{"id":56144,"date":"2021-12-11T02:06:50","date_gmt":"2021-12-10T22:06:50","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=56144"},"modified":"2021-12-11T02:06:54","modified_gmt":"2021-12-10T22:06:54","slug":"mogollarin-az%c9%99rbaycan-v%c9%99-orta-asiya-uz%c9%99rin%c9%99-yurusl%c9%99rinin-%c9%99sl-s%c9%99b%c9%99bl%c9%99ri-v%c9%99-ya-tarix-t%c9%99krarlanir-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=56144","title":{"rendered":"MO\u011eOLLARIN AZ\u018fRBAYCAN V\u018f ORTA AS\u0130YA \u00dcZ\u018fR\u0130N\u018f Y\u00dcR\u00dc\u015eL\u018fR\u0130N\u0130N \u018fSL S\u018fB\u018fBL\u018fR\u0130 V\u018f YA TAR\u0130X T\u018fKRARLANIR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">IV YAZI<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259ki faktlar \u0259sas\u0131nda<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, \u0259dal\u0259t namin\u0259 onu da vur\u011fulayaq ki, Abbasi x\u0259lif\u0259si \u0259n-Nasir \u00c7ingiz xana m\u0259ktub yaz\u0131b onu m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrkl\u0259r \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma t\u0259hrik etm\u0259s\u0259ydi bel\u0259, Xar\u0259zm\u015fahlar imperiyas\u0131 il\u0259 Yeke Mo\u011fol Ulusu aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259 m\u00fctl\u0259q ba\u015f ver\u0259c\u0259kdi. \u00c7\u00fcnki h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259t yerl\u0259\u015fdiyi co\u011frafi-siyasi m\u0259kan\u0131n \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 v\u0259 t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 tabe olma\u011fa m\u0259cburdur. B\u0259s n\u0259tic\u0259ni nec\u0259, y\u0259ni mo\u011follar\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259sini d\u0259 \u201cal\u0131n yaz\u0131s\u0131\u201d hesab ed\u0259 bil\u0259rikmi? Bu suala q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 yox dem\u0259k olar. Sava\u015f\u0131n taleyin\u0259 hans\u0131 amill\u0259rin t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdiyini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259yiriks\u0259, a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259liyik:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>X\u0259lif\u0259 \u0259n-Nasir \u00c7ingiz xana yaln\u0131z m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rib onu Xar\u0259zm \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u00fccuma t\u0259\u015fviq etm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmi\u015fdi, yoxsa mo\u011follara h\u0259m d\u0259 bu i\u015fd\u0259 k\u00f6m\u0259k g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi? Ax\u0131 \u00c7ingiz xan m\u00fcs\u0259lman deyildi ki, x\u0259lif\u0259nin f\u0259tvas\u0131ndan, bir ka\u011f\u0131z par\u00e7as\u0131na yazd\u0131qlar\u0131ndan ruhlans\u0131n! Ona yaln\u0131z real imkanlara malik olan bir m\u00fctt\u0259fiq laz\u0131m idi;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Xar\u0259zm\u0259 qar\u015f\u0131 apar\u0131lan h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n gedi\u015find\u0259 hans\u0131sa q\u00fcvv\u0259 mo\u011follar\u0131 do\u011fru v\u0259 dol\u011fun k\u0259\u015ffiyyat informasiyas\u0131 il\u0259 t\u0259min etmi\u015f, m\u00fclki \u0259halini v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri ruhdan salan \u015fayi\u0259l\u0259r yaym\u0131\u015f, d\u00fc\u015fm\u0259nin xeyrin\u0259 t\u0259bli\u011fat aparm\u0131\u015fd\u0131. Bu f\u0259aliyy\u0259t kimin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdi? \u2013 \u00c7ingiz xan\u0131n t\u0259b\u0259\u0259liyini q\u0259bul etmi\u015f m\u00fcs\u0259lman uy\u011furlar\u0131n aras\u0131ndan olan tacirl\u0259r v\u0259 s\u0259yyahlar, s\u00f6zs\u00fcz ki, bu missiyan\u0131n&nbsp; \u00f6hd\u0259sind\u0259n tam \u015f\u0259kild\u0259 g\u0259l\u0259 bilm\u0259zdil\u0259r. H\u0259min i\u015fi keyfiyy\u0259tl\u0259 yerin\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn informasiya m\u0259nb\u0259l\u0259ri birba\u015fa r\u0259qibin saray\u0131nda, onun v\u0259zirl\u0259rinin, b\u00f6y\u00fck din xadiml\u0259rinin v\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rinin aras\u0131nda olmal\u0131 idil\u0259r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u00c7ingiz xan\u0131n Orta Asiyan\u0131 c\u0259mi 2 il\u0259 (1219\u20131221) f\u0259th etm\u0259sinin ba\u015fl\u0131ca s\u0259b\u0259bi d\u0259 m\u0259hz budur. