{"id":57943,"date":"2021-12-30T02:22:51","date_gmt":"2021-12-29T22:22:51","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=57943"},"modified":"2021-12-30T02:22:53","modified_gmt":"2021-12-29T22:22:53","slug":"yalan-v%c9%99-h%c9%99qiq%c9%99t","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=57943","title":{"rendered":"YALAN V\u018f H\u018fQ\u0130Q\u018fT!"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">T\u018fKRAR<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>K\u018fLB\u018fC\u018fR, LA\u00c7IN, QUBADLI, Z\u018fNG\u0130LAN, C\u018fBRAYIL RAYONLARININ \u018fRAZ\u0130L\u018fR\u0130 TAR\u0130X\u018fN K\u00dcRD\u00dcSTAN OLMAYIB, BU, B\u0130R ERM\u018fN\u0130 UYDURMASIDIR&#8230;<br><br>H\u00f6rm\u0259tli oxucu, bu m\u00f6vzunun \u015f\u0259rhin\u0259 ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l bildirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, bu m\u0259qal\u0259nin yaz\u0131lmas\u0131nda m\u0259n he\u00e7 bir mill\u0259t\u00e7ilik, milli ayr\u0131-se\u00e7kilik duy\u011fular\u0131n\u0131n v\u0259 bu sayaq adamlar\u0131n t\u0259siri alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259mi\u015f\u0259m. \u018fg\u0259r h\u0259qiq\u0259ti bilm\u0259k ist\u0259yirsinizs\u0259, m\u0259ni q\u0131nasalar da, etiraf etm\u0259liy\u0259m ki, \u015f\u0259xs\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fc mill\u0259t\u00e7i adam hesab etmir\u0259m. M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn milliy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq yax\u015f\u0131 insan se\u00e7imi \u0259sas \u015f\u0259rtdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>M\u0259ni bu m\u00f6vzuya s\u00f6vq ed\u0259n \u0259sas s\u0259b\u0259b \u2013 do\u011fma yurdlar\u0131m\u0131zdan did\u0259rgin d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259n sonra (1992- ci il may) ba\u015f ver\u0259n bir s\u0131ra, \u0259n y\u00fcng\u00fcl halda xo\u015fag\u0259lm\u0259z s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259tl\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 \u201cAyna\u201d q\u0259zetinin 25 avqust 1992-ci il tarixli 44 (116) n\u00f6mr\u0259sind\u0259 d\u0259rc edilmi\u015f, \u201cK\u00fcrd d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin b\u0259rpa edilm\u0259si haqq\u0131nda B\u0259y\u0259nnam\u0259\u201d v\u0259 \u201cK\u00fcrd azadl\u0131q h\u0259r\u0259kat\u0131 komandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n B\u0259y\u0259nat\u0131\u201dnda verilmi\u015f \u201c1. Ke\u00e7mi\u015f Az\u0259rbaycan Sovet Sosialist Respublikas\u0131n\u0131n k\u00fcrd xalq\u0131 K\u0259lb\u0259c\u0259r, La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131, Z\u0259ngilan v\u0259 C\u0259bray\u0131l rayonlar\u0131n\u0131n \u0259razisind\u0259 yegan\u0259 sahibkard\u0131r\u201d fikirl\u0259ri olmu\u015fdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/912532_05.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-57947\" width=\"942\" height=\"541\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>Erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131na qar\u015f\u0131 torpaq iddias\u0131nda oldu\u011fu indiki d\u00f6vrd\u0259 tarix\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131larla bir yerd\u0259 ya\u015fayan v\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 etnik azl\u0131q t\u0259\u015fkil ed\u0259n qarda\u015f Az\u0259rbaycan k\u00fcrdl\u0259rinin (\u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 k\u00fcrdl\u0259rin) bel\u0259 uydurma iddias\u0131, lap onlar\u0131n ad\u0131ndan olsa bel\u0259 anla\u015f\u0131lmazd\u0131r&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Bu \u201cB\u0259yanat\u201dlar\u0131n m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin erm\u0259nil\u0259r olmas\u0131na he\u00e7 bir \u015f\u00fcbh\u0259m olmasa da, onun arxas\u0131nda \u00e7ox m\u0259tl\u0259bl\u0259rin durmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlama\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q, az\u0259rbaycanl\u0131l\u0131q borcu sayd\u0131m.