tin \u0259n pis x\u00fcsusiyy\u0259ti odur ki, bir g\u00fcn \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xacaq. \u0130roniya bir yana, \u0259n pisi odur ki, onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u00e7ox gec \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r&#8230; <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/odatv_image_66__84ede79e978a45.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-55851\" width=\"919\" height=\"517\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/odatv_image_66__84ede79e978a45.jpg 704w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/odatv_image_66__84ede79e978a45-300x169.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/odatv_image_66__84ede79e978a45-150x84.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 919px) 100vw, 919px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>H\u0259min m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edirik:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p> <strong>Kaan Arslano\u011flu:<\/strong> T\u00fcrkc\u0259y\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Q\u0259rb v\u0259 D\u00fcnya dill\u0259rin\u0259 g\u00fccl\u00fc t\u0259siri il\u0259 maraqlanma\u011fa nec\u0259 ba\u015flad\u0131n\u0131z? \u201cBu haqda hekay\u0259m maraql\u0131d\u0131r\u201d &#8212; dediniz. Biz\u0259 dan\u0131\u015fa bil\u0259rsinizmi? <\/p>\n\n\n\n<p><strong>Norm Kisamov:<\/strong> M\u0259nim hekay\u0259m bel\u0259 ba\u015flay\u0131r: \u0130ll\u0259r \u0259vv\u0259l m\u0259n AB\u015e-da ya\u015fay\u0131rd\u0131m, 40 ya\u015f\u0131m var idi. Q\u0131z\u0131m\u0131n ma\u015f\u0131n\u0131 xarab oldu. M\u0259kt\u0259bi uzaq bir yerd\u0259 idi, universitetd\u0259 oxuyurdu. Yolda ili\u015fib qald\u0131. Ax\u015fam \u00e7ox gec k\u00f6m\u0259y\u0259 getdim. Bir mexanik tapd\u0131q v\u0259 o, problemi h\u0259ll etdi. Mexanikd\u0259n problemin n\u0259 oldu\u011funu soru\u015fduqda, bunun suyun soyutma sistemind\u0259n qaynaqland\u0131\u011f\u0131n\u0131 dedi. Adam f\u0259l\u0259stinli idi v\u0259 ara suyunun ad\u0131n\u0131 dem\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxlu s\u00f6zl\u0259r i\u015fl\u0259dirdi. Alman, fars, \u0259r\u0259b v\u0259 s. s\u00f6zl\u0259rd\u0259n biri m\u0259n\u0259 \u201cba\u201d kimi g\u0259ldi. Moldovanca \u201csu\u201d \u201capa\u201dd\u0131r. Moldova il\u0259 \u0259laq\u0259m var, oradan bilir\u0259m. Bundan sonra fikirl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131m ki, farslar nec\u0259 moldovan s\u00f6z\u00fc i\u015fl\u0259dirl\u0259r, bir-birind\u0259n bu q\u0259d\u0259r uzaqd\u0131rlar&#8230; Moldova tarixini oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131m. Bu m\u0259ni Sarmat tarixin\u0259 g\u0259tirdi. Sarmatlar haqq\u0131nda \u00e7ox yax\u015f\u0131 bir kitab oxudum. Bu, Sulimirski kitab\u0131 idi v\u0259 \u00e7ox maraql\u0131 idi, o kitaba g\u00f6r\u0259 sarmatlar fars idi. Amma h\u0259r f\u0259sild\u0259ki misallar\u0131n ham\u0131s\u0131 t\u00fcrkl\u0259ri t\u0259svir edirdi. Farslar k\u00f6\u00e7\u0259ri idil\u0259rmi, bu t\u00fcrk n\u00fcmun\u0259siydi&#8230; Onlar atl\u0131 idil\u0259r, budur t\u00fcrk n\u00fcmun\u0259si&#8230; V\u0259 s. <\/p>\n\n\n\n<p>Maraqlar\u0131m artd\u0131. Qumilyovun q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 kitablar\u0131na m\u00fcraci\u0259t etdim. T\u0259f\u0259rr\u00fcatlar, t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar&#8230; N\u0259hay\u0259t, Qumilyovun \u00e7\u0259kdiyi tarixi tabloya baxma\u011fa ba\u015flad\u0131m. Farslar k\u00f6\u00e7\u0259ri yox, oturaq \u0259kin\u00e7i idil\u0259r. Atlar\u0131 yox idi v\u0259 ya at min\u0259 bilmirdil\u0259r, atdan qorxurdular. Po\u00e7t xidm\u0259tl\u0259rini idar\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn etnik t\u00fcrkl\u0259ri i\u015f\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r&#8230; <\/p>\n\n\n\n<p>Moldova v\u0259 ya rus m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 t\u0259dris olunan tarix tarix yox, t\u0259bli\u011fat idi. Bunu ham\u0131 bilirdi, amma he\u00e7 kim bunu dem\u0259zdi. T\u00fcrkl\u0259rin o vaxtlar, ya \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kilmirdi, ya da ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259nd\u0259 yaln\u0131z m\u0259nfi c\u0259h\u0259tl\u0259ri il\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n kimi qeyd edilirdi. Bel\u0259likl\u0259, mara\u011f\u0131m artd\u0131. Bir ne\u00e7\u0259 ild\u0259n sonra Samara \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 i\u015f\u0259 t\u0259yin olunanda oradak\u0131 muzeyl\u0259r\u0259 tez-tez ba\u015f \u00e7\u0259kirdim. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>SOVET D\u00d6VR\u00dcND\u018f onun \u0259s\u0259rl\u0259ri 50-100 n\u00fcsx\u0259 il\u0259 \u00e7ap olunurdu.<\/strong> Arxeoloqlardan, antropoloqlardan v\u0259 tarix\u00e7il\u0259rd\u0259n m\u00fcsahib\u0259 ald\u0131m. M\u0259n\u0259 \u00e7oxlu tarixi kitablar h\u0259diyy\u0259 edildi. Mirfatih Z\u0259kiyev v\u0259 onun kitablar\u0131 il\u0259 bel\u0259 tan\u0131\u015f oldum. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259ri 50-100 tirajla \u00e7ap olunurdu, bu n\u0259\u015frl\u0259r qanunsuz idi. Sovet d\u00f6vr\u00fc bitdikd\u0259n sonra bir ne\u00e7\u0259 il t\u00fcrk tarixin\u0259 qoyulan qada\u011fa aradan qald\u0131r\u0131ld\u0131. <\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n\u0259 \u00e7oxlu kitablar g\u00f6nd\u0259rdil\u0259r v\u0259 m\u0259n onlar\u0131 ingilis dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edib \u0259n maraql\u0131 material\u0131 d\u0259rc etdir\u0259 bildim. Sayt\u0131m ad\u0259t\u0259n ikidilli, ingilis v\u0259 rus dilind\u0259dir. H\u0259r iki t\u0259r\u0259f t\u00fcrk tarixind\u0259n v\u0259 onun \u00f6z tarixl\u0259rind\u0259ki rolundan kifay\u0259t q\u0259d\u0259r m\u0259lumats\u0131z idi. H\u0259mi\u015f\u0259 oldu\u011fu kimi, \u015feytan t\u0259f\u0259rr\u00fcatlarda idi.<\/p>\n\n\n\n<p> <strong>K.A.<\/strong> &#8212; Sizc\u0259, Q\u0259rb dill\u0259rind\u0259, x\u00fcsus\u0259n alman v\u0259 ingilis dill\u0259rind\u0259 t\u00fcrk t\u0259siri kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. V\u0259 ba\u015fqalar\u0131, Lat\u0131n, Skandinaviya dill\u0259ri v\u0259 s. Deyirsiniz ki, bu g\u00fcn dan\u0131\u015f\u0131lan ingilis s\u00f6zl\u0259rinin az qala yar\u0131s\u0131 t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259lidir. \u018flav\u0259 olaraq bu nisb\u0259t y\u00fczd\u0259 63-\u0259 y\u00fcks\u0259lir. Buna baxmayaraq, q\u0259rb dil\u00e7il\u0259ri v\u0259 etimoloqlar\u0131 bunu r\u0259dd edirl\u0259r. S\u00f6zl\u0259rin m\u0259n\u015f\u0259yi b\u0259lli deyils\u0259, &#171;m\u0259n\u015f\u0259yi nam\u0259lum&#187; deyirl\u0259r v\u0259 ya c\u0259f\u0259ngiyyata v\u0259 ya yalan izah etm\u0259y\u0259 c\u0259hd edirl\u0259r. Niy\u0259? <\/p>\n\n\n\n<p><strong>N.K.