{"id":58217,"date":"2022-01-01T02:44:04","date_gmt":"2021-12-31T22:44:04","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=58217"},"modified":"2022-01-01T13:04:50","modified_gmt":"2022-01-01T09:04:50","slug":"yalan-v%c9%99-h%c9%99qiq%c9%99t-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=58217","title":{"rendered":"YALAN V\u018f H\u018fQ\u0130Q\u018fT!"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li:<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=57943\">&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=57943<\/a>, <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=58075\">https:\/\/fedai.az\/?p=58075<\/a>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>La\u00e7\u0131nl\u0131 bir m\u00fc\u0259llimin yazm\u0131\u015f oldu\u011fu m\u0259qal\u0259ni sizl\u0259r\u0259 t\u0259krar\u0259n t\u0259qdim edirik\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201c\u0130yirmid\u00f6rdl\u00fc\u201dl\u0259r kimdir?&#8230;<br><br>B\u0259zi m\u00fcasir yaz\u0131larda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259traf\u0131nda, Qaraba\u011f\u0131n d\u00fcz\u0259nlik hiss\u0259sind\u0259 \u201ciyirmid\u00f6rdl\u00fc\u201d adl\u0131 k\u00fcrd tayfas\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 qeyd olunur. Bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 istinad edil\u0259n yegan\u0259 m\u0259nb\u0259 \u015e\u0259r\u0259fxan Bitlisinin \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201d \u0259s\u0259ridir (rus dilind\u0259 olan n\u0259\u015fr). \u015e. Bitlisi bu \u0259s\u0259ri 1597- ci ild\u0259 fars dilind\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131r. \u018flyazmas\u0131 d\u00f6rd kitab olan \u0259s\u0259r iki cildd\u0259n ibar\u0259t olmaqla, birinci cild 1967- ci ild\u0259, ikinci cild is\u0259 1976- c\u0131 ild\u0259 rus dilind\u0259 Moskvada n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur. \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dnin birinci cildind\u0259 (s\u0259h. 369-370) bel\u0259 yaz\u0131l\u0131b: \u201cO\u0441\u0442\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0435 \u0434\u0432\u0430\u0434\u0446\u0430\u0442\u044c \u0447\u0435\u0442\u044b\u0440\u0435 \u043a\u0443\u0440\u0434\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0440\u043e\u0434\u0430 \u043f\u0440\u043e\u0436\u0438\u0432\u0430\u0435\u0442 \u0432 \u0410\u0440\u0440\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u043c \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0435 \u0438 \u0438\u0437\u0432\u0435\u0441\u0442\u043d\u044b \u043f\u043e\u0434 \u043e\u0431\u0449\u0438\u043c \u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u0435\u043c \u0438\u0433\u0438\u0440\u043c\u0438\u0434\u043e\u0440\u0442\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-5-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"58219\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=58219\" class=\"wp-image-58219\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-6.jpg\" alt=\"\" data-id=\"58220\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=58220\" class=\"wp-image-58220\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/321px-\u0531\u057d\u056f\u0565\u0580\u0561\u0576\u056b_\u0574\u0561\u0575\u0580\u0561\u0562\u0565\u0580\u056416.jpg\" alt=\"\" data-id=\"58221\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/321px-\u0531\u057d\u056f\u0565\u0580\u0561\u0576\u056b_\u0574\u0561\u0575\u0580\u0561\u0562\u0565\u0580\u056416.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=58221\" class=\"wp-image-58221\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br><br>Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, \u015e\u0259r\u0259fxan\u0131n \u00f6z q\u0259l\u0259mind\u0259n \u00e7\u0131xan ilk n\u00fcsx\u0259d\u0259 bel\u0259 fikrin yaz\u0131lmas\u0131 a\u011flabatan deyildir. \u00c7\u00fcnki m\u00fc\u0259llif bu \u0259s\u0259rind\u0259 \u00f6z d\u00f6vr\u00fcnd\u0259ki (XVI \u0259sr) m\u00f6vcud v\u0259 ona yax\u015f\u0131 tan\u0131\u015f olan b\u00fct\u00fcn k\u00fcrd tayfalar\u0131n\u0131n (h\u0259m T\u00fcrkiy\u0259-Osmanl\u0131 imperiyas\u0131nda, h\u0259m d\u0259 \u0130ran \u0130mperiyas\u0131nda (o zaman \u015eimali Az\u0259rbaycan \u0130ran tabeliyind\u0259 idi) ham\u0131s\u0131 haqq\u0131nda (adlar\u0131n\u0131 qeyd etm\u0259kl\u0259) laz\u0131mi, geni\u015f m\u0259lumat vermi\u015fdir.<br><br>\u018fs\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fcn unikall\u0131\u011f\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox d\u0259y\u0259rli olmaqla, bu g\u00fcn d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tini saxlay\u0131r v\u0259 k\u00fcrd xalq\u0131 haqq\u0131nda ilk \u0259sas yaz\u0131l\u0131 tarixi m\u0259nb\u0259 (s\u0259lnam\u0259) say\u0131l\u0131r. K\u00fcrd xalq\u0131n\u0131n etnoqrafik tarixi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan h\u0259r bir t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 \u0259sas\u0259n h\u0259min m\u0259nb\u0259y\u0259 istinad edir, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 onsuz ke\u00e7in\u0259 bilmir. Sizin \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq a\u015fa\u011f\u0131da h\u0259min tayfalar\u0131n adlar\u0131n\u0131 \u0259s\u0259rd\u0259 (t\u0259rc\u00fcm\u0259d\u0259) yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi veririk :<br><br><br>Ruzaki (Rojki)<br>Bodjnava<br>Boxti<br>Malki\u015fi<br>Zraki<br>Mukri<br>Namiran<br>Bilbasi<br>Kavalisi<br>Pozuki<br>Mirdasi<br>S\u00fcleymani<br>Maxmudi<br>Dumbuli (Domboli)<br>Beradost<br>Kalxor<br>Sur\u00e7i<br>Baban<br>Suvaydi<br>Basyan (Besyan)<br>\u00c7iqni<br>Siyax-mansur<br>Zarza<br>Azizan<br>(I