{"id":5870,"date":"2020-05-12T02:03:14","date_gmt":"2020-05-11T22:03:14","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=5870"},"modified":"2020-05-13T09:14:21","modified_gmt":"2020-05-13T05:14:21","slug":"tarix-az%c9%99rbaycandan-baslayir-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=5870","title":{"rendered":"Tarix Az\u0259rbaycandan ba\u015flay\u0131r\u2026"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t31.0-8\/p960x960\/13248580_228863917500036_3364800443946352428_o.jpg?_nc_cat=110&amp;_nc_sid=13bebb&amp;_nc_ohc=4J39OixAPeAAX_IR-2b&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;_nc_tp=6&amp;oh=b3c76a84e31705194b23e22673880718&amp;oe=5ED9FA52\" alt=\"\" width=\"240\" height=\"240\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Ravil Nuhvadili<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>(<strong>\u018fvv\u0259li: http:\/\/fedai.az\/?p=5784<\/strong>)<\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#171;Qaf&#187;(Qafqaz da\u011f\u0131n\u0131n \u0259r\u0259bc\u0259 ad\u0131) sur\u0259si<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1<strong>2. Onlardan \u0259vv\u0259l Nuh q\u00f6vm\u00fc, R\u0259ss \u0259hli, S\u0259mud (tayfas\u0131 el\u00e7il\u0259ri) yalan\u00e7\u0131 sayd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Furqan sur\u0259si<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>3<strong>7. Biz Nuh q\u00f6vm\u00fcn\u00fc el\u00e7il\u0259ri yalan\u00e7\u0131 sayd\u0131qlar\u0131 zaman suda bat\u0131rd\u0131q v\u0259 onlar\u0131 insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn bir ibr\u0259t etdik. Biz zal\u0131mlar \u00fc\u00e7\u00fcn sars\u0131d\u0131c\u0131 bir \u0259zab haz\u0131rlam\u0131\u015f\u0131q.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>38<strong>.Biz, Ad\u0131(Az\u0131), S\u0259mudu, R\u0259ss \u0259hlini v\u0259 onlar\u0131n aras\u0131nda olan bir \u00e7ox n\u0259sill\u0259ri d\u0259 (m\u0259hv etdik).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Burada ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n &#171;r\u0259ss \u0259hli&#187; adlar\u0131n\u0131 Araz \u00e7ay\u0131na ver\u0259r\u0259k, N\u00fcv\u0259di k\u0259ndind\u0259ki Qarqa(r) da\u011f\u0131ndak\u0131 da\u015flara h\u0259kk ed\u0259r\u0259k bu g\u00fcnk\u00fc n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131ran \u018fR AZ xalq\u0131n\u0131n \u0259r\u0259bc\u0259 ad\u0131d\u0131r. \u0130slam pey\u011f\u0259mb\u0259ri hz. M\u0259h\u0259mm\u0259d in (s) &#171;elmin qap\u0131s\u0131&#187; adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u0130mam hz. \u018fliy\u0259 (\u0259) r\u0259ss q\u00f6vm\u00fc bar\u0259d\u0259 soru\u015fduqda, r\u0259ss q\u00f6vm\u00fcn\u00fcn \u018frr\u0259s(Araz) \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259 ya\u015fayan, Nuh o\u011flu Yas\u0259fin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra, s\u0259nub\u0259r a\u011fac\u0131na ( bu a\u011fac \u00e7ox g\u00fcman ki, n\u00fcv\u0259dilil\u0259rin bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r inam g\u0259tirdikl\u0259ri v\u0259 daha \u00e7ox da\u011fda\u011fan adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 a\u011facd\u0131r) inam g\u0259tir\u0259r\u0259k batil inanca y\u00f6n\u0259ldikl\u0259rind\u0259n, onlara X\u0259nz\u0259r\u0259 ibn S\u0259ffan adl\u0131 pey\u011f\u0259mb\u0259r