{"id":56798,"date":"2021-12-18T03:13:48","date_gmt":"2021-12-17T23:13:48","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=56798"},"modified":"2021-12-18T03:22:20","modified_gmt":"2021-12-17T23:22:20","slug":"q%c9%99rbi-az%c9%99rbaycana-erm%c9%99nil%c9%99rin-kutl%c9%99vi-axini-v%c9%99-az%c9%99rbaycanlilarin-ilkin-qacqinliq-dovru-xvii-xix-%c9%99srl%c9%99r-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=56798","title":{"rendered":"Q\u018fRB\u0130 AZ\u018fRBAYCANA ERM\u018fN\u0130L\u018fR\u0130N K\u00dcTL\u018fV\u0130 AXINI V\u018f AZ\u018fRBAYCANLILARIN \u0130LK\u0130N QA\u00c7QINLIQ D\u00d6VR\u00dc (XVII-XIX \u018fSRL\u018fR)"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>VAQ\u0130F ARZUMANLI, NAZ\u0130M MUSTAFA<br>&#171;TAR\u0130X\u0130N QARA S\u018fH\u0130F\u018fL\u018fR\u0130: Deportasiya. Soyq\u0131r\u0131m. Qa\u00e7q\u0131nl\u0131q&#187; kitab\u0131ndan al\u0131nt\u0131<br><br>REDAKS\u0130YADAN: Tez-tez e\u015fidirik, yeri g\u0259ldi, g\u0259lm\u0259di, xalq deyir ki, bizim ziyal\u0131m\u0131z yoxdur. H\u0259qiq\u0259tl\u0259ri yazmay\u0131blar ki, bil\u0259k. Amma o yoxlu\u011fun i\u00e7ind\u0259 siz\u0259 laz\u0131m olan bilgil\u0259ri yazanlar da az deyil. Ziyal\u0131n\u0131n i\u015fi yazmaqd\u0131r. Sizin i\u015finizs\u0259 oxuyub n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xartmaqd\u0131r. Lakin bu az yaz\u0131lan\u0131 bel\u0259 oxumursunuz v\u0259 ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 el\u0259 bilirsiniz ki, kims\u0259 yazmay\u0131b. G\u00f6zl\u0259yirsiniz ki, m\u00fcrg\u00fcl\u00fc halda uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131z yerd\u0259 ziyal\u0131 g\u0259lib \u00f6z yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 sizin \u00fc\u00e7\u00fcn oxuyacaq v\u0259 sizin yeriniz\u0259 d\u0259 n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xaracaq. Tan\u0131nm\u0131\u015f iki alimimizin bu kitab\u0131n\u0131 oxuyun v\u0259 \u00e7ox \u015feyl\u0259ri bil\u0259c\u0259ksiniz. Bizim raz\u0131la\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u0259zi m\u0259qamlar olsa da \u00e7ox d\u0259y\u0259rli bir \u0259s\u0259rdir. Z\u0259hm\u0259t olsa da OXUYUN!<br><br>(\u018fvv\u0259li: <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=55135\">https:\/\/fedai.az\/?p=55135<\/a>)<br><br>1747-ci ild\u0259 Nadir \u015faha sui-q\u0259sd edildikd\u0259n sonra, ona m\u0259xsus qiym\u0259tli qa\u015f-da\u015flar\u0131 vaxtil\u0259 \u015fah\u0131n saray\u0131na yol tapm\u0131\u015f erm\u0259ni Lazar o\u011furlay\u0131r. Haz\u0131rda Moskvada \u201cSilahlar palatas\u0131nda\u201d saxlanan, h\u0259cminin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u0259 v\u0259 safl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n \u00e7ox qiym\u0259tli brilyant da\u015f Nadir \u015fah\u0131n x\u0259zin\u0259sind\u0259n o\u011furland\u0131qdan 10-15 il sonra h\u0259\u015ft\u0259rxana g\u0259tirilmi\u015f, sonralar is\u0259 Sankt-Peterburqda ya\u015fayan erm\u0259ni zad\u0259gan\u0131 \u015eafras\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7mi\u015fdi. \u015eafrasdan h\u0259min brilyant\u0131 kollec m\u00fc\u015faviri Lazarevin vasit\u0259\u00e7iliyi il\u0259 \u00e7ox ucuz qiym\u0259t\u0259 (400 min rubla) qraf Q.Orlov x\u0259zin\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn alm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 pasxan\u0131n birinci g\u00fcn\u00fc q\u0131rm\u0131z\u0131 yumurtaya b\u0259nz\u0259r futlyar\u0131n i\u00e7ind\u0259 