{"id":5736,"date":"2020-05-10T03:42:33","date_gmt":"2020-05-09T23:42:33","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=5736"},"modified":"2020-05-10T03:42:39","modified_gmt":"2020-05-09T23:42:39","slug":"az%c9%99rbaycan-turkc%c9%99sind%c9%99-ilk-kitabi-don-juan-yazib-cap-etdirib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=5736","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 ilk kitab\u0131 Don Juan yaz\u0131b \u00e7ap etdirib"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>M\u0259qal\u0259d\u0259 m\u0259\u015fhur &#171;sevgi oyunbaz\u0131&#187; kimi \u00f6z ad\u0131n\u0131 xristian Don Juan ad\u0131na d\u0259yi\u015f\u0259n v\u0259 ispanlar kimi ruslar aras\u0131nda da m\u0259\u015fhurla\u015fan Oruc b\u0259y Bayatdan s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu \u015f\u0259xs, Madridd\u0259 S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdar\u0131na s\u0259firlik etmi\u015f v\u0259 sonra katolik inanc\u0131n\u0131 q\u0259bul ed\u0259r\u0259k, xristian monarx\u0131n\u0131n xidm\u0259tind\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. <\/strong> <strong>Oruc b\u0259y Bayat iranl\u0131 t\u00fcrk, y\u0259ni az\u0259rbaycanl\u0131 idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hekay\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t \u0259vv\u0259l, XVI \u0259srd\u0259 ba\u015f verib. Bu \u0259srin sonlar\u0131nda, \u0130randa uzun m\u00fcdd\u0259t feodal anarxiyas\u0131ndan sonra, hakimiyy\u0259tin m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259si ba\u015fland\u0131. Onun \u0259sas memar\u0131 S\u0259f\u0259vi \u015fi\u0259 dini t\u0259riq\u0259tin r\u0259hb\u0259ri olan komandan \u015eah \u0130smay\u0131l idi. O, s\u00fcnnilikd\u0259n \u00fcz d\u00f6nd\u0259rdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Osmanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n \u015f\u0259rq\u0259 qovulan Anadolu T\u00fcrkl\u0259rinin birliyin\u0259 g\u00fcv\u0259nirdi. Q\u0259rbd\u0259ki s\u00fcnnil\u0259r il\u0259 \u015e\u0259rqd\u0259ki \u015fi\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u015fidd\u0259tli bir m\u00fcbariz\u0259 gedirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131 il\u0259 S\u0259f\u0259vi imperiyas\u0131 aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rin sonu g\u00f6r\u00fcnm\u00fcrd\u00fc. T\u00fcrkl\u0259r ordunun modernl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 daha erk\u0259n ba\u015flad\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 iranl\u0131lar onlara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u00e7\u0259tin anlar ya\u015fay\u0131rd\u0131lar. \u00d6z ordusunun \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131n\u0131 anlayan \u015eah Abbas, Osmanl\u0131lar\u0131n dig\u0259r \u0259sas r\u0259qibl\u0259ri &#8212; o d\u00f6vrd\u0259 Avropan\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131 idar\u0259 ed\u0259n \u0130span krallar\u0131na s\u0259firl\u0259r g\u00f6nd\u0259rm\u0259y\u0259 q\u0259rar verdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/avatars.mds.yandex.net\/get-zen_doc\/1885164\/pub_5e3015e1d4f07a00aeff7bc2_5e301704f2b23a3873c1d610\/scale_1200\" alt=\"\u0422\u0443\u0440\u0435\u0446\u043a\u0438\u0435 \u043f\u0443\u0448\u043a\u0438 \u043b\u0435\u0433\u043a\u043e \u043e\u0441\u0442\u0430\u043d\u0430\u0432\u043b\u0438\u0432\u0430\u043b\u0438 \u0442\u044e\u0440\u043a\u0441\u043a\u0443\u044e \u043a\u0430\u0432\u0430\u043b\u0435\u0440\u0438\u044e \u0418\u0440\u0430\u043d\u0430\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>M\u0259qs\u0259d\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn iranl\u0131lar uzun bir yol q\u0259t etdil\u0259r: <strong>X\u0259z\u0259r