{"id":58318,"date":"2022-01-02T02:43:58","date_gmt":"2022-01-01T22:43:58","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=58318"},"modified":"2022-01-02T12:50:14","modified_gmt":"2022-01-02T08:50:14","slug":"yalan-v%c9%99-h%c9%99qiq%c9%99t-4","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=58318","title":{"rendered":"YALAN V\u018f H\u018fQ\u0130Q\u018fT!"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li:<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=57943\">&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=57943<\/a>,&nbsp;<a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=58075\">https:\/\/fedai.az\/?p=58075<\/a>, <span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">https:\/\/fedai.az\/?p=58217<\/span>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>La\u00e7\u0131nl\u0131 bir m\u00fc\u0259llimin yazm\u0131\u015f oldu\u011fu m\u0259qal\u0259ni sizl\u0259r\u0259 t\u0259krar\u0259n t\u0259qdim edirik\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u0259k\u0259rlil\u0259r k\u00fcrd deyill\u0259r!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>La\u00e7\u0131n rayonu \u0259razisind\u0259n axan H\u0259k\u0259ri (H\u0259k\u0259rli, \u018fk\u0259r\u0259-m\u00fc\u0259l.) \u00e7ay\u0131n\u0131n sol sahilin\u0259 yax\u0131n, La\u00e7\u0131n rayonunun G\u00fcl\u0259bird k\u0259ndinin qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 da\u011f tir\u0259sinin (yal\u0131n) arxa \u0259t\u0259yind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n (ke\u00e7mi\u015f yeri) v\u0259 inzibati c\u0259h\u0259td\u0259n indiki Qubadl\u0131 rayonuna m\u0259xsus H\u0259k\u0259ri (H\u0259k\u0259rli-m\u00fc\u0259l.) k\u0259ndinin \u0259halisinin (h\u0259tta b\u00fct\u00fcn H\u0259k\u0259ri \u00e7ay\u0131 h\u00f6vz\u0259sind\u0259 ya\u015fayan \u0259halinin) k\u00fcrd olmas\u0131nda israrl\u0131 olanlar vard\u0131r. Onlar bu fikri T\u00fcrkiy\u0259nin c\u0259nub \u015f\u0259rqind\u0259, Van g\u00f6l\u00fcnd\u0259n c\u0259nubda yerl\u0259\u015f\u0259n Hakkariy\u0259 ilinin (vilay\u0259tinin) v\u0259 onun \u0259razisind\u0259n axan Hakkariyy\u0259 \u00e7ay\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 eynil\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 c\u0259hd edirl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1635243976_26b45e8b-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-58320\" width=\"918\" height=\"516\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; \u018fvv\u0259la, dil\u00e7ilik qanunlar\u0131ndan az-\u00e7ox m\u0259lumat\u0131 olan h\u0259r bir \u015f\u0259xs bu iki s\u00f6z\u00fc \u2013 H\u0259k\u0259ri v\u0259 Hakkariyy\u0259 bir-biri il\u0259 m\u0259na v\u0259 fonetik bax\u0131mdan m\u00fcqayis\u0259 ets\u0259, onlar\u0131n olduqca f\u0259rqli deyiml\u0259r oldu\u011funu qyd\u0131n g\u00f6rm\u00fc\u015f olar;<br>&#8212; \u0130kincisi, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki bu vilay\u0259tin, \u00e7ay\u0131n, da\u011flar\u0131n Hakkariyy\u0259 adlanmas\u0131 v\u0259 burada k\u00fcrdl\u0259rin ya\u015famas\u0131 he\u00e7 bir \u0259sas vermir ki, H\u0259k\u0259ri \u00e7ay\u0131n\u0131n v\u0259 k\u0259ndinin adlar\u0131n\u0131n oradan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sini dey\u0259s\u0259n. Bu sad\u0259c\u0259 olaraq diletantl\u0131qd\u0131r. H\u0259k\u0259ri adl\u0131 tayfa da olmam\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 d\u0259 tarixilik bax\u0131m\u0131ndan h\u0259r hansl bir yozum d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k m\u0259ntiqd\u0259n uzaqd\u0131r;<br>&#8212; \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, topoqrafik elm\u0259 m\u0259lumdur ki, bir s\u0131ra ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rinin ad\u0131nda hidroniml\u0259r i\u015ftirak edir. Bu adlar m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 \u0259n q\u0259dim adlar say\u0131l\u0131r. H\u0259k\u0259ri \u00e7ay\u0131n\u0131n ad\u0131 eram\u0131z\u0131n 5-ci \u0259srind\u0259n b\u0259hs ed\u0259n tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 (\u0422. \u041c. \u041c\u0430\u043c\u0435\u0434\u043e\u0432, \u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u0430\u044f \u0410\u043b\u0431\u0430\u043d\u0438\u044f. \u0411\u0430\u043a\u0443, 1993 \u0433. \u0441\u0442\u0440.31) Aker adlan\u0131r. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi Aker-\u018fk\u0259r, H\u0259k\u0259ri, \u018fk\u0259r\u0259 s\u00f6zl\u0259rind\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259na v\u0259 fonetik eynilik, uy\u011funluq, yax\u0131nl\u0131q vard\u0131r;<br>&#8212; D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, q\u0259dim d\u00f6vrd\u0259 bu \u00e7ay\u0131n h\u00f6vz\u0259sind\u0259 alban t\u00fcrk tayfalar\u0131 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r;<br>&#8212; Be\u015fincisi, topoqrafik qanunauy\u011funlu\u011fa g\u00f6r\u0259 \u00e7ay\u0131n ad\u0131 orada ya\u015fayan \u0259halinin ad\u0131ndan yox, \u0259halinin v\u0259 k\u0259ndin ad\u0131 oradan axan \u00e7ay\u0131n ad\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259lidir, \u00e7\u00fcnki \u00e7ay\u0131n ad\u0131 daha q\u0259dim olur, insanlar tarix boyu yerl\u0259rin b\u00f6y\u00fck co\u011frafiyada d\u0259yi\u015f\u0259 bilibl\u0259r, \u00e7aylar is\u0259 yox. H\u0259m\u00e7inin bu \u0259yal\u0259tl\u0259r, h\u0259m Uzun H\u0259s\u0259n, h\u0259m d\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 aid olmu\u015f v\u0259 buraya k\u00fcrdl\u0259r, yaln\u0131z Osmanl\u0131- S\u0259f\u0259vi sava\u015f\u0131 sonras\u0131 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; Alt\u0131nc\u0131s\u0131, H\u0259k\u0259ri k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda \u201ck\u00fcrd x\u0131rman\u0131\u201d adl\u0131 yer\u0259 istinad edib dem\u0259k olmaz ki, bu k\u0259nd k\u00fcrd k\u0259ndidir, \u0259halisi k\u00fcrdd\u00fcr&#8230;\u201dK\u00fcrd x\u0131rman\u0131\u201d ad\u0131n\u0131 tan\u0131nmaq m\u0259nas\u0131nda burda ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131 (t\u00fcrk) \u0259hali verib. \u00c7\u00fcnki k\u00fcrd \u00f6z x\u0131rman\u0131na \u201ck\u00fcrd x\u0131rman\u0131\u201d dem\u0259z. Bu sayaq faktlara \u0259saslan\u0131lsa, onda La\u00e7\u0131n rayonu Qarake\u015fi\u015f k\u0259ndini, yum\u015faq ifad\u0259 ets\u0259k, xristian k\u0259ndi, \u0259halisini is\u0259 xristian adland\u0131rmaq olar. \u00c7\u00fcnki Qarake\u015fi\u015f ad\u0131 xristiana m\u0259xsuslu\u011fu g\u00f6st\u0259rir. K\u0259ndin ad\u0131ndan m\u0259lumdur ki, k\u00fcrdl\u0259r bu k\u0259nd\u0259 sonralar g\u0259lmi\u015f v\u0259 ke\u00e7mi\u015f sakinl\u0259r\u0259 (xristianlara) m\u0259xsus ad\u0131 saxlam\u0131\u015flar. Y\u0259qin ki, m\u00fcasir siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzin\u0259 malik olsa idil\u0259r, ona \u00f6zl\u0259rin\u0259 m\u0259xsus aid ba\u015fqa ad qoya bil\u0259rdil\u0259r. Burada bir hadis\u0259ni d\u0259 xat\u0131rlamaq yerin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259rdi: 1987- ci il iyun ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 ax\u015fam ya\u011fan leysan ya\u011f\u0131\u015f\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 selin Qarake\u015fi\u015f k\u0259ndi \u0259halisinin ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri istifad\u0259 etdiyi \u00e7ox az sulu yegan\u0259 bula\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc \u00f6rt\u00fcb bat\u0131rmas\u0131 n\u0259t\u0259c\u0259sind\u0259 \u0259hali \u00e7\u0259tin v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. Selin g\u0259tirdiyi torpaq-qum \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fc qaz\u0131b k\u0259nara atmaq, batm\u0131\u015f bula\u011f\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn torpaq qazan texnikadan istifad\u0259 etm\u0259k z\u0259rur\u0259ti yarand\u0131. Qaz\u0131nt\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 bula\u011f\u0131n oldu\u011fu yerin alt\u0131ndan 5-6 n\u0259h\u0259ng bir-birin\u0259 oyma \u00fcsulla ba\u011fl\u0131 da\u015f novlar \u00e7\u0131xd\u0131 ki, bu da yeni tap\u0131nt\u0131 kimi b\u00fct\u00fcn k\u0259nd \u0259halisinin (h\u0259tta rayon \u0259halisinin d\u0259) b\u00f6y\u00fck t\u0259\u0259c\u00fcb v\u0259 mara\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. Dem\u0259k son 100 ild\u0259n \u00e7ox bir m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 bu bulaqlardan istifad\u0259 ed\u0259n k\u0259nd \u0259halisi burada, torpaq alt\u0131nda bel\u0259 bir bulaq novlar\u0131n\u0131n olmas\u0131n\u0131 bilmirmi\u015f, ondan x\u0259b\u0259rsizmi\u015f, yoxsa mal-qaralar\u0131n\u0131 bu s\u0131zqa bula\u011f\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 qurulmu\u015f ki\u00e7ik nov\u00e7adan v\u0259 g\u00f6lm\u0259\u00e7\u0259d\u0259n suvarmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qalmazd\u0131lar. Bu da\u015f novlar haqq\u0131nda k\u0259nd \u0259halisinin ulu babalar\u0131 da x\u0259b\u0259rsiz olub&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/2622yd.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-58321\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>Dem\u0259li, onlar buraya sonralar (m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 1813- c\u00fc ild\u0259n sonra) g\u0259libl\u0259r v\u0259 burada he\u00e7 n\u0259 g\u00f6rm\u0259yibl\u0259r.