imperatri\u00e7\u0259 II Yekaterinaya t\u0259qdim etmi\u015fdi. \u015eafras\u0131n qiym\u0259tli brilyant\u0131 ucuz qiym\u0259t\u0259 saraya satmas\u0131 erm\u0259ni bicliyi idi. O, bu g\u00fcz\u0259\u015ftin \u0259v\u0259zind\u0259 imperatri\u00e7\u0259d\u0259n n\u0259sillikc\u0259 Rusiya zad\u0259gan\u0131 titulu alm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min brilyant\u0131n h\u0259cmc\u0259 nisb\u0259t\u0259n balaca ba\u015fqa bir tay\u0131n\u0131 is\u0259 Tiflis erm\u0259nisi knyaz Abamelik \u015f\u0259xs\u0259n imperator Pavel Petrovi\u00e7\u0259 h\u0259diyy\u0259 etmi\u015fdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong> \u0130mperator is\u0259 knyaz Abameliki \u015f\u0259xsi s\u0259yin\u0259 v\u0259 s\u0259daq\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 s\u0259xav\u0259tl\u0259 m\u00fckafatland\u0131rm\u0131\u015f, ona Podolsk quberniyas\u0131nda m\u00fclk baq\u0131\u015flam\u0131\u015f, o\u011flanlar\u0131n\u0131 qvardiyaya q\u0259bul etmi\u015fdi. Sonralar onlardan ikisi general r\u00fctb\u0259si, dig\u0259r \u00fc\u00e7\u00fc is\u0259 \u015ftab zabiti r\u00fctb\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015fdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>M\u00fcxt\u0259lif yollarla y\u00fcks\u0259k h\u0259rbi r\u00fctb\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 etmi\u015f erm\u0259nil\u0259r rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n Zaqafqaziyaya y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc zaman\u0131 ordunun \u00f6n\u00fcnd\u0259 getmi\u015f, Az\u0259rbaycan\u0131n \u015eimal v\u0259 C\u0259nub xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rol oynam\u0131\u015fd\u0131lar. Erm\u0259ni v\u0259 g\u00fcrc\u00fc zabitl\u0259rinin haz\u0131rlanmas\u0131nda Rusiya Nazirl\u0259r Kabinetinin g\u00fcrc\u00fc v\u0259 erm\u0259ni zad\u0259ganlar\u0131n\u0131n u\u015faqlar\u0131n\u0131n kadet korpusuna (orta h\u0259rbi m\u0259kt\u0259b) q\u0259bul edilm\u0259si haqq\u0131nda 1738-ci il 17 aprel tarixli q\u0259rar\u0131n\u0131n m\u00fcst\u0259sna rolu olmu\u015fdu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/EDj2Qq.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-56801\" width=\"915\" height=\"621\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/EDj2Qq.png 600w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/EDj2Qq-300x204.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/EDj2Qq-150x102.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 915px) 100vw, 915px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>1797-ci il oktyabr\u0131n 1-d\u0259 \u00e7ar\u0131n f\u0259rman\u0131 il\u0259 \u0130ranl\u0131 erm\u0259ni m\u0259likl\u0259rinin v\u0259 onlar\u0131n ita\u0259tind\u0259 olan erm\u0259ni \u0259halisinin (2 min n\u0259f\u0259r) \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n t\u0259b\u0259\u0259liyin\u0259 q\u0259bul edilm\u0259si v\u0259 onlar\u0131n Qafqaz x\u0259tti boyunca yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si q\u0259rara al\u0131n\u0131r.