d\u0259nizini bir g\u0259mid\u0259 ke\u00e7dil\u0259r (bu g\u0259mi H\u0259\u015ft\u0259rxan\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda batd\u0131), sonra Volqan\u0131n yuxar\u0131 hiss\u0259sin\u0259 qalxd\u0131lar v\u0259 oradan Moskvaya getdil\u0259r. Boris Qodunovun qonaqp\u0259rv\u0259rliyi v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t ya\u011fan qar s\u0259b\u0259bind\u0259n 5 ay burada qald\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sonra yollar\u0131 Arxangelsk\u0259, oradan da d\u0259niz yolu il\u0259 Elba \u00e7ay\u0131na v\u0259 Almaniyadan ke\u00e7\u0259r\u0259k \u0130taliyaya \u00e7atd\u0131lar, burada Papa raz\u0131l\u0131q verm\u0259yi q\u0259bul etdi. Bundan sonra onlar\u0131n yollar\u0131 Genuyadan o d\u00f6vrd\u0259 kral iqam\u0259tgah\u0131 olan \u0130spaniyan\u0131n Valladolid \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Ziyar\u0259t etdikl\u0259ri h\u0259r d\u00fcny\u0259vi v\u0259 m\u0259n\u0259vi liderl\u0259 birlikd\u0259 \u015eah Abbas\u0131n s\u0259firl\u0259ri osmanl\u0131lara qar\u015f\u0131 ortaq m\u00fcbariz\u0259 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131rd\u0131lar. Lakin bunlardan \u0259n ba\u015fl\u0131cas\u0131 (v\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 sahib olmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan), m\u0259hz \u0130spaniya monarx\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p>III Filip m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259xir\u0259 salmad\u0131 v\u0259 d\u0259rhal bu m\u00fcs\u0259lman h\u0259mkar\u0131 il\u0259 ittifaq m\u00fcqavil\u0259si imzalad\u0131. V\u0259 sonra kral\u0131n i\u015ftirak\u0131yla \u015f\u0259nlikl\u0259r ba\u015flad\u0131. D\u00f6rd s\u0259fir, n\u0259cib ail\u0259d\u0259n olan bu 4 n\u0259f\u0259r t\u00fcrk, \u00f6z missiyalar\u0131n\u0131n yerin\u0259 yetirildikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 sevincl\u0259 bu \u0259yl\u0259nc\u0259l\u0259r\u0259 qo\u015fuldular.<\/p>\n\n\n\n<p>F\u0259rqli \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 aid m\u00fcxt\u0259lif bax\u0131\u015flar var. Lakin mahiyy\u0259t eynidir: s\u0259firlik katibl\u0259rind\u0259n \u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259ri katolikliy\u0259 ke\u00e7m\u0259y\u0259 q\u0259rar veribl\u0259r. Bu, y\u0259qin ki, iranl\u0131lar\u0131n orada oxuduqlar\u0131 bir dini kitab\u0131n t\u0259siri alt\u0131nda ba\u015f vermi\u015fdi. Katolikliyi q\u0259bul etdikl\u0259ri m\u0259rasimd\u0259 \u0130spaniya kral\u0131 v\u0259 krali\u00e7as\u0131 onlar\u0131n xa\u00e7 atalar\u0131 oldular.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/avatars.mds.yandex.net\/get-zen_doc\/1880741\/pub_5e3015e1d4f07a00aeff7bc2_5e3017387749463424e2dd80\/scale_1200\" alt=\"\u0422\u043e \u0441\u0430\u043c\u043e\u0435 \u043f\u043e\u0441\u043e\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u043e\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u015eah Abbas\u0131n el\u00e7il\u0259rinin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 H\u00fcseyn \u018fli Bayat, bu h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00f6z qohumu v\u0259 tabeliyind\u0259 olan 2 n\u0259f\u0259ri \u00f6l\u00fcml\u0259 h\u0259d\u0259l\u0259di. Ancaq yad bir \u00f6lk\u0259d\u0259 bu v\u0259dini yerin\u0259 yetirm\u0259k imkan\u0131 yox idi. Sonda, Afrikadan yan ke\u00e7\u0259r\u0259k \u0130rana yollanan bir g\u0259miyl\u0259 geri d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>Yolda\u015flar\u0131 is\u0259 \u0130span monarx\u0131n\u0131n xidm\u0259tind\u0259 qald\u0131lar. Onlardan \u0259n m\u0259\u015fhuru, xristian olduqdan sonra Don Juan ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015f \u015f\u0259xsdir (v\u0259ftizd\u0259n \u0259vv\u0259l ad\u0131 Oruc b\u0259y Bayat idi). \u00c7ox savadl\u0131, amma \u00e7ox \u00e7\u0131l\u011f\u0131n bir adam idi. H\u0259l\u0259 Romada olark\u0259n, onlar\u0131n h\u0259diyy\u0259l\u0259rini o\u011furlamaqda g\u00fcnahland\u0131rd\u0131qlar\u0131 ingilis diplomat\u0131 Entoni \u015eorley il\u0259 m\u00fcbahis\u0259 etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00fcseyn \u018fli Bayat \u0259g\u0259r bu ittiham\u0131 s\u00fcbuta yetirm\u0259s\u0259ydi \u015eah Abbas t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0259rt \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131lacaqd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>V\u0259ftizd\u0259n sonra Don Juan s\u0259firlikd\u0259ki ke\u00e7mi\u015f h\u0259mkar\u0131 il\u0259 q\u0131l\u0131ncla qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131 v\u0259 qalib g\u0259ldi. \u0130spaniyadak\u0131 h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda \u00e7ox az \u015fey m\u0259lumdur, ancaq onun qad\u0131nlar\u0131n sevimlisi olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 \u0259fsan\u0259l\u0259r sonsuzdur. Fir\u0259ng qad\u0131nlar\u0131n\u0131n onunla yax\u0131n olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131qlar\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u0259 \u0259hvalatlar dola\u015fmaqdad\u0131r. Bu g\u00fcn d\u0259 Don Juan dey\u0259nd\u0259 anlam\u0131n n\u0259 oldu\u011funu h\u0259r k\u0259s bilir. H\u0259m\u00e7inin, v\u0259t\u0259nind\u0259ki q\u00fcvv\u0259l\u0259rin siyasi c\u0259h\u0259td\u0259n yerl\u0259\u015fm\u0259sini \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 izah ed\u0259n bir kitab yazma\u011f\u0131 bacard\u0131, eyni zamanda Asiyadan Avropaya s\u0259yah\u0259tini d\u0259 bu kitabda t\u0259svir etdi. Bu kitab, Az\u0259rbaycan dilind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f (sonradan t\u0259rc\u00fcm\u0259 olunmu\u015f) v\u0259 \u00e7ap yolu il\u0259 n\u0259\u015fr olunan ilk kitabd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/avatars.mds.yandex.net\/get-zen_doc\/1585197\/pub_5e3015e1d4f07a00aeff7bc2_5e3017d33639e600b7f8a2a3\/scale_1200\" alt=\"\u041f\u0435\u0440\u0432\u043e\u0435 \u0438\u0437\u0434\u0430\u043d\u0438\u0435 \u043a\u043d\u0438\u0433\u0438 \u041e\u0440\u0443\u0434\u0436-\u0431\u0435\u043a\u0430. \u041e\u0431\u0440\u0430\u0442\u0438\u0442\u0435 \u0432\u043d\u0438\u043c\u0430\u043d\u0438\u0435: \u0418\u0432\u0430\u043d \u0438\u0437 \u041f\u0435\u0440\u0441\u0438\u0438)))\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>Bundan bir m\u00fcdd\u0259t sonra is\u0259 ke\u00e7mi\u015f dostlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n vuruldu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Fedai.az Ara\u015fd\u0131rma Qrupu<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u0259qal\u0259d\u0259 m\u0259\u015fhur &#171;sevgi oyunbaz\u0131&#187; kimi \u00f6z ad\u0131n\u0131 xristian Don Juan ad\u0131na d\u0259yi\u015f\u0259n v\u0259 ispanlar kimi ruslar aras\u0131nda da m\u0259\u015fhurla\u015fan Oruc b\u0259y Bayatdan s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-5736","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5736","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5736"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5736\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5738,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5736\/revisions\/5738"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5736"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5736"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5736"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}