{"id":5669,"date":"2020-05-09T10:06:32","date_gmt":"2020-05-09T06:06:32","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=5669"},"modified":"2020-05-09T10:06:38","modified_gmt":"2020-05-09T06:06:38","slug":"az%c9%99rbaycan-tarixinin-arasdirilmasinda-nuv%c9%99di-nuhvadi-fenomeni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=5669","title":{"rendered":"AZ\u018fRBAYCAN TAR\u0130X\u0130N\u0130N ARA\u015eDIRILMASINDA N\u00dcV\u018fD\u0130&#8212; NUHVAD\u0130 FENOMEN\u0130"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t31.0-8\/p960x960\/13248580_228863917500036_3364800443946352428_o.jpg?_nc_cat=110&amp;_nc_sid=13bebb&amp;_nc_ohc=4J39OixAPeAAX_IR-2b&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;_nc_tp=6&amp;oh=b3c76a84e31705194b23e22673880718&amp;oe=5ED9FA52\" alt=\"\" width=\"240\" height=\"240\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p> <strong>Ravil Nuhvadili <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ne\u00e7\u0259 ill\u0259rdir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm ki, g\u00f6r\u0259s\u0259n bizim dilimizd\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n &#171;adam&#187; s\u00f6z\u00fc il\u0259 Allahin yaratdi\u011f\u0131 ilk adamla, y\u0259ni H\u0259zr\u0259ti Ad\u0259ml\u0259(\u0259) bir \u0259laq\u0259si varm\u0131? Bu suala cavab verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259myerlim, Amerikada ya\u015fay\u0131b yaradan Tariyel Az\u0259rt\u00fcrk\u00fcn mixi yaz\u0131l\u0131 yarad\u0131\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k laz\u0131m g\u0259lir. S\u0259n dem\u0259 bu sual onu da m\u0259\u015f\u011ful edibmi\u015f. V\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201c\u018fcdad\u201d (Sietl, 1997, 472 s.) adl\u0131 kitab\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 \u0259s\u0259rini t\u0259rc\u00fcm\u0259 etdiyi Babilan t\u00fcrk \u015fairi v\u0259 astronomu 6500 il \u00f6nc\u0259 yaz\u0131b-yaratm\u0131\u015f Enlil \u0130sm\u0259 Da\u011fandan misal g\u0259tirir. O g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan dilinin l\u00fc\u011f\u0259t fondlar\u0131nda adam s\u00f6z\u00fcn\u00fc bizim \u0259r\u0259bd\u0259n aldi\u011f\u0131m\u0131z\u0131 iddia ets\u0259l\u0259r d\u0259, bu s\u00f6z\u00fcn \u0259slind\u0259 t\u00fcrkd\u0259n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi oluruq. H\u0259l\u0259 \u0259r\u0259b v\u0259 fars mill\u0259tl\u0259ri d\u00fcnyada formala\u015fmam\u0131\u015fd\u0131, amma Enlil d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 t\u00fcrk &#171;adam&#187; k\u0259lm\u0259sin\u0259 malik idi. Enlil q\u0259z\u0259ll\u0259rinin birind\u0259 yaz\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u018fkirs\u0259 bir q\u0259l\u0259m ki, adam, n\u0259 ulu necil\u0259m (\u0259kirs\u0259 bir q\u0259l\u0259m\u0259 ki, adam ah n\u0259 ulu n\u0259slin-n\u0259cab\u0259tin \u00f6vlad\u0131d\u0131r o)!<\/p>\n\n\n\n<p>Odur ki, t\u00fcrk dilind\u0259ki adamla H\u0259zr\u0259ti Adam (\u0259) aras\u0131nda m\u00fctl\u0259q \u0259laq\u0259nin oldu\u011funu dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130lk yaratd\u0131\u011f\u0131 b\u0259\u015f\u0259r\u0259 Allah t\u00fcrk dilind\u0259ki Adam ad\u0131n\u0131 da vermi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qalan b\u0259zi suallara cavab verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 do\u011fuldu\u011fum, q\u0259dim tarix\u0259 malik N\u00fcv\u0259di k\u0259ndind\u0259n (Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131 Mehri rayonu&#8212; H.V\u0259liy\u0259 g\u00f6r\u0259 bu ad b\u00f6y\u00fck s\u0259rk\u0259rd\u0259 Cavan\u015firin babas\u0131 Mehran\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r) ba\u015flamaq ist\u0259yir\u0259m. N\u00fcv\u0259di k\u0259ndinin sakinl\u0259rin\u0259 v\u0259 o k\u0259ndi tan\u0131yan adamlara yax\u015f\u0131 m\u0259lumdur ki, k\u0259ndd\u0259 G\u0259mi D\u00fcz\u00fc v\u0259 Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u0130zi deyil\u0259n iki yer var.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259mi D\u00fcz\u00fc k\u0259ndin \u0130ranla(C\u0259nubi Az\u0259rbaycanla) s\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n \u015fimal sahilind\u0259ki d\u00fcz\u0259nlikd\u0259 yerl\u0259\u015fir ( bu \u0259razid\u0259n vaxtil\u0259 Nax\u00e7\u0131vana ged\u0259n d\u0259miryolu ke\u00e7irdi v\u0259 qatar stansiyas\u0131 olsa da, o \u0259raziy\u0259 el aras\u0131nda G\u0259mi D\u00fcz\u00fc deyilirdi).