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259qs\u0259dim h\u0259m d\u0259 La\u00e7\u0131n, K\u0259lb\u0259c\u0259r, Qubadl\u0131, qism\u0259n d\u0259 Z\u0259ngilan v\u0259 C\u0259bray\u0131l rayonlar\u0131n\u0131n \u0259halisin\u0259, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, ucdantutma ham\u0131s\u0131na s\u0259hv\u0259n \u201ck\u00fcrd\u201d deyilm\u0259sinin v\u0259 bu \u0259razil\u0259rin yax\u0131n ke\u00e7mi\u015fd\u0259 \u201cK\u00fcrd\u00fcstan\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n subyektiv, siyasi m\u0259qs\u0259dli meyll\u0259rd\u0259n ir\u0259li g\u0259lm\u0259sin\u0259, qeyri-obyektiv fikir olmas\u0131na v\u0259 bundan bir \u00e7ox daxili v\u0259 xarici siyasi q\u00fcvv\u0259l\u0259rin, birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u00f6z m\u0259nafel\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etm\u0259l\u0259rin\u0259, habel\u0259, b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan \u0259halisinin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259 tarix\u0259n formala\u015fm\u0131\u015f yanl\u0131\u015f stereotipl\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259kd\u0259n ibar\u0259tdir. Bu, eyni zamanda h\u0259min rayonlar\u0131n \u0259halisin\u0259 d\u0259 \u00e7ox m\u0259nada bir d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131 g\u0259tir\u0259r&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259min rayonlar\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0259razisind\u0259 ya\u015fayan k\u00fcrdl\u0259rin say\u0131 tarixin h\u0259r bir zaman\u0131nda oradak\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n (t\u00fcrkl\u0259rin) say\u0131ndan \u00e7ox-\u00e7ox az olub. Bu yerl\u0259rin \u0259halisinin ba\u015fdan-ba\u015fa \u201ck\u00fcrd\u201d adland\u0131r\u0131lmas\u0131 tarixi s\u0259hvdir. \u015eimali Az\u0259rbaycan \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 tam daxil olunduqdan (1828- ci il) sonra, 1897-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r (t\u0259xmin\u0259n 70 il) bu tendensiya x\u00fcsusil\u0259 g\u00fccl\u00fc olmu\u015fdur. H\u0259min d\u00f6vr\u0259 m\u0259xsus rusdilli m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 (\u0259sas\u0259n d\u0259 Tiflis n\u0259\u015frl\u0259rind\u0259), ya real tarixi m\u0259lumats\u0131zl\u0131qdan, ya da m\u0259qs\u0259dli olaraq, bu n\u00fcans \u00f6z\u00fcn\u00fc daha qabar\u0131q g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259, \u0259sas\u0259n h\u0259min d\u00f6vrd\u0259ki \u0259sas\u0259n d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131xma yaz\u0131l\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 istinad edilir (Xat\u0131rladaq ki, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u0259sas\u0131n\u0131 torpaq iddialar\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar m\u0259tbuatda g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 da \u00e7ox g\u00fccl\u00fc i\u015f gedirdi. Bunun n\u0259tic\u0259si olaraq h\u0259l\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 m\u0259\u015fhur g\u00fcrc\u00fc yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 \u0130. Q. \u00c7av\u00e7avedze \u201cErm\u0259ni aliml\u0259ri v\u0259 f\u0259ryad ed\u0259n da\u015flar\u201d \u0259s\u0259rini yazm\u0131\u015fd\u0131).