{"id":57465,"date":"2021-12-25T02:54:58","date_gmt":"2021-12-24T22:54:58","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=57465"},"modified":"2021-12-25T02:57:45","modified_gmt":"2021-12-24T22:57:45","slug":"%c9%99rm%c9%99nsahlar-%c9%99hl%c9%99tsahlar-dovl%c9%99ti-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=57465","title":{"rendered":"\u018frm\u0259n\u015fahlar (\u018fhl\u0259t\u015fahlar) d\u00f6vl\u0259ti"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li: <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=57215\">https:\/\/fedai.az\/?p=57215<\/a>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Qeyd:<\/span><\/strong> <strong>Erm\u0259ni\u015fahil\u0259rin qurucular\u0131 olan S\u00f6km\u0259n el Qutbi ad\u0131 c\u00fcmhuriyy\u0259td\u0259n sonra S\u00f6km\u0259n El Kutbi kimi yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu ad b\u00fct\u00fcn q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Sekman El Qutbi kimi qeyd olunur. Xan\u0259danan\u0131n ad\u0131 S\u00f6kmeno\u011fullar\u0131 deyil, \u015eah-\u0131 \u018frm\u0259n (\u015eah-\u0131 Arman) v\u0259 ya \u018frm\u0259n\u015fah\u00ee (Armen\u015fahlar) kimi xat\u0131rlan\u0131r. Ahlat\u015fahlar ad\u0131 sonradan uydurulmu\u015f bir add\u0131r. \u0130bn K\u0259sir is\u0259 bir-iki yerd\u0259 bu b\u0259ylik haqq\u0131nda qeydl\u0259r edib, ona \u0259h\u0259miyy\u0259t vermir v\u0259 onlar\u0131 Sekman adland\u0131r\u0131r. \u0130bn X\u0259likan bu s\u00fclal\u0259nin \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n b\u0259hs etmir. S\u00fcryani tarix\u00e7i Eb\u00fc&#8217;l Farac, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 S\u00f6km\u0259nin v\u0259 ya Sekman\u0131n ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kmir, \u00e7ox g\u00fcman ki, \u0130bn \u018fsird\u0259n \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat ver\u0259rk\u0259n onlar\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 &#171;Erm\u0259n\u015fah&#187; adland\u0131r\u0131r. Urfal\u0131 erm\u0259ni salnam\u0259\u00e7isi Mateus Sekman\u0131n ad\u0131 b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 az qala h\u0259mi\u015f\u0259 s\u0259hv verm\u0259kl\u0259, h\u0259tta b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 \u201csultan\u201d dey\u0259 ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kir. XIV \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f tunisli tarix\u00e7i \u0130bn H\u0259ldun onu yad ed\u0259rk\u0259n t\u00fcrk olmas\u0131n\u0131 verir. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"724\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0410\u0445\u043b\u0430\u0442-1024x724.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-57467\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0410\u0445\u043b\u0430\u0442-1024x724.png 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0410\u0445\u043b\u0430\u0442-300x212.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0410\u0445\u043b\u0430\u0442-150x106.png 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0410\u0445\u043b\u0430\u0442-768x543.png 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0410\u0445\u043b\u0430\u0442.png 1122w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>B\u0259zil\u0259ri bunu T\u00fcrk S\u0259lcuqlu d\u00f6vl\u0259tinin bir xan\u0259dan\u0131 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 verdiyini yaz\u0131rlar. Y\u0259ni Avrosentrizm bu y\u00f6nd\u0259 d\u0259 bo\u015f durmayaraq, T\u00fcrk xan\u0259danlar\u0131n\u0131 he\u00e7 bir m\u0259nb\u0259y\u0259 \u0259saslanmadan k\u00fcrd, erm\u0259ni adland\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u00c7\u00fcnki onlar\u0131n \u00f6zl\u0259ri v\u0259 n\u00f6k\u0259rl\u0259ri t\u00fcrkl\u0259rin bu \u0259razil\u0259r\u0259 g\u0259lm\u0259 olduqlar\u0131n\u0131 q\u0259bul etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmaqdad\u0131rlar. Eyni oyunlar S\u00f6km\u0259n s\u00fclal\u0259siyl\u0259 d\u0259 oynan\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 onlar\u0131 da yanl\u0131\u015f olaraq S\u0259lah\u0259ddin, \u015e\u0259ddadi v\u0259 R\u0259vvadil\u0259r kimi yanl\u0131\u015f oaraq k\u00fcrd (kurman\u015fi) tayfas\u0131 kimi t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Bu bar\u0259d\u0259 daha sonrak\u0131 b\u00f6l\u00fcml\u0259rd\u0259 b\u0259hs ed\u0259c\u0259yik. \u018fslind\u0259 is\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda ya\u015famaqda olan &#171;Qurdlar-Qurd tayfas\u0131na m\u0259nsub olan S\u00f6km\u0259nl\u0259rin, y\u0259ni \u015eah-i \u018frm\u0259n Sakman \u0259l-Kurdi \u0259l-Qutb\u00ee ad\u0131ndak\u0131 Kurd el\u0259 Qurd tayfas\u0131yla ba\u011fl\u0131d\u0131r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>c) \u018fhm\u0259d (1127):<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130brahimin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra onun yerin\u0259 qarda\u015f\u0131 \u018fhm\u0259d ke\u00e7di, lakin o, c\u0259mi on ay hakimiyy\u0259td\u0259 qald\u0131. \u018fhm\u0259din q\u0131z\u0131 Zeyn\u0259b Xatun Artuklulardan N\u0259cm\u0259ddin Alpi il\u0259 evl\u0259ndi v\u0259 1166-c\u0131 ild\u0259 \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu arada \u0130nan\u00e7 Hatun yenid\u0259n siyasi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131 v\u0259 \u0130brahimin o\u011flu S\u00f6km\u0259ni taxta oturdu. \u0130nanc Xatunun sonsuz hakimiyy\u0259t ehtiraslar\u0131ndan narahat olan d\u00f6vl\u0259t adamlar\u0131 onu \u00f6ld\u00fcr\u0259r\u0259k d\u00f6vl\u0259ti xilas etdil\u0259r (1134).<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>d) D\u00f6vl\u0259t xadimi N\u0259sir\u0259ddin M\u0259h\u0259mm\u0259d S\u00f6km\u0259n (II. S\u00f6km\u0259n) (1128-1185):<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u018fhm\u0259din taxtdan uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra s\u00fclal\u0259y\u0259 d\u00f6vl\u0259t xadimi N\u0259sir\u0259ddin M\u0259h\u0259mm\u0259d S\u00f6km\u0259n (522\/128) ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130raq S\u0259lcuqlu Sultan\u0131 M\u0259sud qarda\u015f\u0131 S\u0259lcuq\u015fa Ahlat, Malazgirt v\u0259 \u0259traf\u0131n\u0131 f\u0259th etdikd\u0259 (532\/1133-38), S\u0259lcuqlular \u018fhl\u0259ti m\u00fchasir\u0259y\u0259 almaq ist\u0259yirdil\u0259r. Lakin he\u00e7 bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259d\u0259n geri qay\u0131td\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>540 (1145)-ci ild\u0259 \u018fhl\u0259t\u015fahlarla Artuqil\u0259r aras\u0131nda sihr vasit\u0259sil\u0259 qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259ri quruldu. S\u00f6km\u0259nd\u0259 \u018frzurumlu m\u0259lik Saltukun q\u0131z\u0131 Sahbanunu evl\u0259ndir\u0259r\u0259k bu iki xan\u0259dan\u0131 bir-birin\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Mosul Atab\u0259yi \u0130mad\u0259ddin Zenginin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Ahlat\u015fah S\u00f6km\u0259n Hizan, M\u0259d\u0259n v\u0259 b\u0259zi dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259ri \u00f6z hakimiyy\u0259ti alt\u0131na ald\u0131. Daha sonra Artuklulardan olan Qara Arslan S\u00f6km\u0259n\u0259 aid olan Malazgirdi i\u015f\u011fal ed\u0259r\u0259k talan etdi. N\u0259cm\u0259ddin Alpi i\u015f\u0259 qar\u0131\u015faraq iki t\u0259r\u0259f aras\u0131nda s\u00fclh ba\u011flad\u0131 (549\/1154).