<\/p>\n\n\n\n<p>Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u0130zi k\u0259ndin ortas\u0131ndan ax\u0131b ke\u00e7\u0259n S\u0259l\u0259nc adlanan ki\u00e7ik \u00e7ay\u0131n k\u0259ndd\u0259n xeyli aral\u0131 \u015fimal vadisind\u0259dir. \u00c7ay axar\u0131 boyunca yerd\u0259ki bir qrup sal da\u015f \u00fcstl\u0259rind\u0259 uzanm\u0131\u015f insan\u0131n sald\u0131\u011f\u0131 \u0259b\u0259dilik iz\u0259 deyilirdi Pey\u011f\u0259mb\u0259r izi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259lumat\u0131n davam\u0131 olaraq onu da bildirim ki, \u00e7oxlar\u0131na m\u0259lum olan Nax\u00e7\u0131vandak\u0131 G\u0259mi Qaya da\u011f\u0131, sanki N\u00fcv\u0259did\u0259ki G\u0259mi D\u00fcz\u00fcn\u00fcn tale sirda\u015f\u0131d\u0131r.N\u00fcv\u0259dili m\u0259rhum filoloq, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131, \u015fair H\u0259mz\u0259 V\u0259linin &#171;N\u00fcv\u0259di kitab\u0259l\u0259ri&#187; adl\u0131 tarixi \u0259s\u0259rind\u0259 istinad etdiyi yunan tarix\u00e7isi Plininin(eram\u0131z\u0131n birinci y\u00fcz illiyind\u0259 23\u201479 ill\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r) m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, &#171;Az\u0259rl\u0259r Nuh o\u011flu Yas\u0259fin n\u0259slind\u0259ndir&#187;. &#171;N\u0259slind\u0259ndir&#187; ifad\u0259si AZ\u018fR-l\u0259rin Yas\u0259fin t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri olmay\u0131b, ondan \u0259vv\u0259l m\u00f6vcud olan \u0259cdadlar\u0131m\u0131za aiddir. H\u0259m N\u00fcv\u0259di k\u0259nd \u0259razisind\u0259, h\u0259m d\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda g\u0259mil\u0259rin \u00fczm\u0259sin\u0259 dair n\u0259 indi, n\u0259 d\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r h\u0259r hans\u0131 tarixi m\u0259lumat olmamas\u0131na baxmayaraq, G\u0259mi D\u00fcz\u00fc, Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u0130zi, v\u0259 G\u0259mi Qaya adlar\u0131n\u0131n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r varl\u0131\u011f\u0131 Nuh(\u0259)-dan g\u0259ldiyimizin diri \u015fahidl\u0259ridir. Bu, h\u0259m d\u0259 ulu babalar\u0131m\u0131z\u0131n tarixi yadda\u015flar\u0131n\u0131n itiliyind\u0259n, h\u0259mi\u015f\u0259 ya\u015far\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir.<\/p>\n\n\n\n<p>Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq tam \u0259minlikl\u0259 t\u0259sdiq etm\u0259k olar ki, bu toponiml\u0259r birba\u015fa H\u0259zr\u0259ti Nuhla(\u0259) ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Tariyel Az\u0259rt\u00fcrk Culfadak\u0131 \u0130landa\u011f qayas\u0259thi t\u00fcrkdilli mixi yaz\u0131s\u0131na s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k, s\u00fcbut edir ki, axtar\u0131lanlar\u0131n \u0259ksin\u0259, Nuhun g\u0259misi A\u011fr\u0131 da\u011f\u0131nda deyil, \u0259slind\u0259 Ordubad\u0131n G\u0259miqaya da\u011f\u0131nda quruya \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 A\u011fr\u0131da\u011fda bir \u0259sr boyu apar\u0131lan \u00e7oxsayl\u0131 ekspedisiyalar he\u00e7 bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259mi\u015fdir. \u00c7\u00fcnki g\u0259minin \u00fcnvan\u0131 s\u0259hv sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/image-2.jpeg\" alt=\"AZ\u018fRBAYCAN TAR\u0130X\u0130N\u0130N ARA\u015eDIRILMASINDA N\u00dcV\u018fD\u0130\u2013NUHVAD\u0130 FENOMEN\u0130 ...\" class=\"wp-image-5670\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><em>G\u0259mid\u00fcz\u00fc<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ulu babalar\u0131m\u0131z g\u0259minin d\u00fcz\u0259ldiyi yeri ad\u0131yla biz\u0259 miras qoyublar&#8212;min r\u0259hm\u0259t babalar\u0131m\u0131za!B\u0259\u015f\u0259r tarixind\u0259 v\u0259hyl\u0259, ilk d\u0259f\u0259 d\u00fcz\u0259ldil\u0259n, sonrak\u0131 ya\u015fam \u00fc\u00e7\u00fcn bir c\u00fct ev heyvanlar\u0131 da y\u00fckl\u0259n\u0259n g\u0259mi, uzaq m\u0259saf\u0259y\u0259 \u00fczm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, sad\u0259c\u0259 Allaha v\u0259 onun pe\u011f\u0259mb\u0259ri Nuh(\u0259)-a iman g\u0259tir\u0259nl\u0259rin suda bo\u011fulmaqdan xilas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hz N\u00fcv\u0259di\/Nuhvadi k\u0259ndind\u0259ki G\u0259mi D\u00fcz\u00fcnd\u0259 d\u00fcz\u0259ldidiyin\u0259 \u0259minliyimi ifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, h\u00f6rm\u0259tli Tariyel Az\u0259rt\u00fcrk\u00fcn d\u0259 dig\u0259r a\u00e7\u0131qlamalar\u0131na y\u00fczd\u0259-y\u00fcz qat\u0131l\u0131ram. Bel\u0259 ki, o, m\u0259\u015fhur &#171;Tufan hadis\u0259si&#187; zaman\u0131 Nuhun g\u0259misinin Darvaza adl\u0131 yerd\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k, Nehr\u0259m (Nuhram \u2013 Nuhun ram etdiyi yer kimi de\u015fifre olunur) k\u0259ndini k\u0259sib Nax\u00e7\u0131van\u00e7ay vadisind\u0259 m\u0259sk\u0259n sald\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir. Dr. T. Az\u0259rt\u00fcrk Nax\u00e7\u0131van ad\u0131n\u0131n do\u011frudan da Nuh (\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu iddia edir. O, bunu, b\u0259zil\u0259rinin dediyi kimi Nuh Cahan (&#171;V\u0259t\u0259n s\u0259si&#187; q\u0259zeti, \u018fb\u00fclf\u0259z H\u00fcseynli) deyil, Nuh \u00e7\u0131v an kimi de\u015fifr\u0259 edir. Y\u0259ni, Nuhun ilk d\u0259f\u0259 \u00e7\u0131v \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 m\u0259kan. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, bu a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 h\u0259m ili\u015fib quruda qalm\u0131\u015f g\u0259mini G\u0259mi Qayada \u00e7iv\u0259 ba\u011flamaq kimi, h\u0259m d\u0259 bilavasit\u0259 Nuhun \u00f6z\u00fcn\u00fcn Nax\u00e7\u0131vanda m\u0259sk\u0259n salmas\u0131 kimi d\u0259 anlamaq olar. \u00c7\u0131v \u00e7almaq, h\u0259m d\u0259 xalqda m\u0259sk\u0259n salmaq anlam\u0131nda da i\u015fl\u0259nir. Demirl\u0259rmi m\u0259g\u0259r?: \u201cG\u0259ldi \u00e7ivin yan\u0131mda \u00e7ald\u0131\u201d, y\u0259ni, arzuolunmaz bir \u015f\u0259xsin dig\u0259rinin yan\u0131nda ev, ala\u00e7\u0131q tikm\u0259si, yurd salmas\u0131 zaman\u0131 i\u015fl\u0259dil\u0259n ifad\u0259 m\u0259hz Nax\u00e7\u0131van ad\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir. \u018fn vacib detal is\u0259, Az\u0259rt\u00fcrk\u00fcn fikrinc\u0259, bu yax\u0131nlarda b\u0259rpa edil\u0259n Nuh (\u0259) Pey\u011f\u0259mb\u0259rin, b\u00fct\u00fcn \u015fahidl\u0259rin g\u00f6st\u0259rdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u201cT\u00fcrk \u00fcslubunda\u201d tikilmi\u015f mavzoleyi v\u0259 onun ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 dig\u0259r toponiml\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00fcv\u0259di k\u0259ndi do\u011frudan da h\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n da\u011flarla \u0259hat\u0259 olunmu\u015f vadid\u0259 yerl\u0259\u015fir.M\u0259nim d\u0259 q\u0259natim\u0259 g\u00f6r\u0259 k\u0259ndimizin \u0259sl ad\u0131 m\u0259hz Nuh(\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olub, \u0259slind\u0259 Nuhvadi olmal\u0131d\u0131r. Bunu T. Az\u0259rt\u00fcrk, \u0130landa\u011f qayas\u0259thi yaz\u0131s\u0131 il\u0259 ba\u011fli kitab\u0131n\u0131n \u0259laq\u0259dar f\u0259slind\u0259 d\u0259 qeyd edib. Nuhvadi min ill\u0259r \u0259rzind\u0259 t\u0259l\u0259ff\u00fczd\u0259 ki\u00e7ik fonetik d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011frayaraq indiki N\u00fcv\u0259di \u015f\u0259klin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr.&#187;Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u0130zi&#187; ad\u0131 da Nuhun(\u0259) orada olmas\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259y\u0259n faktd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lh3.googleusercontent.com\/proxy\/1YQUuV8g2Sx4_WC2NOpmV1q8DvawmBmecqHYtSyC1MlllKlUa8u8li50ac357WvkOvcUPjtOCfrqboNgStOa9joL5P_L6rk\" alt=\"AZ\u018fRBAYCAN TAR\u0130X\u0130N\u0130N ARA\u015eDIRILMASINDA N\u00dcV\u018fD\u0130-- NUHVAD\u0130 FENOMEN\u0130 ...\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><em>N\u00fcv\u0259di k\u0259ndinin Qarqarda\u015f\u0131 da\u011f\u0131ndan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259mz\u0259 V\u0259li &#171;N\u00fcv\u0259di kitab\u0259l\u0259ri&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 bizim k\u0259ndd\u0259 Qarqa(r) da\u011f\u0131ndan tap\u0131b 5 il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 oxudu\u011fu da\u015f kitab\u0259l\u0259rd\u0259ki yaz\u0131lara \u0259sas\u0259n bizim xalq\u0131n ad\u0131n\u0131n AZ olmas\u0131, q\u0259dim AZ dilind\u0259 adama AR\/\u018fR deyildiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu iki s\u00f6z\u00fcn birl\u0259\u015fm\u0259si AZ ADAMI, AZ \u0130NSANI m\u0259nas\u0131 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir. BAY&#8212;Z\u018fNG\u0130N,CAN&#8212;V\u018fT\u018fN, YURD dem\u0259kdir. Y\u0259ni H. V\u0259liy\u0259 g\u00f6r\u0259, \u201cAZ\u018fRBAYCAN s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131 AZ ADAMININ Z\u018fNG\u0130N V\u018fT\u018fN\u0130 dem\u0259kdir\u201d. H\u0259min da\u015f yaz\u0131lar\u0131n ikinci s\u0259trinin transkripsiyas\u0131 H. V\u0259lid\u0259 bel\u0259dir:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lh3.googleusercontent.com\/proxy\/Rvj5da12DbIwxe8CnnyOjkyd3Qp1CqHo-69hrPbd0adV9KZix-aRmzYxP-XXQ3pLS5lYvm5KBO4lIGjDNZUPETtpST4bq8Y\" alt=\"AZ\u018fRBAYCAN TAR\u0130X\u0130N\u0130N ARA\u015eDIRILMASINDA N\u00dcV\u018fD\u0130-- NUHVAD\u0130 FENOMEN\u0130 ...\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>&#171;En \u018fR AZ. Ek\u00fc\u00e7 b\u0259k erinc \u018fr Az el&#187;. H. V\u0259linin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda yaz\u0131:&#187;Alis\u0259n (Ulusan) \u018fr Az. B\u0259y \u018fr Az elinin varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6y\u00fcnd\u00fc&#187; anlam\u0131ndad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>H. V\u0259linin &#171;N\u00fcv\u0259di kitab\u0259l\u0259ri&#187;nd\u0259ki h\u0259qiq\u0259t\u0259 aparan t\u0259hlilinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc oldu\u011fu kimi oxucular\u0131n n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>&#187; &#171;O\u011fuz&#187; s\u00f6z\u00fc Orxon-Yenisey abid\u0259l\u0259rind\u0259 \u00fc\u00e7 s\u0259sl\u0259&#8212;O\u011eZ kimi yaz\u0131l\u0131r. Q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 v\u0259 Orxon-Yenisey abid\u0259l\u0259rind\u0259 &#171;z&#187; s\u0259si he\u00e7 vaxt s\u00f6z ba\u015f\u0131nda i\u015fl\u0259nmir, oxunmur. S\u00f6z\u00fcn fonetik t\u0259rkibind\u0259n v\u0259 semantik m\u0259nas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olaraq &#171;z&#187; s\u0259sind\u0259n \u0259vv\u0259l a, e, \u0259 s\u0259sl\u0259rind\u0259n biri oxunur, t\u0259l\u0259ff\u00fcz edilir. Odur ki, &#171;O\u011fuz&#187; s\u00f6z\u00fc \u0259slind\u0259 &#171;O\u011e AZ&#187; v\u0259 ya &#171;OK AZ&#187;d\u0131r.&#187;O\u011e&#187; ta q\u0259dimd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259sil, t\u00f6r\u0259m\u0259, m\u0259nsubluq bildirir.