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd ed\u0259k ki, mo\u011follar C\u0259nubi \u00c7ini 44 il (1235\u20131279) s\u00fcrm\u00fc\u015f \u015fidd\u0259tli bir m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra istila etmi\u015fdil\u0259r. Onlar \u00e7ox yax\u015f\u0131 b\u0259l\u0259d olduqlar\u0131 \u015eimali \u00c7ini 6 il\u0259 (1209\u20131215) i\u015f\u011fal etmi\u015f, lakin m\u00fcharib\u0259 1234-c\u00fc il\u0259d\u0259k uzanm\u0131\u015fd\u0131. Koreya il\u0259 m\u00fcharib\u0259 28 il (1231\u20131259), Volqa Bulqar\u0131stan\u0131 il\u0259 sava\u015f 10 il (1229\u20131239) \u00e7\u0259kmi\u015fdi. \u018fg\u0259r rus knyazlar\u0131n\u0131n x\u0259yan\u0259ti v\u0259 bulqar t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 arxadan vurduqlar\u0131 z\u0259rb\u0259l\u0259r olmasayd\u0131, Bulqar\u2013Mo\u011fol m\u00fcharib\u0259si, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, daha bir ne\u00e7\u0259 il davam ed\u0259c\u0259kdi. Mo\u011fol ordusu Hindistanda (1221\u20131308), Yavada (1292), Vyetnamda (1257\u20131288) v\u0259 Yaponiyada (1274, 1281) a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r\u0259 u\u011fram\u0131\u015fd\u0131;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-56145\" width=\"914\" height=\"580\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1.jpg 282w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-150x95.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-1-115x73.jpg 115w\" sizes=\"auto, (max-width: 914px) 100vw, 914px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Qeyd.<\/span><\/strong> <em><strong>Bununla yana\u015f\u0131, x\u0259yan\u0259t hallar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 X\u0259lif\u0259 \u0259n-Nasirin t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n aya\u011f\u0131na yazmaq do\u011fru olmazd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259n-N\u0259s\u0259vinin m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, Xar\u0259zm ruhanisi B\u0259dr \u0259d-Din \u0259l-Amid \u00c7ingiz xan\u0131n t\u0259r\u0259fin\u0259 ona g\u00f6r\u0259 ke\u00e7mi\u015fdi ki, onun din xadiml\u0259ri olmu\u015f atas\u0131n\u0131 v\u0259 \u0259misini Xar\u0259zm\u015fah \u018fla\u0259ddin Muh\u0259mm\u0259din \u0259mri il\u0259 edam etmi\u015fdil\u0259r. Amma, s\u00f6zs\u00fcz ki, \u015f\u0259xsi motivl\u0259r \u0259sas\u0131nda d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti bel\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bilm\u0259zdi;<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Xar\u0259zmin bir s\u0131ra istedadl\u0131 s\u0259rk\u0259rd\u0259si v\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi sava\u015f \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 v\u0259 m\u00fcharib\u0259nin gedi\u015find\u0259 ismailil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Abbasil\u0259rin \u0259n yax\u0131n m\u00fctt\u0259fiqi, n\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259rib\u0259 g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, m\u0259hz \u018fl\u0259mutun \u0130smaili imam\u0131 idi. \u018fl\u0259mut ismailil\u0259rinin VI imam\u0131 III H\u0259s\u0259n ibn Muh\u0259mm\u0259d (1210\u20131221) Abbasil\u0259rin hakimiyy\u0259tini h\u0259l\u0259 1211-ci ild\u0259 tan\u0131m\u0131\u015fd\u0131. Bu iki d\u00f6vl\u0259tin ittifaq\u0131 az qala sonad\u0259k (\u0259n az\u0131 1255-ci il\u0259d\u0259k) pozulmam\u0131\u015f, \u0259ksin\u0259, ild\u0259n-il\u0259 daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nmi\u015fdir;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Xar\u0259zmin iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti v\u0259 