<\/strong> &#8212; \u0130lk cavab\u0131m: Bilm\u0259k onlar\u0131n vecin\u0259 deyil. \u0130kinci cavab\u0131m: \u018fsas s\u0259b\u0259b Atillad\u0131r. Atilla onlar\u0131 s\u00fcm\u00fcy\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r qorxutmu\u015fdu. M\u0259d\u0259ni olaraq o qorxudan qurtula bilmirl\u0259r, psixoloji baryer var. Orta \u0259sr Avropa c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri dini fanatizm, cahil v\u0259 q\u0259r\u0259zli hala g\u0259tirildi. Onlar\u0131n fikrinc\u0259, Atilla v\u0259 t\u00fcrkl\u0259r cin idil\u0259r. Onlar h\u0259r c\u00fcr pisliyi ed\u0259 bil\u0259n \u015feyl\u0259rdi. T\u00fcrkl\u0259rd\u0259n ancaq \u015f\u0259r g\u0259l\u0259rdi. Bu mentalitet bu g\u00fcn d\u0259 davam edir. Onlar\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259ti bu \u0259n\u0259n\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub. Onlar \u00f6z doqmalar\u0131na m\u0259nb\u0259 tapa bilmirl\u0259r. Dem\u0259k olar ki, etimoloji olaraq izah ed\u0259 bilm\u0259dikl\u0259ri h\u0259r \u015fey proto-germanca etiketl\u0259nir. <\/p>\n\n\n\n<p>Proto-german dedikl\u0259rinin b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si t\u00fcrkc\u0259dir. K\u00f6k tapa bilm\u0259y\u0259nd\u0259 ixtiralara \u0259l at\u0131rlar. B\u0259zi m\u0259nalarda Hitler v\u0259 Stalinin \u0259n\u0259n\u0259si bu d\u00fcnyada h\u0259l\u0259 d\u0259 ya\u015fay\u0131r. M\u0259n Sovet \u0130ttifaq\u0131nda ya\u015fayanda genetik t\u0259dqiqatlar yox idi. Ancaq son 20 ild\u0259 genetik t\u0259dqiqatlar \u00e7ox \u015fey deyir. \u018fvv\u0259ll\u0259r kimin t\u00fcrk olmad\u0131\u011f\u0131, kimin t\u00fcrk oldu\u011fu bilinmirdi. Genetik t\u0259dqiqatlar bunu ortaya qoyur. Almaniyada, \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 v\u0259 s. \u0259halinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u00f6z q\u0259dim dill\u0259rini bel\u0259 bilmir. Lakin bu dill\u0259rin qal\u0131qlar\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 ya\u015fay\u0131r. Genetik t\u0259dqiqatlar bunu g\u00f6st\u0259rir. Avropa aliml\u0259ri bunu ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259dil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, linqvistik, bioloji, \u0259v\u0259zl\u0259nmi\u015f tarixi variasiyalar \u00e7oxal\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<p>Amma iki il\u0259 iki h\u0259l\u0259 toplanmay\u0131b. Y-DNT izl\u0259m\u0259 v\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131q kimi b\u0259zi vasit\u0259l\u0259r m\u0259lumats\u0131z, \u0259laq\u0259li v\u0259 xarici komponentl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t \u015forba olan b\u00fct\u00fcn genom t\u0259dqiqatlar\u0131n\u0131n xeyrin\u0259 dam\u011falan\u0131r. \u0130nsan genomlar\u0131 v\u0259 insan ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n\u0131n bakteriya genomlar\u0131 eyni \u015forbada qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. \u018fg\u0259r bu astronomiya olsayd\u0131, biz kainatda ayr\u0131-ayr\u0131 ulduzlar\u0131, planetl\u0259ri v\u0259 onlar\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sirl\u0259rini deyil, yaln\u0131z dumanl\u0131 buludlar\u0131 g\u00f6r\u0259rdik.