<br><br>1799-cu il iyunun 3-d\u0259 Kartli v\u0259 Kaxetiya \u00e7ar\u0131 Georkiy\u0259 \u00fcnvanlanan, \u201cQazax adlanan \u0259razid\u0259 erm\u0259ni m\u0259likl\u0259rini v\u0259 onlar\u0131n ita\u0259tind\u0259 olan erm\u0259nil\u0259ri m\u0259skunla\u015fmaqdan m\u0259hrum etm\u0259m\u0259k\u201d haqda imperator I. Pavel ali f\u0259rman vermi\u015fdi. Rusiyaya \u015e\u0259rqd\u0259 \u00f6z istila\u00e7\u0131l\u0131q niyy\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayan xalqlar\u0131n dilini bil\u0259n m\u00fct\u0259x\u0259ssis-t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7il\u0259r laz\u0131m idi. 1798-ci il iyunun 24-d\u0259 Rusiya Xarici \u0130\u015fl\u0259r Kollekiyas\u0131na f\u0259rman verilmi\u015fdi ki, t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7in, mancur, fars, t\u00fcrk v\u0259 tatar dill\u0259rini \u00f6yr\u0259tm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259r il 5000 rubl v\u0259sait x\u0259rcl\u0259nsin. Bir az \u0259vv\u0259l, 1797-ci il fevral\u0131n 26-da veril\u0259n f\u0259rmanla is\u0259 Xarici \u0130\u015fl\u0259r Kollekiyas\u0131 yan\u0131nda Asiya xalqlar\u0131 il\u0259 i\u015f aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi Departament yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<br><br>Qeyd etdiyimiz kimi, erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq u\u011frunda uzun m\u00fcdd\u0259t g\u0259rgin \u0259m\u0259k s\u0259rf etmi\u015f din xadiml\u0259rind\u0259n biri d\u0259 arxiyepiskop Hovsep Arqutyan \u0130osif Arqutinski Dolqoruki olmu\u015fdur. O, daha bic davranm\u0131\u015f, \u00f6z\u00fcn\u00fc Arki\u015ftil\u0259rin x\u0259l\u0259fi kimi q\u0259l\u0259m\u0259 vermi\u015fdi. Arqutyan h\u0259m\u00e7inin guya erm\u0259ni \u00e7arlar\u0131 zaman\u0131 k\u0259sil\u0259n sikk\u0259l\u0259ri v\u0259 dig\u0259r 17 \u0259d\u0259d sikk\u0259 v\u0259 medallar\u0131 imperator I Pavel\u0259 h\u0259diyy\u0259 edir. \u018fv\u0259zind\u0259 imperator 1890-c\u0131 il yanvar\u0131n 2-d\u0259 ona xeyir-dua verir. Mart\u0131n 22-d\u0259 Hovsen Arqutyan knyaz \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, iyulun 28-d\u0259 E\u00e7mi\u0259dzin kils\u0259sinin ali patriarx\u0131, oktyabr\u0131n 30-da is\u0259 b\u00fct\u00fcn erm\u0259nil\u0259rin katalikosu t\u0259sdiq edilir. Ona imperatorun f\u0259rman\u0131 il\u0259 1000 rubl h\u0259cmind\u0259 illik maa\u015f v\u0259 \u00f6m\u00fcrl\u00fck t\u0259qa\u00fcd t\u0259yin edilir.E\u00e7mi\u0259dzin\u0259 gedib \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi m\u00fc\u015fayi\u0259t\u00e7i d\u0259st\u0259 v\u0259 1000 rubl yol x\u0259rci ayr\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131 \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan o\u011fuz boylar\u0131 VII \u0259srd\u0259n etibar\u0259n islam dinini q\u0259bul etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131qlar\u0131ndan, erm\u0259nil\u0259r t\u0259dric\u0259n g\u0259lib E\u00e7miadzin kils\u0259sin\u0259 v\u0259 dig\u0259r kils\u0259l\u0259r\u0259 sahib \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131lar. Matenadaranda saxlanan alq\u0131-satq\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259l\u0259 1431-ci ild\u0259 A\u011fqoyunlu Yaqub pad\u015fah\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si \u018fmir R\u00fcst\u0259m 7 k\u0259ndi (Va\u011far\u015fabad (E\u00e7mi\u0259dzin-\u00dc\u00e7kils\u0259), \u018f\u015ft\u0259r\u0259k, Batrin\u00e7, Noraqavit A\u011funatun Kir\u0259cli v\u0259 Mu\u011fni) katolikos Qriqor Makuluya 530 min T\u0259briz dinar\u0131na satm\u0131\u015fd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259dric\u0259n varlanan erm\u0259ni&nbsp;kils\u0259si v\u0259 m\u00fclk\u0259darlar\u0131 bu minvalla 19-cu \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 60- dan art\u0131q q\u0259dim o\u011fuz ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rin\u0259 sahib olmu\u015fdular. 