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>H\u0259min \u0259razid\u0259 ya\u015fayan \u0259halinin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259tini t\u0259\u015fkil ed\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 (O\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rini) \u201ck\u00fcrd\u201d adland\u0131rmaqda iddial\u0131 olan b\u0259zi k\u00fcrdl\u0259rin v\u0259 bununla raz\u0131la\u015fan dig\u0259rl\u0259rinin bu \u201ctotal k\u00fcrdl\u0259\u015fdirm\u0259\u201d \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 (niyy\u0259tl\u0259ri) onlar\u0131n h\u0259r hans\u0131 gizli bir siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n ba\u015fqa he\u00e7 bir real milli z\u0259min\u0259 malik deyildir. Sonrak\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259rd\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 daha \u0259trafl\u0131 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tiril\u0259c\u0259kdir&#8230;<br><br>QEYD:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>1. M\u00f6vzunun t\u0259rtibind\u0259 \u0259sas\u0259n rus dilli m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 istinad olundu\u011fundan t\u0259rc\u00fcm\u0259 x\u0259talar\u0131na yol verm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259nb\u0259l\u0259r v\u0259 b\u0259zi hallarda ifad\u0259l\u0259r rus dilind\u0259 oldu\u011fu kimi verilmi\u015fdir.<br>2. M\u00f6vzu t\u0259kzib xarakteri da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 tarixi faktlara istinad edilmi\u015fdir.<br><br>Olmu\u015flar\u0131 yada salark\u0259n&#8230;<br><br>Az\u0259rbaycanda bel\u0259 bir m\u0259s\u0259l var: \u201cErm\u0259ni dey\u0259r, m\u00fcs\u0259lman\u0131n sonrak\u0131 a\u011fl\u0131 m\u0259nim olsun\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u201cSonrak\u0131 a\u011fl\u0131n\u201d yadda\u015f\u0131ndan:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Ke\u00e7\u0259n \u0259srin 70- ci ill\u0259rinin ax\u0131r\u0131ndan etibar\u0259n bizim zonada ba\u015fqa rayon v\u0259 respublikalardan \u201ck\u00fcrd t\u0259\u0259s\u00fcbke\u015fl\u0259ri\u201d g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. K\u00fcrdl\u0259rin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda c\u00fcrb\u0259c\u00fcr iddialar qald\u0131r\u0131landa bizim t\u0259r\u0259fimizd\u0259n t\u0259\u0259c\u00fcbl\u0259 qar\u015f\u0131lan\u0131r, bunun hans\u0131 s\u0259b\u0259bd\u0259n edildiyini o zaman he\u00e7 c\u00fcr\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259 bilmirdik. K\u00fcrdl\u0259rin rayonun r\u0259hb\u0259r orqanlar\u0131nda t\u0259msil olunmamalar\u0131, h\u0259tda \u201cs\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmalar\u0131\u201d bar\u0259d\u0259 respublikan\u0131n r\u0259hb\u0259r orqanlar\u0131na, Moskvaya \u015fikay\u0259t m\u0259ktublar\u0131 yaz\u0131l\u0131rd\u0131. Rayon r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n h\u0259r hans\u0131 bir naraz\u0131l\u0131qlar\u0131 yaranan kimi, b\u0259zi k\u00fcrdl\u0259r Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sin\u0259 v\u0259 Nazirl\u0259r Sovetin\u0259 Erm\u0259nistanla birl\u0259\u015fm\u0259k ist\u0259m\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 teleqramlar vururdular&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>(M\u0259lum 1988-ci il hadis\u0259l\u0259rind\u0259n sonra ayd\u0131n oldu ki, b\u00fct\u00fcn bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin ba\u015f m\u00fc\u0259llifi v\u0259 p\u0259rd\u0259arxas\u0131 dirijoru erm\u0259nil\u0259r olmu\u015flar).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>SSR\u0130-nin q\u00fcdr\u0259tli d\u00fcny\u0259vi bir d\u00f6vl\u0259t say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 o d\u00f6vrd\u0259, Sov.\u0130KP MK-n\u0131n \u201cay\u0131q, qay\u011f\u0131ke\u015f\u201d bir orqan kimi \u00f6lk\u0259ni m\u0259har\u0259tl\u0259 idar\u0259 etm\u0259sin\u0259 xalqda g\u00fccl\u00fc fanatik inamda yaranm\u0131\u015f arxay\u0131n\u00e7\u0131l\u0131q, a\u00e7\u0131q des\u0259k, milli ayr\u0131-se\u00e7kilik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 Kommunist Partiyas\u0131n\u0131n v\u0259 onun yerli orqanlar\u0131n\u0131n \u00e7ox ciddi v\u0259 q\u0131sqancl\u0131qla yana\u015fmas\u0131 v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259r k\u0259si, x\u00fcsusil\u0259 partiya \u00fczv\u00fcn\u00fc g\u00f6zl\u0259y\u0259n c\u0259zan\u0131n (siyasi dam\u011fan\u0131n) qorxusu, yuxar\u0131da sadalanan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259r hans\u0131 formada m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 imkan vermirdi. \u018fks\u0259r adamlarda is\u0259 bel\u0259 hallara laqeyd yana\u015fmaq, \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259m\u0259k, \u201cm\u0259n\u0259 n\u0259?