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>K.A. <\/strong>&#8212; Kurqan n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin m\u0259ntiqi il\u0259 t\u00fcrk dilinin Avropa dill\u0259rin\u0259 t\u0259sirini s\u00fcbut edirsiniz. Kurqan f\u0259rziyy\u0259si Hind-Avropa ail\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259\u00e7il\u0259rinin izahatlar\u0131ndan biridir. Deyirsiniz ki, t\u00fcrk dill\u0259ri eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l 3000-ci ill\u0259rd\u0259 Avropada h\u0259lledici dil olub. Bunu biz\u0259 izah ed\u0259 bil\u0259rsinizmi? <\/p>\n\n\n\n<p><strong>ONLAR HAMISI BU \u0130\u015e \u00dc\u00c7\u00dcN PUL ALIR V\u018f STATUS KVONU SAXLAMAQDA MARAQLIDIR<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p> <strong>N.K.<\/strong> &#8212; Kurqan n\u0259z\u0259riyy\u0259si dey\u0259 bir \u015fey yoxdur. Kurqan q\u0259bir dem\u0259kdir, d\u0259fn n\u0259z\u0259riyy\u0259sidir. Kurqan s\u00f6z\u00fc t\u00fcrkc\u0259dir. \u201cGrave\u201d s\u00f6z\u00fc d\u0259 t\u00fcrkc\u0259dir. \u015e\u0259rqd\u0259n Avropaya k\u00fctl\u0259vi k\u00f6\u00e7l\u0259r olub. Bu immiqrantlar hans\u0131 dill\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar? Genetik t\u0259dqiqatlar bunu g\u00f6st\u0259rir. Arxeoloji t\u0259dqiqatlar bunu g\u00f6st\u0259rir. \u201cTenqri\u201d t\u00fcrb\u0259l\u0259ri bunu g\u00f6st\u0259rir. Dil ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m\u0131z da eyni \u015feyi g\u00f6st\u0259rir. Bu m\u00f6vzularda Londonu dolduracaq q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck aliml\u0259r ordusu var. Onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 bu i\u015f\u0259 g\u00f6r\u0259 maa\u015f al\u0131r, status-kvonun saxlanmas\u0131nda maraql\u0131d\u0131rlar. Onlar \u015fou apar\u0131rlar, arzuolunmaz \u00fcsullar\u0131 v\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ri inzibati s\u0259viyy\u0259d\u0259 bloklay\u0131rlar. 2015-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r h\u00f6y\u00fckalt\u0131 kurqanlar sinonimi termini t\u00fcrkl\u0259rin d\u0259fn \u0259n\u0259n\u0259sinin arxeoloji \u0259lam\u0259ti, tenqriizmin s\u00fcbutu v\u0259 reenkarnasiyaya inanc\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fc idi. 2015-ci ild\u0259 \u015e\u0259rqi Ural kurqanlar\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir genetik t\u0259dqiqi n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259rhumun R1a\/b Y-DNT-si a\u015fkar edilib. Y\u0259ni avropal\u0131lar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin haplo qrupu. Avropa il\u0259 \u0259laq\u0259li dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn genetikl\u0259r \u00f6z hesabatlar\u0131nda m\u0259rhumu Hind-Avropa dilinin s\u00fcbutu kimi g\u00f6st\u0259rdil\u0259r. D\u00fcn\u0259nki t\u00fcrkl\u0259r sehrli \u015f\u0259kild\u0259 dil\u00e7i avropal\u0131ya \u00e7evrildil\u0259r. Ancaq bu, yaln\u0131z bu g\u00fcn\u0259 aiddir. D\u00fcn\u0259n Q\u0259rbi Avropaya k\u00f6\u00e7m\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l t\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015f\u0131blar v\u0259 t\u00fcrk kimi d\u0259fn olunublar. B\u0259zil\u0259rind\u0259 h\u0259tta t\u00fcrk runik \u0259lifbas\u0131 il\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f m\u0259zar da\u015flar\u0131 var. Kurqan n\u0259z\u0259riyy\u0259si saxtad\u0131r. \u201cKurqan, Grave, Coffin, Mound, Tumul\u201d v\u0259 s. s\u00f6zl\u0259r d\u0259 t\u00fcrkc\u0259dir. T\u00fcrk dili bir \u00e7ox Avropa dill\u0259ri il\u0259 qaynay\u0131b-qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Birl\u0259\u015fm\u0259 (a\u015f\u0131nma) prosesi t\u0259xmin\u0259n 9 min il \u0259vv\u0259l ilk R1a immiqrantlar\u0131n\u0131n g\u0259li\u015fi il\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 davaml\u0131 olaraq davam etmi\u015fdir. \u00dcst\u0259lik, &#171;derrick&#187; kimi b\u0259zi s\u00f6zl\u0259r \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259n Amerikaya q\u0259d\u0259r says\u0131z-hesabs\u0131z dil\u00e7il\u0259rin diqq\u0259tind\u0259n k\u0259narda qal\u0131b v\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259d\u0259n Amerika torpa\u011f\u0131nda peyda olub. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>K.A. <\/strong>&#8212; Q\u0259rb dill\u0259rind\u0259 fars m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6zl\u0259r \u00e7oxdur. Hind-Avropa n\u0259z\u0259riyy\u0259\u00e7il\u0259ri bunu \u00f6z anlay\u0131\u015flar\u0131nda t\u0259bii hesab edirl\u0259r. \u00c7\u00fcnki ail\u0259 eyni ail\u0259dir. Bu fikir T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. \u018fg\u0259r ingilisc\u0259 t\u00fcrkc\u0259y\u0259 ox\u015far s\u00f6z varsa, bu d\u0259rhal t\u00fcrkc\u0259 fars t\u0259sirin\u0259 aid edilir. Halbuki siz m\u0259s\u0259l\u0259n, 10-cu \u0259sr\u0259d\u0259k farslar\u0131n t\u00fcrkc\u0259y\u0259 t\u0259siri t\u00fcrkl\u0259rin fars dilin\u0259 t\u0259sirind\u0259n daha az oldu\u011funu deyirsiniz. Maraql\u0131d\u0131r, fars m\u0259n\u015f\u0259li oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259n s\u00f6zl\u0259rin \u00e7oxu t\u00fcrkc\u0259dirmi?<\/p>\n\n\n\n<p> <strong>BU \u00c7OX T\u018fHL\u00dcK\u018fL\u0130 UYDURMADIR<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>N.K.<\/strong> &#8212; Yen\u0259 d\u0259 uydurma il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259yik. V\u0259 bu, \u00e7ox qatl\u0131 bir uydurmad\u0131r. Tarixi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259ri olan \u00e7oxqatl\u0131 yaland\u0131r. Ba\u015flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn, Hind-Aryan n\u0259dir? Ar, \u0130r, Er, Arian t\u00fcrkc\u0259 (L\u00fc\u011f\u0259t: AR \u0259r, ki\u015fi, d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc, arvad, ki\u015fi, \u015f\u0259xs, t\u0259sviri cinsi bildirir) ingilisc\u0259 (m\u00fc\u0259llim, div-er) v\u0259 almanca (Herr) &#171;d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc ki\u015fi&#187; dem\u0259kdir. Ki\u015fi d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r \u00f6z t\u0259b\u0259\u0259 k\u0259ndlil\u0259rini Hindistana v\u0259 (g\u0259l\u0259c\u0259k) \u0130rana s\u00fcrg\u00fcn etdil\u0259r. Onlar m\u00fchacirl\u0259rin azl\u0131\u011f\u0131, t\u0259b\u0259\u0259l\u0259ri is\u0259 \u00e7oxluq idi. Atlar\u0131 idar\u0259 etm\u0259k il\u0259 insanlar aras\u0131nda he\u00e7 bir f\u0259rq yoxdur, \u00fcsullar eynidir. D\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin n\u0259sill\u0259ri indi Hindistanda Brahmanlar\u0131n hakim sinfini t\u0259\u015fkil edirl\u0259r. N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, siz n\u0259zar\u0259td\u0259 oldu\u011funuz m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u00fcharib\u0259 v\u0259 ya dinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti yoxdur. Din m\u00fcharib\u0259d\u0259n yax\u015f\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnki sonda insanlar k\u00f6n\u00fcll\u00fc t\u0259slim olurlar. Xaricil\u0259ri idar\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn xarici dil\u0259 ke\u00e7m\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, \u0259cn\u0259bil\u0259r