&#187;O\u011f&#187; komponomentinin sonuna s\u00f6zd\u00fcz\u0259ldici &#171;lu&#187; \u015f\u0259kil\u00e7isi art\u0131randa &#171;o\u011flu&#187;, &#171;laq&#187; art\u0131randa is\u0259 &#171;o\u011flaq&#187; al\u0131n\u0131r. &#171;O\u011flu&#187; dey\u0259nd\u0259 bir \u015f\u0259xsin t\u00f6r\u0259m\u0259si, &#171;o\u011flaq&#187; dey\u0259nd\u0259 ke\u00e7inin t\u00f6r\u0259m\u0259si&#8212;ke\u00e7iy\u0259 m\u0259nsublu\u011funu bildirir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 &#171;O\u011e UZ&#187;\/&#187;O\u011e AZ&#187; Az n\u0259sli, Az t\u00f6r\u0259m\u0259si dem\u0259kdir.V\u0259 ya &#171;O\u011fuz&#187; etnominini &#171;OK AZ&#187; kimi q\u0259bul ets\u0259k o da AZ tayfas\u0131, AZ q\u0259bil\u0259si dem\u0259kdir. Q\u0259dim dilimizd\u0259 &#171;ok\/ox&#187; s\u00f6z\u00fc tayfa, q\u0259bil\u0259 m\u0259nas\u0131ndad\u0131r. Bel\u0259likl\u0259,&#187;Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud&#187;da &#171;\u0130\u00e7 O\u011fuza T\u0131\u015f O\u011fuz asi oldu&#187; ifad\u0259sind\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n &#171;\u0130\u00e7 O\u011fuz&#187;lar&#8212;yerli &#171;O\u011e AZ&#187;\/&#187;OK AZ&#187;lar, &#171;T\u0131\u015f O\u011fuz&#187;lar is\u0259, g\u0259lm\u0259 &#171;O\u011e AZ\/OK AZ&#187;lard\u0131r ki, Orta Asiyadan Az\u0259rbaycana y\u00fcr\u00fc\u015f etmi\u015fl\u0259r.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>Dr.T.Az\u0259rt\u00fcrk &#171;Mixi yaz\u0131&#187;lar\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131yla ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqatlar\u0131nda t\u0259xmin\u0259n 4000 il bundan \u00f6nc\u0259 Babild\u0259 Naram Sin adl\u0131 m\u00fc\u0259llifin \u00fc\u00e7 r\u00fcbasind\u0259n birinin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131da deyilir:&#187;\u0130ma (qulluq\u00e7u), i\u00e7, ay\u0131l, ab palil (gurlad\u0131r) arx\u0131m&#187; misras\u0131n-<\/p>\n\n\n\n<p>dak\u0131&#187; ab&#187; s\u00f6z\u00fc q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6z\u00fc olub indiki su s\u00f6z\u00fcn\u00fcn sinonimidir v\u0259 q\u0259dim Az\u0259r-T\u00fcrk dilind\u0259dir he\u00e7 d\u0259 ba\u015fqa dild\u0259n g\u0259lm\u0259 ola bim\u0259z. Bu d\u0259lill\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n H.V\u0259linin &#171;N\u00fcv\u0259di kitab\u0259l\u0259ri&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 Azov d\u0259nizinin AZ-larla ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 d\u00fczd\u00fcr, sad\u0259c\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 d\u00fcz deyil. Bel\u0259ki,OV&#8212;yurd-yuva deyil, OV\/OB\/AB olub, AZOV\/AZOB&#8212;AZ-lar\u0131n suyu dem\u0259kdir (N\u00fcv\u0259di\/Nuhvadi l\u0259hc\u0259sind\u0259 &#171;a&#187; s\u0259si s\u00f6zd\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq &#171;o&#187; kimi, m\u0259s., ab-ob, ab\u0131r-ob\u0131r, abig\u0259rd\u0259n-ob\u0131gardan, ab\u0131-r\u0259ng-ob\u0131r\u0259ng, kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz edilirdi,m\u00fc\u0259llif).Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n,Rusiyan\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259 axan Ob \u00e7ay\u0131 v\u0259 N\u00fcv\u0259did\u0259ki &#171;S\u0259l\u0259nc (fikrimc\u0259, sel l\u0259ng axd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Sell\u0259ng olmal\u0131d\u0131r) \u00e7ay\u0131 il\u0259 Monqolustandak\u0131 Selenqa \u00e7ay\u0131n\u0131n h\u0259mah\u0259ng s\u0259sl\u0259nm\u0259si, ulular\u0131m\u0131z\u0131n oralara q\u0259d\u0259r gedib \u00e7\u0131xmas\u0131na d\u0259lil deyilmi&#187;? H.V\u0259li \u0259s\u0259rind\u0259 ulu babalar\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259raziy\u0259, eyni k\u00f6kd\u0259n olan soylar\u0131na xalq\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131n\u0131 verm\u0259kl\u0259 (m\u0259s.ARAZ cay\u0131, QAFQAZ da\u011f\u0131,QAZB\u018fY (KAZBEK) zirv\u0259si, AZIX (AZ OK\/O\u011e) ma\u011faras\u0131, XAZAR \/ X\u018fZ\u018fR v\u0259 AZOV\/AZOB d\u0259nizi, el\u0259c\u0259 d\u0259 eynisoylu tayfa v\u0259 xalqlar\u0131n m\u0259s., OK\/O\u011e AZ(O\u011eUZ),QAQAUZ, QIRQIZ (Q\u0131rx-OK\/O\u011e\/AZ), QAZ(OK\/O\u011e)AX, \u00d6ZB\u018fK\/ AZBAY v\u0259 s.) h\u0259m b\u00f6y\u00fck, h\u0259m q\u0259dim, h\u0259m d\u0259 yaz\u0131l\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 sahib olmaqla yana\u015f\u0131, b\u00f6y\u00fck co\u011frafi \u0259razid\u0259 d\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131n-dan b\u0259hs edir.H\u0259tta onun fikrinc\u0259 ASIYA\/AZIYA\/AZUYA (AZ-lar\u0131n yurd-yuvas\u0131 dem\u0259kdir) qit\u0259si d\u0259 AZ-larla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kitabda m\u00fc\u0259lif, b\u00f6y\u00fck v\u0259 ulu xalq\u0131m\u0131z\u0131n da\u015f yaz\u0131l\u0131 abid\u0259l\u0259r v\u0259 toponiml\u0259r vasit\u0259sil\u0259 tariximizi ya\u015fad\u0131b biz\u0259 \u00e7atd\u0131rma-s\u0131ndan geni\u015f b\u0259hs edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tanr\u0131n\u0131n Hz.Adama(Ad\u0259m\u0259) b\u0259x\u015f etdiyi h\u0259r \u015feyi \u00f6z ad\u0131yla \u00e7a\u011f\u0131rmaq xisl\u0259tinin s\u00fcbutu kimi h\u0259m Allah t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00f6nd\u0259ril\u0259n dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin (Ad\u0259m, Nuh, Davud, S\u00fcleyman, \u0130dris, \u00dczeyir, Z\u0259k\u0259riyy\u0259, Yaqub, Yusif, X\u0131d\u0131r, \u0130shaq, \u0130brahim, M\u0259h\u0259mm\u0259d(s) v\u0259 s.), h\u0259m d\u0259 Ad\u0259min z\u00f6v-c\u0259si Havvan\u0131n (H\u0259vvan\u0131n) v\u0259 \u0130brahim pey\u011f\u0259mb\u0259rin z\u00f6vc\u0259si Saray\u0131n adlar\u0131\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 Allahdan \u00fcz d\u00f6nd\u0259r\u0259nl\u0259rin Qabil (Ad\u0259m(\u0259)-\u0131n o\u011flu Qabilin qarda\u015f\u0131 Habili \u00f6ld\u00fcrm\u0259si haqda r\u0259vay\u0259t \u00e7oxlar\u0131na m\u0259lumdur), Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fcn v\u0259 &#171;Avesta&#187;s\u0131n\u0131n q\u0259hr\u0259manlar\u0131 \u018fhrim\u0259n v\u0259 H\u00f6rm\u00fcz(d) adlar\u0131n\u0131, h\u0259r k\u0259s\u0259 \u0259m\u0259ll\u0259-rin\u0259 g\u00f6r\u0259 adlar verilm\u0259sini \u00f6z\u00fcnd\u0259 ya\u015fadan &#171;D\u0259d\u0259 Qorqud&#187; dastan\u0131ndak\u0131 Beyr\u0259k, Selcan, M\u0259lik (Q\u0131p\u00e7aq M\u0259lik), Aruz (Alp Aruz), Yal\u00e7\u0131n\/ Yal\u0131nc\u0131q, Az\u0259r-baycan tarixind\u0259 \u0259b\u0259di izl\u0259r qoymu\u015f Bab\u0259kin, X\u0259tainin v\u0259 s. adlar\u0131n\u0131 \u00f6vlad-lar\u0131na qoymaqla tariximizin b\u00fct\u00fcn \u0259n\u0259n\u0259n\u0259l\u0259rini ya\u015fatmalar\u0131n\u0131,h\u0259m\u00e7inin H.V\u0259linin yuxar\u0131dak\u0131 a\u00e7\u0131qlamalar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, Araz v\u0259 K\u00fcr \u00e7aylar\u0131 aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Fizuli rayonunda \u0259n q\u0259dim insan s\u00fcm\u00fckl\u0259ri tap\u0131lan Az\u0131x, \u0259slind\u0259 Az Ok\/AZ O\u011e ma\u011faras\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 verm\u0259k olar.AZ OK&#8212;ADAM ZATINDAN\/AL\u0130 ZATDAN (H\u0259m Qarqar yaz\u0131s\u0131ndak\u0131 &#171;Alis\u0259n-Ulusan ey \u018fR AZ&#187; ifad\u0259si, h\u0259m d\u0259 adam\u0131n, insan\u0131n Ali m\u0259xluq olmas\u0131 bunu s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 \u0259sas verir.\u00c7\u00fcnki bir ulu-sun ad\u0131n\u0131 bildir\u0259n AZ m\u00fctl\u0259q m\u0259na k\u0259sb etm\u0259lidir.) olan tayfa v\u0259 ya AZ O\u011e&#8212;ADAM ZATININ\/ AL\u0130 ZATIN t\u00f6r\u0259m\u0259si kimi de\u015fifr\u0259 etm\u0259k olar. Sual oluna bil\u0259r ki, &#171;AZ O\u011e&#187;-la &#171;O\u011e AZ&#187;-\u0131n f\u0259rqi n\u0259dir? AZ O\u011f daha q\u0259dim, ilkin \u0259cdadlar\u0131m\u0131zd\u0131r, O\u011e AZ onlardan sonrak\u0131 \u0259cdadlar\u0131m\u0131zd\u0131r.Bu g\u00fcnk\u00fc \u018fli V\u0259lio\u011flu&#8212;V\u0259li \u018flio\u011flu, \u0130lham Heyd\u0259ro\u011flu&#8212;Heyd\u0259r \u0130lhamo\u011flu, Fazil Nadiro\u011flu&#8212; Nadir Fazil-o\u011flu v\u0259 s. kimi. Mentalitetd\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259n n\u0259slin davam\u00e7\u0131s\u0131nin o\u011ful olmas\u0131n\u0131, bu t\u0259hlil\u0259rin yaln\u0131z bizim dilimizd\u0259 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq ilk b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vlad\u0131n\u0131n<\/p>\n\n\n\n<p>v\u0259t\u0259ni AZ\u018fRBAYCAN olmas\u0131 h\u0259qiq\u0259t\u0259 uy\u011fundur. Daha sonra Z\u0259ng\u0259zur\/ar ad\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131, Z\u018fNG\u0130(tayfas\u0131) AZ AR (n\u00fcv\u0259dilil\u0259r Az\u0259ri Azar v\u0259 ya Ozar \u00e7a\u011f\u0131rard\u0131lar)&#8212;y\u0259ni Az\u0259rlard\u0259n olan z\u0259ngi tayfas\u0131 dem\u0259kdir. Bu minvalla Z\u0259ngilan&#8212;Z\u0259ngi il\/elinin M\u0259kan\u0131 dem\u0259kdir (m\u00fc\u0259llif).<\/p>\n\n\n\n<p>H.V\u0259linin qarda\u015f\u0131, art\u0131q tan\u0131\u015f oldu\u011funuz, T.Az\u0259rt\u00fcrk tarixd\u0259 &#171;Mixi yaz\u0131-lar\u0131&#187; kimi tan\u0131nan yaz\u0131lar\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur. Maraql\u0131d\u0131r ki, ilk n\u0259tic\u0259l\u0259r sevindirici v\u0259 q\u00fcrurvericidir.Bel\u0259 ki, Tariyel b\u0259y oxudu\u011fu mixi yaz\u0131l\u0131 m\u0259tnl\u0259rin t\u0259miz q\u0259dim Az\u0259rbaycan dilind\u0259 oldu\u011funu isbat edir. Bu yaz\u0131larda Nuhvadi(N\u00fcv\u0259di) l\u0259hc\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n arxaikl\u0259\u015fmi\u015f s\u00f6zl\u0259rin d\u0259 olmas\u0131 (m\u0259s\u0259l\u0259n:pesala,kuka,m\u00fcr\u00fc, mazarat, mixi yaz\u0131l\u0131 m\u0259tnlrd\u0259 N\u00fcv\u0259did\u0259ki kimi \u201co\u201d foneminin olmamas\u0131, \u201cu\u201d s\u0259sinin i\u015fl\u0259dilm\u0259si v\u0259 s.) Tariyel b\u0259yin i\u015fini asanla\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Mixi yaz\u0131lar\u0131n\u0131n ham\u0131s\u0131 \u015faquli formada,\u201cba\u015f\u0131 papaql\u0131\u201d, ucu iti, y\u0259ni m\u0131xab\u0259nz\u0259r formada oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycanda &#171;M\u0131x\u0131 yaz\u0131lar\u0131&#187; ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131r. \u018fg\u0259r elm adamlar\u0131 mixi yaz\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 6000 il,ondan qabaqk\u0131 piktoqramlar\u0131n (\u015f\u0259kil yaz\u0131lar\u0131n) is\u0259 8000 il oldu\u011funu t\u0259sdiq edirl\u0259rs\u0259 v\u0259 bu yaz\u0131larda da Az\u0259rl\u0259rin dili v\u0259 tarixi ya\u015fay\u0131rsa, n\u0259hay\u0259t &#171;M\u0131x\u0131 yaz\u0131lar\u0131ndan&#187; da q\u0259dim yaz\u0131 n\u00fcmun\u0259si elm\u0259 m\u0259lum deyils\u0259, bu fakt\u0131n \u00f6z\u00fc d\u0259 da t\u0259sdiq edir ki, Az\u0259rbaycan \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nidir.