g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sind\u0259n b\u0259hs edir ki, X\u0259nz\u0259r\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259rin ad\u0131yla h\u0259mah\u0259ng s\u0259sl\u0259n\u0259n N\u00fcv\u0259di k\u0259ndind\u0259ki X\u0131nz\u0131ra d\u0259r\u0259 ad\u0131 da bu faktlar\u0131n do\u011frulu\u011funu t\u0259sdiq ed\u0259n m\u0259lumatlard\u0131r. Hz. \u018fli(\u0259) r\u0259ss, y\u0259ni \u018fR AZ xalq\u0131n\u0131n hz. S\u00fcleyman(\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin d\u00f6vr\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131 bildirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259lumatlar yunan tarix\u00e7il\u0259rinin m\u0259lumatlar\u0131 il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Bel\u0259 ki, yunan tarix\u015fisi B\u00f6y\u00fck Plini (I \u0259sr, 23-79 ill\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r) yaz\u0131rd\u0131 ki, &#171;Az\u0259rl\u0259r Nuh o\u011flu Yaf\u0259sin n\u0259slind\u0259ndir.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>Strabon yaz\u0131r &#171;Araz \u00e7ay\u0131 \u00abAzar yan\u0131ndan ax\u0131r\u2026 Araksena d\u00fcz\u00fcnd\u0259n ke\u00e7ib, Kaspi d\u0259nizin\u0259 t\u00f6k\u00fcl\u00fcr\u00bb (Strabon, XI, 14, 3). Bu m\u0259lumatlardan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131 da daxil olmaqla b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si, q\u0259dim \u00e7a\u011flarda Azar\/Az\u0259r \u00f6lk\u0259si adlanm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 Arazboyu m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rd\u0259 Az\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, Aza ad\u0131 i\u015fl\u0259ns\u0259 d\u0259, z\u0259nnimc\u0259 &#171;Aza&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn Azar\/Az\u0259r s\u00f6z\u00fcyl\u0259 \u0259laq\u0259si olmay\u0131b, h\u0259m q\u0259dim Manna \u015fahlar\u0131ndan olmu\u015f &#171;Aza&#187;n\u0131n, h\u0259m d\u0259 Aran n\u0259slind\u0259n olan Sakar h\u00f6kmdar\u0131 &#171;Azo&#187;yla ba\u011fl\u0131 ola bil\u0259r. N\u00fcv\u0259di k\u0259ndind\u0259ki H. V\u0259lio\u011flu t\u0259r\u0259find\u0259n tap\u0131l\u0131b ara\u015fd\u0131r\u0131lan Qarqarda\u015f\u0131 abid\u0259sind\u0259ki yaz\u0131lar he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz el\u0259 bizim \u0259cdadlar\u0131m\u0131z ARAZ\/ \u018fRAZ-lardan qalan yaz\u0131l\u0131 abid\u0259dir. \u0130st\u0259nil\u0259n halda b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Avrasiya materikind\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n soyk\u00f6k\u00fcnd\u0259ki AZ\/AS komponomentiyl\u0259 ba\u011fl\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r toponim, hidronim v\u0259 oroniml\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011fu azlar\u0131n v\u0259t\u0259ninin Az\u0259rbaycan olmas\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Az\u0259rbaycan tarix\u00e7il\u0259rinin d\u0259 m\u0259lumatlar\u0131 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>R\u0259\u015fid\u0259ddin \u201cO\u011fuznam\u0259\u201dsind\u0259 O\u011fuzun soyu da Nuh o\u011flu Yaf\u0259s\u0259 ba\u011flan\u0131r. Eyni hal Az\u0259rbaycandan toplanm\u0131\u015f mifl\u0259rin birind\u0259 d\u0259 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edilir. Prof. F\u00fczuli Bayat yaz\u0131r ki, Az\u0259rbaycandan toplanm\u0131\u015f bir \u0259fsan\u0259d\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n y\u00f6n, Qorqudun atas\u0131n\u0131n, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin o\u011flu Yaf\u0259sin o\u011flu T\u00fcrk oldu\u011fu qeydinin tap\u0131lmas\u0131d\u0131r. Alimin fikrinc\u0259, Qorqudun Nuhun n\u0259v\u0259si olmas\u0131, bu mifoloji tipi \u0259cdad kultu il\u0259 ba\u011flay\u0131r (Bayat, 2003, s. 7.