{"id":58347,"date":"2022-01-02T12:10:37","date_gmt":"2022-01-02T08:10:37","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=58347"},"modified":"2022-01-02T12:10:39","modified_gmt":"2022-01-02T08:10:39","slug":"robot-texnologiyasi-muharib%c9%99ni-yenid%c9%99n-formalasdirir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=58347","title":{"rendered":"Robot texnologiyas\u0131 m\u00fcharib\u0259ni yenid\u0259n formala\u015fd\u0131r\u0131r"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>M\u00fcharib\u0259 tarixi boyu \u201cinsan\u201d t\u0259kba\u015f\u0131na vuru\u015fmay\u0131b. H\u0259tta 20-ci \u0259srd\u0259 at v\u0259 s\u00fcvaril\u0259r bir \u00e7ox d\u00f6y\u00fc\u015f meydanlar\u0131nda oyunu d\u0259yi\u015fdirdi. Eynil\u0259, fill\u0259r, g\u00f6y\u0259r\u00e7inl\u0259r v\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqa canl\u0131lar d\u00f6y\u00fc\u015f meydanlar\u0131nda insan\u0131 m\u00fc\u015fayi\u0259t edirdi. H\u0259tta partlay\u0131c\u0131 madd\u0259l\u0259rin axtar\u0131\u015f\u0131nda istifad\u0259 edil\u0259n x\u00fcsusi t\u0259lim ke\u00e7mi\u015f itl\u0259r d\u0259 hibrid m\u00fcharib\u0259d\u0259 \u00e7ox m\u00fch\u00fcm t\u0259hl\u00fck\u0259 faktoru olan \u0259ld\u0259qay\u0131rma partlay\u0131c\u0131 madd\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 f\u0259al i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qar\u015f\u0131durma b\u00f6lg\u0259sin\u0259 c\u0259lb edilib.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, yuxar\u0131da sadalanan b\u00fct\u00fcn \u201c\u00fcns\u00fcrl\u0259r\u201d d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda insan\u0131n verdiyi q\u0259rarlara uy\u011fun h\u0259r\u0259k\u0259t edir. Daha d\u0259qiq des\u0259k, x\u00fcsusi t\u0259lim ke\u00e7mi\u015f itl\u0259r \u0259ld\u0259qay\u0131rma partlay\u0131c\u0131larla m\u00fcbariz\u0259 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn hibrid m\u00fcharib\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rarlar q\u0259bul etmir, onlar insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n yeti\u015fdirilib v\u0259 onlar\u0131n \u0259mrl\u0259ri il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edirl\u0259r. Bununla bel\u0259, S\u00fcni Z\u0259kan\u0131n (SZ) m\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 \u201cinsan\u201dla \u00e7ox f\u0259rqli bir \u0259laq\u0259si var. SZ texnologiyalar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 artmas\u0131, m\u00fcharib\u0259 v\u0259 \u0259m\u0259liyyat strategiyas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan insan\u0131n t\u0259k q\u0259rarverici olma keyfiyy\u0259tini tamamil\u0259 \u0259lind\u0259n almasa da, bu, insanlar\u0131 \u0259ll\u0259rind\u0259 olan texnologiyalar\u0131 bir-biri il\u0259 payla\u015fma\u011fa m\u0259cbur ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259rbi sisteml\u0259rd\u0259 avtonomluq v\u0259 robot m\u00fcharib\u0259si<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259qamda asan ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u0259n \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259rbi sisteml\u0259rd\u0259 avtonom anlay\u0131\u015f\u0131 v\u0259 bu anlay\u0131\u015f\u0131n robotlarla d\u00f6y\u00fc\u015f qabiliyy\u0259tin\u0259 t\u0259sirl\u0259ri haqq\u0131nda q\u0131saca dan\u0131\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. Avtonomluq bir \u00e7ox sisteml\u0259rd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 tap\u0131la bil\u0259r v\u0259 insan q\u0259rar q\u0259buletm\u0259 mexanizml\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sin\u0259 indeksl\u0259\u015fdirilir. Bu kontekstd\u0259 birinci kateqoriya operatorun idar\u0259 edilm\u0259sinin birba\u015fa \u0259m\u0259liyyat d\u00f6vr\u0259sind\u0259 oldu\u011fu sisteml\u0259rdir. Bir \u00e7ox idar\u0259 olunan, a\u011f\u0131ll\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f