<\/strong> (Ayd\u0131nl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn o d\u00f6vr\u00fc \u0259ks etdir\u0259n rus m\u0259nb\u0259yind\u0259 bu bar\u0259d\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 faktlar var. Birini diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r\u0131q: &#171;\u041f\u043e\u043b\u043d\u044b\u0439 \u0440\u0430\u0437\u0433\u0440\u043e\u043c\u044a \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u043c\u0438 \u0432\u043e\u0439\u0441\u043a\u0430\u043c\u0438 \u041f\u0435\u0440\u0441\u0456\u0438 \u0432\u044a \u0432\u043e\u0439\u043d\u0443 26\u201427 \u0433\u043e\u0434\u0430 \u043f\u0440\u043e\u0438\u0437\u0432\u0435\u043b\u044a \u0435\u0449\u0435 \u0431\u043e\u043b\u0463\u0435 \u0441\u0438\u043b\u044c\u043d\u043e\u0435 \u0432\u043f\u0435\u0447\u0430\u0442\u043b\u0463\u043d\u0456\u0435 \u043d\u0430 \u0432\u0435\u0441\u044c \u043f\u0435\u0440\u0441\u0438\u0434\u0441\u043a\u0456\u0439 \u0438 \u0442\u0443\u0440\u0435\u0446\u043a\u0456\u0439 \u041a\u0443\u0440\u0434\u0438\u0441\u0442\u0430\u043d\u044a. \u041c\u043d\u043e\u0433\u0456\u0435 \u043f\u0435\u0440\u0441\u0438\u0434\u0441\u043a\u0456\u0435 \u043a\u0443\u0440\u0434\u044b \u0441\u0442\u0430\u043b\u0438 \u043f\u0440\u0435\u0434\u043b\u0430\u0433\u0430\u0442\u044c \u0433\u0440\u0430\u0444\u0443 \u041f\u0430\u0441\u043a\u0435\u0432\u0438\u0447\u0443 \u0441\u0432\u043e\u0438 \u0443\u0441\u043b\u0443\u0433\u0438 \u0434\u043b\u044f \u0441\u043e\u0432\u043c\u0463\u0441\u0442\u043d\u044b\u0445\u044a \u0434\u0463\u0439\u0441\u0442\u0432\u0456\u0439 \u043f\u0440\u043e\u0442\u0438\u0432\u044a \u0442\u0443\u0440\u043e\u043a\u044a; \u0442\u0430\u043a\u044a \u043d\u0430\u043f\u0440., \u0432\u044a 1828 \u0433\u043e\u0434\u0443, \u043d\u0430\u0447\u0430\u043b\u044c\u043d\u0438\u043a\u044a \u0421\u0430\u043b\u043c\u0430\u0441\u0441\u043a\u0438\u0445\u044a \u043a\u0443\u0440\u0434\u043e\u0432\u044a, \u0418\u0431\u0440\u0430\u0433\u0438\u043c\u044a-\u0430\u0433\u0430, \u0432\u0435\u0441\u044c\u043c\u0430 \u043d\u0430\u0441\u0442\u043e\u0439\u0447\u0438\u0432\u043e \u043f\u0440\u043e\u0441\u0438\u043b\u044a \u0440\u0430\u0437\u0440\u0463\u0448\u0435\u043d\u0456\u044f \u043f\u0435\u0440\u0435\u0441\u0435\u043b\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f (\u0432\u043c\u0463\u0441\u0442\u0463 \u0441\u044a \u043f\u0435\u0440\u0435\u0441\u0435\u043b\u044f\u0432\u0448\u0438\u043c\u0441\u044f \u0430\u0440\u043c\u044f\u043d\u0430\u043c\u0438) \u0441\u043e \u0432\u0441\u0463\u043c\u0438 \u0441\u0432\u043e\u0438\u043c\u0438 \u043a\u0443\u0440\u0434\u0430\u043c\u0438 \u0432\u044a \u043d\u0430\u0448\u0438 \u0432\u043b\u0430\u0434\u0463\u043d\u0456\u044f, \u043e\u0442\u043a\u0430\u0437\u044b\u0432\u0430\u044f\u0441\u044c \u043e\u0442\u044a \u0432\u0441\u043f\u043e\u043c\u043e\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e\u0432\u0430\u043d\u0456\u044f, \u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u043e\u0435 \u0431\u044b\u043b\u043e \u0432\u044b\u0434\u0430\u0432\u0430\u0435\u043c\u043e \u0430\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u0438\u043c\u044a \u043f\u0435\u0440\u0435\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0446\u0430\u043c\u044a; \u044d\u0442\u043e\u0442\u044a \u0436\u0435 \u0418\u0431\u0440\u0430\u0433\u0438\u043c\u044a-\u0430\u0433\u0430 \u043f\u0440\u0435\u0434\u043b\u0430\u0433\u0430\u043b\u044a \u0441\u0432\u043e\u0438 \u0443\u0441\u043b\u0443\u0433\u0438 \u0438 \u0432\u044a \u043f\u0440\u0435\u0434\u0441\u0442\u043e\u044f\u0449\u0435\u0439 \u0432\u043e\u0439\u043d\u0463 \u0441\u044a \u0422\u0443\u0440\u0446\u0456\u0435\u0439[3]. \u0415\u0449\u0435 \u0440\u0430\u043d\u044c\u0448\u0435, \u0432\u044a 1827 \u0433., \u043c\u043d\u043e\u0433\u0456\u0435 \u043f\u0435\u0440\u0441\u0438\u0434\u0441\u043a\u0456\u0435 \u043a\u0443\u0440\u0434\u044b \u043e\u0431\u0440\u0430\u0449\u0430\u043b\u0438\u0441\u044c \u0441\u044a \u043f\u043e\u0434\u043e\u0431\u043d\u044b\u043c\u0438 \u0436\u0435 [45]\u043f\u0440\u043e\u0441\u044c\u0431\u0430\u043c\u0438 \u0438 \u043f\u0440\u0435\u0434\u043b\u043e\u0436\u0435\u043d\u0456\u044f\u043c\u0438 \u043a\u044a \u0413\u0440\u0438\u0431\u043e\u0463\u0434\u043e\u0432\u0443, \u0432\u043e \u0432\u0440\u0435\u043c\u044f \u043d\u0430\u0445\u043e\u0436\u0434\u0435\u043d\u0456\u044f \u0435\u0433\u043e \u0432\u044a \u0427\u043e\u0440\u0441\u0441\u043a\u043e\u043c\u044a \u043b\u0430\u0433\u0435\u0440\u0463 \u0410\u0431\u0431\u0430\u0441\u0430-\u041c\u0438\u0440\u0437\u044b&#187;. (\u041a\u0443\u0440\u0434\u044b \u0432 \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430\u0445 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0438 \u0441 \u041f\u0435\u0440\u0441\u0438\u0435\u0439 \u0438 \u0422\u0443\u0440\u0446\u0438\u0435\u0439 (\u0410\u0432\u0435\u0440\u044c\u044f\u043d\u043e\u0432)\/1900 (\u0414\u041e)\/\u0413\u043b\u0430\u0432\u0430 III)-red.).