<\/strong>)<\/p>\n\n\n\n<p>Prof. F\u00fczuli Bayat\u0131n q\u0259dim Az\u0259rbaycan \u0259fsan\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n &#187; Qorqudun atas\u0131n\u0131n, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin o\u011flu Yaf\u0259sin o\u011flu T\u00fcrk oldu\u011fu&#187; qeyd edils\u0259 d\u0259, Plininin &#171;az\u0259rl\u0259r Nuh o\u011flu Yaf\u0259sin n\u0259slind\u0259ndir&#187; fikri ba\u015fqa m\u0259na da\u015f\u0131y\u0131r. Y\u0259ni az\u0259rl\u0259r Yaf\u0259sin t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri olmay\u0131b o n\u0259sild\u0259n, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nsub oldu\u011fu n\u0259sild\u0259n m\u0259nas\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. T\u00fcrkl\u0259r is\u0259 Yaf\u0259sd\u0259n t\u00f6r\u0259y\u0259nl\u0259rdir. Bir n\u0259slin soyad\u0131 o n\u0259slin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyan zat\u0131n ad\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn T\u00fcrkd\u0259n t\u00f6r\u0259y\u0259nl\u0259r t\u00fcrkl\u0259r ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu da \u018fR AZ xalq\u0131n\u0131n \u00f6z yerini bu g\u00fcn T\u00dcRK adlanan soylara verdiyini g\u00f6st\u0259rir. Bu g\u00fcn Az\u0259rbaycan, Az\u0259r v\u0259 Araz adlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 bizim yadda\u015flarda qalan ke\u00e7mi\u015fimizdir<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259mz\u0259 V\u0259li &#171;N\u00fcv\u0259di kitab\u0259l\u0259ri&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 bizim k\u0259ndd\u0259 Qarqa(r) da\u011f\u0131ndan tap\u0131b 5 il m\u00fcdd\u0259tin\u0259 oxudu\u011fu da\u015f kitab\u0259l\u0259rd\u0259ki yaz\u0131lara \u0259sas\u0259n bizim xalq\u0131n ad\u0131n\u0131n AZ olmas\u0131, q\u0259dim AZ dilind\u0259 adama AR\/\u018fR deyildiyin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu iki s\u00f6z\u00fcn birl\u0259\u015fm\u0259si AZ ADAMI, AZ \u0130NSANI m\u0259nas\u0131 da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir. BAY&#8212;Z\u018fNG\u0130N,CAN&#8212;V\u018fT\u018fN, YURD dem\u0259kdir. Y\u0259ni H. V\u0259liy\u0259 g\u00f6r\u0259, \u201cAZ\u018fRBAYCAN s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131 AZ ADAMININ Z\u018fNG\u0130N V\u018fT\u018fN\u0130 dem\u0259kdir\u201d. H\u0259min da\u015f yaz\u0131lar\u0131n ikinci s\u0259trinin transkripsiyas\u0131 H. V\u0259lid\u0259 bel\u0259dir:<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;<strong>En \u018fR AZ. Ek\u00fc\u00e7 b\u0259k erinc \u018fr Az el&#187;. H. V\u0259linin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda yaz\u0131:&#187;Alis\u0259n (Ulusan) \u018fr Az. B\u0259y \u018fr Az elinin varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00f6y\u00fcnd\u00fc&#187; anlam\u0131ndad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.15752-9\/96839712_2616408088606863_4262827682061877248_n.png?