sursatlar\u0131 bu kateqoriyaya aiddir, \u00e7\u00fcnki \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc q\u00fcvv\u0259d\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k q\u0259rar\u0131 kritikdir, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u201cinsan\u201d h\u0259r m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 hans\u0131sa x\u00fcsusi h\u0259d\u0259fin m\u0259hv edilm\u0259sin\u0259 m\u00fctl\u0259q n\u0259zar\u0259t edir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, insan\u0131n q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259 v\u0259 analitik refleks prosesl\u0259ri m\u00fcharib\u0259nin ba\u015fgic\u0259ll\u0259ndirici s\u00fcr\u0259ti il\u0259 ayaqla\u015fa bilm\u0259y\u0259 bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, zirehli platformaya y\u00f6n\u0259ldilmi\u015f idar\u0259olunan tank \u0259leyhin\u0259 sursatlar\u0131n m\u0259hv edilm\u0259si insanlar\u0131n q\u0259rar q\u0259bul etm\u0259 qabiliyy\u0259tind\u0259n daha \u00e7ox \u015fey t\u0259l\u0259b edir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, ikinci, daha \u00e7evik kateqoriyada avtonomluq s\u0259viyy\u0259si, insan\u0131n \u0259m\u0259liyyat d\u00f6vr\u0259sind\u0259 deyil, ondan yuxar\u0131da oldu\u011fu qabiliyy\u0259tl\u0259r kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr (halqada insan, y\u0259ni h\u0259d\u0259f d\u0259sti ni\u015fanlanmadan \u0259vv\u0259l m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir v\u0259 ni\u015fan limitl\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edilir).<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc kateqoriyaya aid sisteml\u0259r (insan\u0131n i\u015ftirak\u0131 olmadan) insan elementinin d\u00f6vr\u0259d\u0259n k\u0259narda oldu\u011fu, aktivl\u0259\u015fdirildikd\u0259 hans\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 hans\u0131 \u015f\u0259raitd\u0259 h\u00fccum ed\u0259c\u0259yini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259 bil\u0259n v\u0259 h\u0259tta qabaqc\u0131l alqoritml\u0259r v\u0259 ma\u015f\u0131n \u00f6yr\u0259nm\u0259si say\u0259sind\u0259 \u00f6z imkanlar\u0131n\u0131 t\u0259kmill\u0259\u015fdir\u0259 bil\u0259n silahlard\u0131r. Avtonom, heyranedici PUA sisteml\u0259ri, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 radar sisteml\u0259rini m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f anti-radiasiya versiyalar\u0131 bu kontekstd\u0259 \u0259n m\u00fch\u00fcm seqmenti v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k daha t\u0259kmil avtonomluq s\u0259viyy\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259n optimistl\u0259ri t\u0259msil edir. Bu sisteml\u0259r (m\u0259s\u0259l\u0259n, Az\u0259rbaycan Silahl\u0131 Q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin 2016-c\u0131 ilin aprelind\u0259 v\u0259 V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259sind\u0259 istifad\u0259 etdiyi \u0130srail istehsal\u0131 olan \u201cHarop\u201d kamikadze PUA-lar\u0131) x\u00fcsusi olaraq radiasiya \u0259leyhin\u0259 missiyalar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f idar\u0259etm\u0259 rejiml\u0259ri il\u0259 t\u0259tbiq edildikd\u0259 h\u0259d\u0259fin a\u015fkarlanmas\u0131ndan h\u00fccuma q\u0259d\u0259r q\u0259rar ver\u0259 bil\u0259r v\u0259 da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 h\u00fccumu h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259s\u0259l\u0259r, \u00f6z bazalar\u0131na geri qay\u0131da bil\u0259rl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Avtonomluq m\u00fcharib\u0259 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 nec\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259c\u0259k?