19-cu \u018fsrin \u0259vv\u0259lind\u0259 Rusiyan\u0131n Zaqafqaziyan\u0131 i\u015fqal etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlara ba\u015flamas\u0131 \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259ni h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259n s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131b \u00e7\u0131xarmaq v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 erm\u0259ni d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131.<br><br>\u0130LK\u0130N QA\u00c7QINLIQ D\u00d6VR\u00dc V\u018f ERM\u018fN\u0130 V\u0130LAY\u018fT\u0130N\u0130N T\u018f\u015eK\u0130L\u0130<br><br>Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandan &#8212; indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin ilkin qa\u00e7q\u0131nl\u0131q d\u00f6vr\u00fc 1801-ci ild\u0259 Rusiyan\u0131n \u015e\u0259rqi G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 ilhaq etm\u0259si v\u0259 bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015e\u0259m\u015f\u0259dil v\u0259 Loru-P\u0259mb\u0259k b\u00f6lg\u0259l\u0259rinin ruslar\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7m\u0259si an\u0131ndan ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>1801-ci il iyulun 13-d\u0259 general-mayor Lazerev Qafqaz qo\u015funlar\u0131n\u0131n komandan\u0131 Knorrinq\u0259 g\u00f6nd\u0259rdiyi raportunda g\u00f6st\u0259rirdi ki, P\u0259mb\u0259k \u0259yal\u0259tinin 14 k\u0259ndind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 5- min \u0259hali b\u00f6lg\u0259ni t\u0259rk ed\u0259r\u0259k \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131 \u0259razisin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flar. Sonralar P\u0259mb\u0259k \u0259yal\u0259ti t\u00fcrkl\u0259rinin bir hiss\u0259si Rusiyan\u0131n ita\u0259tin\u0259 girm\u0259k ist\u0259m\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcsyan etmi\u015f, 1804-c\u00fc ilin iyulunda P\u0259mb\u0259k b\u0259yl\u0259ri R\u0259him b\u0259y v\u0259 S\u0259id b\u0259yin himay\u0259si alt\u0131nda b\u00f6lg\u0259d\u0259n qa\u00e7araq Qars pa\u015fal\u0131\u011f\u0131na s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015fd\u0131lar. Onlar\u0131n geri qaytar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn knyaz Sisianov d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Qars pa\u015fas\u0131 M\u0259mm\u0259d pa\u015faya m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>1804-c\u00fc ilin yaz\u0131nda \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, \u0259razisind\u0259n 2 min erm\u0259ni qa\u00e7araq ruslar\u0131n himay\u0259sin\u0259 ke\u00e7mi\u015f v\u0259 onlar Loru-P\u0259mb\u0259k b\u00f6lg\u0259sind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131lar. H\u0259min il rus qo\u015funlar\u0131 \u015e\u00f6r\u0259yel\u0259 daxil olur. 1805-ci il oktyabr\u0131n 20-d\u0259 \u015e\u00f6r\u0259yel sultan\u0131 Budaqla knyaz Sisianov G\u0259nc\u0259d\u0259 \u015e\u00f6r\u0259yelin \u0259b\u0259di olaraq Rusiyan\u0131n tabeliyin\u0259 ke\u00e7m\u0259si haqq\u0131nda s\u0259n\u0259d imzalay\u0131rlar. M\u0259hz bundan sonra h\u0259min \u0259razid\u0259 ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259rin qa\u00e7q\u0131nl\u0131q d\u00f6vr\u00fc ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/VDjB2P.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-56800\" width=\"913\" height=\"457\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/VDjB2P.png 582w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/VDjB2P-300x150.