t\u00fcrk dilini \u00f6yr\u0259nmi\u015f v\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259ri t\u00fcrkl\u0259r is\u0259 yerli dill\u0259r\u0259 ke\u00e7mi\u015fl\u0259r. Bu assimilyasiya Sanskrit v\u0259 Hind dill\u0259rind\u0259 \u00e7ox g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Bunu \u0259n yax\u015f\u0131 t\u00fcrk ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rind\u0259 g\u00f6rm\u0259k olar, 3600 il sonra ingilisl\u0259r d\u0259 eyni \u015feyi etdil\u0259r. \u0130ngilis dili hind dill\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrildi. B\u0259nz\u0259r bir inki\u015faf \u0130randa da ba\u015f verdi. Do\u011fma Dravid dill\u0259ri lingua-franca yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn (Hind-Arian) m\u00fchacir dill\u0259ri il\u0259 birl\u0259\u015fdi. Behistun yaz\u0131s\u0131 h\u0259r dili ayr\u0131-ayr\u0131l\u0131qda g\u00f6st\u0259rir, lakin zaman onlar\u0131 \u00e7a\u015fd\u0131r\u0131b. Fars tarixi hindlil\u0259rd\u0259n qat-qat ke\u015fm\u0259ke\u015fli ke\u00e7mi\u015f\u0259 malikdir, lakin t\u00fcrkl\u0259r son pad\u015faha q\u0259d\u0259r h\u0259mi\u015f\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015flar. Dravid d\u00fcnyas\u0131 \u00e7oxdan s\u0131radan \u00e7\u0131xd\u0131, Midiya d\u00fcnyas\u0131 \u00e7oxdan getdi, \u0130sg\u0259nd\u0259r &#8212; Makedoniya d\u00fcnyas\u0131 \u00e7oxdan getdi, Parfiya d\u00fcnyas\u0131 \u00e7oxdan getdi, Xilaf\u0259tl\u0259r \u00e7oxdan getdi v\u0259 s. Parfiyal\u0131lar (Arsaqlar) t\u00fcrk atl\u0131 k\u00f6\u00e7\u0259ril\u0259r, yerli dill\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259kd\u0259 maraql\u0131 olmayan \u00f6z\u0259l t\u00fcrk xalqlar\u0131 idi. \u0130ndiki v\u0259ziyy\u0259t d\u0259 ke\u00e7mi\u015fd\u0259 qalacaq, zaman\u0131 he\u00e7 n\u0259 dayand\u0131ra bilm\u0259z. Fars tarixi yenid\u0259n yaz\u0131lacaq, l\u00fc\u011f\u0259tl\u0259r d\u00fcz\u0259ldil\u0259c\u0259k v\u0259 \u0259miu\u015fa\u011f\u0131lar aras\u0131nda dini nifr\u0259t hava \u015f\u0259raitin\u0259 g\u00f6r\u0259 bir-birini g\u00f6rm\u0259m\u0259zliy\u0259 vuran v\u0259 ya qucaqla\u015fan katolik v\u0259 pravoslav kils\u0259l\u0259rinin n\u00fcmun\u0259sini izl\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u0130LS\u018fK D\u018f, B\u0130LM\u018fS\u018fK D\u018f HAMIMIZ Q\u0130S\u0130M T\u00dcRK\u00dcK <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fars dilinin \u00fcmum\u0259n t\u00fcrkc\u0259y\u0259 t\u0259siri, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 t\u00fcrkc\u0259nin fars dilin\u0259 t\u0259siri x\u00fcsusi bir ara\u015fd\u0131rma m\u00f6vzusudur. Avropal\u0131 atalar\u0131n yar\u0131s\u0131 bir vaxtlar t\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p> <strong>K.A.<\/strong> &#8212; Dill\u0259rin ox\u015far v\u0259 f\u0259rqli c\u0259h\u0259tl\u0259rini m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Swadesh siyah\u0131s\u0131 var. 207 \u0259sas s\u00f6zd\u0259n ibar\u0259tdir. Siz h\u0259m burada m\u0259ntiqi t\u0259nqid edirsiniz, h\u0259m d\u0259 bu siyah\u0131ya g\u00f6r\u0259 t\u00fcrk v\u0259 ingilis dilini m\u00fcqayis\u0259 edirsiniz. Tapd\u0131\u011f\u0131n\u0131z eyni s\u00f6zl\u0259rin say\u0131 207-d\u0259n 64-d\u00fcr. Bu, b\u00f6y\u00fck nisb\u0259tdir. Siyah\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irdim. Onlardan 44-\u00fc il\u0259 raz\u0131yam. Onlardan 20-y\u0259 