{"id":58075,"date":"2021-12-31T03:20:55","date_gmt":"2021-12-30T23:20:55","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=58075"},"modified":"2021-12-31T13:19:41","modified_gmt":"2021-12-31T09:19:41","slug":"yalan-v%c9%99-h%c9%99qiq%c9%99t-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=58075","title":{"rendered":"YALAN V\u018f H\u018fQ\u0130Q\u018fT!"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li:<a href=\" https:\/\/fedai.az\/?p=57943\"> https:\/\/fedai.az\/?p=57943<\/a>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>La\u00e7\u0131nl\u0131 bir m\u00fc\u0259llimin yazm\u0131\u015f oldu\u011fu m\u0259qal\u0259sini sizl\u0259r\u0259 t\u0259krar\u0259n t\u0259qdim edirik&#8230;<br><br>Bu m\u00fcharib\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015f bir s\u0131ra faktlar\u0131 (ham\u0131s\u0131n\u0131 olmasa da) g\u00f6st\u0259rm\u0259k yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; \u0412 XV \u0432\u0435\u043a\u0435 \u042f\u043a\u0443\u0431 \u0431\u0435\u043a (A\u011fqoyunlu h\u00f6kmdar\u0131 Uzun H\u0259s\u0259nin o\u011flu), \u0448\u0430\u0445 \u0410\u0440\u0438\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 (\u0410\u0440\u0430\u043d) \u043f\u0435\u0440\u0435\u0441\u0435\u043b\u0438\u043b \u0437\u043d\u0430\u0447\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u044b\u0435 \u043a\u043e\u043b\u043e\u043d\u0438\u0438 \u043c\u0443\u0441\u0443\u043b\u044c\u043c\u0430\u043d\u043e\u0432 \u0432 \u044e\u0436\u043d\u043e\u043c \u043f\u0435\u0440\u0435\u0434\u0435\u043b\u0438 \u0417\u0430\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u044c\u044f \u043d\u0430 \u043c\u0435\u0441\u0442\u043e \u0438\u0441\u0442\u0440\u0435\u0431\u043b\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445 \u0442\u0443\u0437\u0435\u043c\u0446\u0435\u0432 (\u0418. \u0428\u043e\u043f\u0435\u043d. \u00ab\u041d\u043e\u0432\u044b\u0435 \u0437\u0430\u043c\u0435\u0442\u043a\u0438 \u043d\u0430 \u0434\u0440\u0435\u0432\u043d\u0438\u0435 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0430 \u0438 \u0435\u0433\u043e \u043e\u0431\u0438\u0442\u0430\u0442\u0435\u043b\u0435\u0439\u00bb \u0421. \u041f\u0435\u0442\u0435\u0440\u0431\u0443\u0440\u0433. 1866 \u0433. \u0441\u0442\u0440. 14 ): \u00ab1584 \u0433. \u0442\u0443\u0440\u043a\u0438 \u043e\u043f\u0443\u0441\u0442\u043e\u0448\u0438\u043b\u0438 \u0440\u0430\u0439\u043e\u043d\u044b \u0413\u0430\u043d\u0434\u0436\u0438, \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0430, \u0411\u0435\u0440\u0434\u044b \u0438 \u0443\u0432\u0435\u043b\u0438 \u0432 \u043f\u043b\u0435\u043d 100 \u0442\u044b\u0441\u044f\u0447 \u0434\u0435\u0432\u0443\u0448\u0435\u043a \u0438 \u044e\u043d\u043e\u0448\u0435\u0439 \u043c\u0443\u0441\u0443\u043b\u044c\u043c\u0430\u043d. \u0416\u0435\u0441\u0442\u043e\u043a\u043e\u043c\u0443 \u0433\u0440\u0430\u0431\u0435\u0436\u0443 \u0438 \u0440\u0430\u0437\u043e\u0440\u0435\u043d\u0438\u044e \u0431\u044b\u043b\u0430 \u043f\u0440\u0435\u0434\u0430\u043d\u0430 1585 \u0433. \u0431\u044b\u0432\u0448\u0430\u044f \u0441\u0442\u043e\u043b\u0438\u0446\u0430 \u0421\u0435\u0444\u0435\u0432\u0438\u0434\u043e\u0432 \u0422\u0435\u0431\u0440\u0438\u0437. \u0422\u0443\u0440\u0435\u0446\u043a\u043e\u0435 \u0432\u043e\u0439\u0441\u043a\u0430 \u0433\u0440\u0430\u0431\u0438\u043b\u0438 \u0433\u043e\u0440\u043e\u0434 \u00ab\u043c\u0435\u0441\u044f\u0446 \u0441\u043e\u0440\u043e\u043a \u0434\u043d\u0435\u0439\u00bb \u0438 \u0443\u0431\u0438\u043b\u0438 \u043e\u043a\u043e\u043b\u043e 15 \u0442\u044b\u0441. \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a\u00bb. (\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259. II cild. s\u0259h. 24)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/rus-isqali.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-58076\" width=\"920\" height=\"482\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; Osmanl\u0131lar 1582-ci ild\u0259 \u015eirvandan geri \u00e7\u0259kil\u0259rk\u0259n 15 min\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259sir apard\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; XVI \u0259srin ax\u0131rlar\u0131nda Sultan III Murad\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda 40 min n\u0259f\u0259r \u0259sir al\u0131n\u0131b T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 apar\u0131ld\u0131. (F.\u018fliyev, M.\u018fliyev. Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131\u011f\u0131, Bak\u0131 1996. s\u0259h. 13)<br>&#8212; XVI \u0259srd\u0259 Osmanl\u0131 T\u00fcrkiy\u0259si Az\u0259rbaycan h\u00fccum zaman\u0131 60 min az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 \u0259sir apard\u0131.<br>&#8212; Sultan S\u0259lim 1514-c\u00fc ild\u0259 40 min q\u0131z\u0131lba\u015f\u0131 m\u0259hv etdi.