b\u0259zi qo\u015fun hiss\u0259l\u0259ri he\u00e7 bir m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259d\u0259n t\u0259slim olmu\u015f v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nin t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, S\u0259m\u0259rq\u0259nd \u015f\u0259h\u0259rinin v\u0259 onun qarnizonunun kapitulyasiyas\u0131nda din xadiml\u0259rinin \u201cb\u00f6y\u00fck z\u0259hm\u0259ti\u201d olmu\u015fdu. Xat\u0131rladaq ki, xar\u0259zm\u015fah\u0131n b\u00fct\u00fcn c\u0259hdl\u0259rin\u0259 baxmayaraq \u00f6lk\u0259 ruhanil\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Abbasi x\u0259lif\u0259si \u0259n-Nasiri \u201cm\u00f6minl\u0259rin \u0259miri\u201d hesab edirdi. Lakin x\u0259yan\u0259t v\u0259 qorxaql\u0131q n\u0259 h\u0259min \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin sakinl\u0259rini, n\u0259 d\u0259 silahlar\u0131n\u0131 yer\u0259 qoymu\u015f d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri xilas etmi\u015fdi. Onlar\u0131n dem\u0259k olar ki, ham\u0131s\u0131 ail\u0259l\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 mo\u011follar t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi. \u00c7ingiz xan bu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 yaln\u0131z n\u00fcfuzlu \u015feyxl\u0259rin bir hiss\u0259sin\u0259 v\u0259 s\u0259n\u0259tkarlara aman vermi\u015fdi;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>mo\u011follar \u0130raqdan \u015f\u0259rqd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rin ham\u0131s\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irs\u0259l\u0259r d\u0259, 1237-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f ki\u00e7ik toqqu\u015fma istisna olmaqla, 1256-c\u0131 il\u0259d\u0259k Abbasil\u0259r d\u00f6vl\u0259tin\u0259 h\u00fccum etm\u0259dil\u0259r. Halbuki Ba\u011fdad \u00e7ox z\u0259ngin olmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 z\u0259if v\u0259 k\u00f6m\u0259ksiz idi.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, 1239-cu ild\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran, 1240-c\u0131 ild\u0259 is\u0259 indiki Rusiya torpaqlar\u0131 Yeke Mo\u011fol Ulusuna daxil oldu. Lakin q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra bu imperiya da par\u00e7aland\u0131. \u015eimalda Q\u0131z\u0131l Orda, c\u0259nubda is\u0259 \u0130lxanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri quruldu v\u0259 iki mo\u011fol xanl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda qanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r fasil\u0259l\u0259rl\u0259 1262-ci ild\u0259n 1358-ci il\u0259d\u0259k davam etdi. \u0130ran\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 z\u0259bt etmi\u015f \u018fmir Teymurun 1395-ci ild\u0259 Q\u0131z\u0131l Ordan\u0131 darmada\u011f\u0131n etm\u0259si il\u0259 yeni s\u00fclh d\u00f6vr\u00fc ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc <span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Araz \u015e\u0259hrili<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>IV YAZI \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259ki faktlar \u0259sas\u0131nda B\u00fct\u00fcn bunlarla yana\u015f\u0131, \u0259dal\u0259t namin\u0259 onu da vur\u011fulayaq ki, Abbasi x\u0259lif\u0259si \u0259n-Nasir \u00c7ingiz xana m\u0259ktub<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":56147,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-56144","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56144","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56144"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56144\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56148,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56144\/revisions\/56148"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/56147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56144"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56144"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56144"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}