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk h\u00f6kmdarlar\u0131na qar\u015f\u0131 \u00f6z aralar\u0131nda v\u0259 xa\u00e7l\u0131larla d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259k imkan\u0131 \u0259ld\u0259 ed\u0259n g\u00fcrc\u00fcl\u0259r Az\u0259rbaycanda v\u0259 \u015e\u0259rqi Anadoluda b\u0259zi yerl\u0259ri i\u015f\u011fal etdil\u0259r. \u018frzurum m\u0259lik \u0130zz\u0259ddin Saltuk da g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fd\u00fc. Lakin sonradan fidy\u0259 \u00f6d\u0259y\u0259r\u0259k xilas edilib. G\u00fcrc\u00fcl\u0259r Ani i\u015f\u011fal etdikd\u0259 II. S\u00f6kmen, Bitlis \u0259miri To\u011fan Arslan\u0131n o\u011flu \u0130zz\u0259ddin Saltuk v\u0259 Artuqil\u0259rd\u0259n N\u0259cm\u0259ddin Alpi 1161-ci ild\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan s\u0259f\u0259rin\u0259 qat\u0131lma\u011fa q\u0259rar verdil\u0259r. Lakin Alp\u0131 h\u0259l\u0259 qo\u015fula bilm\u0259diyi v\u0259 Saltuk x\u0259b\u0259rsiz getdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn II S\u00f6km\u0259n a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131. Onun \u0259sg\u0259rl\u0259rinin \u00e7oxu \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/images-7-4.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-57466\" width=\"920\" height=\"612\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/images-7-4.jpg 275w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/images-7-4-150x100.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 920px) 100vw, 920px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u0130bnul-Asir qeyd edir ki, bu hadis\u0259d\u0259 d\u00f6rd y\u00fcz s\u00fcvarid\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 kim sa\u011f-salamat geri qay\u0131tmad\u0131. T\u00fcrk q\u00fcvv\u0259l\u0259ri b\u00f6y\u00fck itkil\u0259rl\u0259 geri d\u00f6nd\u00fc v\u0259 II S\u00f6km\u0259n \u0259sirl\u0259ri azad etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00fclli miqdarda pul \u00f6d\u0259m\u0259li oldu. Bu q\u0259l\u0259b\u0259d\u0259n g\u00fcc v\u0259 c\u0259sar\u0259t alan g\u00fcrc\u00fcl\u0259r 1162-ci ild\u0259 Dvini i\u015f\u011fal edib qar\u0259t etdil\u0259r. Dvin v\u0259 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 on min adam\u0131 q\u0131l\u0131ncdan ke\u00e7irdil\u0259r. \u00c7oxlu ki\u015fi v\u0259 qad\u0131nlar\u0131 \u0259sir g\u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Onlar qad\u0131nlar\u0131 soyundurub ayaqyal\u0131n apard\u0131lar. M\u0259scidl\u0259ri, m\u0259b\u0259dl\u0259ri yand\u0131r\u0131b da\u011f\u0131td\u0131lar. H\u0259tta m\u00fcs\u0259lman qad\u0131nlar\u0131n t\u0259qib v\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259y\u0259 m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n g\u00fcrc\u00fc qad\u0131nlar\u0131 bel\u0259 bu v\u0259ziyy\u0259ti etiraz ed\u0259r\u0259k onlar\u0131 geyindir\u0259r\u0259k deyirdil\u0259r: \u201cM\u00fcs\u0259lmanlara, onlar\u0131n qad\u0131nlar\u0131na etdikl\u0259riniz onlar\u0131n da eyni \u015feyi biz\u0259 qar\u015f\u0131 etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdiniz\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259tta g\u00fcrc\u00fc qad\u0131nlar\u0131n\u0131n da \u00fcsyana qalxmas\u0131na s\u0259b\u0259b olan bu z\u00fclm v\u0259 i\u015fg\u0259nc\u0259l\u0259r m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirdi. II S\u00f6km\u0259n, D\u00f6vl\u0259t xadimi, Az\u0259rbaycan patriarx\u0131 \u0130ld\u0259niz v\u0259 \u0130raq S\u0259lcuq sultan\u0131 Arslan\u015fah 1163-c\u00fc ild\u0259 \u0259lli mind\u0259n art\u0131q b\u00f6y\u00fck bir ordu il\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisin\u0259 