<\/p>\n\n\n\n<p>T. Az\u0259rt\u00fcrk\u00fcn oxudu\u011fu m\u0259tnl\u0259r aras\u0131nda \u0130ribunyed\u0259n (\u0130r\u0259van), Xudaf\u0259rind\u0259n (C\u0259nubi Az\u0259rbaycan), \u0130landa\u011f\u0131ndan v\u0259 H\u0259m\u0259dandan tap\u0131lan yaz\u0131lar yer al\u0131r.Bu \u00f6z\u00fc s\u00fcbut edir ki, ulular\u0131m\u0131z t\u0259kc\u0259 Babilanda deyil, h\u0259m d\u0259 bu g\u00fcn bizi g\u0259lm\u0259 sayd\u0131qlar\u0131 Az\u0259rbaycanda da min ill\u0259r \u00f6nc\u0259 ya\u015fay\u0131b yaratm\u0131\u015flar. O, 2014-c\u00fc ild\u0259 Bak\u0131da olark\u0259n&#187;M\u0259d\u0259niyy\u0259t&#187; kanal\u0131nda \u0130lham R\u0259himlinin apard\u0131\u011f\u0131 &#171;S\u0259rb\u0259st s\u00f6hb\u0259t&#187; verili\u015find\u0259 \u0130brahim(\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin (Abraham\u0131n) Az\u0259ri-T\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li oldu\u011fu v\u0259 bu ad\u0131n Ab(a)&#8212;Ata, Ra&#8212;Yol [g\u00f6st\u0259r\u0259n], Ham&#8212;Ham\u0131, y\u0259ni \u201cHam\u0131ya Yol G\u00f6st\u0259r\u0259n Ata\u201d(yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Hz.\u0130brahim X\u0259lilullah\u0131 islamda Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r Atas\u0131 adland\u0131r\u0131rlar) anlam\u0131 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd etdi.&#187; Qurani-K\u0259rimd\u0259&#187; (74-c\u00fc ay\u0259) \u0130brahim pey\u011f\u0259mb\u0259rin atas\u0131n\u0131n (b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 atal\u0131\u011f\u0131n\u0131n) ad\u0131n\u0131n Az\u0259r\/Azar oldu\u011fu qeyd olunur. Bu ad\u0131n da yaln\u0131z biz\u0259 m\u0259xsuslu\u011fu aksiomad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T. Az\u0259r\u00fcrk\u00fcn yaz\u0131l\u0131 d\u0259lill\u0259r \u0259sas\u0131nda s\u00fcbut etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkl\u0259ri mixi yaz\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 vahid mill\u0259t idi. Dil indiki kimi dialekt differensiasiyas\u0131na varmam\u0131\u015fd\u0131.V\u0259 o h\u0259m\u0259n \u0259ski d\u00f6vrd\u0259 y\u0259hudil\u0259rin Babilanda(T. Az\u0259rt\u00fcrk\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u00fcrkc\u0259 Baba \u0130l An &#8212; Baba(Patriarx) \u0130lin(Xalq\u0131n) M\u0259kan\u0131 dem\u0259kdir) ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131 v\u0259 bizim m\u0259d\u0259niyy\u0259timizd\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259ndik-l\u0259rini x\u00fcsusi d\u0259lill\u0259rl\u0259 s\u00fcbut edir. Onun rus v\u0259 ingilis dill\u0259rind\u0259 yeni yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cT\u00fcrk\u00fcn v\u0259 T\u00fcrk Dilinin M\u0259n\u015f\u0259yi\u201d adl\u0131 h\u0259r biri 852 s\u0259hif\u0259lik kitablar\u0131n\u0131n bir f\u0259sli \u201c\u0130ncild\u0259 T\u00fcrkizm\u201d adlan\u0131r. V\u0259 o isbat edir ki, \u0130ncilin ilkin \u201cM\u0259n\u015f\u0259\u201d kitab\u0131n\u0131 y\u0259hudi yazarlar T\u00fcrk\u00fcn gil yaz\u0131l\u0131 m\u0259tnl\u0259rind\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcbl\u0259r.\u201cM\u0259n\u015f\u0259\u201d kitab\u0131 y\u0259hudil\u0259rin \u0130ncild\u0259n qabaq yaratd\u0131qlar\u0131 dig\u0259r iki s\u0259mavi kitablar\u0131nda da var.<\/p>\n\n\n\n<p>Milli bayram\u0131mz olan Bahar(\u0130st\u0259r) bayram\u0131n\u0131n (indiki Novruz bayram\u0131) 6500 il bundan qabaq t\u00fcrkl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n qeyd edildiyini a\u00e7an Az\u0259rt\u00fcrk, bunu tarix\u00f6nc\u0259ki astronom Enlil \u0130sm\u0259nin ekvinoksla (gec\u0259 il\u0259 g\u00fcnd\u00fcz\u00fcn b\u0259rab\u0259rlik<\/p>\n\n\n\n<p>an\u0131) ba\u011fl\u0131 yaz\u0131l\u0131 d\u0259lill\u0259ri il\u0259 t\u0259sdiq edir.Bu bayram\u0131n bir \u00e7ox atributlar\u0131n\u0131n t\u0259kc\u0259 q\u0259dim y\u0259hudil\u0259rin deyil, bir \u00e7ox Avropa xalqalr\u0131n\u0131n da m\u0259i\u015f\u0259tl\u0259rin\u0259 daxil oldu\u011funu x\u00fcsusi vur\u011fulay\u0131r. V\u0259 Bayram\u0131n ne\u00e7\u0259 min ill\u0259r sonra farslar\u0131n t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n m\u0259nims\u0259dikl\u0259rini qeyd edir. Bu c\u00fcr t\u0259kzibedilm\u0259z yeni d\u0259lill\u0259rl\u0259 Tariyel b\u0259y d\u0259 y\u0259hudil\u0259rin bizd\u0259n he\u00e7 d\u0259 q\u0259dim olmad\u0131qlar\u0131 q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lir.