\u201d, \u201cs\u0259n\u0259 n\u0259?\u201d psixologiyas\u0131 formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131. 1930-cu ill\u0259rin repressiyalar\u0131n\u0131n \u0259ks-s\u0259das\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 insanlar\u0131n qulaqlar\u0131ndan \u201cs\u0131r\u011fa kimi\u201das\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Bir rus xalq m\u0259s\u0259lind\u0259 deyil\u0259n: \u201c\u043c\u0430\u044f \u0445\u0430\u0442\u0430 c \u043apa\u044f\u201d adamlar\u0131n \u015f\u0259xsi \u015f\u00fcar\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdi. He\u00e7 kim \u201ca\u011fr\u0131maz ba\u015f\u0131na duz ba\u011flamaq\u201c ist\u0259mirdi. H\u0259yat \u201cbeyn\u0259lmil\u0259\u00e7ilik\u201d, \u201cb\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n qarda\u015fl\u0131\u011f\u0131\u201d fonunda davam edirdi&#8230; &#8230; O zaman \u201cKommunist\u201d q\u0259zetinin 22 dekabr 1982-ci il tarixli burax\u0131l\u0131\u015f\u0131nda SSR\u0130-nin 60 illiyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 Sov. \u0130KP MK &#8212; n\u0131n Ba\u015f katibi Y. V. Andropovun m\u0259ruz\u0259si d\u0259rc olunmu\u015fdu. M\u0259ruz\u0259d\u0259 deyilirdi: \u201c\u0130yirmi muxtar respublikada, on s\u0259kkiz muxtar vilay\u0259td\u0259 v\u0259 mahalda ya\u015fayan b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259r v\u0259 xalqlar qarda\u015fl\u0131q ail\u0259sind\u0259 \u00f6z imkanlar\u0131n\u0131 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 a\u00e7\u0131b g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Milyonlarla almanlar, polyaklar, koreyal\u0131lar, k\u00fcrdl\u0259r v\u0259 ba\u015fqa mill\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri d\u0259 tam h\u00fcquqlu sovet v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131d\u0131r, \u00e7oxdand\u0131r ki, Sovet \u0130ttifaq\u0131 onlar \u00fcc\u00fcn v\u0259t\u0259n\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir\u201d.<br>\u201cArd\u0131c\u0131l sur\u0259td\u0259 ona nail olmaq laz\u0131md\u0131r ki, bu v\u0259 ya ba\u015fqa respublikalardak\u0131 b\u00fct\u00fcn mill\u0259tl\u0259r partiya v\u0259 sovet orqanlar\u0131n\u0131n m\u00fcxt\u0259lif vasit\u0259l\u0259rind\u0259 laz\u0131m\u0131nca t\u0259msil olsunlar\u201d. M\u0259n prinsipc\u0259 n\u0259 o vaxt, n\u0259 d\u0259 indi bu fikrin \u0259leyhin\u0259 olmam\u0131\u015fam. Lakin indi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u201cxidm\u0259ti\u201d olmu\u015fdur. \u00c7\u00fcnki o zaman Sov. \u0130KP MK-n\u0131n aparat\u0131nda (Moskvada) sayca ruslardan sonra b\u0259lk\u0259 d\u0259 ikinci yerd\u0259 erm\u0259nil\u0259r (33 n\u0259f\u0259r) dururdu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; \u201cKommunist q\u0259zetinin 17 avqust 1989-cu il tarixli n\u00f6mr\u0259sind\u0259 (art\u0131q M. Qorba\u00e7ov hakimiyy\u0259t\u0259 x\u00fcsusi g\u00f6r\u0259vl\u0259 g\u0259tirilmi\u015fdi) \u201cM\u00fcasir \u015f\u0259raitd\u0259 partiyan\u0131n milli siyas\u0259ti\u201d Sov. \u0130KP-n\u0131n platformas\u0131 (layih\u0259) \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fczakir\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rc olunmu\u015fdu. Platforman\u0131n \u201cMilli muxtariyyat\u0131n rolunu v\u0259 h\u00fcquqi statusunu y\u00fcks\u0259ltm\u0259li\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259 g\u00f6st\u0259rilirdi ki, \u00f6z milli \u0259razi qurumlar\u0131 olmayan mill\u0259tl\u0259rin y\u0131\u011fcam ya\u015fad\u0131qlar\u0131 yerl\u0259rd\u0259 milli rayonlar, k\u0259nd, q\u0259s\u0259b\u0259-sovetl\u0259ri yarad\u0131ls\u0131n; milli qurumlar\u0131n v\u0259 icmalar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259 h\u00fcququ qanunvericilik qaydas\u0131 il\u0259 t\u0259sbit edilsin\u201d. Layih\u0259nin \u201cMilli m\u0259s\u0259l\u0259 v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131: \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin, Kr\u0131m tatlar\u0131n\u0131n, yunanlar\u0131n, k\u00fcrdl\u0259rin, koreyal\u0131lar\u0131n, mesxeti t\u00fcrkl\u0259rinin v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n probleml\u0259rinin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r c\u00fcr t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259k\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"750\" height=\"500\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/LLzGTA.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-57945\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/LLzGTA.png 750w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/LLzGTA-300x200.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/LLzGTA-150x100.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>Layih\u0259 m\u0259tbuatda d\u0259rc olunandan sonra d\u0259rhal Az\u0259rbaycan KP MK-da La\u00e7\u0131n rayonunun bazas\u0131nda \u2013 k\u00fcrdl\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razid\u0259 ikinci bir rayonun yarad\u0131lmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si s\u0259sl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131 v\u0259 bu rayonun konturlar\u0131 da c\u0131z\u0131ld\u0131. Orada k\u00fcrdl\u0259rin ya\u015famad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Qar\u0131q\u0131\u015fla\u011f\u0131n m\u0259rk\u0259z olmas\u0131na k\u00fcrdl\u0259rin etiraz s\u0259sl\u0259ri e\u015fidildi. K\u00fcrdl\u0259rin sayca azl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 onlar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 k\u0259ndl\u0259rin (c\u0259mi 10 k\u0259nd) \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 az \u0259razi \u0259hat\u0259 etm\u0259si v\u0259 bunun rayon yaratmaq kriteriyas\u0131n\u0131 (normas\u0131n\u0131) \u00f6d\u0259m\u0259si b\u0259zi k\u00fcrd liderl\u0259ri onlarla qon\u015fu olan, ancaq az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131ra k\u0259ndl\u0259r\u0259 (x\u00fcsusil\u0259 \u201c\u015e\u0259lv\u0259 d\u0259r\u0259si\u201d adlanan b\u00f6lg\u0259d\u0259ki k\u0259ndl\u0259r\u0259) n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k t\u0259r\u0259fda\u015flar toplamaq i\u015fin\u0259 s\u00f6vq etdil\u0259r. H\u0259tta yeni yarad\u0131lacaq rayona t\u0259yin edil\u0259c\u0259k r\u0259hb\u0259r i\u015f\u00e7il\u0259rin d\u0259 b\u00f6lg\u00fcs\u00fc haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>S\u00f6hb\u0259tl\u0259r zaman\u0131 r\u0259smi olmasa da, m\u0259lum oldu ki, 1926-c\u0131 ild\u0259 apar\u0131lan \u0259halinin siyah\u0131yaalinmas\u0131ndan sonra da buna b\u0259nz\u0259r situasiya yaran\u0131b. H\u0259tta respublikan\u0131n r\u0259hb\u0259r orqanlar\u0131nda m\u0259rk\u0259zi Pircahan k\u0259ndi olmaqla k\u00fcrdl\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131ca rayon t\u0259\u015fkil etm\u0259k m\u0259s\u0259l\u0259si qald\u0131r\u0131l\u0131b. Onda da Pircahanda k\u00fcrd ya\u015famad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 onun m\u0259rk\u0259z olmas\u0131na k\u00fcrdl\u0259rd\u0259n etiraz s\u0259sl\u0259nib&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8230; 1989-cu ilin sentyabr ay\u0131n\u0131n 19-da Sov.