daxil olaraq \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini qar\u0259t ed\u0259r\u0259k, qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u0131 \u0259sir g\u00f6t\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Bir aya yax\u0131n davam ed\u0259n m\u00fcharib\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r b\u00f6y\u00fck itkil\u0259r verdil\u0259r. T\u00fcrk q\u00fcvv\u0259l\u0259ri islam\u0131 q\u0259bul ed\u0259n, lakin bunu gizl\u0259d\u0259n g\u00fcrc\u00fc \u0259sg\u0259rinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 b\u00f6y\u00fck q\u0259l\u0259b\u0259 qazanaraq z\u0259ngin q\u0259nim\u0259tl\u0259rl\u0259 qay\u0131td\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>S\u00f6km\u0259n Ahlatda m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir m\u0259rasiml\u0259 qar\u015f\u0131land\u0131. Tarix\u00e7il\u0259r bu hadis\u0259ni \u201cg\u00f6rm\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259r bir g\u00fcn\u201d kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verirdil\u0259r. Bu q\u0259l\u0259b\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 T\u00fcrk \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 ziyaf\u0259tl\u0259r verilirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcrc\u00fcl\u0259r n\u00f6vb\u0259ti il \u200b\u200b(1164) yenid\u0259n Aniy\u0259 h\u00fccum etdil\u0259r. Lakin Atab\u0259y \u0130ld\u0259niz g\u0259lib \u015f\u0259h\u0259ri xilas etdi. \u0130ld\u0259niz \u015f\u0259h\u0259rin t\u0259miri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olark\u0259n, G\u0259nc\u0259nin i\u015f\u011fal olundu\u011funu e\u015fidib tez h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7di, lakin \u018fhlatsahlara tabe olan S\u00fcrm\u0259ri \u0259miri \u0130brahim daha \u0259vv\u0259l \u015f\u0259h\u0259ri xilas etmi\u015fdi. T\u00fcrkl\u0259r v\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcharib\u0259l\u0259r fasil\u0259l\u0259rl\u0259 davam edirdi. 1175-ci ild\u0259 Aras d\u00fcz\u00fcnd\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259rl\u0259 m\u00fcharib\u0259 ed\u0259n \u0130ld\u0259niz II S\u00f6kmend\u0259n k\u00f6m\u0259k ist\u0259di. \u0130raq S\u0259lcuqlu Sultan\u0131 Arslan\u015fah da bu q\u00fcvv\u0259l\u0259r\u0259 qo\u015fuldu. M\u00fctt\u0259fiq q\u00fcvv\u0259l\u0259r Axalk\u0259l\u0259k v\u0259 Trialiti qurban verdikd\u0259n sonra Duvin\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259ldil\u0259r. II S\u00f6km\u0259n 1175-ci ild\u0259 \u018fhl\u0259t\u0259 qay\u0131td\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>S\u0259lah\u0259ddin \u018fyyubi Sii-Fatimi xilaf\u0259tin\u0259 son qoyub \u018fyyubil\u0259r d\u00f6vl\u0259tini qurduqdan sonra \u00f6z \u0259razil\u0259rini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k, F\u0259rat v\u0259 D\u0259cl\u0259 vadil\u0259rini \u00f6z torpaqlar\u0131na qatmaq ist\u0259yirdi. Bu v\u0259ziyy\u0259t Mosul atab\u0259yliyi il\u0259 Artuklular \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yaratma\u011fa ba\u015flad\u0131. Ahlat \u015fah\u0131 II S\u00f6km\u0259n, h\u0259m Mosul Atab\u0259yi \u0130zz\u0259ddin M\u0259sudun, h\u0259m d\u0259 Artuklu Kutb\u0259ddin \u0130lqazinin qohumu oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn S\u0259lah\u0259ddini Urfa, S\u0259ruc v\u0259 Nusaybin g\u00f6t\u00fcr\u00fcb Mosula \u00e7atmaqdan \u00e7\u0259kindirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn el\u00e7il\u0259r g\u00f6nd\u0259rdi. Sonda Abbasi x\u0259lif\u0259si Nasir Lidinillah, Az\u0259rbaycan Atab\u0259yi Q\u0131z\u0131l Arslan v\u0259 Seyhus-Suyuh