<br>&#8212; Kr\u0131m xan\u0131 Qazi Girey xan XVI \u0259srd\u0259 G\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tind\u0259 G\u0259nc\u0259 il\u0259 B\u0259rd\u0259 aras\u0131ndak\u0259 \u0259razid\u0259 talanla m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015f, geri d\u00f6n\u0259nd\u0259 30 min\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259sir aparm\u0131\u015fd\u0131r (G\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259ri.Bak\u0131 2000.s\u0259h.15).<br>&#8212; I \u015eah Abbas (1587-1629) G\u0259nc\u0259 \u0259traf\u0131ndan 30 min Qacar ail\u0259sini Xorasana (M\u0259rv\u0259) v\u0259 Astrabada k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc (A.Bak\u0131xanov. \u201cG\u00fcl\u00fcstani \u0130r\u0259m\u201d-1951.s\u0259h.179).<br>&#8212; I \u015eah Abbas Qaraba\u011fdan \u018fhm\u0259dli, Qazaxlar soylar\u0131n\u0131 Mazandarana s\u00fcrg\u00fcn etdi.<br>&#8212; 1588-ci ild\u0259 G\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f b\u0259yl\u0259rb\u0259yi M\u0259h\u0259mm\u0259d xan Osmanl\u0131 ordusunun G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 yax\u0131nla\u015fmas\u0131ndan bir nec\u0259 g\u00fcn \u0259vv\u0259l tabeliyind\u0259 olan 50 min\u0259 q\u0259d\u0259r insan\u0131 v\u0259 \u00f6z ail\u0259sini \u0259yal\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131b, Araz \u00e7ay\u0131n\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k Qarada\u011fda (\u0130ran) yerl\u0259\u015fdirs\u0259d\u0259, bura g\u0259mi\u015f Osmanl\u0131 ordusu onlar\u0131 tamamil\u0259 m\u0259hv etmi\u015fdir (G\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259ri.Bak\u0131 2000.s\u0259h. 15).<br>&#8212; I \u015eah Abbas\u0131n \u0259mri il\u0259 1605 ci ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259sind\u0259n 70 min n\u0259f\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r yerli \u0259hali \u0130ran\u0131n \u015f\u0259rq v\u0259 c\u0259nub-\u015f\u0259rqin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc (F. \u018fliyev, M. \u018fliyev \u201cNax\u00e7\u0131van xanl\u0131\u011f\u0131\u201d Bak\u0131-1996 c\u0131 i\u0131. s\u0259h. 13).<br>&#8212; Nadir \u015fah (1732-1747) Qaraba\u011fdan Otuziki, Cavan\u015fir, K\u0259birli tayfalar\u0131n\u0131 Xorasana k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fc (Az\u0259rbaycan tarixi. IX sinif \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rslik. Bak\u0131-1995 ci il).<br>&#8212; 1723 c\u00fc ild\u0259 Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda ba\u011flanm\u0131\u015f m\u00fcqavil\u0259nin \u0259ks-s\u0259das\u0131 G\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin \u0259halisinin \u0130rana k\u00f6\u00e7\u00fcb-qa\u00e7mas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. \u00c7\u00fcnki 1724 c\u00fc ild\u0259 Ankarada Osmanl\u0131 (T\u00fcrkiy\u0259) imperiyas\u0131 il\u0259 Rusiya imperiyas\u0131 aras\u0131nda ba\u011flanan m\u00fcqavil\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 G\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin T\u00fcrkiy\u0259nin hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda qalmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu.<br>&#8212; 1725-1727 ci ill\u0259rd\u0259 Osmanl\u0131 (T\u00fcrkiy\u0259) d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n G\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tind\u0259 apar\u0131lan siyah\u0131yaalma n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259lum olmu\u015fdur ki, \u0259yal\u0259td\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f 1178 k\u0259ndd\u0259n yaln\u0131z 701-d\u0259 (59,5%) sakin var imi\u015f. K\u0259ndl\u0259rin 40,5%-d\u0259 (478) he\u00e7 kim ya\u015fam\u0131rm\u0131\u015f. Buraya vaxtil\u0259 sakinl\u0259ri olmu\u015f, sonradan is\u0259 he\u00e7 kim ya\u015famad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 \u201cm\u0259zr\u0259\u0259 kimi \u201cd\u0259ft\u0259rd\u0259\u201d qeyd olunmu\u015f 165 toponomik vahid d\u0259 \u0259lav\u0259 edils\u0259, Osmanl\u0131lara q\u0259d\u0259r \u0259yal\u0259t \u00fczr\u0259 bo\u015f k\u0259ndl\u0259rin \u00fcmumi say\u0131n\u0131n 52,7% (643) t\u0259\u015fkil etdiyi ayd\u0131n olar (\u201cG\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259ri\u201d. Bak\u0131-2000 ci il. s\u0259h. 7).<br>&#8212; 1803-1813 c\u00fc il Rusiya-\u0130ran m\u00fcharib\u0259l\u0259ri zaman\u0131 G\u0259nc\u0259, \u015e\u0259ki, \u015eirvan, Bak\u0131, Quba, Qaraba\u011f v\u0259 Tal\u0131\u015f xanl\u0131qlar\u0131 Rusiyan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil edildi. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u0259halinin b\u00f6y\u00fck bir qisminin \u0130rana v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 m\u00fchacir\u0259ti ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131.