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/VDjB2P-150x75.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 913px) 100vw, 913px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u015e\u00f6r\u0259yel k\u0259ndl\u0259rinin qarapapaq boyundan olan \u0259halisinin bir hiss\u0259si 1807-ci il rus-t\u00fcrk m\u00fcharib\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 Qars pa\u015fal\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razil\u0259rind\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq tapm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Qarapapaq tayfalar\u0131 f\u00fcrs\u0259t tapan kimi \u0259vv\u0259l\u0259r ya\u015fad\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259r\u0259 h\u00fccum edib erm\u0259nil\u0259ri qovmaq ist\u0259yirdil\u0259r. 1807-ci il avqustun 26-da general Nesvetayev qraf Qudovi\u00e7\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda g\u00f6st\u0259rirdi ki, qarapapaqlar G\u00fcmr\u00fc yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Tapanl\u0131 v\u0259 Qo\u00e7qant k\u0259ndl\u0259rin\u0259 basq\u0131n etmi\u015f, 7 erm\u0259ninin ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259smi\u015fl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Oktyabr\u0131n 29-da g\u00f6nd\u0259ril\u0259n raporta is\u0259 \u015e\u00f6r\u0259yelin yerli sakinl\u0259rind\u0259n 26 ail\u0259nin Qars pa\u015fal\u0131\u011f\u0131na qa\u00e7d\u0131qlar\u0131 qeyd edilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u015e\u0259rqi Anadoluda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131n\u0131 s\u0259brsizlikl\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r. Bayazid pa\u015fal\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r 1806-c\u0131 ilin sentyabr ay\u0131nda Tiflis\u0259 m\u0259ktub g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdil\u0259r ki, rus qo\u015funlar\u0131 \u0130r\u0259van\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259n kimi, 10000 erm\u0259ni h\u0259r \u015feyl\u0259rini at\u0131b g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259r. \u018frzurum erm\u0259nil\u0259rind\u0259n 200 ail\u0259 ruslar\u0131n \u0130r\u0259van\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdikl\u0259rini e\u015fidib h\u0259tta yola d\u00fc\u015f\u00fcbl\u0259rmi\u015f. Onlar Qarsa \u00e7atanda bu x\u0259b\u0259rin yalan oldu\u011funu e\u015fidib, orada g\u00f6zl\u0259m\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015fdular. Eyni zamanda h\u0259min m\u0259ktubda g\u00f6st\u0259rilir ki, \u0130r\u0259van sakinl\u0259rind\u0259n (xanl\u0131\u011f\u0131n \u0259razisind\u0259n) 500 tatar (az\u0259rbaycanl\u0131) ail\u0259si Qarsa k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/b6P9Qn.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-56799\" width=\"920\" height=\"678\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/b6P9Qn.png 448w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/b6P9Qn-300x221.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/b6P9Qn-150x110.