{"id":5590,"date":"2020-05-08T01:38:06","date_gmt":"2020-05-07T21:38:06","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=5590"},"modified":"2020-05-08T01:38:15","modified_gmt":"2020-05-07T21:38:15","slug":"tufan-haqqinda-r%c9%99vay%c9%99tl%c9%99ri-samil%c9%99r-turkl%c9%99rd%c9%99n-goturubl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=5590","title":{"rendered":"TUFAN HAQQINDA R\u018fVAY\u018fTL\u018fR\u0130 SAM\u0130L\u018fR T\u00dcRKL\u018fRD\u018fN G\u00d6T\u00dcR\u00dcBL\u018fR"},"content":{"rendered":"\n<p> <strong>Son d\u00f6vrl\u0259r bir \u00e7ox vicdanl\u0131 ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar ilkin m\u00f6vcudlu\u011fun v\u0259 vahid dilin m\u00f6vcud olmas\u0131 n\u0259z\u0259riyy\u0259sini ara\u015fd\u0131raraq t\u00fcrkl\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 dayand\u0131qlar\u0131n\u0131n h\u0259r k\u0259s f\u0259rqind\u0259dir. B\u0259z\u0259n d\u0259 \u00e7oxlar\u0131m\u0131z &#171;bu q\u0259d\u0259r d\u0259 olmaz&#187;- dem\u0259y\u0259 m\u0259cbur oluruq.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Da\u015fq\u0131n, tufan haqq\u0131nda mifoloji \u0259fsan\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetir\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Prof. Dr. Saadettin G\u00f6me\u00e7 yaz\u0131r: &#171;Bug\u00fcnk\u00fc Altay v\u0259 Saxa T\u00fcrkl\u0259rinin inanc\u0131nda &#171;Tufan \u0259fsan\u0259si&#187;nin \u00e7e\u015fidli variantlar\u0131 mevcuddur. Altay T\u00fcrkl\u0259rin\u0259 aid Tufan \u0259fsan\u0259sini ilk d\u0259f\u0259 rahib Verbitskiy t\u0259sbit etmi\u015fdir. Bu r\u0259vay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 Tufandan \u00f6nc\u0259 yer \u00fcz\u00fcn\u00fcn hakimi Tengiz Xan idi. Bu zamanda Nama adl\u0131 m\u0259\u015fhur bir adam vard\u0131. Tengri \u00dclgen buna Tufan olaca\u011f\u0131n\u0131, insanlar\u0131 v\u0259 hayvanlar\u0131 qurtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir g\u0259mi d\u00fcz\u0259ltm\u0259sini\u0131 s\u00f6yl\u0259di. Naman\u0131n \u00fc\u00e7 d\u0259n\u0259 o\u011flu vard\u0131. O\u011fullar\u0131na g\u0259mini in\u015fa etm\u0259l\u0259rini s\u00f6yldi v\u0259 \u00dclgenin \u00f6yr\u0259tdiyi \u015f\u0259kild\u0259 bir g\u0259mi d\u00fcz\u0259ldildi. \u0130nsanlar v\u0259 hayvanlar g\u0259miy\u0259 al\u0131nd\u0131. G\u00f6y \u00fcz\u00fcn\u00fc sis al\u0131b, yerin alt\u0131ndan sular f\u0131\u015fq\u0131r\u0131na\u011fa ba\u015flad\u0131. G\u00f6y \u00fcz\u00fcnd\u0259n d\u0259 ya\u011fmur ya\u011f\u0131rd\u0131. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra sular \u00e7\u0259kilib, torpaq par\u00e7alar\u0131 su \u00fcz\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. N\u0259hay\u0259t g\u0259mi bir da\u011f\u0131n t\u0259p\u0259sind\u0259 oturdu. Suyun d\u0259rinliyini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Nama quz\u011fun, qarga v\u0259 sa\u011fsa\u011fan\u0131 g\u00f6nd\u0259rdi, f\u0259q\u0259t bunlar d\u00f6nm\u0259di. Bundan sonra g\u00f6y\u0259r\u00e7ini yollad\u0131 v\u0259 g\u00f6y\u0259r\u00e7in dimdiyind\u0259 bir budaq il\u0259 geri d\u00f6nd\u00fc. Nama daha \u00f6nc\u0259 g\u00f6nd\u0259rdikl\u0259rini g\u00f6r\u00fcb g\u00f6rm\u0259di\u011fini g\u00f6y\u0259r\u00e7in\u0259 sordu. G\u00f6y\u0259r\u00e7in \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn d\u0259 bir le\u015f\u0259 qonub dimdikl\u0259diyini s\u00f6yl\u0259di. Nama onlara qiyam\u0259t\u0259 q\u0259d\u0259r &#171;le\u015f il\u0259 b\u0259sl\u0259nsinl\u0259r&#187;- dey\u0259 b\u0259d dua etdi.