<br>&#8212; G\u00fcl\u00fcstan s\u00fclh\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r (1813 c\u00fc il) Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131nda 60 min ail\u0259d\u0259n 3 mind\u0259n bir q\u0259d\u0259r \u00e7oxu qalm\u0131\u015fd\u0131 (Az\u0259rbaycan tarixi. X sinif \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rslik. Bak\u0131-1998).<br>&#8212; \u201c1826-1830 cu ill\u0259rd\u0259 \u0130ran v\u0259 Osmanl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259n sonra \u00e7ar h\u00f6kum\u0259ti m\u0259zkur m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259n 139 min erm\u0259nini K\u00fcr v\u0259 Araz irmaqlar\u0131n\u0131n k\u0259narlar\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcb, burada olan yerli \u0259halini (t\u00fcrkl\u0259ri v\u0259 k\u00fcrdl\u0259ri) \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259y\u0259 m\u0259cbur etmi\u015f, torpaqlar\u0131n\u0131 z\u0259bt etmi\u015fdir (R\u0259\u015fid \u0130smay\u0131lov. \u201cAz\u0259rbaycan tarixi. 1923 (1993) s\u0259h. 15-16\u201d)\u201d.<br>&#8212; 1851 ci il \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cQafqaz kalendar\u0131\u201dnda (s\u0259h. 112) qeyd edilib ki, son 120 ild\u0259 G\u00f6y\u00e7\u0259 mahal\u0131nda oturaq \u0259hali olmam\u0131\u015fd\u0131r&#8230;1829 cu ild\u0259n sonra on mind\u0259n \u00e7ox Az\u0259rbaycan (\u0130ran) v\u0259 B\u0259yazid (T\u00fcrkiy\u0259) erm\u0259ni alil\u0259ri buraya k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259libl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/paskevich-ivan-fedorovich.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-58077\" width=\"904\" height=\"847\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n (yuxar\u0131dak\u0131lar\u0131n) yekunu kimi dem\u0259k olar ki, Az\u0259rbaycan\u0131n Araz \u00e7ay\u0131ndan \u015fimalda qalan hiss\u0259sind\u0259 &#8212; Qafqaz Az\u0259rbaycan\u0131nda h\u0259min d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u0259halinin daimi m\u0259skunla\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259rait qeyri-sabit olmu\u015f v\u0259 bu v\u0259ziyy\u0259t 1828 ci il\u0259 q\u0259d\u0259r, y\u0259ni onun \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n t\u0259rkibin\u0259 daxil olmas\u0131na q\u0259d\u0259r davam etmi\u015fdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 XVI-XIX \u0259srl\u0259rd\u0259 bu yerl\u0259rd\u0259 \u0259halinin m\u0259skunla\u015fmas\u0131nda, m\u0259skunla\u015fman\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259lm\u0259 (immiqrasiya) tipi (\u0440\u0435\u0433\u0438\u043e\u043d \u043f\u0435\u0440\u0435\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0442\u0438\u043f\u0430) \u00fcst\u00fcn rol oynam\u0131\u015fd\u0131r.<br>Bir s\u0131ra tarixi \u0259s\u0259r m\u00fc\u0259llifl\u0259rinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0130. \u015eopenin bel\u0259 bir tarixi, ictimai-siyasi situasiyalar\u0131n qov\u011falar\u0131ndan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 kiml\u0259rin yerli, kiml\u0259rin is\u0259 g\u0259lm\u0259 olmas\u0131 kimi t\u0259snifat yaratmas\u0131 elmi yarad\u0131c\u0131l\u0131qdan daha \u00e7ox siyasi m\u0259qs\u0259d g\u00fcdd\u00fcy\u00fcnd\u0259n (sonra bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n \u0259trafl\u0131 b\u0259hs ed\u0259c\u0259yik) x\u0259b\u0259r verir.<br><br>\u018fhalinin zaman-zaman t\u0259z\u0259l\u0259nm\u0259si z\u0259rur\u0259tinin \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdiyi bel\u0259 m\u0259kanda (regionda) nisb\u0259t\u0259n \u0259vv\u0259l g\u0259l\u0259nl\u0259ri \u201cyerli\u201d, sonra g\u0259l\u0259nl\u0259ri is\u0259 \u201cg\u0259lm\u0259\u201d hesab edirdil\u0259r. \u00c7ox ehtimal ki, \u0130. \u015eopen d\u0259 bel\u0259 bir t\u0259snifat yaratmaqda \u0259hali aras\u0131nda olark\u0259n apard\u0131\u011f\u0131 sor\u011fu-suala (t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i vasit\u0259sil\u0259, \u0259lax\u00fcsus da t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i erm\u0259ni olarsa), ya da erm\u0259nil\u0259rin dedikl\u0259rin\u0259 (erm\u0259ni m\u0259nb\u0259\u0259l\u0259rin\u0259) \u0259saslan\u0131b. I. \u015eopen \u201cErm\u0259ni vilay\u0259ti\u201dnin \u0259halisini m\u0259n\u015f\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259 yerli (obarigen) v\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259lm\u0259 (pri\u015felts\u0131) olmaqla iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcr (s\u0259h. 525). Yerli \u0259halini is\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 v\u0259 k\u00fcrdl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcr. Eyni zamanda da\u011flarda ya\u015fayanlar\u0131n da ancaq erm\u0259nil\u0259rd\u0259n v\u0259 k\u00fcrdl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olmas\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. (\u0130. \u015eopenin \u201ck\u00fcrd\u201d kimi qeyd etdiyi yerli \u0259hali \u2013 Qara\u00e7orlular v\u0259 Psianl\u0131lar t\u00fcrkdilli tayfalar\u0131d\u0131r. Bu yerl\u0259rd\u0259 t\u00fcrkdilli q\u0259dim (yerli) \u0259halisin\u0259 k\u00fcrd deyilm\u0259sind\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f tarixi yanl\u0131\u015fl\u0131q \u0259sas\u0259n buradan ir\u0259li g\u0259lir). Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 (t\u00fcrkl\u0259ri) \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259l\u0259n v\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259ri \u0259hali kimi verir. Bu c\u00fcr yana\u015fma \u0130. \u015eopenin ya h\u0259qiq\u0259t\u0259n tarixi elmi m\u0259lumats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, yaxud da m\u00fc\u0259yy\u0259n siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259 bel\u0259 bir fikir s\u00f6yl\u0259m\u0259sini s\u00fcbut edir. Bel\u0259 ki, bu yerl\u0259r\u0259 \u0259sl\u0259n k\u00fcrd olanlar\u0131n (k\u00fcrddilli) k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259lm\u0259si XIX \u0259srd\u0259 olubsa, t\u00fcrkl\u0259rin (o\u011fuzlar\u0131n) g\u0259lm\u0259si XI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259, b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 V-VII \u0259srl\u0259rd\u0259 olmu\u015fdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/1280px-\u0413\u0435\u043d\u0435\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u0430\u044f_\u041a\u0430\u0440\u0442\u0430_\u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u0430\u0433\u043e_\u043a\u0440\u0430\u044f_\u0432_1837_\u0433\u043e\u0434\u0443-1024x488.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-58078\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>H\u0259r bir xalq\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n birinci g\u00f6st\u0259ricisi onun dilidir. Ana dili az\u0259rbaycan (t\u00fcrk) dili olan bu \u0259haliy\u0259 k\u00fcrd dem\u0259k \u0259n az halda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sizlikdir&#8230;\u018fvv\u0259ld\u0259 qeyd edildiyi kimi b\u00fct\u00fcn bunlar az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n (t\u00fcrkl\u0259rin) bu torpaqlar\u0131n q\u0259dim yerli sakinl\u0259ri olmas\u0131n\u0131 \u201cs\u00fcbut etm\u0259k\u201d niyy\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259lir.<br><br>\u0130. \u015eopen\u0259 istinad\u0259n&#8230;<br><br>La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131, K\u0259lb\u0259c\u0259r, Z\u0259ngilan rayonlar\u0131n\u0131n v\u0259 C\u0259bray\u0131l rayonunun bir hiss\u0259sinin, h\u0259tda Qaraba\u011f\u0131n b\u0259zi hiss\u0259l\u0259rinin \u0259halisinin milliy\u0259tc\u0259 k\u00fcrd olmas\u0131nda israrl\u0131 olanlar\u0131n istinad etdikl\u0259ri m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n biri \u0130van \u015eopenin \u201c\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a \u0441\u043e\u0441\u0442\u043e\u044f\u043d\u0438\u044f \u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043e\u0431\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438 \u0432 \u044d\u043f\u043e\u0445\u0443 \u0435\u0435 \u043f\u0440\u0438\u0441\u043e\u0435\u0434\u0438\u043d\u0435\u043d\u0438\u044f \u0432 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0438\u043c\u043f\u0435\u0440\u0438\u0438. \u0421\u043f\u0431. 1852 \u0433\u043e\u0434\u201d \u0259s\u0259ridir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Rusiya il\u0259 \u0130ran d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda ba\u011flanan T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n (10 fevral 1828 ci il) 40 g\u00fcn sonra, (Rusyadak\u0131 erm\u0259ni lobbisinin uzun ill\u0259r apard\u0131\u011f\u0131 i\u015fin n\u0259tic\u0259sind\u0259) \u00e7ar I Nikolay Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u0130r\u0259van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k onlar\u0131n \u0259hat\u0259 etdiyi \u0259razid\u0259, \u0259halinin b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti (75%) m\u00fcs\u0259lman oldu\u011fu halda, s\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 \u201cErm\u0259nistan vilay\u0259ti\u201d yaratmaq bar\u0259d\u0259 21 mart 1828 ci il tarixd\u0259 f\u0259rman verir (m\u0259hz bu f\u0259rmandan sonra planl\u0131 sur\u0259td\u0259 \u0130randan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n erm\u0259nil\u0259r k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u201cvilay\u0259td\u0259\u201d yerl\u0259\u015fdirildi. Bel\u0259 v\u0259ziyy\u0259t \u201cvilay\u0259td\u0259\u201d, x\u00fcsusil\u0259 onun q\u0259rb (\u0130r\u0259van-Erm\u0259nistan) hiss\u0259sind\u0259 ya\u015fayan yerli m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n xeyli hiss\u0259sini Nax\u00e7\u0131van \u0259razisin\u0259, Qaraba\u011fa v\u0259 G\u0259nc\u0259basara k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259lm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdi).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Qraf Paskevi\u00e7 Erivanskinin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00e7ar statistika m\u0259muru \u0130. \u015eopen bu \u201cvilay\u0259tin\u201d \u201ckameral t\u0259svirini\u201d i\u015fl\u0259ir. \u0130. \u015eopen \u0259s\u0259rin birinci s\u0259hif\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: \u00ab\u0412 \u043d\u0430\u0447\u0430\u043b\u0435 1829 \u0433\u043e\u0434\u0430 \u0415\u0433\u043e \u0421\u0432\u0435\u0442\u043b\u043e\u0441\u0442\u0438 \u043a\u043d\u044f\u0437\u044c \u0412\u0430\u0440\u0448\u0430\u0432\u0441\u043a\u043e\u043c\u0443, \u0413\u0440\u0430\u0444\u0443 \u041f\u0430\u0441\u043a\u0435\u0432\u0438\u0447\u0443 \u0415\u0440\u0438\u0432\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u043c\u0443 \u0443\u0433\u043e\u0434\u043d\u043e \u0431\u044b\u043b\u043e \u043f\u043e\u0440\u0443\u0447\u0438\u0442 \u043c\u043d\u0435 \u0441\u043e\u0441\u0442\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 \u00ab\u043a\u0430\u043c\u0435\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0433\u043e \u043e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u044f\u00bb \u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043e\u0431\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438\u00bb\u2026\u042f \u043f\u0440\u0438\u0441\u0442\u0443\u043f\u0438\u043b \u043a \u043e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u044e \u042d\u0440\u0438\u0432\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043f\u0440\u043e\u0432\u0438\u043d\u0446\u0438\u0438 \u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u043e\u0435 \u043f\u0440\u043e\u0434\u043e\u043b\u0436\u0430\u043b\u043e\u0441\u044c \u043e\u0442 \u0430\u043f\u0440\u0435\u043b\u044f 1829 \u0434\u043e \u043c\u0430\u044f 1932 \u0433\u043e\u0434\u0430\u00bb. M\u0259n\u015f\u0259c\u0259 polyak olan \u0130. \u015eopen Zaqafqaziyada mill\u0259tl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcnaqi\u015f\u0259 yaradan v\u0259 erm\u0259ni\u00e7iliyi t\u0259bli\u011f ed\u0259n zayal\u0131lardan biri olmu\u015fdur. O, XIX \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259 Rusiyaya g\u0259lmi\u015f v\u0259 Qafqaz cani\u015finliyind\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdir. Tarix\u00e7i v\u0259 etnoqraf kimi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flayan \u0130. \u015eopen Qafqaz xalqlar\u0131n\u0131n tarixi, dili, etnik t\u0259rkibi, folkloru, inc\u0259s\u0259n\u0259ti, t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 s. bar\u0259d\u0259 \u0259s\u0259r yazm\u0131\u015f, faktlar\u0131 erm\u0259nil\u0259rin m\u0259nafeyind\u0259n i\u015f\u0131qland\u0131raraq bir s\u0131ra \u00e7ox ciddi t\u0259hrifl\u0259r\u0259 yol vermi\u015fdir. (Lakin \u0130. \u015eopen oxucuya m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k, kitab\u0131na alimin \u0259s\u0259ri kimi yox, inzibat\u00e7\u0131 m\u0259murun sad\u0259 i\u015fi kimi baxma\u011f\u0131 v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc bir statist kimi ver\u0259r\u0259k, yazd\u0131qlar\u0131n\u0131n m\u00fctl\u0259q kimi q\u0259bul edilm\u0259m\u0259sini qeyd edir).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u201cErm\u0259ni vilay\u0259ti\u201d inzibati vahid kimi 1850- ci ild\u0259 \u00e7ar h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259\u011fv edils\u0259 d\u0259, 90 il sonra (20 mart 1828- ci il \u2013 27 may 1918- ci il) elan edil\u0259c\u0259k Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n siyasi \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015fdur (Budur erm\u0259ni hiyl\u0259g\u0259rliyinin, uzaqg\u00f6r\u0259nliyinin n\u0259tic\u0259si. Ehtimal etm\u0259k olar ki, \u00e7ar h\u00f6kum\u0259tinin hakim dair\u0259l\u0259rind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin s\u0259rs\u0259m \u201cB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u201d d\u00f6vl\u0259ti yaratmaq bar\u0259d\u0259ki gizli niyy\u0259tl\u0259rini ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259n sonra \u201cvilay\u0259ti\u201d l\u0259\u011fv etm\u0259 t\u0259dbiri g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Yuxar\u0131da g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi \u0130. \u015eopenin h\u0259min \u0259s\u0259ri \u201ckameral opisaniya&#187;n\u0131n t\u0259rtibind\u0259n 20 il ke\u00e7\u0259nd\u0259n, \u201cerm\u0259ni vilay\u0259ti\u201d l\u0259\u011fv edil\u0259nd\u0259n sonra n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur. M\u00fc\u0259llif \u0259s\u0259rd\u0259 \u201ckameral t\u0259svir\u201dd\u0259n \u0259vv\u0259l Erm\u0259nistan\u0131n \u201cke\u00e7mi\u015f tarixin\u0259\u201d geni\u015f ekskurs edir v\u0259 bu zaman t\u0259kc\u0259 Nax\u00e7\u0131van v\u0259 \u0130r\u0259van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n \u0259razil\u0259rini deyil, ba\u015fqa \u0259razil\u0259ri, habel\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259razisini d\u0259 buraya \u0259lav\u0259 edir. Ehtimal ki, \u0130. \u015eopen bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri erm\u0259ni lobbbisinin t\u0259siri il\u0259 sonralar \u201ckameral t\u0259svir\u201d\u0259 \u0259lav\u0259 etmi\u015fdir.<br>\u0130. \u015eopen h\u0259min \u0259s\u0259rin 527-529 cu s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 \u201cErm\u0259ni vilay\u0259ti\u201dnd\u0259 \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bli 22 n\u0259slin:<br><br>Milli<br>Qara\u00e7orlu<br>Qasananl\u0131<br>Kulakanl\u0131<br>\u015eadmanl\u0131<br>\u015eeylanl\u0131<br>T\u0259hm\u0259zli<br>Aliyanl\u0131<br>B\u0259rg\u00fc\u015fad<br>Babal\u0131<br>Kolan\u0131<br>P\u00fcsyan<br>Kulux\u00e7u<br>G\u0259lox\u00e7u<br>Farukanl\u0131<br>Sisianl\u0131<br>T\u0259rt\u0259rli<br>Hac\u0131saml\u0131<br>Sultanl\u0131<br>Kuli-xanl\u0131<br>Bozlu<br>Alikyanl\u0131<br><br>milliy\u0259tc\u0259 k\u00fcrd oldu\u011funu qeyd edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>H\u0259qiq\u0259td\u0259 is\u0259 onlardan yaln\u0131z Bozlu tayfas\u0131 k\u00fcrdd\u00fcr.<br><br>Bu adlardan:<br><br>1. Fonetik c\u0259h\u0259td\u0259n t\u0259hlil edildikd\u0259 Kulakanl\u0131 v\u0259 Kuli-xanl\u0131, Kulux\u00e7u v\u0259 G\u0259lox\u00e7u, Aliyanl\u0131 v\u0259 Alikyanl\u0131 s\u00f6zl\u0259rinin (adlar\u0131n\u0131n) eyni m\u0259nal\u0131 oldu\u011fu, sad\u0259c\u0259 deyim f\u0259rqi il\u0259 se\u00e7ildiyi ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Ehtimal ki, \u0130. \u015eopen e\u015fitdiyi formalara \u0259sas\u0259n onlar\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259naland\u0131r\u0131b. Ba\u015fqa m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Kuli-xanl\u0131, Kulux\u00e7u v\u0259 Alikyanl\u0131, habel\u0259 Sisianl\u0131, T\u0259rt\u0259rli adl\u0131 k\u00fcrd tayfalar\u0131 xat\u0131rlanm\u0131r. Qiyas\u0259ddin Qeybullayev. \u201cQ\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 Erm\u0259nistan\u201d. Bak\u0131. 1992. \u0259s\u0259rinin 16-c\u0131 s\u0259hif\u0259sind\u0259 T\u0259rt\u0259rli tayfas\u0131n\u0131n q\u0259dim t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li oldu\u011funu yaz\u0131r. C. P. Zelinski Sisianda k\u00fcrdl\u0259rin ya\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi siyah\u0131da h\u0259min adlar s\u00fcni say art\u0131m\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir.<br>2. Ba\u015fqa m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Hac\u0131saml\u0131, T\u0259hm\u0259zli, \u015eadmanl\u0131, Sultanl\u0131, G\u0259lox\u00e7u tayfalar\u0131n\u0131n tatarca (az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259si) dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 qeyd olunur. (\u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043a\u0430\u043b\u0435\u043d\u0434\u0430\u0440\u044c \u043d\u0430 1856 \u0433.)<br>3. \u0130. \u015eopen h\u0259min \u0259s\u0259rin 537- ci s\u0259hif\u0259sind\u0259 m\u0259\u015fhur t\u00fcrk K\u0259ng\u0259rli tayfalar\u0131n\u0131n 33 icmas\u0131n\u0131 sadalay\u0131r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n B\u0259rg\u00fc\u015fadl\u0131 v\u0259 \u018fliyanl\u0131 tayfalar\u0131n\u0131n t\u00fcrk oldu\u011funu qeyd etm\u0259kl\u0259 \u00f6z\u00fc-\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259kzib edir.<br>4. \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043a\u0430\u043b\u0435\u043d\u0434\u0430\u0440\u044c \u043d\u0430 1856 \u0433. kitab\u0131nda Nax\u00e7\u0131vanda S\u0259rd\u0259rabad mahal\u0131n\u0131n Aral\u0131q-Kolan (s\u0259h.304) v\u0259 Nax\u00e7\u0131van mahal\u0131n\u0131n Kolan\u0131-q\u0131\u015flaq (s\u0259h.354) \u0259halisinin tatar (az\u0259rbaycanl\u0131) olmas\u0131 v\u0259 tatarca dan\u0131\u015fmas\u0131 g\u00f6st\u0259rilir. O\u011fuz tarixinin \u0259n g\u00f6rk\u0259mli bilicisi Faruk S\u00fcm\u0259r yaz\u0131r: \u201cKay\u0131 t\u00fcrkm\u0259nl\u0259rinin bir \u00e7oxu Kay\u0131-Kolan adlan\u0131r. Kay\u0131lar \u0259n \u015f\u0259r\u0259fli boylardan olublar\u201d.