hiss\u0259 s\u0259h. 2, 23, 68)<br><br><br>\u015e\u0259r\u0259fxan daha sonra yaz\u0131r: \u201c\u041d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f \u043e\u0441\u0442\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0445 \u043a\u0443\u0440\u0434\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043f\u043b\u0435\u043c\u0435\u043d \u0418\u0440\u0430\u043d\u0430\u2026\u0442\u0430\u043a\u043e\u0432\u044b\u201d:<br><br><br>Lek<br>Zend<br>Qilani<br>Aminlu<br>Pazuki<br>Babi<br>Ruzbaxan<br>Matildj<br>Xasri<br>\u015eaxrazuri<br>Mazyar<br>Mamluy<br>Qedj<br>Qurani<br>Zikti<br>Kaladcir<br>\u00c7emezqezek<br>Arabqirlu<br>v\u0259 sair (I hiss\u0259, s\u0259h. 9, 369-370)<br><br><br>(Yuxar\u0131dak\u0131lardan g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi \u015e. Bitlisinin \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dsind\u0259 \u0130. \u015eopenin k\u00fcrd kimi qeyd etdiyi tayfalardan he\u00e7 birinin, habel\u0259 \u201ciyirmid\u00f6rdl\u00fc\u201dl\u0259rin ad\u0131 \u00e7\u0259kilmir).<br><br>Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-7.jpg\" alt=\"\" data-id=\"58222\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=58222\" class=\"wp-image-58222\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Armenian_woman_and_her_children_from_Geghi_1899.jpg\" alt=\"\" data-id=\"58223\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=58223\" class=\"wp-image-58223\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/ermenil\u0259rin-kocu.jpg\" alt=\"\" data-id=\"58224\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/ermenil\u0259rin-kocu.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=58224\" class=\"wp-image-58224\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; \u201ciyirmid\u00f6rdl\u00fc\u201d tayfas\u0131 k\u00fcrd olsayd\u0131 \u015e\u0259r\u0259fxan onlar\u0131n hans\u0131 tayfalardan ibar\u0259t olmas\u0131n\u0131 sadalayard\u0131.<br><br>&#8212; \u0130yirmid\u00f6rd az\u0259rbaycan (t\u00fcrk) s\u00f6z\u00fcd\u00fcr v\u0259 bu \u00f6z\u00fc h\u0259min tayfalar\u0131n t\u00fcrkdilli, t\u00fcrk tayfalar\u0131 oldu\u011funa s\u00fcbutdur. G\u00f6rk\u0259mli tarix\u00e7i Petru\u015fevski \u201cO\u00e7erki\u201d \u0259s\u0259rinin 135-ci s\u0259hif\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: \u201c\u0438\u0433\u0438\u0440\u043c\u0438 \u0434\u043e\u0440\u0442 &#8212; \u0430\u0437\u0435\u0440\u0431. \u0434\u0432\u0430\u0434\u0446\u0430\u0442\u044c \u0447\u0435\u0442\u044b\u0440\u0435 \u0438\u0441\u043a\u0443\u0441\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0437\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0435 \u0438\u0437 24 \u043e\u0441\u043a\u043e\u043b\u043a\u043e\u0432 \u043a\u043e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0445 \u043f\u043b\u0435\u043c\u0435\u043d\u201d.<br><br>&#8212; \u201cG\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259ri\u201d Bak\u0131, 2000- ci il v\u0259 Faruq Sum\u0259r \u2013 \u201cO\u011fuzlar\u201d Bak\u0131, 1992 ci il kitablar\u0131n\u0131n n\u0259\u015fri bu sah\u0259d\u0259ki yanl\u0131\u015fl\u0131qlara bir ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259kl\u0259 Az\u0259rbaycan tarixinin t\u0259dqiqin\u0259 \u0259v\u0259zsiz bir t\u00f6hf\u0259 vermi\u015fdir. \u201c&#8230;m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259r\u201dd\u0259 \u00f6n s\u00f6zd\u0259 (s\u0259h. 20-21) bildirilir ki, n\u0259 farsdilli, n\u0259 d\u0259 Osmanl\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 \u201ciyirmid\u00f6rdl\u00fc\u201d ad\u0131nda bir k\u00fcrd tayfas\u0131na rast g\u0259linmir. \u201c\u0130yirmid\u00f6rdl\u00fc\u201dl\u0259r haqq\u0131nda dol\u011fun m\u0259lumat 159 c\u00fc ild\u0259, \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dnin yaz\u0131l\u0131b tamamlanmas\u0131ndan h\u0259l\u0259 d\u00f6rd il \u0259vv\u0259l Osmanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rtib edilmi\u015f \u201cG\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin icmal d\u0259ft\u0259ri\u201dnd\u0259 verilib. Bu tayfalar a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259nl\u0259r olmu\u015fdur:<br><br>Yasavullu<br>\u018fli\u015farl\u0131<br>Sar\u0131hac\u0131l\u0131<br>B\u0259x\u015feyi\u015fli<br>Yollu<br>B\u0259xtiyarl\u0131<br>Toxac\u0131lu<br>D\u0259d\u0259x\u0259lilli<br>Tobulu<br>T\u0259r\u0259li<br>Molla \u018flili<br>Zeydi-Z\u0259ng<br>D\u0259r\u0259b\u0259yli<br>Varvara<br>Zeyd<br>G\u0259d\u0259 \u018fhm\u0259dli<br>Alpaut<br>G\u00f6y\u00e7\u0259liyi-Varvara<br>K\u00f6\u00e7\u0259li<br>Pir Mahmudlu<br>D\u00f6rdl\u0259r<br>D\u00fcrh\u0259s\u0259nli<br>\u018fr\u0259bli<br>X\u0259ll\u0259can<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br><br>\u201c\u0130cmal d\u0259ft\u0259ri\u201dnd\u0259 \u201c\u0130yirmid\u00f6rdl\u00fc\u201dl\u0259rin &#171;T\u0259r\u0259kimati Qaraba\u011f&#187; (Qaraba\u011f t\u0259r\u0259k\u0259m\u0259l\u0259ri) oldu\u011fu x\u00fcsusi vur\u011fulanm\u0131\u015fd\u0131r. T\u0259r\u0259k\u0259m\u0259 s\u00f6z\u00fc \u0259r\u0259bl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259xsus\u0259n yaln\u0131z k\u00f6\u00e7\u0259ri o\u011fuz tayfalar\u0131na verilmi\u015f add\u0131r. T\u0259r\u0259k\u0259m\u0259 \u0259r\u0259bc\u0259 c\u0259m formas\u0131nda t\u00fcrkmanlar dem\u0259kdir. Dem\u0259li, \u201c\u0130yirmid\u00f6rdl\u00fc\u201dl\u0259r \u0259sl az\u0259rbaycanl\u0131lard\u0131r, daha d\u0259qiqi O\u011fuz t\u00fcrkl\u0259ridir. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr erm\u0259nil\u0259rin \u201cicmal\u201d v\u0259 \u201cm\u00fcf\u0259ss\u0259l\u201d d\u0259ft\u0259rl\u0259rd\u0259n x\u0259b\u0259ri olmay\u0131b, yoxsa bel\u0259 a\u011f yalana \u0259l atmazd\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259r \u201c\u0130yirmid\u00f6rdl\u00fc\u201dl\u0259rin Qacar tayfalar\u0131na m\u0259nsub olmalar\u0131n\u0131 bildirir. Bu do\u011frudur, ona g\u00f6r\u0259 ki, o zaman G\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f b\u0259yl\u0259rb\u0259yliyi \u0259halisinin \u0259sas\u0131n\u0131 Qacar tayfalar\u0131 t\u0259\u015fkil edirdi. Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, Qacar tayfalar\u0131 \u018fmir Teymurun vaxt\u0131nda (teymuril\u0259rin) (1370-1478) v\u0259 sonralar, Sultan H\u0259s\u0259n A\u011fqoyunlunun (Uzun H\u0259s\u0259n) (1453-1478) h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131nda Diyarb\u0259krd\u0259n da\u011f\u0131laraq Qaraba\u011f, G\u0259nc\u0259 v\u0259 \u0130r\u0259van \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar. \u201c\u0130yirmid\u00f6rdl\u00fc\u201dl\u0259rin G\u0259nc\u0259basarda ya\u015famas\u0131 da bu s\u0259b\u0259bd\u0259n idi. M\u0259rk\u0259zi G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri olan Qaraba\u011f b\u0259yl\u0259rb\u0259yliyind\u0259 Qacar tayfas\u0131n\u0131n Ziyado\u011fullular qolunun, ki\u00e7ik zaman fasil\u0259si istisna olmaqla, XVI \u0259srin 50-ci ill\u0259rind\u0259n Nadir \u015fah \u018ff\u015far\u0131n (1736-47) taxt-tac\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r hakimiyy\u0259t s\u00fcrm\u0259si d\u0259 bunu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; K\u0259mal\u0259ddin Da\u015fq\u0131ran \u201cKe\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si\u201d. Ankara. 1995 ci il. \u0259s\u0259rinin 11 ci s\u0259hif\u0259sind\u0259 statist Mogilyevski v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan general valisi polkovnik Yermolov t\u0259r\u0259find\u0259n 1823-c\u00fc ild\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015f hesabatda Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u015fa\u011fdak\u0131 17 mahala b\u00f6l\u00fcnd\u00fcy\u00fc g\u00f6st\u0259rilir:<br><br>Sisian<br>D\u0259mir\u00e7i-Aslanl\u0131<br>K\u00fcpara<br>B\u0259rg\u00fc\u015fad<br>Bahabyurd<br>K\u0259birli<br>Tal\u0131\u015f<br>Cavan\u015fir<br>Xa\u00e7\u0131n<br>\u00c7il\u0259b\u00f6rd<br>X\u0131rda-para Dizax<br>Dizax<br>Otuziki<br>\u0130yirmid\u00f6rd<br>Qara\u00e7orlu<br>V\u0259r\u0259nd<br>A\u00e7an-t\u00fcrk<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tatev<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong> Psian<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong> Kolan\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong> Dizax-Cavan\u015fir&#8230;<br><br><br>Bu mahallardan 12 d\u0259 yaln\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n, qalan 5 d\u0259 (Dizax, V\u0259r\u0259nd\u0259, \u00c7il\u0259b\u00f6rd, Xa\u00e7\u0131n v\u0259 Tal\u0131\u015f) is\u0259 h\u0259m az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n, h\u0259m d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin ya\u015fad\u0131qlar\u0131 g\u00f6st\u0259rilir. Orjinalda (\u00ab\u041e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u0435 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043f\u0440\u043e\u0432\u0438\u043d\u0446\u0438\u0438\u00bb) Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin 21 mahaldan ibar\u0259t oldu\u011fu qeyd olunub. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; Petr Lex \u00ab\u0418\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0435 \u043e\u0431 \u0418\u0440\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043a\u0443\u0440\u0434\u0430\u0445, \u0438\u0445 \u043f\u0440\u0435\u0434\u043a\u0430\u0445, \u0441\u0435\u0432\u0435\u0440\u043d\u044b\u0445 \u0445\u0430\u043b\u0434\u0435\u044f\u0445\u00bb \u043a\u043d\u0438\u0433\u0430 I. \u0421\u043f\u0431 1856 \u0433. \u0259s\u0259rind\u0259n (s\u0259h.20-121) m\u00fc\u0259llifin \u015e\u0259r\u0259fxan Bidlisinin \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dsinin \u0259lyazmalar\u0131n\u0131n 4- n\u0259 d\u0259 \u0259trafl\u0131, d\u0259rind\u0259n b\u0259l\u0259d oldu\u011fu ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, Petr Lex o zaman g\u00f6rk\u0259mli k\u00fcrd\u015f\u00fcnas olub. \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dnin \u0259lyazmas\u0131nda \u201c\u0130yirmid\u00f6rdl\u00fc\u201dl\u0259r haqq\u0131nda yaz\u0131lsa idi, Petr Lex \u00f6z 3 cildlik \u0259s\u0259rind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 qeyd ed\u0259rdi. Petr Lex I kitab\u0131n 88- ci s\u0259hif\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: \u00ab\u0412 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438 \u043a\u0443\u0440\u0434\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043f\u043b\u0435\u043c\u0435\u043d\u0430 \u0432\u0441\u0442\u0440\u0435\u0447\u0430\u044e\u0442\u0441\u044f \u0432 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0435&#8230;\u00bb H\u0259min qeydi o, \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dy\u0259 istinad\u0259n yox, \u00ab\u041e\u0431\u043e\u0437\u0440\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0440\u043e\u0441\u0441\u0438\u0439\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0432\u043b\u0430\u0434\u0435\u043d\u0438\u0439 \u0437\u0430 \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u043e\u043c\u00bb. 1839-cu il.kitab\u0131n III hiss\u0259sin\u0259 (s\u0259h. 274-277) istinad\u0259n yaz\u0131r. H\u0259min kitabda Qaraba\u011fda 320 k\u00fcrd ail\u0259sinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131l\u0131b, d\u0259qiq yer