<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcr\u0259kk\u0259b d\u00f6y\u00fc\u015f sah\u0259l\u0259rinin m\u0259s\u0259l\u0259ni daha da \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259yini v\u0259 avtonom sisteml\u0259rin avtomatik dem\u0259k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulamaq laz\u0131md\u0131r. Y\u0259ni, avtomatla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sistem, m\u0259s\u0259l\u0259n, h\u0259r\u0259k\u0259ti a\u015fkar etdikd\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131rman\u0131 yand\u0131ran sistem, m\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n davran\u0131\u015flar\u0131 g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn proqramla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Avtonom sisteml\u0259r is\u0259 h\u0259r bir halda bir s\u0131ra analitik m\u0259lumat daxilolmalar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, bir \u00e7ox imkanlar\u0131 hesablayaraq m\u00fcmk\u00fcn olan \u0259n yax\u015f\u0131 f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n v\u0259 onlardan birini se\u00e7\u0259n sisteml\u0259rdir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, h\u0259r bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259n v\u0259 f\u0259rqli cavablar ver\u0259 bil\u0259n davran\u0131\u015f n\u00fcmun\u0259l\u0259ri var. \u0130ndi is\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131n\u0131n m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyinin avtonomlu\u011fu nec\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fdirdiyini q\u0131saca \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Operatorla idar\u0259etm\u0259ni itirdikd\u0259 PUA-lar \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f aviabazalara avtonom eni\u015f ed\u0259 bilir. Anti-radiasiya sistemi \u0259m\u0259liyyat zonas\u0131nda radar sisteml\u0259rinin buraxd\u0131\u011f\u0131 dal\u011falar\u0131 axtar\u0131r v\u0259 h\u00fccum etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lir v\u0259 ya h\u00fccum etm\u0259s\u0259, nisb\u0259t\u0259n \u201csad\u0259\u201d co\u011frafi \u015f\u0259raitd\u0259 \u0259n yax\u0131n bazaya qay\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, insans\u0131z avtonom quru platformas\u0131n\u0131n taktiki x\u0259rit\u0259si daim d\u0259yi\u015f\u0259n ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 m\u00fcharib\u0259 v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 daha m\u00fcr\u0259kk\u0259b hal al\u0131r. X\u0259rit\u0259d\u0259 h\u0259r an yeni situasiyalar yaran\u0131r, dost v\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259ri yerl\u0259rini d\u0259yi\u015fir, dinc \u0259hali h\u0259r\u0259k\u0259t edir, m\u00fclki v\u0259 h\u0259rbi ma\u015f\u0131nlar dinamik h\u0259r\u0259k\u0259t edir, h\u0259tta m\u00fclki binalarda m\u00fclki geyimd\u0259 olan d\u00fc\u015fm\u0259n elementl\u0259r d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. \u0130nsans\u0131z sisteml\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rma v\u0259 inki\u015faf (RD) i\u015fl\u0259rind\u0259ki \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r. Bu qabiliyy\u0259tl\u0259ri \u015f\u0259h\u0259r m\u00fcharib\u0259sind\u0259 avtonom zirehli d\u00f6y\u00fc\u015f ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 t\u0259tbiq etdikd\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259ni daha yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259qamda vur\u011fulayaq ki, robot m\u00fcharib\u0259si v\u0259 avtonom silah sisteml\u0259ri fenomeni t\u0259kc\u0259 \u201cyeni v\u0259 hava silahlar\u0131, daha y\u00fcks\u0259k v\u0259 daha a\u011f\u0131ll\u0131 at\u0259\u015f g\u00fcc\u00fc\u201d dem\u0259k deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, onsuz da qo\u015fun say\u0131 el\u0259 d\u0259 \u00e7ox olmayan Q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri \u0130\u015e\u0130D terroru qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259n\u0259n\u0259vi quru qo\u015funlar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259m\u0259k