<br>5. Ehtimal etm\u0259k olar ki, Bozlu k\u00fcrd tayfas\u0131 Bozluca t\u00fcrkman tayfas\u0131 il\u0259 qar\u0131\u015f\u0131q ya\u015fad\u0131qlar\u0131ndan bu adla adland\u0131r\u0131l\u0131blar, az\u0259rbaycan dilini d\u0259 g\u00f6z\u0259l bilirl\u0259r v\u0259 l\u0259hc\u0259l\u0259ri d\u0259 \u00e7ox az f\u0259rql\u0259nir.<br>6. Qara\u00e7orlu v\u0259 P\u00fcsyan tayfalar\u0131 k\u00fcrd olsa idil\u0259r \u015e\u0259r\u0259fxan Bidlisi onlar\u0131 m\u00fctl\u0259q qeyd ed\u0259rdi. \u00c7\u00fcnki o, 1555-1557- ci ill\u0259rd\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda Salyan v\u0259 Mahmudabad dair\u0259l\u0259rinin \u0259miri v\u0259 hakimi oplmu\u015f, 1576- c\u0131 ild\u0259 Nax\u00e7\u0131vana hakim t\u0259yin edilmi\u015fdir (burada is\u0259 1 il 4 ay hakimlik etmi\u015fdir). G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi \u015eimali Az\u0259rbaycanda t\u0259xmin\u0259n 4-5 il ya\u015fam\u0131\u015f, o zaman\u0131n \u00e7ox n\u00fcfuzlu v\u0259 y\u00fcks\u0259k savadl\u0131 adamlar\u0131ndan biri olan \u015e\u0259r\u0259fxan Bidlisi \u0259halini milli t\u0259rkibi haqq\u0131nda kifay\u0259t q\u0259d\u0259r anlay\u0131\u015fa malik olmu\u015fdur. \u015eimali Az\u0259rbaycanda h\u0259r hans\u0131 k\u00fcrd tayfas\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f olsayd\u0131, o bunu \u0259s\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015f olard\u0131 (Qaraba\u011fda \u201ciyirmid\u00f6rdl\u00fc\u201d k\u00fcrd tayfas\u0131nin ya\u015famas\u0131 bar\u0259d\u0259 \u015e. Bitlisiy\u0259 istinad edilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si ayr\u0131ca olaraq t\u0259hlil edil\u0259c\u0259kdir).<br><br>Ara\u015fd\u0131r\u0131lan m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-4.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-58079\" width=\"909\" height=\"597\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-4.jpg 277w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-4-4-150x99.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 909px) 100vw, 909px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>\u2022 \u00c7orlu, qara\u00e7orlu t\u00fcrk s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. Onlar t\u00fcrk-monqol m\u0259n\u015f\u0259li Kerait tayfalar\u0131n\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ridir.<br>\u2022 \u00c7or s\u00f6z\u00fc yer ad\u0131 kimi, habel\u0259 t\u00fcrk h\u00f6kmdarlar\u0131nda titul kimi i\u015fl\u0259nirmi\u015f (\u0417\u0430\u0443\u0440 \u0413\u0430\u0441\u0430\u043d\u043e\u0432. &#171;\u0426\u0430\u0440\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0441\u043a\u0438\u0444\u044b&#187;. \u041d\u044c\u044e \u0419\u043e\u0440\u043a. 2002 \u0433. \u0441\u0442\u0440. 199, 220, 225, 250).<br>\u2022 \u00c7or \u2013 D\u0259rb\u0259ndin Alban tarixind\u0259ki ke\u00e7mi\u015f ad\u0131d\u0131r (Lev Qumilyev. \u201cQ\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r\u201d. Bak\u0131. 1993. s\u0259h. 230).<br>\u2022 \u00c7or, \u00e7ur q\u0259dim t\u00fcrk s\u00f6z\u00fcd\u00fcr, m\u0259nas\u0131 \u201cigid, \u201cq\u0259hr\u0259man\u201d dem\u0259kdir. \u00c7or k\u0259ng\u0259r-pe\u00e7eneql\u0259rin bir tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131d\u0131r, A\u011fstafa \u00e7ay vadisinin yuxar\u0131 hiss\u0259sind\u0259 (indiki Erm\u0259nistan \u0259razisi) ya\u015fay\u0131rm\u0131\u015flar (\u201cQ\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 Erm\u0259nistan\u201d s\u0259h. 105).<br>\u2022 \u00c7or mahal\u0131na XVI \u0259srd\u0259 q\u0131z\u0131lba\u015flar\u0131n Z\u00fclq\u0259d\u0259r tayfas\u0131n\u0131n \u015e\u0259ms\u0259ddinlu tir\u0259si m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131 ( \u201c Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 Erm\u0259nistan \u201d. s\u0259h.113-114 ).<br>\u2022 \u00c7or m\u00fc\u0259yy\u0259n bir elin ad\u0131d\u0131r v\u0259 \u00c7orlu toponiml\u0259rind\u0259 indiy\u0259d\u0259k qalm\u0131\u015fd\u0131r. Altayda ya\u015fayan tayfalardan biri indi d\u0259 \u00c7or adlan\u0131r. Az\u0259rbaycanda \u00c7oryurt (Yard\u0131ml\u0131 rayonu) v\u0259 Q\u0259b\u0259l\u0259 rayonunda \u00c7orlu ( bu k\u0259ndin m\u0259h\u0259ll\u0259si m\u0259hz \u00c7orlu adlan\u0131r)&#8230;(B.\u018f. Budaqov, Q.\u018f. Qeybullayev. \u201c G\u00fcrc\u00fcstanda t\u00fcrkm\u0259n\u015f\u0259li toponiml\u0259rin izhali l\u00fc\u011f\u0259ti \u201d. Bak\u0131. 2002 s\u0259h.29, 106, 108, 290)<br>\u2022 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 \u00c7orum sanca\u011f\u0131 nahiy\u0259si&#8230; K\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat t\u0259rzi ke\u00e7ir\u0259n t\u00fcrkl\u0259r\u0259 y\u00f6r\u00fckl\u0259r deyilirdi. \u00c7orlu y\u00f6r\u00fckl\u0259ri&#8230; (Farqu S\u00fcm\u0259r. O\u011fuzlar. Bak\u0131. 