g\u00f6st\u0259rilm\u0259yib v\u0259 h\u0259r hans\u0131 tayfa ad\u0131 qeyd olunmay\u0131b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Petr Lex ikinci kitab\u0131nda (1857 -ci il. s\u0259h. 4) yaz\u0131r: \u00ab\u0421\u0432\u0435\u0440\u0445 \u0442\u043e\u0433\u043e \u0443\u0436\u0435 \u043e\u043a\u043e\u043d\u0447\u0435\u043d\u043e \u0444\u0440\u0430\u043d\u0446\u0443\u0437\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0435\u0432\u043e\u0434 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u043a\u0443\u0440\u0434\u043e\u0432 \u00ab\u0428\u0435\u0440\u0435\u0444\u043d\u0430\u043c\u0435\u00bb \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u043c \u043e\u0440\u0438\u0435\u043d\u0442\u0430\u043b\u0438\u0441\u0442\u043e\u043c \u0431\u044b\u0432\u0448\u0438\u043c \u0432\u043e\u0441\u043f\u0438\u0442\u0430\u043d\u043d\u0438\u043a\u043e\u043c \u041a\u0430\u0437\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0423\u043d\u0438\u0432\u0435\u0440\u0441\u0438\u0442\u0435\u0442\u0430; \u043c\u043e\u0436\u043d\u043e \u043f\u0440\u0435\u0434\u043f\u043e\u043b\u0430\u0433\u0430\u0442\u044c, \u0447\u0442\u043e \u044d\u0442\u043e\u0442 \u043f\u0435\u0440\u0435\u0432\u043e\u0434 \u0443\u0434\u043e\u0432\u043b\u0435\u0442\u0432\u043e\u0440\u0438\u0442\u044c \u0442\u0440\u0435\u0431\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f\u043c \u043d\u0430\u0443\u043a\u0430. \u041e\u0441\u0442\u0430\u0435\u0442\u0441\u044f \u0436\u0435\u043b\u0430\u0442\u044c \u0435\u0449\u0435 \u0438\u0437\u0434\u0430\u043d\u0438\u0435 \u0441\u0430\u043c\u043e\u0433\u043e \u0442\u0435\u043a\u0441\u0442\u0430 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u0430, \u043b\u0443\u0447\u0448\u0438\u0439 \u044d\u043a\u0437\u0435\u043c\u043f\u043b\u044f\u0440 \u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u043e\u0433\u043e, \u043f\u043e\u043f\u0440\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u043d\u044b\u0439 \u0441\u0430\u043c\u0438\u043c \u0430\u0432\u0442\u043e\u0440\u043e\u043c, \u0445\u0440\u0430\u043d\u0438\u0442\u0441\u044f, \u043a\u0430\u043a \u0438\u0437\u0432\u0435\u0441\u0442\u043d\u043e \u0432 \u0418\u043c\u043f\u0435\u0440\u0430\u0442\u043e\u0440\u0441\u043a\u0438\u0439 \u041f\u0443\u0431\u043b\u0438\u0447\u043d\u043e\u0439 \u0411\u0438\u0431\u043b\u0438\u043e\u0442\u0435\u043a\u0435\u00bb.<br><br>&#8212; D\u00fcnyan\u0131n \u0259lyazmalar\u0131 saxlanclar\u0131n\u0131n kataloqlar\u0131nda \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dnin 22 n\u00fcsx\u0259si qeyd olunub. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, \u0259lyazmalara m\u0259qs\u0259dli olaraq \u0259lav\u0259l\u0259r edilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. D\u00fcnyada bel\u0259 \u00fcsuldan h\u0259mi\u015f\u0259 istifad\u0259 olunub v\u0259 erm\u0259nil\u0259rin bu sah\u0259d\u0259 olduqca mahir olmalar\u0131 d\u00fcnya elm ictimaiyy\u0259tin\u0259 m\u0259lumdur. Rus dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 edilmi\u015f \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dd\u0259 redaksiya hey\u0259tinin 3 \u00fczv\u00fcn\u00fcn \u2013 A. S. Xa\u00e7ikyan, K. N. Y\u00fczba\u015fyan v\u0259 L. T. G\u00f6z\u0259lyan\u0131n (m\u0259sul redaktor) milliy\u0259tc\u0259 erm\u0259ni olmalar\u0131 bunu bir daha t\u0259sdiq edir. T\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i E. \u0130. Vasilyeva n\u0259d\u0259ns\u0259 \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259 nin birinci cildind\u0259 17- ci s\u0259hif\u0259d\u0259 yaz\u0131b: \u00ab\u041d\u0430\u0438\u0431\u043e\u043b\u0435\u0435 \u0442\u043e\u0447\u043d\u0430\u044f\u2026\u0441\u0430\u043c\u0430\u044f \u0446\u0435\u043d\u043d\u0430\u044f\u2026\u0445\u0440\u0430\u043d\u0438\u0442\u0441\u044f \u0432 \u0411\u043e\u0434\u043b\u0435\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0431\u0438\u0431\u043b\u0438\u043e\u0442\u0435\u043a\u0435 \u041e\u043a\u0441\u0444\u043e\u0440\u0434\u0430\u00bb (\u0130ngilt\u0259r\u0259).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u0259sas\u0259n rus dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259 onun 1873- c\u00fc ild\u0259 Peterburqda n\u0259\u015fr edilmi\u015f frans\u0131z dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 n\u00fcsx\u0259sind\u0259n d\u0259 (yuxar\u0131da qeyd olunan) istifad\u0259 olunub. Inamla dem\u0259k olar ki, Qaraba\u011f \u0259traf\u0131nda \u201c\u0130yirmid\u00f6rdl\u00fc\u201d k\u00fcrd tayfas\u0131n\u0131n ya\u015famas\u0131 bar\u0259d\u0259 fikir bu t\u0259rc\u00fcm\u0259y\u0259 \u0259lav\u0259 edilib. M\u0259hz buna \u0259saslan\u0131b \u015e. Bitlisinin bel\u0259 yazmas\u0131n\u0131 qeyd edirl\u0259r (Bu fikir \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dnin Qahir\u0259 n\u0259\u015frind\u0259 d\u0259 (1930- cu il) verilib). A. Buk\u015fpan\u0131n \u00ab\u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043a\u0443\u0440\u0434\u044b\u00bb Baku-1932. \u0259s\u0259rind\u0259n d\u0259 bunu ayd\u0131n duymaq olur. \u201c\u015e\u0259r\u0259fnam\u0259\u201dnin \u0259lyazmas\u0131nda \u201c\u0130yirmid\u00f6rdl\u00fc\u201d k\u00fcrd tayfas\u0131n\u0131n hans\u0131 tayfalardan ibar\u0259t olmas\u0131 haqq\u0131nda he\u00e7 bir m\u0259lumat olmad\u0131\u011f\u0131 halda, onun frans\u0131z dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7isi v\u0259 \u015f\u0259hr\u00e7isi a\u011f yalana \u0259l ataraq bu tayfalar\u0131n \u015e. Bidlisinin vaxt\u0131nda burada yerl\u0259\u015fdirildikl\u0259rini v\u0259 adlar\u0131n\u0131 \u00e7ox yer tutdu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn yazmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir. Buk\u015fpan yaz\u0131r: \u00ab\u041c\u044b \u043d\u0435 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u043c \u0443 \u0428\u0435\u0440\u0435\u0444\u0435\u0434\u0434\u0438\u043d\u0430 \u0441\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u0438\u0439 \u043e \u0447\u0438\u0441\u043b\u0435\u043d\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u043a\u0443\u0440\u0434\u043e\u0432 \u043f\u043e \u044d\u0442\u043e\u043c \u0440\u0430\u0439\u043e\u043d\u0430\u043c \u0432 \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u0443\u044e \u0435\u043c\u0443 \u044d\u043f\u043e\u0445\u0443\u00bb<br><br>\u201cQaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin t\u0259sviri\u201dn\u0259 bir bax\u0131\u015f<br><br>1882- ci ild\u0259 Qaraba\u011f xan\u0131 Mehdiqulu xan \u0130rana qa\u00e7d\u0131qdan sonra \u00e7ar h\u00f6kum\u0259ti Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k onu Rusiyan\u0131n m\u00fclkiyy\u0259ti elan edir v\u0259 Qaraba\u011f \u0259yal\u0259ti adland\u0131r\u0131r. 1823- c\u00fc ild\u0259 Qafqaz cani\u015fini polkovnik Yermolovun s\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 statist Mogilyov t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cQaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin t\u0259sviri\u201d t\u0259rtib edilir (\u041e\u043f\u0438\u0441\u0430\u043d\u0438\u0435 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043f\u0440\u043e\u0432\u0438\u043d\u0446\u0438\u0438. \u0421\u043e\u0441\u0442\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u043d\u043e\u0435 \u0432\u044a 1823 \u0433\u043e\u0434\u0443 \u043f\u043e \u0440\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u044f\u0436\u0435\u043d\u0438\u044e \u0433\u043b\u0430\u0432\u043d\u043e\u0443\u043f\u0440\u0430\u0432\u043b\u044f\u044e\u0449\u0435\u0433\u043e \u0432\u044a \u0413\u0440\u0443\u0437\u0438\u0438 \u0415\u0440\u043c\u043e\u043b\u043e\u0432\u0430. \u0422\u0438\u0444\u043b\u0438\u0441. 1886 \u0433).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u201cT\u0259svir\u201d\u0259 \u0259sas\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k olur ki, \u00e7ox sonralar (1868- ci ild\u0259) yarad\u0131lm\u0131\u015f Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n \u0259hat\u0259 etdiyi \u0259raziy\u0259 ke\u00e7mi\u015f Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0259n a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 mahallar\u0131n\u0131n \u0259razisi daxil olub:<br><br>1. Sisian<br>2. Kupara<br>3. B\u0259rg\u00fc\u015fad<br>4. Bhabyurt (Vahabyurd)<br>5. Tatev<br>6. Xa\u00e7\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si (Ma\u011fav\u0131z mahal\u0131 v\u0259 s.)<br>7. P\u00fcsyan<br>8. \u00c7\u00fcl\u0259nd\u0259rin bir hiss\u0259si<br>9. Qara\u00e7orlu<br>10. Acan-t\u00fcrk<br><br><br>\u201cT\u0259svir\u201dd\u0259 h\u0259min mahallar\u0131n \u0259hat\u0259 etdiyi \u0259razid\u0259 85 k\u0259nd qeyd olunub ki, onlardan 46-da (54,01 %) tatarlar\u0131n (az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n), 37-d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin (43,5%), 2-d\u0259 (2,3%) is\u0259 h\u0259m tatarlar\u0131n, h\u0259m d\u0259 erm\u0259nil\u0259rin (qar\u0131\u015f\u0131q) ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilib. A\u015fa\u011f\u0131da h\u0259min k\u0259ndl\u0259rin m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 (1992- ci ild\u0259) m\u0259nsub olduqlar\u0131 rayonlar g\u00f6st\u0259rilm\u0259kl\u0259 adlar\u0131 verilir:<br>Tatar (az\u0259rbaycanl\u0131) k\u0259ndl\u0259ri:<br><br><br>\u015e\u0131xlar (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>\u018fr\u0259fs\u0259 (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>Sisian (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>Uz (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>Urud (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>Qurdlar (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>Dastagert (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>A\u011fad\u00fc (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>Va\u011fad\u00fc (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>Qarakils\u0259 (Sisan-Erm\u0259nistan)<br>\u015e\u0259ki (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>B\u0259rg\u00fc\u015fad (Qubadl\u0131)<br>Kavdad\u0131x (Qubadl\u0131)<br>X\u0259nd\u0259k (Qubadl\u0131)<br>Qubadl\u0131 (Qubadl\u0131)<br>Yuxar\u0131 hal (Qubadl\u0131)<br>Angelaut<br>Cicimli (La\u00e7\u0131n)<br>Qu\u015f\u00e7ular<br>\u00dcdg\u00fcn g\u00f6d\u0259kli (Z\u0259ngilan)<br>Baydaxl\u0131 (Z\u0259ngilan)<br>Keyik<br>Qayal\u0131 (Qubadl\u0131)<br>Qovxar (Qubadl\u0131)<br>D\u0259mir\u00e7il\u0259r (Qubadl\u0131)<br>Qaziann\u0131 (Qubadl\u0131)<br>\u018fliqulu u\u015fa\u011f\u0131 (Qubadl\u0131)<br>Qara\u00e7\u0259m\u0259nli<br>B\u0259xtiyarl\u0131 (Qubadl\u0131)<br>Qatar<br>Mu\u015fulan (Z\u0259ngilan)<br>Zeygilan (Z\u0259ngilan)<br>\u0130ordaxl\u0131 (Qubadl\u0131)<br>Xann\u0131xlar (Qubadl\u0131)<br>\u015e\u0131xavat (Qubadl\u0131)<br>Qarad\u0259mir\u00e7i<br>Xala\u00e7 (Qubadl\u0131)<br>\u015e\u0259fib\u0259yli (Z\u0259ngilan)<br>\u015ea\u011farcik<br>Genlik (Z\u0259ngilan)<br>Emezli (Z\u0259ngilan)<br>\u00c7ubanl\u0131<br>Oxtarl\u0131<br>Tavrus<br>Qarada\u011f<br><br>Erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259ri:<br><br><br>Pirnaut (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>Axlatian (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>\u018fr\u00f6\u00fc\u015f (Gorus-Erm\u0259nistan)<br>Harall\u0131 (La\u00e7\u0131n-Az\u0259rbaycan-A\u015fa\u011f\u0131 