S\u0259dr\u0259ddinl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259r\u0259k onu Mosulun m\u00fchasir\u0259sind\u0259n \u00e7\u0259kindirdi. S\u0259lah\u0259ddin d\u00f6n\u00fcb Sincar\u0131 m\u00fchasir\u0259y\u0259 alanda Atab\u0259y \u0130zz\u0259ddin M\u0259sud yenid\u0259n S\u00f6km\u0259n v\u0259 \u0130lqazid\u0259n k\u00f6m\u0259k ist\u0259di. S\u00f6km\u0259n g\u00f6rk\u0259mli adamlar\u0131ndan Seyf\u0259ddin B\u0259gtimuru g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k m\u00fchasir\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq ist\u0259yirdi. Lakin o, \u018fyyubil\u0259rin ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u015f\u0259rtl\u0259r\u0259 q\u0259z\u0259bl\u0259n\u0259r\u0259k geri qay\u0131td\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/unnamed.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-57468\" width=\"918\" height=\"543\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/unnamed.jpg 512w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/unnamed-300x178.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/unnamed-150x89.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/unnamed-184x109.jpg 184w\" sizes=\"auto, (max-width: 918px) 100vw, 918px\" \/><figcaption>bitlis3<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Bu istiqam\u0259td\u0259 s\u0259yl\u0259rinin n\u0259tic\u0259siz qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n S\u00f6km\u0259n, Kutb\u0259ddin \u0130lqazi v\u0259 Atabey \u0130zz\u0259ddin M\u0259sud \u0259sg\u0259rl\u0259rini toplayaraq Mardinl\u0259 Ko\u00e7hisar aras\u0131ndak\u0131 Harzem k\u0259ndind\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Amma S\u0259lah\u0259ddin Sincar\u0131 tutmu\u015f, oradan Harrana k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015f v\u0259 onlar\u0131n \u0259sg\u0259rl\u0259rini p\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n salm\u0131\u015fd\u0131. Onlar\u0131n \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edib topla\u015fd\u0131qlar\u0131n\u0131 e\u015fidib H\u0259mada olan qarda\u015f\u0131 o\u011flu T\u0259kiy\u00fcddin\u0259 x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259rib onu k\u00f6m\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. T\u0259ki\u0259ddin g\u0259ldi v\u0259 S\u0259lah\u0259ddin\u0259 d\u0259rhal getm\u0259yi t\u00f6vsiy\u0259 etdi. Amma ba\u015fqalar\u0131 ona sakitc\u0259 \u00e7\u0131x\u0131b getm\u0259m\u0259yi s\u00f6yl\u0259di. S\u0259lah\u0259ddin \u00f6z\u00fc getm\u0259yin t\u0259r\u0259fdar\u0131 idi, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 oradan R\u0259sul-Ayn\u0259 getdi. Onun getdiyini e\u015fid\u0259n birl\u0259\u015fmi\u015f q\u00fcvv\u0259l\u0259r da\u011f\u0131l\u0131\u015fd\u0131lar. Ahlat \u015fah S\u00f6km\u0259n \u201c\u018fsg\u0259r y\u0131\u011f\u0131b qay\u0131daca\u011fam\u201d dey\u0259r\u0259k \u018fhl\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131b. Bu arada \u0130zz\u0259ddin v\u0259 Kutb\u0259ddin Mosula getdil\u0259r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n S\u0259lah\u0259ddin yoluna davam ed\u0259r\u0259k Harzemd\u0259 dayanaraq bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn orada g\u00f6zl\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>Ahlat\u0131n z\u0259nginliyi \u0259trafdak\u0131 h\u00f6kmdarlar\u0131n bu \u015f\u0259h\u0259r\u0259 tamah salmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Bunlardan \u0130ld\u0259niz o\u011flu Cahan P\u0259hlivan, S\u0259lah\u0259ddin \u018fyyubi, qarda\u015f\u0131 o\u011flu Takiyy\u00fcddin \u00d6m\u0259r, \u018fyyubi m\u0259lik Mevdud b. Adil v\u0259 S\u0259lcuqlu Tu\u011frul\u015fah\u0131 saya bil\u0259rik. S\u00f6km\u0259nin 