1992.s\u0259h.20, 308-364)<br>\u2022 Qara\u00e7orlu tayfalar\u0131n\u0131n \u015f\u0259rqi Anadolunun (T\u00fcrkiy\u0259) Qara-\u00c7uran (Diyarb\u0259kirin Qara\u00e7orlu mahal\u0131) mahal\u0131ndan g\u0259lm\u0259l\u0259ri daha real g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br>\u2022 Qaraqoyunlu, Qarapapax, Qara\u00e7\u00f6pl\u00fc, Qara\u00e7anl\u0131, Qaramanl\u0131, Qara\u00e7orlu, Qarabayraml\u0131, Qaracall\u0131 v\u0259 s. b\u00fct\u00fcn bu tayfalar t\u00fcrkdillidirl\u0259r.<br>\u2022 Pesyan (P\u00fcsyan) Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n yuxar\u0131 axar\u0131nda (\u0259sas\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisind\u0259) eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l t\u00fcrkdilli pasianlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259raziy\u0259 veril\u0259n q\u0259dim add\u0131r. (\u201cQ\u0259dim t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 Erm\u0259nistan\u201d). Ehtimal ki, sonralar bu \u0259razid\u0259 ya\u015fayanlara pesyanlar (o\u00fcsyanlar) demi\u015fl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Qeyd:<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>1) B\u00fct\u00fcn bununla yana\u015f\u0131: Az\u0259rbaycanda ana dili az\u0259rbaycan dili (t\u00fcrk dili) olan \u0259haliy\u0259 (\u0259cdadlar\u0131 h\u0259r hans\u0131 ba\u015fqa mill\u0259t olsa bel\u0259) k\u00fcrd v\u0259 s. dem\u0259k, \u0259cdadlar\u0131 XVI \u0259srd\u0259 Afrikadan g\u0259tirilmi\u015f, AB\u015e-\u0131n ingilisdilli, qarad\u0259rili m\u00fcasir \u0259halisini Liberiyal\u0131, Qanal\u0131, Qvineyal\u0131 adland\u0131rmaq v\u0259 onlar\u0131 bu yerl\u0259rd\u0259 ya\u015fayan h\u0259r hans\u0131 bir tayfan\u0131n ad\u0131 il\u0259 f\u0259rql\u0259ndirm\u0259k v\u0259 ya \u0259cdadlar\u0131 XVI \u0259srd\u0259 Avropadan Amerika qit\u0259sin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259lmi\u015f ispandilli m\u00fcasir meksikal\u0131lara ispaniyal\u0131 (ispan), \u0259halisi portuqal dilind\u0259 dan\u0131\u015fan m\u00fcasir braziliyal\u0131lara portuqaliyal\u0131 (portuqal) dem\u0259k kimi bir m\u0259ntiqsizlikdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>2) Dili ingilis dili olan, \u0259cdadlar\u0131 \u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259n g\u0259l\u0259n m\u00fcasir AB\u015e \u0259halisi \u00f6z\u00fcn\u00fc ingilis yox, amerikal\u0131 adland\u0131r\u0131r.<br>3) N. Nefedyeva \u201c\u0412\u0437\u0433\u043b\u044f\u0434 \u043d\u0430 \u0410\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u0443\u044e \u043e\u0431\u043b\u0430\u0441\u0442\u044c. \u0418\u0437 \u043f\u0443\u0442\u0435\u0432\u044b\u0445 \u0437\u0430\u043f\u0438\u0441\u043e\u043a\u201d (\u0421\u043f\u0431. 1839 \u0433. \u0441\u0442\u0440. 9) yazm\u0131\u015fd\u0131r: \u201c\u041a\u0443\u0440\u0434\u044b \u043f\u043e \u043f\u0440\u043e\u0438\u0441\u0445\u043e\u0436\u0434\u0435\u043d\u0438\u044e \u0438 \u044f\u0437\u044b\u043a\u0443 \u043f\u0440\u0438\u043d\u0430\u0434\u043b\u0435\u0436\u0438\u0442 \u043a \u043f\u043b\u0435\u043c\u0435\u043d\u0438 \u0422\u0443\u0440\u0435\u0446\u043a\u043e\u043c\u0443\u2026\u201d Buradan bel\u0259 n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, o zaman bu \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayan bir s\u0131ra t\u00fcrkdilli tayfalara k\u00fcrd deyirmi\u015fl\u0259r&#8230; Mill\u0259tl\u0259r, dill\u0259r haqq\u0131nda m\u0259lumatl\u0131 oxucu bilir ki, k\u00fcrdl\u0259r t\u00fcrkdilli yox, irandilli xalqlar qrupuna m\u0259nsubdurlar.<br><br>(Ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(\u018fvv\u0259li: https:\/\/fedai.az\/?p=57943) La\u00e7\u0131nl\u0131 bir m\u00fc\u0259llimin yazm\u0131\u015f oldu\u011fu m\u0259qal\u0259sini sizl\u0259r\u0259 t\u0259krar\u0259n t\u0259qdim edirik&#8230; Bu m\u00fcharib\u0259l\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015f bir s\u0131ra faktlar\u0131<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":58081,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-58075","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58075","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58075"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58075\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":58102,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58075\/revisions\/58102"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/58081"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58075"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58075"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58075"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}