F\u0259r\u0259can k\u0259ndi)<br>M\u0259zm\u0259z\u0259k (La\u00e7\u0131n-Az\u0259rbaycan)<br>Sust (La\u00e7\u0131n-Az\u0259rbaycan)<br>X\u0259n\u0259z\u0259k (Gorus-Erm\u0259nistan)<br>\u018fy\u0259r\u0259k (Erm\u0259nistan)<br>Sirk\u0259tas (Erm\u0259nistan)<br>\u0130rs\u0259vanik (Erm\u0259nistan)<br>\u00c7aini (Erm\u0259nistan)<br>M\u00fclk\u00fccan (Erm\u0259nistan)<br>Sev\u0259kl\u0259r (Erm\u0259nistan)<br>Aranz\u0259min (Erm\u0259nistan)<br>Yenik\u0259nd (Erm\u0259nistan)<br>\u00c7\u0131rax-uz (Erm\u0259nistan)<br>Ucanis (Erm\u0259nistan)<br>Gorundzor (Gorus-Erm\u0259nistan)<br>Xot (Erm\u0259nistan)<br>Tatev (Sisian-Erm\u0259nistan)<br>\u015einataq (Gorus-Erm\u0259nistan)<br>\u015einger (Gorus-Erm\u0259nistan)<br>Qalazur (Erm\u0259nistan)<br>Lor (Erm\u0259nistan)<br>Danzatap (Erm\u0259nistan)<br>Qor (Erm\u0259nistan)<br>Gorus (Gorus-Erm\u0259nistan)<br>Xindzorek (Gorus-Erm\u0259nistan)<br>\u018fliqulu-k\u0259nd (La\u00e7\u0131n-Az\u0259rbaycan)<br>D\u0131\u011f (Gorus-Erm\u0259nistan)<br>\u015e\u0259lv\u0259 (La\u00e7\u0131n-Az\u0259rbaycan)<br>Gevart (Erm\u0259nistan)<br>Nura\u015fenik (Erm\u0259nistan)<br>Arcazur (Erm\u0259nistan)<br>Axtaxana (Erm\u0259nistan)<br>T\u0259ngbulaq (Erm\u0259nistan)<br>Xotanan (Erm\u0259nistan)<br><br><br>Qar\u0131\u015f\u0131q k\u0259ndl\u0259r:<br><br>Dulyus (Erm\u0259nistan)<br>Xocahan (Qubadl\u0131)<br><br><br>\u201cT\u0259svir\u201dd\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, o zaman (1823- c\u00fc il) h\u0259min \u0259razid\u0259 c\u0259mi 4582 ail\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 22910 n\u0259f\u0259r ya\u015fay\u0131rm\u0131\u015f. Onlardan:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Tatar (az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri) k\u0259ndl\u0259rind\u0259 977 ail\u0259, 4225 n\u0259d\u0259r (21,3%)<br>Erm\u0259ni k\u0259ndl\u0259rind\u0259 1332 ail\u0259, 6660 n\u0259f\u0259r (29%)<br>K\u00f6\u00e7\u0259ril\u0259r 2188 ail\u0259, 10940 n\u0259f\u0259r (47,7%) olmu\u015fdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u201cT\u0259svir\u201dd\u0259 ad\u0131 olaraq 48 k\u00f6\u00e7\u0259ri tayfa (qrup) g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir ki, onlardan yaln\u0131z birinin k\u00fcrd oldu\u011fu (86 ail\u0259) qeyd edilmi\u015f v\u0259 b\u00fct\u00fcn mahala (Qara\u00e7orlu) yay\u0131ld\u0131qlar\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r (s\u0259h. 286).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u201cT\u0259svir\u201dd\u0259ki k\u00f6\u00e7\u0259ri tayfalar (qruplar) a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lardan ibar\u0259t olmu\u015fdur:<br><br>K\u00f6\u00e7\u0259ril\u0259r:<br><br><br>M\u00fcs\u0259lmanlar<br>Zabux<br>\u018fliyanl\u0131<br>Tatar<br>Xoca-Musaxl\u0131<br>Eyvaz-S\u0259rkar<br>Zodumanl\u0131<br>\u00c7ullu<br>Zaman<br>\u0130brahim<br>G\u00fclm\u0259mm\u0259d<br>Qas\u0131m<br>V\u0259li<br>Molla Na\u011fdal\u0131<br>Tal\u0131b<br>Novruz-Dil\u0259n\u00e7i<br>Sofulu<br>Bahabyurd<br>Sarall\u0131<br>Gigili<br>Hac\u0131saml\u0131<br>Cinli<br>Bin\u0259<br>K\u0259lbalay\u0131 Dim\u0259hm\u0259d<br>Behbudal\u0131<br>Psax<br>\u015eeylanl\u0131<br>T\u0259hm\u0259zli<br>K\u00fcrd<br>Qayal\u0131<br>\u018fl\u0259m Qulu<br>X\u0131d\u0131r<br>H\u00fcseyn-\u018fli<br>Zilanl\u0131<br>M\u0259mm\u0259d-H\u00fcseyn Sultan<br>\u018fbdin\u0259<br>T\u0259r\u0259k\u0259m\u0259<br>A\u011farza<br>Kordaxl\u0131<br>Babal\u0131<br>Sultanl\u0131<br>Hacall\u0131<br>G\u0259lox\u00e7u<br>\u015eadmanl\u0131<br>Seyidl\u0259r<br>Oruc<br>Korcalanl\u0131<br>A\u011fa M\u0259h\u0259mm\u0259d<br><br><br>Bu tayfa qruplardan yaln\u0131z k\u00f6\u00e7\u0259ri Zilanl\u0131 v\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259ri K\u00fcrd tayfalar\u0131 k\u00fcrd olmu\u015flar.<\/strong> (<strong>Qeyd: <\/strong>Paskevi\u00e7in h\u00fccumlar\u0131yla ba\u011fl\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015f rus m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 k\u00fcrdl\u0259rin Osmanl\u0131da ya\u015famas\u0131 a\u015fkar yaz\u0131l\u0131b v\u0259 x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Zilanl\u0131 tayfas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 &#171;\u041a\u0443\u0440\u0434\u044b \u0432 \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430\u0445 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438 \u0441 \u041f\u0435\u0440\u0441\u0438\u0435\u0439 \u0438 \u0422\u0443\u0440\u0446\u0438\u0435\u0439 (\u0410\u0432\u0435\u0440\u044c\u044f\u043d\u043e\u0432)\/1900 (\u0414\u041e)\/\u0413\u043b\u0430\u0432\u0430 III&#187; yaz\u0131l\u0131b: &#171;\u0412\u044a \u0447\u0438\u0441\u043b\u0463 \u043a\u0443\u0440\u0434\u043e\u0432\u044a \u041c\u0443\u0448\u0441\u043a\u0430\u0433\u043e \u043f\u0430\u0448\u0430\u043b\u044b\u043a\u0430 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u043b\u043e\u0441\u044c \u0431\u043e\u043b\u0463\u0435 2 \u0442. \u0441\u0435\u043c\u0435\u0439\u0441\u0442\u0432\u044a \u0430\u0448\u0438\u0440\u0435\u0442\u0430 \u0417\u0438\u043b\u0430\u043d\u043b\u044b, \u0442\u0430\u0432\u044a \u0432\u0463\u0440\u043d\u043e \u0441\u043b\u0443\u0436\u0438\u0432\u0448\u0430\u0433\u043e \u0432\u044a \u0432\u043e\u0439\u043d\u0443 26\u201428 \u0433\u043e\u0434\u043e\u0432\u044a \u042d\u0440\u0438\u0432\u0430\u043d\u0441\u0432\u043e\u043c\u0443 \u0441\u0430\u0440\u0434\u0430\u0440\u0443, \u0430 \u043f\u043e\u0441\u043b\u0463 \u044d\u0442\u043e\u0439 \u0432\u043e\u0439\u043d\u044b \u0431\u043e\u043b\u044c\u0448\u0435\u0439 \u0447\u0430\u0441\u0442\u044c\u044e \u0432\u044b\u0441\u0435\u043b\u0438\u0432\u0448\u0430\u0433\u043e\u0441\u044f \u0438\u0437\u044a \u042d\u0440\u0438\u0432\u0430\u043d\u0441\u043a\u0430\u0433\u043e \u0445\u0430\u043d\u0441\u0442\u0432\u0430, \u043f\u0440\u0438\u0441\u043e\u0435\u0434\u0438\u043d\u0435\u043d\u043d\u0430\u0433\u043e \u0432\u044a \u0420\u043e\u0441\u0441\u0456\u0438&#187;-red.).