1185-ci il iyulun 10-da v\u0259fat etm\u0259si bu h\u00f6kmdarlar\u0131n \u018fhl\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 ambisiyalar\u0131n\u0131 daha da art\u0131rd\u0131. \u00c7\u00fcnki S\u00f6km\u0259n \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra he\u00e7 bir \u00f6vlad qoymam\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 ondan sonra d\u00f6vl\u0259t\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259c\u0259k ba\u015fqa bir xan\u0259dan yox idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>II S\u00f6km\u0259n uzun ill\u0259r h\u00f6kmdarl\u0131q etdi v\u0259 t\u0259xmin\u0259n s\u0259ks\u0259n ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc. B\u00fct\u00fcn \u0259trafdak\u0131 h\u00f6kmdarlar ona h\u00f6rm\u0259t edirdil\u0259r. O, a\u011f\u0131ll\u0131, uzaqg\u00f6r\u0259n v\u0259 \u0259d\u0259bli bir h\u00f6kmdar idi. Xalq da onu sevirdi. Onun c\u0259sar\u0259ti v\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 cihad\u0131 onu xalq\u0131n q\u0259lbind\u0259 taxt-tac hal\u0131na g\u0259tirmi\u015fdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 onun xatir\u0259si uzun m\u00fcdd\u0259t xalq\u0131n q\u0259lbind\u0259 ya\u015fad\u0131. Do\u011frudan da, Ahlat onun hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259n y\u00fcks\u0259k zirv\u0259sin\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>e) Seyf\u0259ddin B\u0259gtimur (1185-1193):<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>II S\u00f6km\u0259nin o\u011flu olmad\u0131\u011f\u0131ndan v\u0259 bu i\u015fi \u00f6hd\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259c\u0259k s\u00fclal\u0259d\u0259n kims\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131ndan xalq\u0131n v\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u0259murlar\u0131n\u0131n xahi\u015fi il\u0259 m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259n B\u0259gtimuru \u00f6vladl\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k d\u00f6vl\u0259tini ona v\u0259siyy\u0259t etdi. Bu v\u0259siyy\u0259t\u0259 uy\u011fun olaraq B\u0259gtimur s\u00fclal\u0259nin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 oldu (1185-1193). S\u0259lah\u0259ddin d\u00f6vl\u0259t adamlar\u0131n\u0131 bir yer\u0259 toplay\u0131b bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 onlarla m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fdi. Onlardan b\u0259zil\u0259ri &#171;\u018fhl\u0259t \u00e7ox m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m v\u0259 z\u0259ngin bir vilay\u0259tdir, indi bax\u0131ms\u0131zd\u0131r&#187; dey\u0259r\u0259k onu Mosulun m\u00fchasir\u0259sind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kib \u018fhl\u0259t\u0259 getm\u0259y\u0259 t\u0259\u015fviq edirdil\u0259r. S\u0259lah\u0259ddin n\u0259 ed\u0259c\u0259yin\u0259 tam q\u0259rar ver\u0259 bilm\u0259di. Bu \u0259snada \u018fhl\u0259tin g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n, \u0259mirl\u0259rind\u0259n v\u0259 camaatdan m\u0259ktublar onu \u018fhl\u0259t\u0259 d\u0259v\u0259t edirdi. \u018fslind\u0259 bu, sad\u0259c\u0259 bir taktika idi. \u00c7\u00fcnki o d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 H\u0259m\u0259dan hakimi \u015e\u0259ms\u0259ddin Pehlivan da g\u00f6z\u00fcn\u00fc \u018fhl\u0259t\u0259 dikmi\u015fdi. Ahlatl\u0131lar S\u0259lah\u0259ddin v\u0259 P\u0259hlivan\u0131 bir-birin\u0259 qar\u015f\u0131 qoyub \u00f6z \u00f6lk\u0259l\u0259rini qorumaq ist\u0259yirdil\u0259r. Vali Davud v\u0259 adamlar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fviqi il\u0259 S\u0259lah\u0259ddin N\u0259sir\u0259ddin M\u0259h\u0259mm\u0259di, M\u00fcz\u0259ff\u0259r\u0259ddini v\u0259 dig\u0259r \u0259mirl\u0259rind\u0259n b\u0259zil\u0259rini \u018fhl\u0259t\u0259 g\u00f6nd\u0259rdi. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00d6z\u00fc d\u0259 Meyyafarikin\u0259 yola d\u00fc\u015fd\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>P\u0259hl\u0259van \u018fhl\u0259t\u0259 g\u0259lib q\u0259rargah\u0131n\u0131 qurmu\u015fdu. N\u0259hay\u0259t, camaat v\u0259 B\u0259gtimur \u018fyyubil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 P\u0259hl\u0259vanla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldil\u0259r. Bu arada S\u0259lah\u0259ddin Meyyafarikini (29 avqust 1185) \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k x\u0259lif\u0259y\u0259 x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k \u018fhlat, Diyarb\u0259kir v\u0259 Mosul \u00fcz\u0259rind\u0259ki h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259sdiql\u0259nm\u0259sini t\u0259l\u0259b edir. B\u0259gtimur P\u0259hlivanla raz\u0131la\u015faraq \u018fhl\u0259tin \u018fyyubil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131. II S\u00f6km\u0259n kimi q\u00fcdr\u0259tli bir h\u00f6kmdardan sonra B\u0259gtimurun \u00f6lk\u0259 idar\u0259sin\u0259 hakim olmas\u0131 Ahlat\u015fahlar \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck xo\u015fb\u0259xtlik idi. Xalq\u0131n d\u0259st\u0259yini v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259tini qazanan B\u0259gtimur, \u018fyyubil\u0259rin \u0259n g\u00fccl\u00fc d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u018fhl\u0259t\u0259 h\u00fccumunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Lakin \u018fyyubil\u0259rd\u0259n olan Takiyy\u00fcddin \u00d6m\u0259r 1191-ci ild\u0259 \u018fhl\u0259t\u015fahlar\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda olan Hanini \u0259l\u0259 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k \u018fhl\u0259t\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015f etdi. O, bir m\u00fcdd\u0259t \u015f\u0259h\u0259ri m\u00fchasir\u0259d\u0259 saxlasa da, he\u00e7 bir n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 etm\u0259d\u0259n oran\u0131 t\u0259rk etm\u0259li oldu. Sonra Malazgirt\u0259 h\u00fccum etdi. Lakin \u018frzurum m\u0259liyi Saltukun q\u0131z\u0131 Mama Xatun \u0259hlat\u015fahlar\u0131n k\u00f6m\u0259yin\u0259 g\u0259ldi v\u0259 Malazgirtin i\u015f\u011fal\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n m\u00fchasir\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t davam etdi v\u0259 Takiyy\u00fcddin 1191-ci ilin oktyabr\u0131nda v\u0259fat ed\u0259nd\u0259 B\u0259gtimur rahat n\u0259f\u0259s ald\u0131. Lakin \u018fyyubil\u0259rin \u018fhl\u0259t\u0259 basq\u0131n etm\u0259k ist\u0259yi S\u0259lah\u0259ddin 1193-c\u00fc ild\u0259 v\u0259fat ed\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r davam etdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"739\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/turkish-cemetery-ahlat-bitlis-province-bitlis-ahlat-seljuk-cemetery-ahlat-tombstones-medieval-islamic-notables-159240629-1024x739.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-57469\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/turkish-cemetery-ahlat-bitlis-province-bitlis-ahlat-seljuk-cemetery-ahlat-tombstones-medieval-islamic-notables-159240629-1024x739.jpg 1024w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/turkish-cemetery-ahlat-bitlis-province-bitlis-ahlat-seljuk-cemetery-ahlat-tombstones-medieval-islamic-notables-159240629-300x217.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/turkish-cemetery-ahlat-bitlis-province-bitlis-ahlat-seljuk-cemetery-ahlat-tombstones-medieval-islamic-notables-159240629-150x108.