<\/p>\n\n\n\n<p>11 iqlim tipind\u0259n 9-una, yeralt\u0131, yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259r\u0259, t\u0259bii yanar od m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 malik, bu g\u00fcn\u0259 kimi &#171;ADAM&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, Yerin c\u0259nn\u0259ti olan Az\u0259rbaycan ilk insanlar\u0131n v\u0259t\u0259nidir.Yunanlar\u0131\u0131n Antik d\u00f6vrd\u0259ki \u015fairi Esxilin &#171;Z\u0259ncirl\u0259nmi\u015f Prometey&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 Prometeyin \u0130nax\u0131n q\u0131z\u0131 \u0130o-ya:&#187;xeyli getdikd\u0259n sonra o da\u011flar\u0131n sultan\u0131 Qafqaza yeti\u015f\u0259rs\u0259n, yamya\u015f\u0131ld\u0131r h\u0259r yan\u0131&#187; misralar\u0131 Qafqaz ad\u0131n\u0131n eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l d\u0259 m\u0259\u015fhur oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131 bu ad\u0131 o da\u011fa ver\u0259n ulu xalq\u0131n olmas\u0131n\u0131 odun m\u0259hz buradan apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da t\u0259sdiql\u0259yir. H\u0259mz\u0259 V\u0259li &#171;N\u00fcv\u0259di kitab\u0259l\u0259ri&#187;nd\u0259 Qafqaz\u0131n \u0259slind\u0259 QAPIAZ, y\u0259ni AZLARIN QAPISI m\u0259nas\u0131n\u0131 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir.M\u0259nim fikrimc\u0259 Ad\u0259md\u0259n t\u00f6r\u0259y\u0259n ilk adamlar AZ OK (Az\u0131x) ma\u011faras\u0131nda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar. O zamanlar h\u0259r hans\u0131 n\u0259qliyyat vasit\u0259si olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 artan n\u0259sil ancaq yax\u0131n \u0259razil\u0259r\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015fl\u0259r. ADAM ZATI v\u0259 ya AL\u0130 ZAT olduqlar\u0131na g\u00f6r\u0259 q\u0131sa olaraq \u00f6zl\u0259rini AZ adland\u0131rm\u0131\u015flar.Yer k\u00fcr\u0259sinin az qala \u0259ks\u0259r hiss\u0259sind\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259r\u0259 \u00f6z adlar\u0131n\u0131 vermi\u015fl\u0259r.Odur ki, AZIYA qit\u0259sinin AZ-larla ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131q. Nuh(\u0259)-\u0131n da m\u0259sk\u0259n sald\u0131\u011f\u0131 Nuhvadi(N\u00fcv\u0259di) k\u0259ndi, q\u0259dim Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 Z\u0259ng\u0259zurda yerl\u0259\u015fdiyini n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq H\u0259zr\u0259ti Ad\u0259m(\u0259)-\u0131n el\u0259 Nuh(\u0259)-\u0131n \u0259cdad\u0131 olmas\u0131 y\u0259qinl\u0259\u015fir. &#171;Qurani K\u0259rim&#187;d\u0259 qeyd edildiyi kimi, H\u0259zr\u0259ti Ad\u0259m(\u0259) 650 il, H\u0259zr\u0259ti Nuh(\u0259) 950 il ya\u015fam\u0131\u015flarsa, Az\u0259rbaycan\u0131n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r diyar\u0131 kimi m\u0259\u015fhur olmas\u0131nda bu amil gend\u0259n g\u0259lm\u0259 faktor deyilmi?<\/p>\n\n\n\n<p>AZ-lar \u0259vv\u0259ll\u0259r piktoqramla (\u015f\u0259killi yaz\u0131larla&#8212;Qobustan qayal\u0131qlar\u0131ndak\u0131na ox\u015far) daha sonra h\u0259rfi yaz\u0131larla (Gil yaz\u0131lar\u0131,M\u0131x\u0131 yaz\u0131lar\u0131, Qarqar yaz\u0131lar\u0131, Orxon-Yenisey yaz\u0131lar\u0131yla) tarixd\u0259 iz qoymu\u015flar. H\u0259zr\u0259ti Ad\u0259m(\u0259)-\u0131 v\u0259 H\u0259vvan\u0131 Allah\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259bul ediriks\u0259, yuxar\u0131da sadalanan faktlara \u0259sas\u0259n, H\u0259zr\u0259ti Nuh(\u0259)-\u0131n zaman\u0131ndak\u0131 tufan v\u0259 g\u0259mi hadis\u0259si \u015f\u0259ksiz h\u0259qiq\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir halda ki, Az\u0259rl\u0259r v\u0259 T\u00fcrkl\u0259r H\u0259zr\u0259ti Nuh(\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin n\u0259slind\u0259ndirl\u0259r, bu fakt\u0131n \u00f6z\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, Yer \u00fcz\u00fcn\u00fc su basark\u0259n Nuhun (\u0259) g\u0259misind\u0259 xilas olan adamlar\u0131n indiki sivilizasiyan\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyduqlar\u0131n\u0131 q\u0259bul ed\u0259k. Bu da bizim Az\u0259rbaycan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 onun \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 haqq\u0131m\u0131z var.Y\u0259ni \u201cD\u00fcnya suqabarmas\u0131\u201d \u00e7\u0259kildikd\u0259n sonra v\u0259t\u0259n\u0259 ba\u011fl\u0131 olan \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n bir hiss\u0259si \u00f6z yurdlar\u0131na qay\u0131tm\u0131\u015flar v\u0259 AZ-lar\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri kimi \u00f6zl\u0259rin\u0259 O\u011eAZ\/O\u011eUZ ad\u0131 ver\u0259r\u0259k tarixd\u0259 iz qoymu\u015flar. V\u0259t\u0259n\u0259,yurda ba\u011fl\u0131l\u0131q bu g\u00fcn d\u0259 bizim qan\u0131m\u0131zdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkoloqlar\u0131n t\u0259dqiqtlar\u0131na \u0259sas\u0259n T\u00dcRK\/T\u00dcR\u00dcK s\u00f6z\u00fc T\u0130RR\u0130K-D\u0130RR\u0130K olub H\u018fYAT,YA\u015eAM m\u0259nas\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r(bu a\u00e7\u0131qlaman\u0131n do\u011frulu\u011funa s\u00fcbut kimi yen\u0259 d\u0259 N\u00fcv\u0259di\/Nuhvadi k\u0259ndinin sakinl\u0259rinin i\u015fl\u0259tdiyi &#171;Gal al-ala verax, birrik-dirrik eleyax&#187; m\u0259s\u0259lini g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar ki, m\u0259nas\u0131 &#171;g\u0259l \u0259l-\u0259l\u0259 ver\u0259k<\/p>\n\n\n\n<p>birlikd\u0259 ya\u015fayaq&#187;d\u0131r) bu da m\u0259nim, Nuhun(\u0259) g\u0259misind\u0259 xilas olanlar\u0131n yeni h\u0259yata ba\u015flamas\u0131 fikril\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. \u00c7ox g\u00fcman ki, Nax\u00e7\u0131vandan\/ Nuh\u00e7ivandan indiki