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/113336_2tw15txijd.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-58225\" width=\"918\" height=\"670\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>La\u00e7\u0131n rayonunun \u015eeylanl\u0131 k\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan indiki k\u00fcrd \u0259halisinin yuxar\u0131da qeyd olunan \u015eeylanl\u0131 tayfas\u0131 il\u0259 he\u00e7 bir ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoxdur. K\u0259ndin \u0259halisi bu \u0259raziy\u0259 sonralar k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259lmi\u015fl\u0259r. Ehtimal ki, bu k\u0259ndd\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r t\u00fcrkdilli \u015eeylanl\u0131 tayfas\u0131 ya\u015fay\u0131rm\u0131\u015f v\u0259 k\u0259nd onlar\u0131n ad\u0131 il\u0259 adlan\u0131rm\u0131\u015f. Buraya sonralar k\u00f6\u00e7\u00fcb m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f k\u00fcrd \u0259halisi k\u0259ndin ad\u0131n\u0131 \u015e\u00fcylanl\u0131 adland\u0131rm\u0131\u015flar. M\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcm\u00fczd\u0259ki \u015feylanl\u0131lar \u201ca\u011f k\u00f6rp\u00fcl\u00fcl\u0259r\u201dd\u0259ndir. Bir tarixi m\u0259nb\u0259y\u0259 istinad\u0259n \u0259sl \u015feylanl\u0131lar\u0131n XIX \u0259srin birinci yar\u0131s\u0131nda indiki K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonu \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcb g\u0259lm\u0259l\u0259rini dem\u0259k olar.<br><br>Ara\u015fd\u0131r\u0131lan m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259:<br><br>1. \u201c\u015e\u0259c\u0259r\u0259yi-t\u0259rakim\u0259\u201d Balxan da\u011flar\u0131nda (indiki T\u00fcrkm\u0259nistan Respublikas\u0131) q\u0259dimd\u0259n b\u0259ri ya\u015fayan t\u00fcrkm\u0259n oymaqlar\u0131ndan Oxlu, G\u00f6yl\u00fc v\u0259 Sultanl\u0131n\u0131n ad\u0131 \u00e7\u0259kilir.<br>2. \u201cOxlu t\u00fcrkm\u0259ni\u201dnin ad\u0131 XVI \u0259sr\u0259 aid S\u0259f\u0259vi m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 Eym\u00fcr (Eymir), Salur v\u0259 G\u00f6yl\u0259nl\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 \u00e7\u0259kilir.<br>3. \u201c\u0130ki \u00e7ay aras\u0131na (Orta Asiyadak\u0131 S\u0131r-d\u0259rya v\u0259 Amu-D\u0259rya \u00e7aylar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur) g\u0259l\u0259n Salurlar Ohlu (Oxlu) v\u0259 Eym\u00fcrl\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131lar\u201d. Oxlu t\u00fcrkm\u0259nl\u0259r Eym\u00fcr (Eymir) boyuna m\u0259nsub olub. Iranda Astrabad vilay\u0259tind\u0259 ya\u015fayan Oxlu t\u00fcrkm\u0259nl\u0259ri hakimiyy\u0259t\u0259 ita\u0259tsizlik g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. (Ke\u00e7mi\u015f zamanlarda hakimiyy\u0259t\u0259 ita\u0259tsizlik g\u00f6st\u0259r\u0259n tayfalar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razid\u0259n ba\u015fqa \u0259yal\u0259tl\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si bir c\u0259za formas\u0131 kimi t\u0259tbiq edilirdi).<br>4. La\u00e7\u0131n rayonunda \u015eadmanl\u0131 adlanan tayfalar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259sas k\u0259nd Q\u0131z\u0131lca k\u0259ndidir. Q\u0131z\u0131lca (Q\u0131z\u0131lca yal\u0131nc, Q\u0131z\u0131lca ke\u00e7ili) t\u00fcrkm\u0259n tayfas\u0131 olub. Bay\u0131nd\u0131r (Bayandur) t\u00fcrkm\u0259nl\u0259rinin bir boyu Q\u0131z\u0131lca adlan\u0131rm\u0131\u015f. Onnlar\u0131n T\u00fcrkiy\u0259nin indiki Mu\u011fla (ke\u00e7mi\u015f M\u0259nt\u0259\u015f\u0259 sanca\u011f\u0131) vilay\u0259tind\u0259n g\u0259lm\u0259l\u0259rini s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar. T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 d\u0259 Q\u0131z\u0131lca adl\u0131 k\u0259nd vard\u0131r.<br>5. La\u00e7\u0131n rayonunda T\u0259hm\u0259zli adlanan tayfalar\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259sas ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n biri Mal\u0131b\u0259y k\u0259ndidir. XVIII \u0259srin \u0259vv\u0259lin\u0259 (1728- ci il) m\u0259xsus bir tarixi m\u0259nb\u0259d\u0259 o Mu\u011flab\u0259y adlan\u0131r. \u00c7ox ehtimal ki, bu k\u0259ndi T\u00fcrkiy\u0259nin Mu\u011fla b\u00f6lg\u0259sind\u0259n k\u00f6\u00e7 edib g\u0259l\u0259nl\u0259r salm\u0131\u015flar.<br><br>6. 1855- ci il Qafqaz t\u0259qvimind\u0259 (\u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043a\u0430\u043b\u0435\u043d\u0434\u0430\u0440\u044c \u043d\u0430 1856 \u0433.) Hac\u0131saml\u0131, T\u0259hm\u0259zli, \u015eadmanl\u0131, Sultanl\u0131 v\u0259 G\u0259lox\u00e7u tayfalar\u0131n\u0131n tatarca (az\u0259rbaycanca) dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 qeyd olunur.<br>7. La\u00e7\u0131n rayonunun Mal\u0131b\u0259y k\u0259nd sovetliyin\u0259 m\u0259xsus Kosalar (A\u011fo\u011flan) k\u0259ndinin (burada ya\u015fayanlar da T\u0259hm\u0259zli adlan\u0131r) t\u00fcrkm\u0259nl\u0259rin \u00c7\u0259pni boyuna m\u0259xsus Kosalar obas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n sal\u0131nmas\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar.<br>8. La\u00e7\u0131n rayonunu H\u00fcs\u00fcl\u00fc (ke\u00e7mi\u015f ad\u0131 Sultanlar) k\u0259ndinin d\u0259 Sultanl\u0131 tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131ndan yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 dem\u0259k olar.