<\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Bu sayaq da\u015f novlar \u0259halisi k\u00fcrdl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan Kamall\u0131 k\u0259ndinin K\u00f6hn\u0259 Kamall\u0131 adlanan hiss\u0259sind\u0259, d\u0259r\u0259d\u0259ki bulaqda da m\u00f6vcuddur v\u0259 onun n\u0259 vaxt kiml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n quruldu\u011fu, tikildiyi bilinmir. Bu k\u0259ndin ke\u00e7mi\u015f ad\u0131 Pull olub, bu ad XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f rusdilli kitablarda (Tiflis n\u0259\u015fl\u0259ri) qeyd olunmu\u015fdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; H\u0259k\u0259ri k\u0259ndinin \u0259n ya\u015fl\u0131 sakinl\u0259rinin bel\u0259 onlar\u0131n ulular\u0131n\u0131n k\u00fcrd olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 he\u00e7 bir m\u0259lumat\u0131 yoxdur, bu onlar\u0131n qan yadda\u015f\u0131nda da \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rmir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#8212; N\u0259hay\u0259t, H\u0259k\u0259ri k\u0259ndinin \u0259halisi k\u00fcrd olsayd\u0131, o 1725-1727- ci ill\u0259rd\u0259 t\u00fcrk-osmanl\u0131 h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rtib edilmi\u015f \u201cm\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259r\u201dd\u0259 m\u00fctl\u0259q g\u00f6st\u0259ril\u0259rdi (\u201cG\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259ri\u201d Bak\u0131. 2000- ci il. s\u0259h. 485-488)<br>&#8212; G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n Marnueli rayonunda, Erm\u0259nistan\u0131n Allaverdi (Tumanyan) rayonlar\u0131nda da H\u0259k\u0259ri adl\u0131 k\u0259nd var v\u0259 \u0259halisi d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lardan ibar\u0259tdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Z\u0259ng\u0259zur \u0259v\u0259zin\u0259 \u201cK\u00fcrd\u00fcstan\u201d&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1920-1921 -ci ill\u0259rd\u0259 Zaqafqaziyan\u0131n sovetl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n sonra da erm\u0259nil\u0259r Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f\u0131 \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259k\u201d u\u011frundak\u0131 m\u00fcbariz\u0259l\u0259rini zorla yox, diplomatik gedi\u015fl\u0259rl\u0259 davam etdirirdil\u0259r. O zaman Az\u0259rbaycan\u0131n y\u00fcks\u0259k hakimiyy\u0259t e\u015falonunda \u0259sas yerl\u0259ri erm\u0259nil\u0259r (A. Mikoyan, S\u0259rkis, Mirzoyan v\u0259 s.) v\u0259 onlara yax\u0131n olan ba\u015fqa mill\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri (S. Kirov, S. Orcenikidze v\u0259 s.) tutmu\u015fdular.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>N. N\u0259rimanovun \u201cUcqarlarda inqilab\u0131m\u0131z\u0131n tarixin\u0259 dair\u201d (Stalin\u0259 m\u0259ktub, iyun 1923- c\u00fc il &#8212; 27 may 1924 -c\u00fc il) Bak\u0131, 1992 \u0259s\u0259rind\u0259 oxuyuruq: \u201cMaraql\u0131 buras\u0131d\u0131r ki, Mikoyandan sonra S\u0259rkis n\u0259yin bahas\u0131na olursa olsun BEKA-n\u0131n katibi olmaq ist\u0259yir. O ist\u0259diyin\u0259 nail olub, A. Mikoyan\u0131n x\u0259ttini davam etdirir&#8230; \u201d (s\u0259h.27) \u201cN\u0259hay\u0259t S\u0259rkis gedir, onun yerini is\u0259 layiqli yolda\u015f\u0131 Mirzoyan tutur\u201d (s\u0259h. 29), \u201cB\u00fct\u00fcn bunlardan g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi BEKA art\u0131q irs kimi Mirzoyana \u00e7at\u0131r\u201d (s\u0259h. 30), \u201cB\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n m\u00fc\u0259llifi, &#8230;Mikoyan say\u0131l\u0131r\u201d, \u201c&#8230;BEKA-n\u0131n katibi&#8230;, Mirzoyandan sonra Kasparov olacaq v\u0259 i.a.\u201d, \u201c&#8230;bu a\u011f\u0131lla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 d\u00fczg\u00fcn hesablanm\u0131\u015f b\u00fct\u00f6v bir pland\u0131r\u201d (s\u0259h. 31), \u201cBir t\u0259r\u0259fd\u0259n kommunizm bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda da\u015fnaklar \u00f6z i\u015fl\u0259rini g\u00f6r\u00fcr\u201d (s\u0259h. 33), \u201cH\u0259qiq\u0259t\u0259n, partiya vard\u0131rm\u0131? M\u0259n t\u0259sdiq edir\u0259m, bel\u0259 bir partiya yoxdur v\u0259 Mirzoyanlar \u00f6z iyr\u0259nc siyas\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 olmayacaqd\u0131r\u201d (s\u0259h. 39), \u201c&#8230;Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00fcn taleyi Mirzoyan ba\u015fda olmaqla \u201csol\u201d qrupun \u0259lind\u0259dir)\u201d (s\u0259h. 48), \u201cB\u0259db\u0259xt Az\u0259rbaycan&#8230;bel\u0259 vicdans\u0131z f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar\u0131n \u0259ll\u0259rind\u0259 oyunca\u011fa \u00e7evril\u0259c\u0259kdir&#8230;\u201d, \u201cM\u0259nim Az\u0259rbaycanda da\u015fnak i\u015fi haqq\u0131nda m\u00fclahiz\u0259l\u0259rimin o biri yar\u0131s\u0131, fikrimc\u0259 el\u0259 bu il m\u0259lum olacaqd\u0131r. Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Mirzoyan\u0131n g\u00fccl\u00fc t\u0259siri alt\u0131nda Muxtar Vilay\u0259t elan edilmi\u015fdir. M\u0259nim vaxt\u0131mda bu m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131r, ona g\u00f6r\u0259 yox ki, m\u0259n bu muxtariyy\u0259tin \u0259leyhin\u0259 idim, sad\u0259c\u0259 olaraq ona g\u00f6r\u0259 ki, erm\u0259ni k\u0259ndlil\u0259ri \u00f6zl\u0259ri bunu ist\u0259mirdil\u0259r. Mirzoyan bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 erm\u0259ni da\u015fnak m\u00fc\u0259lliml\u0259rinin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 z\u0259min haz\u0131rlad\u0131 v\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni Zaqafqaziya Diyar Komit\u0259sin\u0259 ke\u00e7irdi&#8230;Daha sonra G\u0259nc\u0259nin da\u011fl\u0131q hiss\u0259si haqq\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 g\u0259lir v\u0259 i.a. Az\u0259rbaycanda da\u015fnak siyas\u0259ti tam g\u00fcc\u00fc il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. M\u0259nim z\u0259rr\u0259 q\u0259d\u0259r \u015f\u00fcbh\u0259m yoxdur ki, rv\u0259 Stalinin simas\u0131nda AKP MK biz t\u00fcrkl\u0259r\u0259 etibar etmir v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n taleyini erm\u0259ni da\u015fnaklar\u0131na tap\u015f\u0131r\u0131r&#8230;Maraql\u0131 odur ki, bu \u015f\u0259xsl\u0259r el\u0259 fikirl\u0259\u015firl\u0259r ki, t\u00fcrkl\u0259r o q\u0259d\u0259r axmaqd\u0131rlar ki, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcrl\u0259r\u201d (s\u0259h. 59-60).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>(H\u0259min da\u015fnak m\u00fc\u0259lliml\u0259rin ba\u015f\u0131nda Qaraba\u011fda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Z\u0259ng\u0259zur \u00fczr\u0259 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissarlar\u0131ndan biri olan, indiki Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n Gorus rayonunun X\u0131ndzoresk k\u0259ndind\u0259 1889- cu ild\u0259 anadan olmu\u015f, \u015eu\u015fa \u00e7\u0259h\u0259rind\u0259 erm\u0259ni seminariyas\u0131nda kimya f\u0259nnind\u0259n d\u0259rs ke\u00e7\u0259n Armenak Mkrt\u0131\u00e7ovi\u00e7 Qarag\u00f6zov dururdu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>DQMV yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n \u015eu\u015fada \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f i\u015fl\u0259ri komit\u0259si\u201d t\u0259\u015fkil edildi. Bu t\u0259\u015fkilat\u0131n ba\u015f\u0131na yuxar\u0131da ad\u0131 qeyd olunan, bol\u015fevik \u015fineli geyinmi\u015f da\u015fnak A. Qarag\u00f6zov t\u0259yin edildi. K\u0259mal\u0259ddin Da\u015fq\u0131ran. &#171;Ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259. Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si&#187; s\u0259h. 139-da qeyd edildiyi kimi \u201cQoyunu qurda tap\u015f\u0131rd\u0131lar\u201d. Milli \u015f\u00fcurdan v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259nlikd\u0259n m\u0259hrum b\u0259zi az\u0259rbaycanl\u0131 r\u0259hb\u0259rl\u0259rin d\u0259 \u0259n y\u00fcng\u00fcl halda laqeyd m\u00fcnasib\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 1923- c\u00fc ilin iyul ay\u0131n\u0131n 7-d\u0259 DQMV r\u0259smi t\u0259\u015fkil edildi. 01 avqust 1923- c\u00fc ild\u0259 DQMV-nin m\u0259rk\u0259zi \u015eu\u015fadan Xank\u0259ndin\u0259 (sonradan Stepanakert adland\u0131r\u0131ld\u0131) k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/R2A4T5-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-58322\" width=\"917\" height=\"1336\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><br>Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin h\u0259l\u0259 \u0259vv\u0259lki iclaslar\u0131nda Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 DQMV m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259n sonra bax\u0131lmas\u0131 q\u0259rara al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131&#8230;H\u0259qiq\u0259td\u0259 is\u0259 erm\u0259nil\u0259r Z\u0259ng\u0259zuru 1921 ci ild\u0259 b\u00f6l\u00fcb \u201cpaylar\u0131n\u0131\u201d (Gorus, Qafan, Me\u011fri, Qacaran, Sisian rayonlar\u0131) g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259min vaxt (7 iyul 1923 -c\u00fc il) Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan SSR-\u0259 qalan hiss\u0259sind\u0259 (indiki La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131, Z\u0259ngilan rayonlar\u0131, C\u0259bray\u0131l rayounun bir hiss\u0259si) \u2013 DQMV-nin q\u0259rb s\u0259rh\u0259ddi il\u0259 Erm\u0259nistan SSR-nin \u015f\u0259rq s\u0259rh\u0259ddi aras\u0131ndak\u0131 \u0259razid\u0259 (\u0259vv\u0259ld\u0259 qeyd edilmi\u015f \u201cneytral zonada\u201d) real statistika \u00fczr\u0259 \u0259halisinin \u00e7ox az bir hiss\u0259si (6-8%) k\u00fcrd olan bu \u0259razid\u0259, indiki K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonu da daxil edilm\u0259kl\u0259 \u201cK\u00fcrd\u00fcstan\u201d q\u0259zas\u0131 t\u0259\u015fkil edildi. A. Buk\u015fpan\u0131n \u0259s\u0259rind\u0259n (s\u0259h. 49-53) g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, yuxar\u0131da qeyd olunan \u0259raziy\u0259 \u201cK\u00fcrd\u00fcstan\u201d ad\u0131 verilm\u0259si uzun m\u00fcdd\u0259t m\u00fcbahis\u0259li m\u00fczakir\u0259 obyekti olub. Erm\u0259nil\u0259r bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 d\u0259 ist\u0259dikl\u0259rini ed\u0259 bilibl\u0259r&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1926- c\u0131 ild\u0259 \u0259halinin siyah\u0131ya al\u0131nmas\u0131 n\u0259 g\u00f6st\u0259rdi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>SSR\u0130 yarad\u0131ld\u0131qdan sonra 1926- c\u0131 ild\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq \u0259halinin \u00dcmumittifaq siyah\u0131ya al\u0131nmas\u0131 ke\u00e7irilib. Az\u0259rbaycanda \u0259halinin siyah\u0131ya al\u0131nmas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u201c\u0413\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u0430\u044f \u0441\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u043a\u0430. \u0422\u0440\u0443\u0434\u044b \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0426\u0435\u043d\u0442\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0433\u043e \u0421\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0423\u043f\u0440\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f. \u0421\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0421\u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0447\u043d\u0438\u043a \u043f\u043e \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0443 \u043d\u0430 1926 \u0433\u043e\u0434. \u041f\u043e\u0434 \u0440\u0435\u0434\u0430\u043a\u0446\u0438\u0438 \u0412. \u0421\u043c\u0438\u0440\u043d\u043e\u0432\u0430. \u0418\u0437\u0434\u0430\u043d\u0438\u0435 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0421\u0442\u0430\u0442\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0423\u043f\u0440\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f. \u0411\u0430\u043a\u0443. 1927\u0433.\u201d adl\u0131 statistik topluda \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Statistik topluda respublikada ayr\u0131-ayr\u0131 \u0259razil\u0259r \u00fczr\u0259 k\u0259nd \u0259halisinin \u00fcmumi say\u0131 verilib, milli t\u0259rkibi yox. K\u00fcrd\u00fcstan q\u0259zas\u0131 \u00fczr\u0259 1926- c\u0131 ild\u0259 c\u0259mi \u0259hali 51509 n\u0259f\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015f\u0259h\u0259r (La\u00e7\u0131n) \u0259halisi 434 n\u0259f\u0259r olub (s\u0259h.17.c\u0259dv\u0259l 7. \u00ab\u0422\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u0438 \u043d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0410\u0437\u0421\u0421\u0420\u00bb b\u00f6lm\u0259si) K\u00fcrd\u00fcstan q\u0259zas\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00f6vcud olan 42 m\u0259kt\u0259bd\u0259 (biri La\u00e7\u0131n \u015f\u0259h\u0259rind\u0259) 2043 n\u0259f\u0259r \u015fagirdin t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131, onlardan 2017 n\u0259f\u0259rinin k\u0259nd m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259, 26 n\u0259f\u0259rinin La\u00e7\u0131n \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bind\u0259 oxudu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir. \u015eagirdl\u0259rin milli t\u0259rkibc\u0259 980 n\u0259f\u0259rinin (48%) t\u00fcrk, 33 n\u0259f\u0259rinin (1.6%) erm\u0259ni oldu\u011fu qeyd edilib. 914 n\u0259f\u0259rin (44.79%) is\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00ab\u043f\u0440\u043e\u0447\u0438\u0435 \u0438 \u043d\u0435\u0438\u0437\u0432\u0435\u0441\u0442\u043d\u044b\u0435\u00bb yaz\u0131l\u0131b (s\u0259h.41, 42, 43. c\u0259dv\u0259l 21. \u00ab\u041d\u0430\u0446\u0438\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0439 \u0441\u043e\u0441\u0442\u0430\u0432 \u0443\u0447\u0430\u0449\u0438\u0445\u0441\u044f\u00bb b\u00f6lm\u0259si). Eyni zamanda 2043 n\u0259f\u0259r \u015fagirdin 1981 n\u0259f\u0259rinin (97%) t\u00fcrk dilind\u0259 t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131 qeyd olununb (s\u0259h.46. c\u0259dv\u0259l 24). \u00ab\u0420\u0430\u0441\u043f\u0440\u0435\u0434\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0447\u0438\u0441\u043b\u043e \u0448\u043a\u043e\u043b \u0438 \u0443\u0447\u0430\u0449\u0438\u0445\u0441\u044f \u043f\u043e \u044f\u0437\u044b\u043a\u0443 \u043f\u0440\u0435\u043f\u043e\u0434\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f 01.12.1925\u00bb b\u00f6lm\u0259si. (Say\u011f\u0131 zaman\u0131 doldurulmu\u015f blank-v\u0259r\u0259q\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131ndan, \u00ab\u043f\u0440\u043e\u0447\u0438\u0435 \u0438 \u043d\u0435\u0438\u0437\u0432\u0435\u0441\u0442\u043d\u044b\u0435\u00bb yaz\u0131lmas\u0131 s\u0259b\u0259bini ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131. Ancaq ehtimal etm\u0259k olar ki, bu milli m\u0259nsubca kim olmalar\u0131 bar\u0259d\u0259 veril\u0259n suallara al\u0131nan cavablar\u0131n konkret olmamas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259lmi\u015fdir&#8230;).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>1926- c\u0131 ild\u0259 \u0259halinin \u00fcmumittifaq siyah\u0131yaal\u0131nmas\u0131n\u0131n yekunlar\u0131 SSR\u0130 h\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259 ayr\u0131ca olaraq \u00e7oxcildli formada burax\u0131l\u0131b. Bunlardan: \u00ab\u0412\u0441\u0435\u0441\u043e\u044e\u0437\u043d\u0430\u044f \u043f\u0435\u0440\u0435\u043f\u0438\u0441\u044c \u043d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 1926 \u0433\u043e\u0434\u0430, \u0442\u043e\u043c. XIV. \u0417\u0430\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u0430\u044f \u0421\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u0424\u0435\u0434\u0435\u0440\u0430\u0442\u0438\u0432\u043d\u0430\u044f \u0420\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0430. \u041e\u0442\u0434\u0435\u043b 1. \u041d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c. \u0420\u043e\u0434\u043d\u043e\u0439 \u044f\u0437\u044b\u043a. \u0413\u0440\u0430\u043c\u043e\u0442\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c. 1929. \u0418\u0437\u0434\u0430\u043d\u0438\u0435 \u0426\u0421\u0423. \u041c\u043e\u0441\u043a\u0432\u0430\u00bb statistik toplusunda K\u00fcrd\u00fcstan q\u0259zas\u0131n\u0131n \u0259halisi haqq\u0131nda m\u0259lumatlar a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 qaydada \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>1). K\u00fcrd\u00fcstan q\u0259zas\u0131nda c\u0259mi \u0259halinin 51431 n\u0259f\u0259r oldu\u011fu, onlardan 435 n\u0259f\u0259rinin \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 (La\u00e7\u0131n), 50996 n\u0259f\u0259rinin k\u0259ndl\u0259rd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilir (s\u0259h. 3 (41), c\u0259dv\u0259l 1. s\u0259h. 4. c\u0259dv\u0259l II);<br>2). K\u00fcrd\u00fcstan q\u0259zas\u0131 \u00fczr\u0259: milliy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 k\u00fcrdl\u0259r 37182 n\u0259f\u0259r, ana dilin\u0259 g\u00f6r\u0259 k\u00fcrdl\u0259r 3123 n\u0259f\u0259r, milliy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u00fcrkl\u0259r 13745 n\u0259f\u0259r, ana dilin\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u00fcrkl\u0259r 47591 n\u0259f\u0259r qeyd edilmi\u015fdir (s\u0259h. 60. c\u0259dv\u0259l X. \u00ab\u043d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 \u043f\u043e \u043f\u043e\u043b\u0443, \u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u0438 \u0440\u043e\u0434\u043d\u043e\u043c\u0443 \u044f\u0437\u044b\u043a\u0443 \u043f\u043e \u0443\u044a\u0435\u0437\u0434\u0430\u043c, \u043e\u0442\u0434\u0435\u043b\u044c\u043d\u044b\u043c \u0433\u043e\u0440\u043e\u0434\u0441\u043a\u0438\u043c \u043d\u0430\u0441\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f\u043c \u0438 \u0434\u0430\u0439\u0440\u0430-\u043e\u043a\u0440\u0443\u0433\u00bb b\u00f6lm\u0259si. s\u0259h. 71. c\u0259dv\u0259l X);<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u2022 Yuxar\u0131dak\u0131 r\u0259q\u0259ml\u0259rin m\u00fcqayis\u0259sind\u0259n birinci o n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, ana dilin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259halinin 47591 n\u0259f\u0259ri (92,5%) t\u00fcrkd\u00fcr (az\u0259rbaycanl\u0131), y\u0259ni t\u00fcrkc\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r. Ana dilin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259halinin 3123 n\u0259f\u0259ri (6,1%) k\u00fcrdd\u00fcr, y\u0259ni k\u00fcrdc\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r.<br>Dil milli m\u0259nsubiyy\u0259tin birinci v\u0259 \u0259sas \u015f\u0259rtidir. B\u00f6y\u00fck rus pedaqoqu U\u015finski yaz\u0131r ki,<br>insan hans\u0131 dild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259, bu onun ana dilidir;<br>\u2022 \u0130kincisi, bel\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, 34059 n\u0259f\u0259r (37182-3123=34059) k\u00fcrd ana dilini itir\u0259r\u0259k assimliasiyaya u\u011frayaraq \u201ct\u00fcrkl\u0259\u015fmi\u015f\u201dl\u0259r. Q\u0259rib\u0259 n\u0259tic\u0259dir&#8230;Bu hans\u0131 \u015f\u0259raitd\u0259 ba\u015f verib? K\u00fcrdl\u0259r bel\u0259 \u00e7oxluqla nec\u0259 olub ki, \u201cassimliasiya\u201d olublar? 