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/turkish-cemetery-ahlat-bitlis-province-bitlis-ahlat-seljuk-cemetery-ahlat-tombstones-medieval-islamic-notables-159240629-768x554.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/turkish-cemetery-ahlat-bitlis-province-bitlis-ahlat-seljuk-cemetery-ahlat-tombstones-medieval-islamic-notables-159240629-1536x1109.jpg 1536w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/turkish-cemetery-ahlat-bitlis-province-bitlis-ahlat-seljuk-cemetery-ahlat-tombstones-medieval-islamic-notables-159240629.jpg 1600w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>B\u0259gtimur S\u0259lah\u0259ddinin v\u0259fat\u0131n\u0131 e\u015fid\u0259nd\u0259 \u00e7ox sevindi v\u0259 ad\u0131n\u0131 \u0259l-M\u0259lik\u00fc&#8217;l-M\u00fc\u0259zz\u0259m S\u0259lah\u0259ddin \u018fbd\u00fcl\u0259ziz qoydu. Onun bu davran\u0131\u015f\u0131 tarix\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n pisl\u0259nir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259lah\u0259ddinin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Artuklu Yavlak Arslan v\u0259 Mosul Atab\u0259yi \u0130zz\u0259ddin M\u0259sudla anla\u015fan Seyf\u0259ddin B\u0259gtimur Meyyafarikini geri alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fsa da, onun 1193-c\u00fc il may\u0131n 5-d\u0259 v\u0259fat\u0131 il\u0259 bu c\u0259hd yar\u0131m\u00e7\u0131q qald\u0131. B\u0259gtimurun Bat\u0131nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fcn\u0259 dair \u015fayi\u0259l\u0259r yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onun yerin\u0259 tamah salan k\u00fcr\u0259k\u0259ni B\u0259dr\u0259ddin Aksunqur Hezar Dinari t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si d\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130bn \u0259l-\u018fsir\u0259 g\u00f6r\u0259, o, Hezar Dinari t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><br>B\u0259gtimur \u0259dal\u0259tli, t\u0259qval\u0131, s\u0259xav\u0259tli, c\u0259sur v\u0259 \u0259d\u0259bli bir h\u00f6kmdar idi, xeyriyy\u0259\u00e7iliyi v\u0259 xeyirxah i\u015fl\u0259ri sev\u0259r, aliml\u0259ri, yoxsullar\u0131, sufil\u0259ri himay\u0259 edirdi. O, \u00e7oxlu s\u0259d\u0259q\u0259 verir v\u0259 insanlarla \u00e7ox g\u00f6z\u0259l r\u0259ftar edirdi. Erm\u0259ni tarix\u00e7isi Vardan B\u0259gtimur onun Sasun b\u00f6lg\u0259sini d\u0259 f\u0259th etdiyini v\u0259 Takiyy\u00fcddin \u00d6m\u0259rin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra xristianlara qar\u015f\u0131 \u00e7ox yax\u015f\u0131 davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(\u018fvv\u0259li: https:\/\/fedai.az\/?p=57215) Qeyd: Erm\u0259ni\u015fahil\u0259rin qurucular\u0131 olan S\u00f6km\u0259n el Qutbi ad\u0131 c\u00fcmhuriyy\u0259td\u0259n sonra S\u00f6km\u0259n El Kutbi kimi yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu ad b\u00fct\u00fcn q\u0259dim m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Sekman El<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":57470,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-57465","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57465","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=57465"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57465\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":57473,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57465\/revisions\/57473"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/57470"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=57465"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=57465"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=57465"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}