<br>9. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n Oxlu v\u0259 Sultanl\u0131 t\u00fcrkm\u0259nl\u0259rinin bir-birin\u0259 yax\u0131n, qon\u015fu olmalar\u0131 g\u00f6t\u00fcn\u00fcr.<br>10. K\u00fcrdhac\u0131 (Qurdhac\u0131) v\u0259 \u015eamk\u0259nd k\u0259nd sovetlikl\u0259rinin \u0259halisin\u0259 \u0259sas\u0259n Qas\u0131mu\u015fa\u011f\u0131 deyilir. Onlar\u0131n babalar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiy\u0259nin Qas\u0131m b\u0259yliyind\u0259n g\u0259ldiyini dem\u0259k olar (Onlar \u00f6zl\u0259ri d\u0259 ulu babalar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n g\u0259ldikl\u0259rini s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r). K\u00fcrdhac\u0131 s\u00f6z\u00fc \u00e7ox sonralar (sovetl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259) yaran\u0131b. \u0259vv\u0259l bu k\u0259nd Hac\u0131saml\u0131 adlan\u0131b. Yerli \u0259hali is\u0259 indiki ad\u0131 Qurdhaji dey\u0259 ifad\u0259 edirl\u0259r.<br>11. La\u00e7\u0131n rayonunun \u015eamk\u0259nd k\u0259nd sovetliyind\u0259 olan Bozdo\u011fan k\u0259ndinin ad\u0131 ehtimal ki, bu k\u0259ndin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyan T\u00fcrkm\u0259n \u0130qdir (\u0130\u011fd\u0131r) boyuna m\u0259xsus Boz-do\u011fan (do\u011fan t\u00fcrkc\u0259 \u015fahin qu\u015funun ad\u0131d\u0131r) oyma\u011f\u0131n\u0131n ad\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr.<br>12. La\u00e7\u0131n rayonunun B\u00fcl\u00fcnd\u00fcz k\u0259nd sovetliyinin (ke\u00e7mi\u015f Aybazar) \u0259hat\u0259 etdiyi k\u0259ndl\u0259rin \u0259halisi Kavann\u0131 tayfas\u0131 adlan\u0131r. Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, Kavann\u0131 tayfas\u0131 T\u00fcrkm\u0259n-Qacar elinin bir qoludur. Astrabad (\u0130ran) vilay\u0259tinin hakimi F\u0259t\u0259lin xan Qacar bu tayfadan \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131r. Sonralar, 130 il (1746-1925) \u0130ran taxt\u0131nda \u015fahl\u0131q ed\u0259nl\u0259r (7 n\u0259f\u0259r) Qacar s\u00fclal\u0259sind\u0259n olmu\u015fdur.<br><br>13. \u018fb\u00fclqazinin \u201c\u015e\u0259c\u0259reyi t\u0259rakim\u0259\u201dsind\u0259 t\u00fcrkm\u0259n r\u0259vay\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda o\u011fuzlar\u0131n yurdu kimi Kazqurd il\u0259 birlikd\u0259 Kara\u00e7ukdan da b\u0259hs edilir. Kazqurd ta\u011f\u0131-Qazqurd da\u011f\u0131 dem\u0259kdir. Bu ad il\u0259 Qaz\u0131qurdal\u0131 ad\u0131 aras\u0131nda he\u00e7 bir f\u0259rq g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. Qaz\u0131qurdal\u0131lar, daha do\u011frusu Qaz\u0131qurdda\u011fl\u0131lar tayfa olublar. Qaz\u0131qurdal\u0131 tayfas\u0131 La\u00e7\u0131ndak\u0131 Qaz\u0131d\u0259r\u0259si k\u0259ninin \u0259halisi olmas\u0131na he\u00e7 bir \u015f\u00fcbh\u0259 yoxdur.<br><br>HA\u015e\u0130Y\u018f: 1885-86- c\u0131 ill\u0259r\u0259 dair statistik materiallarda b\u00fct\u00fcn Yelizavetpol (G\u0259nc\u0259 quberniyas\u0131) \u00fczr\u0259 42 k\u00f6\u00e7\u0259ri icma, onlardan 40 tatar kimi, 2 \u2013si k\u00fcrd kimi \u2013 1 \u018fr\u0259\u015f (A\u011fda\u015f) q\u0259zas\u0131nda, biri is\u0259 C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131nda oldu\u011fu qeyd edilib. 40 k\u00f6\u00e7\u0259ri tatar icmas\u0131n\u0131n is\u0259 19-nun C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131nda oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir. Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda k\u00f6\u00e7\u0259ri icmalar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu m\u0259lumatlarda \u00f6z \u0259ksini tapmay\u0131b. Ehtimal etm\u0259k olar ki, ke\u00e7\u0259n 65 il \u0259rzind\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda olan k\u00f6\u00e7\u0259ri \u0259hali oturaq h\u0259yat t\u0259rzin\u0259 ke\u00e7m\u0259kl\u0259, daim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259ri \u2013 k\u0259ndl\u0259r salm\u0131\u015flar. Buna 1823- c\u00fc ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 1888 -ci il\u0259 dair statistik hesabatlardak\u0131 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rinin say\u0131n\u0131n \u00e7ox (y\u0259ni 300) olmas\u0131 da bu fikr\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259 \u0259sas verir.<br><br>(Ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/R2A4T5.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-58227\" width=\"915\" height=\"1333\"\/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(\u018fvv\u0259li:&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=57943, https:\/\/fedai.az\/?p=58075) La\u00e7\u0131nl\u0131 bir m\u00fc\u0259llimin yazm\u0131\u015f oldu\u011fu m\u0259qal\u0259ni sizl\u0259r\u0259 t\u0259krar\u0259n t\u0259qdim edirik\u2026 \u201c\u0130yirmid\u00f6rdl\u00fc\u201dl\u0259r kimdir?&#8230; B\u0259zi m\u00fcasir yaz\u0131larda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259traf\u0131nda, Qaraba\u011f\u0131n d\u00fcz\u0259nlik hiss\u0259sind\u0259 \u201ciyirmid\u00f6rdl\u00fc\u201d<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-58217","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58217","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58217"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58217\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":58271,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58217\/revisions\/58271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58217"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58217"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58217"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}