37059 n\u0259f\u0259r k\u00fcrd 13745 n\u0259f\u0259r t\u00fcrk\u00fcn aras\u0131nda nec\u0259 assimliasiya ola bil\u0259rdi? B\u0259s qalan bu 3123 n\u0259f\u0259r k\u00fcrd assimliasiyadan k\u0259narda nec\u0259 qal\u0131b?<br>\u2022 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u0259sl k\u00fcrdl\u0259r el\u0259 3123 n\u0259f\u0259r olub v\u0259 indi d\u0259 \u00f6z ana dill\u0259rini unutmayaraq, qoruyub saxlay\u0131blar. Faruq Sum\u0259r yaz\u0131r: \u201cBir q\u00f6vm\u00fcn bir yerd\u0259ki siyasi hakimiyy\u0259ti n\u0259 q\u0259d\u0259r uzun s\u00fcr\u00fcrs\u0259 s\u00fcrs\u00fcn v\u0259 o yerd\u0259ki yerli xalq\u0131n m\u0259d\u0259ni s\u0259viyy\u0259si n\u0259 q\u0259d\u0259r a\u015fa\u011f\u0131 olursa olsun, \u0259g\u0259r q\u00f6vm laz\u0131mi q\u0259d\u0259r \u0259hali \u00e7oxlu\u011funa malik deyils\u0259, ba\u015fda dili olmaq \u00fczr\u0259 milli m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin o yerd\u0259 hakim m\u00f6vqey\u0259 y\u00fcks\u0259lm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn deyil\u201d. Bu tezis\u0259 \u0259sas\u0259n dey\u0259 bil\u0259rik ki, bu \u0259razil\u0259rd\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 t\u00fcrkdilli (t\u00fcrk, az\u0259rbaycanl\u0131) \u0259hali \u00e7oxluq, k\u00fcrddilli (k\u00fcrd) \u0259hali is\u0259 azl\u0131q t\u0259\u015fkil edib. \u00c7\u00fcnki burada k\u00fcrdl\u0259r \u00e7ox olsayd\u0131lar \u0259hali k\u00fcrdl\u0259\u015fmi\u015f olard\u0131. Bu is\u0259 \u0259ks m\u0259nz\u0259r\u0259ni g\u00f6st\u0259rir&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(Ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/k9jj19.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-58319\" width=\"910\" height=\"647\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Redaksiyadan:<\/strong> <strong>M\u0259ntiqli bir versiyad\u0131r v\u0259 ya\u015fl\u0131 adamlar bunu yax\u015f\u0131 xat\u0131rlay\u0131rlar. &#171;Az\u0259rbaycanda sovetl\u0259rin qurulmas\u0131yla, guya azsayl\u0131 xalqlara diqq\u0259tin g\u00f6st\u0259rilm\u0259si \u00f6n\u0259m\u0259 \u00e7\u0259kilir, da\u011flarda ya\u015fayan k\u00fcrdl\u0259r\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat yard\u0131mlar\u0131 etm\u0259y\u0259 \u201c\u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6nc\u0259d\u0259n se\u00e7ilmi\u015f k\u00fcrdl\u0259r\u0259, plan \u0259sas\u0131nda, 2 ba\u015f in\u0259k, 10 ba\u015f qoyunla, 1 atla geri d\u00f6nd\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u0259n qon\u015fular onlardan bunlar\u0131 nec\u0259 \u0259ld\u0259 etdikl\u0259ri il\u0259 ilgil\u0259nir. B\u0259lli olur ki, kim \u00f6z\u00fcn\u00fc k\u00fcrd hesab edirs\u0259, \u201dm\u0259n k\u00fcrd\u0259m\u201d deyirs\u0259, onlara bu sayda mal-qara \u201cba\u011f\u0131\u015flan\u0131r\u201d. Bel\u0259 bir durumu g\u00f6r\u0259n, bir k\u0259lm\u0259 k\u00fcrd dilind\u0259n anlay\u0131\u015f\u0131 olmayan qon\u015fular, bel\u0259c\u0259, yard\u0131m almaq \u00fc\u00e7\u00fcn k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6zl\u0259rini k\u00fcrd yazd\u0131rma\u011fa ba\u015flay\u0131r. M\u0259qs\u0259d is\u0259, sovetl\u0259rin ad\u0131n\u0131n tez-tez halland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 K\u00fcrd\u00fcstan\u201d\u0131 yaratmaq idi. Bunu yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259lli say olmal\u0131yd\u0131. N\u0259 q\u0259d\u0259r s\u00fcni art\u0131m \u201cyaratsalar\u201d da, bu m\u0259s\u0259l\u0259 sonda \u00f6z \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc tapm\u0131r (\u0130lqar T\u00fcrko\u011flunun facebook payla\u015f\u0131m\u0131).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>(\u018fvv\u0259li:&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=57943,&nbsp;https:\/\/fedai.az\/?p=58075, https:\/\/fedai.az\/?p=58217) La\u00e7\u0131nl\u0131 bir m\u00fc\u0259llimin yazm\u0131\u015f oldu\u011fu m\u0259qal\u0259ni sizl\u0259r\u0259 t\u0259krar\u0259n t\u0259qdim edirik\u2026 H\u0259k\u0259rlil\u0259r k\u00fcrd deyill\u0259r! La\u00e7\u0131n rayonu \u0259razisind\u0259n axan H\u0259k\u0259ri (H\u0259k\u0259rli, \u018fk\u0259r\u0259-m\u00fc\u0259l.) \u00e7ay\u0131n\u0131n sol<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-58318","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58318"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58318\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":58353,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58318\/revisions\/58353"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}