prinsipini q\u0259bul edibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ndi is\u0259 g\u0259lin t\u0259x\u0259yy\u00fcll\u0259 bir sual ver\u0259k: h\u0259r hans\u0131 bir d\u00f6vl\u0259t xadimi, m\u0259s\u0259l\u0259n, 2050-ci ill\u0259rd\u0259 silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin konflikt b\u00f6lg\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 bug\u00fcnk\u00fc Q\u0259rb siyasi elitas\u0131 il\u0259 eyni qeyd-\u015f\u0259rtl\u0259r\u0259 malik ola bil\u0259rdimi, silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin strukturunun \u0259h\u0259miyy\u0259tli hiss\u0259si avtonom sisteml\u0259r v\u0259 robot d\u00f6y\u00fc\u015f platformalar\u0131 ola bil\u0259rmi? Bu, h\u0259m d\u0259 SZ-nin h\u0259rbi imkanlara getdikc\u0259 daha effektiv t\u0259tbiqinin d\u00fcnyan\u0131 daha s\u00fclhsev\u0259r ed\u0259c\u0259k, yoxsa d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri daha aqressiv m\u00f6vqey\u0259 s\u00fcr\u00fckl\u0259y\u0259c\u0259kmi kimi suallara da cavab ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n\n<p>Ba\u015fqa \u00e7\u0259tin suallar da verm\u0259k olar. M\u0259s\u0259l\u0259n, x\u0259yali bir m\u00fcharib\u0259 v\u0259ziyy\u0259tind\u0259, insan-ma\u015f\u0131n \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ox s\u0131x oldu\u011fu bir kombinasiyada insans\u0131z, avtonom d\u00f6y\u00fc\u015f ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131n h\u0259d\u0259f a\u015fkarlama v\u0259 h\u00fccum q\u0259rar\u0131n\u0131 ver\u0259r\u0259k x\u0259st\u0259xanaya \u00e7\u0131rp\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 ya \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f d\u00fc\u015fm\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259rini \u00f6ld\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u00fc f\u0259rz ed\u0259k. Silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r h\u00fcququ bax\u0131m\u0131ndan m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259ti t\u0259\u015fkil ed\u0259n bu h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rd\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n h\u0259rbi sistemin proqram t\u0259minat\u0131 v\u0259 komanda-n\u0259zar\u0259t sistemind\u0259n m\u0259sul olanlar robot m\u00fch\u0259ndisl\u0259ri, siyasi-h\u0259rbi y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li q\u0259rar vericil\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. \u0130nsans\u0131z sisteml\u0259rin d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda yerl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 v\u0259 ya insan-ma\u015f\u0131n \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131na q\u0259rar verikd\u0259, taktiki b\u00f6lm\u0259 komandiri m\u00fcharib\u0259 cinay\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131yacaqm\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nsan s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 olan ordular\u0131n avtonom ma\u015f\u0131n-intensiv ordularla \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259si v\u0259 q\u0259rar q\u0259buletm\u0259 keyfiyy\u0259tl\u0259rinin \u201ckomandir\u201dd\u0259n \u201cproqram t\u0259minat\u0131na\u201d t\u0259dric\u0259n v\u0259 qism\u0259n ke\u00e7idi h\u0259rbi sosiologiyaya nec\u0259 t\u0259sir ed\u0259c\u0259k? Yuxar\u0131dak\u0131 n\u00fcmun\u0259ni bu d\u0259f\u0259 f\u0259rqli bucaqdan oxuyaq. Tutaq ki, avtonom silah platformas\u0131 h\u0259rbi-co\u011frafi funksiyalarla ba\u011fl\u0131 alqoritml\u0259r v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f qaydalar\u0131n\u0131 a\u015fkar ed\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f n\u0259zar\u0259ti sistemi say\u0259sind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f meydan\u0131nda x\u0259st\u0259xanan\u0131n oldu\u011funu