\u0130KP MK-n\u0131n plenumu oldu. Plenum \u201cM\u00fcasir \u015f\u0259raitd\u0259 partiyan\u0131n milli siyas\u0259ti haqq\u0131nda\u201d m\u0259s\u0259l\u0259ni m\u00fczakir\u0259 ettdi. Sentyabr ay\u0131n\u0131n 20-d\u0259 \u201cKommunist\u201d q\u0259zetind\u0259 plenumun materiallar\u0131 d\u0259rc olundu. Layih\u0259d\u0259n f\u0259rqli olaraq q\u0259bul olunmu\u015f platformada yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131: \u201cRespublika Ali Sovetl\u0259rinin, diyar v\u0259 vilay\u0259t Xalq Deputatlar\u0131 Sovetl\u0259rinin raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6z milli \u0259razi qurumlar\u0131 olmayan mill\u0259tl\u0259rin y\u0131\u011fcam ya\u015fad\u0131qlar\u0131 yerl\u0259rd\u0259 milli rayonlar, k\u0259nd, q\u0259s\u0259b\u0259 sovetl\u0259ri yarad\u0131la bil\u0259r. Bel\u0259 milli qurumlar\u0131n v\u0259 icmalar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259 h\u00fcququ qanunvericilik yolu il\u0259 t\u0259sbit edilsin\u201d. Lakin respublikan\u0131n r\u0259hb\u0259r orqanlar\u0131nda La\u00e7\u0131n rayonunda k\u00fcrdl\u0259rin say\u0131n\u0131n 5 min n\u0259f\u0259rd\u0259n \u00e7ox olmad\u0131\u011f\u0131 m\u0259lum olduqdan sonra h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259t s\u0259ngidi. Eyni zamanda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sinin k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 Moskvada v\u0259ziyy\u0259tin getdikc\u0259 g\u0259rginl\u0259\u015fm\u0259si, sonra is\u0259 SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131 h\u0259r \u015fey\u0259 son qoydu&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8230;Yuxar\u0131da qeyd olunan m\u0259s\u0259l\u0259nin \u00f6lk\u0259d\u0259 m\u00fczakir\u0259 zaman\u0131 \u015faiy\u0259 formas\u0131nda olsa da bel\u0259 s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259t gedirdi ki, Erm\u0259nistanda ya\u015fayan k\u00fcrdl\u0259ri La\u00e7\u0131n rayonu il\u0259 qon\u015fu olan Sisiyan rayonuna k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Bu o dem\u0259k idi ki, La\u00e7\u0131n rayonunda ya\u015fayan k\u00fcrdl\u0259r milli rayon yaratd\u0131qdan sonra onlar\u0131n qon\u015fulu\u011fundak\u0131 (Sisiyana k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n) k\u00fcrdl\u0259r\u0259 birl\u0259\u015fdirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si ya SSR\u0130 h\u00f6kum\u0259ti, ya da beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131r\u0131lacaqd\u0131. Bel\u0259likl\u0259, Erm\u0259nistan tabeliyind\u0259 ayr\u0131ca k\u00fcrd muxtar rayonu olmaqla onun Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fla birba\u015fa s\u0259rh\u0259ddi yaranacaq v\u0259 DQMV-nin, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r, qans\u0131z-qadas\u0131z Erm\u0259nistana birl\u0259\u015f\u015fdirilm\u0259si t\u0259min olunacaqd\u0131. Dem\u0259li, erm\u0259nil\u0259rin k\u00fcrdl\u0259r\u0259 \u201cxidm\u0259tinin\u201d \u0259sas s\u0259b\u0259bi bu imi\u015f. SSR\u0130 da\u011f\u0131ld\u0131, bu siyas\u0259t ba\u015f tutmad\u0131&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Lakin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fla Erm\u0259nistan aras\u0131ndak\u0131 \u0259sas ke\u00e7id (tranzit) \u0259razi olan La\u00e7\u0131n rayonu i\u015f\u011fal olundu\u011fundan \u201ck\u00fcrd kart\u0131\u201d \u0131 t\u0259sir zonas\u0131nda saxlan\u0131la bilm\u0259di&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/M6d1Iz.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-57944\" width=\"917\" height=\"611\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/M6d1Iz.png 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/M6d1Iz-150x100.png 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 917px) 100vw, 917px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>S\u0131ravi k\u00fcrd \u0259halisi \u00f6zl\u0259ri bilm\u0259d\u0259n b\u00f6y\u00fck bir siyasi oyunun i\u00e7in\u0259 qat\u0131lm\u0131\u015fd\u0131lar&#8230;<br><br>Az\u0259rbaycanda, habel\u0259 Qaraba\u011fda \u0259halinin