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/arxiv\/www.fedai.az\/www.fedai.az\/i.hizliresim.com\/1Gb9GY.png\" alt=\"TUFAN HAQQINDA R\u018fVAY\u018fTL\u018fR\u0130 SAM\u0130L\u018fR T\u00dcRKL\u018fRD\u018fN G\u00d6T\u00dcR\u00dcBL\u018fR\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Tufandan sonra Nama, Yay\u0131k Xan ad\u0131yla Tanr\u0131lar aras\u0131na girdi. Bir ba\u015fqa Altay r\u0259vayy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, yer yarad\u0131lmadan \u00f6nc\u0259 su vard\u0131. \u00dclgen bir g\u00fcn suya baxark\u0259n, \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00fcz\u0259n bir torpaq par\u00e7as\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Bu topra\u011f\u0131n insan v\u00fccuduna b\u0259nz\u0259y\u0259n bir g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc vard\u0131 v\u0259 buna &#171;ki\u015fi olsun&#187; dedi. Torpaq da d\u0259rhal insan oldu. \u00dclgen buna Erlik ad\u0131n\u0131 verdi. Erlik bir m\u00fcdd\u0259t ke\u00e7tikd\u0259n sonra, Ulgend\u0259n daha b\u00f6y\u00fck v\u0259 q\u00fcdr\u0259tli olmaq ist\u0259di. N\u0259hay\u0259t \u00dclgen\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n oldu. Insanlar da a\u011fac buda\u011f\u0131ndaki meyv\u0259l\u0259r kimi bitdi. Buradan \u0259ski T\u00fcrk inanc\u0131nda mevcud madd\u0259l\u0259r\u0259 \u015f\u0259kil verm\u0259nin oldu\u011fu a\u00e7\u0131qca ortaya \u00e7\u0131xmaqdad\u0131r. F\u0259q\u0259t &#171;yoxdan var etm\u0259&#187; is\u0259, h\u0259r halda Sami dinl\u0259rd\u0259n ke\u00e7mi\u015f olmal\u0131d\u0131r&#187;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/arxiv\/www.fedai.az\/www.fedai.az\/i.hizliresim.com\/OybWoP.png\" alt=\"TUFAN HAQQINDA R\u018fVAY\u018fTL\u018fR\u0130 SAM\u0130L\u018fR T\u00dcRKL\u018fRD\u018fN G\u00d6T\u00dcR\u00dcBL\u018fR\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bu teoloji yaran\u0131\u015f \u0259fsan\u0259l\u0259rinin eyni bir k\u00f6kd\u0259n olmalar\u0131n\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f elm s\u00fcbuta yetirm\u0259kd\u0259dir. Saxa t\u00fcrkl\u0259ri sami dinl\u0259rind\u0259n tam k\u0259nar qalm\u0131\u015f bir toplum olmas\u0131 h\u0259r k\u0259s\u0259 b\u0259llidir. Bu &#171;Tufan r\u0259vay\u0259tinin&#187; t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n qeyri mill\u0259tl\u0259r\u0259 ke\u00e7m\u0259sini da\u015flar \u00fcz\u0259rind\u0259 oyulmu\u015f g\u0259mi r\u0259sml\u0259ri v\u0259 mifik personajlar\u0131n etimoloji c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259ski t\u00fcrk dilind\u0259 yozulmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn variantlar\u0131 bir daha s\u00fcbut edir. \u00c7ox g\u00fcman ki, sami tayfalar\u0131 bu mifoloji r\u0259vay\u0259tl\u0259ri Sang-igiga (yanl\u0131\u015f olaraq \u015fumer adland\u0131r\u0131l\u0131r) tayfas\u0131ndan \u00f6yr\u0259nmi\u015f v\u0259 e\u015fitmi\u015fl\u0259r. \u00c7\u00fcnki onlara m\u0259xsus \u0259fsan\u0259d\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n personaj Z\u0130USUDRA, Babil t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259 UTNAP\u0130\u015eT\u0130M adland\u0131r\u0131l\u0131r. Utnapi\u015ftim s\u00f6z\u00fcn\u00fc &#171;tufandan x\u0259b\u0259r ver\u0259n&#187; kimi t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259nl\u0259r birincinin \u00fcst\u00fcn\u0259 g\u0259lm\u0259zl\u0259r. \u018fslind\u0259 el\u0259 bu s\u00f6z d\u0259 \u0259ski t\u00fcrkc\u0259 eyni m\u0259nan\u0131 verir. \u018fski t\u00fcrkc\u0259, Z\u0130U- SU, SUDRA- X\u018fB\u018fR VER\u018fN dem\u0259kdir. (&#171;Unudulmu\u015f Turan\u0131n \u00e7\u00f6l \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259ri&#187; Bak\u0131 2006). T\u00fcrkl\u0259rd\u0259n SUDUR, SUDRA ad\u0131 Altun Sudur kimi orta \u0259srl\u0259r\u0259d\u0259k i\u015fl\u0259nib. Hindistana da bu s\u00f6z &#171;sutra&#187; kimi ke\u00e7ib.