v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f cinay\u0259ti t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn vurulmamal\u0131 oldu\u011funu qiym\u0259tl\u0259ndirir. Bununla bel\u0259, m\u00fcvafiq platforman\u0131n ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu b\u00f6lm\u0259nin komandiri h\u0259m yeni \u0259ld\u0259 edilmi\u015f etibarl\u0131 h\u0259rbi qulluq\u00e7ular\u0131n \u0259ld\u0259 etdiyi k\u0259\u015ffiyyata (HUMINT), h\u0259m d\u0259 onlar\u0131n ill\u0259r \u0259rzind\u0259 formala\u015fan intuisiyas\u0131na \u0259saslanaraq, x\u0259st\u0259xanan\u0131n art\u0131q bo\u015fald\u0131ld\u0131\u011f\u0131na v\u0259 burada d\u00fc\u015fm\u0259n snayperl\u0259ri v\u0259 taktiki c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tli y\u00fcks\u0259k r\u00fctb\u0259li komandirl\u0259rin yerl\u0259\u015fdirildiyin\u0259 q\u0259rar verir. Bu arada tutaq ki, h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 m\u00fcvafiq binadan b\u00f6lm\u0259y\u0259 snayper at\u0259\u015fi a\u00e7\u0131l\u0131b. Bel\u0259 olan halda binan\u0131 vurmaq \u0259mri verils\u0259 v\u0259 avtonom sistem bu \u0259mr\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259s\u0259, n\u0259 edil\u0259c\u0259k? H\u0259rbi qulluq\u00e7ular \u00fc\u00e7\u00fcn ita\u0259tsizlikd\u0259 israrla ba\u011fl\u0131 geni\u015f h\u00fcquqi t\u0259nziml\u0259m\u0259l\u0259r m\u00f6vcuddur. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, bu qaydalar\u0131n insan-avtonom sistem \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ox s\u0131x oldu\u011fu sisteml\u0259r\u0259 nec\u0259 t\u0259tbiq edil\u0259c\u0259yi b\u0259zi sual i\u015far\u0259l\u0259ri yarada bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259hay\u0259t, m\u00fcdafi\u0259 iqtisadiyyat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir sualla bitir\u0259k. M\u0259lum oldu\u011fu kimi, d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin milli m\u00fcdafi\u0259 proqramlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 bir \u00e7ox m\u00fch\u00fcm h\u0259rbi layih\u0259l\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilib. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, SZ il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar haz\u0131rda \u00f6z\u0259l sektor, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 avtomobil v\u0259 informasiya texnologiyalar\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan \u015firk\u0259tl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131l\u0131r. Bu kontekstd\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin SZ il\u0259 t\u0259chiz edilmi\u015f robot d\u00f6y\u00fc\u015f qabiliyy\u0259tl\u0259rini inki\u015faf etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 m\u00fcdafi\u0259 iqtisadiyyat\u0131 modeli t\u0259l\u0259b olunacaq? (Strategyvision.org)<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: Alp.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcharib\u0259 tarixi boyu \u201cinsan\u201d t\u0259kba\u015f\u0131na vuru\u015fmay\u0131b. H\u0259tta 20-ci \u0259srd\u0259 at v\u0259 s\u00fcvaril\u0259r bir \u00e7ox d\u00f6y\u00fc\u015f meydanlar\u0131nda oyunu d\u0259yi\u015fdirdi. Eynil\u0259, fill\u0259r, g\u00f6y\u0259r\u00e7inl\u0259r v\u0259 bir \u00e7ox<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-58347","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58347","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=58347"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58347\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":58349,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/58347\/revisions\/58349"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=58347"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=58347"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=58347"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}