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 920px) 100vw, 920px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>Rus qo\u015funlar\u0131 \u015e\u00f6r\u0259yel\u0259 daxil olanad\u0259k sultanl\u0131\u011f\u0131n \u0259razisind\u0259 170-\u0259 yax\u0131n k\u0259nd olmu\u015fdur. 1805-ci ilin statistik m\u0259lumatlar\u0131na g\u00f6r\u0259 is\u0259 \u015e\u00f6r\u0259yeld\u0259 sultan Buda\u011f\u0131n ita\u0259tind\u0259 c\u0259misi 524 ail\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min \u0259razid\u0259 ruslar\u0131n ist\u0259r t\u00fcrkl\u0259rl\u0259, ist\u0259r \u0130r\u0259van xan\u0131n\u0131n, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u0130ran \u015fah\u0131n\u0131n v\u0259li\u0259hdi Abbas Mirz\u0259nin qo\u015funlar\u0131 il\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015e\u00f6r\u0259yelin k\u0259ndl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti xaraba qalm\u0131\u015f, \u0259halisi is\u0259 qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. Sonradan h\u0259min \u0259razid\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n erm\u0259nil\u0259r m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar. Sultan Budaq v\u0259 kapitan C\u0259f\u0259r b\u0259yin 1809-cu ilin dekabr\u0131nda general-mayor Haqverdova yazd\u0131qlar\u0131 \u0259riz\u0259d\u0259 g\u00f6st\u0259rilirdi ki, \u0130ranla m\u00fcharib\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u0259ndl\u0259r da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b xaraba qalm\u0131\u015f v\u0259 b\u00fct\u00fcn \u015e\u00f6r\u0259yel \u0259yal\u0259tind\u0259 \u0441\u0259misi 250 ev qalm\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1813-c\u00fc il oktyabr\u0131n 12-d\u0259 Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda ba\u011flanan G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n \u015e\u0259m\u015f\u0259dil, Loru-P\u0259mb\u0259k v\u0259 \u015e\u00f6r\u0259yel \u0259yal\u0259tl\u0259ri G\u0259n\u0441\u0259, Qaraba\u011f, \u015e\u0259ki, \u015eirvan, Bak\u0131, Quba, D\u0259rb\u0259nd, Tal\u0131\u015f xanl\u0131qlar\u0131 v\u0259 Da\u011f\u0131stan h\u0259mi\u015f\u0259lik Rusiyan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 qat\u0131l\u0131r.<br><br>19-cu \u0259srin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259 \u0130r\u0259van xanl\u0131q\u0131 15 mahaldan &#8212; Q\u0131rxbulaq, Z\u0259ngibasar, G\u0259rnibasar, Vedibasar, \u015e\u0259rur, S\u00fcrm\u0259li, D\u0259r\u0259k\u0259nd-Parcanis, S\u0259\u0259dli, Tal\u0131n, Seyidli-Axsaxl\u0131, S\u0259rdarabad, K\u00f6rp\u00fcbasar, Abaran, D\u0259r\u0259\u00e7i\u00e7\u0259k v\u0259 G\u00f6yc\u0259 mahallar\u0131ndan ibar\u0259t idi.<br><br>(Ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>VAQ\u0130F ARZUMANLI, NAZ\u0130M MUSTAFA&#171;TAR\u0130X\u0130N QARA S\u018fH\u0130F\u018fL\u018fR\u0130: Deportasiya. Soyq\u0131r\u0131m. Qa\u00e7q\u0131nl\u0131q&#187; kitab\u0131ndan al\u0131nt\u0131 REDAKS\u0130YADAN: Tez-tez e\u015fidirik, yeri g\u0259ldi, g\u0259lm\u0259di, xalq deyir ki, bizim ziyal\u0131m\u0131z yoxdur. H\u0259qiq\u0259tl\u0259ri<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":56802,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-56798","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56798","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=56798"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56798\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":56805,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/56798\/revisions\/56805"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/56802"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=56798"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=56798"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=56798"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}