yax\u0131n\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irm\u0259liy\u0259m. Eyni siyah\u0131 \u0259sas\u0131nda ara\u015fd\u0131rma apard\u0131m v\u0259 207 s\u00f6zd\u0259n 78 uy\u011fun g\u0259l\u0259n s\u00f6z tapd\u0131m. B\u0259zil\u0259ri do\u011fru olmaya bil\u0259r. T\u0259krarlar\u0131 at\u0131b tap\u0131nt\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 toplasaq, 99 al\u0131r\u0131q. 15 \u015f\u00fcbh\u0259lini aradan qald\u0131raq: 84-\u00fc \u00e7\u0131x\u0131r. Bu, \u00e7ox b\u00f6y\u00fck d\u0259r\u0259c\u0259dir. G\u0259lin bu bax\u0131mdan eyni \u015feyi soru\u015faq. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>N.K.<\/strong> \u2013 Siz siyah\u0131 t\u0259rtib edirsinizs\u0259, ba\u015fqas\u0131 ba\u015fqa bir siyah\u0131 yarad\u0131r. Bu o q\u0259d\u0259r d\u0259 vacib deyil. Swadesh siyah\u0131s\u0131ndak\u0131 bir \u00e7ox s\u00f6z t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259lidir. Siz yenil\u0259rini \u0259lav\u0259 edin, m\u0259n d\u0259 yenil\u0259rini \u0259lav\u0259 edir\u0259m. Ehtimallar f\u0259rqli ola bil\u0259r, amma h\u0259qiq\u0259t y\u0131\u011f\u0131n\u0131 oradad\u0131r. Swadesh siyah\u0131s\u0131 h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259mizl\u0259nm\u0259lidir. Bu bizi K\u00f6hn\u0259 Avropa dill\u0259rinin klasterin\u0259 aparacaq. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>K.A. <\/strong>&#8212; N\u00f6vb\u0259ti t\u0259hsil h\u0259d\u0259fl\u0259riniz n\u0259l\u0259rdir? Birlikd\u0259 daha s\u00fcr\u0259tli s\u0259yah\u0259t ed\u0259 bil\u0259rikmi? T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkc\u0259sini yax\u015f\u0131 bil\u0259n bizl\u0259r v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 Rusiya v\u0259 Q\u0259rbd\u0259 bu m\u00f6vzuda \u0259d\u0259biyyata hakim olan sizl\u0259r? <\/p>\n\n\n\n<p><strong>N.K. <\/strong>&#8212; Biz rabit\u0259ni g\u00fccl\u0259ndirm\u0259liyik. \u018fn \u0259sas\u0131 is\u0259 m\u0259hsuldar olmal\u0131y\u0131q. Biz birlikd\u0259 \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131q v\u0259 n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259yik. Biz bunun \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259yik. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kaan Arslano\u011flu (Odatv.com)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kisamov m\u00fcsahib\u0259sind\u0259 deyib: \u201cG\u00fcnd\u0259lik ingilis dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lan s\u00f6zl\u0259rin t\u0259xmin\u0259n yar\u0131s\u0131 t\u00fcrkc\u0259dir. Avropa dill\u0259rinin bir \u00e7oxunun k\u00f6kl\u0259ri t\u00fcrkc\u0259dir&#187;. Avropa aliml\u0259ri i\u015fl\u0259tdikl\u0259ri bir \u00e7ox s\u00f6zl\u0259rin m\u0259nb\u0259yini<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":55852,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-55850","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55850","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=55850"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55850\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":55853,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/55850\/revisions\/55853"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/55852"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=55850"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=55850"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=55850"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}