<br><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/arxiv\/www.fedai.az\/www.fedai.az\/i.hizliresim.com\/4GAdjY.jpg\" alt=\"TUFAN HAQQINDA R\u018fVAY\u018fTL\u018fR\u0130 SAM\u0130L\u018fR T\u00dcRKL\u018fRD\u018fN G\u00d6T\u00dcR\u00dcBL\u018fR\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Bu bax\u0131mdan Hind eposlar\u0131, personajlar\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 iki m\u0259kana i\u015far\u0259t edir: Altaylar v\u0259 Kvaxa\u015ftra dedikl\u0259ri-Midiya. Bu bar\u0259d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k kitab\u0131mda geni\u015f ara\u015fd\u0131rmalar bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 bu q\u0259d\u0259r yet\u0259rlidir. &#171;Ramayana&#187; eposunda g\u0259minin oturdu\u011fu da\u011f\u0131n ad\u0131 Noub\u0259ndxana adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/c8.alamy.com\/comp\/MR4F94\/the-great-flood-illustration-from-the-dore-bible-1866-in-1866-the-french-artist-and-illustrator-gustave-dore-18321883-published-a-series-of-241-wood-engravings-for-a-new-deluxe-edition-of-the-1843-french-translation-of-the-vulgate-bible-popularly-known-as-the-bible-de-tours-this-new-edition-was-known-as-la-grande-bible-de-tours-and-its-illustrations-were-immensely-successful-MR4F94.jpg\" alt=\"The Great Flood, Illustration from the Dore Bible 1866. In 1866 ...\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br><\/p>\n\n\n\n<p>Daha bir astroloji bilgini diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131m ki, b\u00fct\u00fcn teoloji r\u0259vay\u0259tl\u0259r v\u0259 bir \u00e7ox qeyri mifoloji r\u0259vay\u0259tl\u0259r B\u00f6y\u00fck Ay\u0131 B\u00fcrc\u00fcyl\u0259 birba\u015fa \u0259laq\u0259lidir. Bu b\u00fcrc\u00fcn \u0259n parlaq g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc m\u0259kan \u015eimali Az\u0259rbaycan (K\u00fcr-Araz m\u0259d\u0259niyy\u0259ti) v\u0259 Altay \u0259razil\u0259ridir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu     <\/strong>                                                                                                                                                <\/p>\n\n\n\n<p><strong>AVMV\u0130B M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son d\u00f6vrl\u0259r bir \u00e7ox vicdanl\u0131 ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar ilkin m\u00f6vcudlu\u011fun v\u0259 vahid dilin m\u00f6vcud olmas\u0131 n\u0259z\u0259riyy\u0259sini ara\u015fd\u0131raraq t\u00fcrkl\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 dayand\u0131qlar\u0131n\u0131n h\u0259r k\u0259s f\u0259rqind\u0259dir. B\u0259z\u0259n d\u0259 \u00e7oxlar\u0131m\u0131z<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-5590","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5590","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5590"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5590\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5592,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5590\/revisions\/5592"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5590"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5590"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5590"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}