m\u0259skunla\u015fmas\u0131 prosesi il\u0259 ba\u011fl\u0131 XVI-XIX \u0259srl\u0259r\u0259 tarixi ekskursiya&#8230;<br><br>S\u0259f\u0259vil\u0259r hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldiyi vaxtdan (XVI \u0259srin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131) Az\u0259rbaycan, x\u00fcsusil\u0259 Zaqafqaziya u\u011frunda ba\u015flanan v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n fasil\u0259l\u0259r\u0259 200 il\u0259 q\u0259d\u0259r davam ed\u0259n Osmanl\u0131 \u2013 \u0130ran m\u00fcharib\u0259l\u0259rin\u0259 1720-ci ild\u0259n sonra \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n da qo\u015fulmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan (\u015fimall\u0131-c\u0259nublu) uzun m\u00fcdd\u0259t m\u00fcharib\u0259 meydan\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir. Tarixd\u0259n oldu\u011fu kimi m\u00fcxt\u0259lif fasil\u0259l\u0259rl\u0259, t\u0259xmin\u0259n 336 il (XVI \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259n, XIX \u0259srin III onilliyinin sonunad\u0259k) davam ed\u0259n bu i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q m\u00fcharib\u0259l\u0259ri d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (\u00fcst-\u00fcst\u0259 c\u0259mi 100 ild\u0259n \u00e7ox) Az\u0259rbaycan (\u0259sas\u0259n \u015fimali) gah Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259sinin, gah da S\u0259f\u0259vi \u0130ran\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda olmu\u015f, sonra is\u0259 \u00e7ar Rusiyas\u0131 da ona \u015f\u0259rik \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Zaqafqaziya regionunda. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Osmanl\u0131 \u2013 S\u0259f\u0259vi (T\u00fcrkiy\u0259-\u0130ran) m\u00fcharib\u0259l\u0259ri:<br>1514-1555- ci ill\u0259r \u2013 41 il<br>1578-1590 -cu ill\u0259r \u2013 12 il<br>1603-1612 -ci ill\u0259r \u2013 9 il<br>1616-1618- ci ill\u0259r \u2013 2 il<br>1623-1639- cu ill\u0259r \u2013 16 il<br>1723-1736 -c\u0131 ill\u0259r \u2013 6 il<br>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-<br>90 il<br><br>Rusiya-\u0130ran m\u00fcharib\u0259l\u0259ri:<br>1723- c\u00fc il<br>1750- ci il<br>1796- c\u0131 il<br>1802-1813 -c\u00fc il \u2013 11 il<br>1823-1828 -ci il \u2013 5 il<br>Rusiya- T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fcharib\u0259l\u0259ri:<br>1877-1878- ci ill\u0259r \u2013 2 il<br>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;<br>18 il<br><br>M\u00fcharib\u0259l\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi v\u0259 iqtisadi h\u0259yat\u0131na a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259l\u0259r vurdu\u011fu kimi, orada \u0259halinin m\u0259skunla\u015fmas\u0131 prosesind\u0259 d\u0259 \u00e7ox ciddi probleml\u0259r yaratm\u0131\u015fd\u0131r. Onlarla \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259nd da\u011f\u0131l\u0131b xarabal\u0131\u011fa \u00e7evrilmi\u015f, y\u00fczl\u0259rl\u0259, minl\u0259rl\u0259 g\u00fcnahs\u0131z adamlar m\u0259hv edilmi\u015fdil\u0259r. Ba\u015f ver\u0259n uzun v\u0259 yorucu m\u00fcharib\u0259l\u0259r, yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259r v\u0259 acl\u0131q \u0259halinin q\u0131r\u0131lmas\u0131na, sa\u011f qalanlar\u0131n is\u0259 do\u011fma ata-baba yurdlar\u0131n\u0131 t\u0259rk etm\u0259l\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015f, daimi m\u0259skunla\u015fmalar\u0131na imkan verm\u0259mi\u015fdir. O zamank\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131lan \u0259razil\u0259rd\u0259ki yerli \u0259halini b\u0259z\u0259n bir m\u00fcdafi\u0259 t\u0259dbirli, b\u0259z\u0259n d\u0259 bir c\u0259za t\u0259dbiri kimi ya\u015fad\u0131qlar\u0131 (m\u0259skunla\u015fd\u0131qlar\u0131) \u0259razil\u0259rd\u0259n ba\u015fqa \u0259razil\u0259r\u0259 (regionlara) k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259k, q\u0131rmaq, \u0259sir