T\u00fcrkiy\u0259nin Anadolu vilay\u0259tin\u0259 \u00fcztutaraq, m\u0259skunla\u015fan \u0259cdadlar\u0131m\u0131z daha \u00e7ox T\u00dcRK ad\u0131yla tan\u0131naraq q\u0259dim Babilistana q\u0259d\u0259r yay\u0131lm\u0131\u015flar. Fikrimc\u0259 bu adlardan biri ke\u00e7mi\u015f tarixi sular alt\u0131nda qalm\u0131\u015f, yaln\u0131z toponiml\u0259r v\u0259 da\u015f yaz\u0131larda ya\u015fayan \u0259cdadlar\u0131m\u0131z olan AZ-lar\/\u018fR AZ-lar\/AZ \u018fR-l\u0259r, dig\u0259ri is\u0259 Nuh(\u0259)-\u0131n g\u0259misind\u0259 xilas olaraq yeni h\u0259yat\u0131n, ya\u015fam\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyan eyni k\u00f6k\u0259, eyni dil\u0259 malik O\u011eAZ\/O\u011eUZ-lar v\u0259 T\u00fcrkl\u0259rdir. M\u0259n \u0259min\u0259m ki, suqabarmas\u0131 \u00e7\u0259kildikd\u0259n sonra g\u0259mid\u0259 xilas olan \u0259cdadlar\u0131m\u0131z \u00f6z do\u011fma yurdlar\u0131na qay\u0131tm\u0131\u015flar. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259ndir ki, bizim insanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti milli kimlikl\u0259rinin AZ\u018fR\u0130 olmas\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r, n\u0259inki T\u00dcRK adland\u0131r\u0131lmas\u0131na. H\u0259qiq\u0259t m\u00fcbahis\u0259 v\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259rl\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r inkar\u00e7\u0131l\u0131qla yox. Adlar\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq AZ\u018fRL\u018fR v\u0259 T\u00dcRKL\u018fR bir atan\u0131n \u00f6vladlar\u0131d\u0131rlar . Onlar\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131rmaq olmaz!<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/image-3.jpeg\" alt=\"AZ\u018fRBAYCAN TAR\u0130X\u0130N\u0130N ARA\u015eDIRILMASINDA N\u00dcV\u018fD\u0130\u2013NUHVAD\u0130 FENOMEN\u0130 ...\" class=\"wp-image-5671\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>N\u0259tic\u0259:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1. N\u00fcv\u0259di k\u0259ndind\u0259ki toponiml\u0259r v\u0259 sakinl\u0259rinin dan\u0131\u015f\u0131q l\u0259hc\u0259si q\u0259dim Az\u0259rbaycan tarixini v\u0259 dilini \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdirirdi (Min t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, indi o torpaqlar ya\u011f\u0131lar\u0131n \u0259sar\u0259tind\u0259dir, sakinl\u0259ri d\u0259 p\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcb, l\u0259hc\u0259 d\u0259 deqradasiyaya u\u011fray\u0131b.)<\/p>\n\n\n\n<p>2. N\u00fcv\u0259di da\u011flar\u0131ndan tap\u0131lan da\u015f abid\u0259l\u0259rd\u0259 bizim kimliyimiz a\u00e7\u0131q sur\u0259td\u0259 g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Sonradan tarixd\u0259 T\u00fcrk kimi iz salan b\u00f6y\u00fck toplumun da ilkin v\u0259t\u0259ninin Az\u0259rbaycan olmas\u0131 t\u0259sdiql\u0259nir.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Pey\u011f\u0259mb\u0259rliyin \u015f\u0259c\u0259r\u0259lik prinsipil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u00fc n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, Ad\u0259m(\u0259)\u0131n, Nuh(\u0259)\u0131n v\u0259 \u0130brahim(\u0259)\u0131n bizim soydan olmas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259rin qan\u0131ndan, M\u0259h\u0259mm\u0259d (s) da olmaqda AZ\u018fR-T\u00dcRK qan\u0131 ax\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p>5. AZ-larla ba\u011fl\u0131 bu q\u0259d\u0259r toponim oldu\u011fu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq bizim \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn z\u0259ngin v\u0259 q\u0259dim tariximizin olmas\u0131 t\u0259sdiqini tap\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>6. D\u00fcnyadak\u0131 b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n formala\u015fmas\u0131nda \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n bu v\u0259 dig\u0259r formada rolu vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yekun n\u0259tic\u0259:&#8212;<strong>\u0130st\u0259r elmi, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 dini m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u0259lumatlar, faktlar Az\u0259rbaycan\u0131n Ad\u0259m \u00f6vlad\u0131n\u0131n be\u015fiyi olmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ravil Nuhvadili Ne\u00e7\u0259 ill\u0259rdir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm ki, g\u00f6r\u0259s\u0259n bizim dilimizd\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n &#171;adam&#187; s\u00f6z\u00fc il\u0259 Allahin yaratdi\u011f\u0131 ilk adamla, y\u0259ni H\u0259zr\u0259ti Ad\u0259ml\u0259(\u0259) bir \u0259laq\u0259si varm\u0131? Bu<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-5669","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5669","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5669"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5669\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5673,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5669\/revisions\/5673"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5669"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5669"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5669"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}