aparmaq, \u201cyand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f torpaqlar\u201d siyas\u0259ti yeritm\u0259k kimi taktiki gedi\u015fl\u0259r (metodlar) bir s\u0259ciyy\u0259vi (\u201cqanunauy\u011fun\u201d) hal alm\u0131\u015fd\u0131 (Bu, ikinci d\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 SSR\u0130 \u0259razisind\u0259 \u201cetibars\u0131z say\u0131lan\u201d b\u0259zi mill\u0259t v\u0259 xalqlar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra c\u0259nub s\u0259rh\u0259d rayonlar\u0131n\u0131n \u0259halisinin ba\u015fqa regionlara deportasiyas\u0131n\u0131 xat\u0131rlad\u0131r). \u018fhalinin \u00e7ox az, m\u00fc\u0259yy\u0259n bir hiss\u0259si is\u0259 qa\u00e7\u0131b da\u011flarda, \u0259l\u00e7atmaz yerl\u0259rd\u0259 ya\u015famaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131rd\u0131. Bundan ba\u015fqa, Az\u0259rbaycan u\u011frunda T\u00fcrkiy\u0259 &#8212; \u0130ran m\u00fcharib\u0259l\u0259rinin ideoloji \u0259sas\u0131n\u0131 dini motivl\u0259r d\u0259 t\u0259\u015fkil edirdi. \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai il\u0259 (S\u0259f\u0259vil\u0259r \u0130ran\u0131) Sultan S\u0259lim (Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259si) aras\u0131nda 1514-c\u00fc il\u0259d\u0259k m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n ba\u015flanan \u015fi\u0259-s\u00fcnni \u0259dav\u0259ti, \u015fi\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259dbirl\u0259r, h\u0259bsl\u0259r, edamlar XVI \u0259srin sonrak\u0131 onillikl\u0259rind\u0259 d\u0259 davam etmi\u015fdir ki, bununda n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015fi\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin dem\u0259k olar ki, ham\u0131s\u0131 \u015e\u0259rqi Anadolunu t\u0259rk ed\u0259r\u0259k S\u0259f\u0259vil\u0259r \u0130ran\u0131na k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fd\u00fcr. (\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, tarixd\u0259 Anadoludan o\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rinin \u0130rana zaman-zaman (XIV-XVII \u0259srl\u0259rd\u0259) olmaqla 6 d\u0259f\u0259 k\u00f6\u00e7 etm\u0259si m\u0259lumdur. Az\u0259rbaycana daxil olan t\u00fcrk (Osmanl\u0131) qo\u015funlar\u0131 \u0259halinin \u015fi\u0259 t\u0259riq\u0259tin\u0259 m\u0259nsub hiss\u0259sini ya q\u0131r\u0131r, qovur, \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcr, talan edir, ya da onlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 \u00e7ox a\u011f\u0131r vergil\u0259r qoyurdu. \u0130ran (S\u0259f\u0259vi) qo\u015funu da burada ya\u015fayan s\u00fcnni t\u0259riq\u0259tin\u0259 m\u0259nsub \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 analoji (ox\u015far) m\u00fcnasib\u0259t b\u0259sl\u0259yirdi&#8230;<br><br>(Ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u018fKRAR K\u018fLB\u018fC\u018fR, LA\u00c7IN, QUBADLI, Z\u018fNG\u0130LAN, C\u018fBRAYIL RAYONLARININ \u018fRAZ\u0130L\u018fR\u0130 TAR\u0130X\u018fN K\u00dcRD\u00dcSTAN OLMAYIB, BU, B\u0130R ERM\u018fN\u0130 UYDURMASIDIR&#8230; H\u00f6rm\u0259tli oxucu, bu m\u00f6vzunun \u015f\u0259rhin\u0259 ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l bildirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":57948,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-57943","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57943","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=57943"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57943\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":57949,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57943\/revisions\/57949"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/57948"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=57943"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=57943"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=57943"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}