_nc_cat=104&amp;_nc_sid=b96e70&amp;_nc_ohc=Fxgp_sU2zeMAX-NDXeS&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=46657db5b976532fe141a0781b0d7c65&amp;oe=5EDED206\" alt=\"\u042d\u0442\u043e \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0438\u043c\u0435\u0435\u0442 \u043f\u0443\u0441\u0442\u043e\u0439 \u0430\u0442\u0440\u0438\u0431\u0443\u0442 alt; \u0435\u0433\u043e \u0438\u043c\u044f \u0444\u0430\u0439\u043b\u0430 - 96839712_2616408088606863_4262827682061877248_n.png\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>H. V\u0259linin &#171;N\u00fcv\u0259di kitab\u0259l\u0259ri&#187;nd\u0259ki h\u0259qiq\u0259t\u0259 aparan t\u0259hlilinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc oldu\u011fu kimi oxucular\u0131n n\u0259z\u0259rin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;&#187;O\u011fuz&#187; s\u00f6z\u00fc Orxon-Yenisey abid\u0259l\u0259rind\u0259 \u00fc\u00e7 s\u0259sl\u0259&#8212;O\u011eZ kimi yaz\u0131l\u0131r. Q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 v\u0259 Orxon-Yenisey abid\u0259l\u0259rind\u0259 &#171;z&#187; s\u0259si he\u00e7 vaxt s\u00f6z ba\u015f\u0131nda i\u015fl\u0259nmir, oxunmur. S\u00f6z\u00fcn fonetik t\u0259rkibind\u0259n v\u0259 semantik m\u0259nas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olaraq &#171;z&#187; s\u0259sind\u0259n \u0259vv\u0259l a, e, \u0259 s\u0259sl\u0259rind\u0259n biri oxunur, t\u0259l\u0259ff\u00fcz edilir. Odur ki, &#171;O\u011fuz&#187; s\u00f6z\u00fc \u0259slind\u0259 &#171;O\u011e AZ&#187; v\u0259 ya &#171;OK AZ&#187;d\u0131r.&#187;O\u011e&#187; ta q\u0259dimd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259sil, t\u00f6r\u0259m\u0259, m\u0259nsubluq bildirir. &#171;O\u011f&#187; komponomentinin sonuna s\u00f6zd\u00fcz\u0259ldici &#171;lu&#187; \u015f\u0259kil\u00e7isi art\u0131randa &#171;o\u011flu&#187;, &#171;laq&#187; art\u0131randa is\u0259 &#171;o\u011flaq&#187; al\u0131n\u0131r. &#171;O\u011flu&#187; dey\u0259nd\u0259 bir \u015f\u0259xsin t\u00f6r\u0259m\u0259si, &#171;o\u011flaq&#187; dey\u0259nd\u0259 ke\u00e7inin t\u00f6r\u0259m\u0259si&#8212;ke\u00e7iy\u0259 m\u0259nsublu\u011funu bildirir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 &#171;O\u011e UZ&#187;\/&#187;O\u011e AZ&#187; Az n\u0259sli, Az t\u00f6r\u0259m\u0259si dem\u0259kdir.V\u0259 ya &#171;O\u011fuz&#187; etnominini &#171;OK AZ&#187; kimi q\u0259bul ets\u0259k o da AZ tayfas\u0131, AZ q\u0259bil\u0259si dem\u0259kdir. Q\u0259dim dilimizd\u0259 &#171;ok\/ox&#187; s\u00f6z\u00fc tayfa, q\u0259bil\u0259 m\u0259nas\u0131ndad\u0131r. Bel\u0259likl\u0259,&#187;Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud&#187;da &#171;\u0130\u00e7 O\u011fuza T\u0131\u015f O\u011fuz asi oldu&#187; ifad\u0259sind\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n &#171;\u0130\u00e7 O\u011fuz&#187;lar&#8212;yerli &#171;O\u011e AZ&#187;\/&#187;OK AZ&#187;lar, &#171;T\u0131\u015f O\u011fuz&#187;lar is\u0259, g\u0259lm\u0259 &#171;O\u011e AZ\/OK AZ&#187;lard\u0131r ki, Orta Asiyadan Az\u0259rbaycana y\u00fcr\u00fc\u015f etmi\u015fl\u0259r.&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>H. V\u0259li \u0259s\u0259rind\u0259 ulu babalar\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259raziy\u0259, eyni k\u00f6kd\u0259n olan soylar\u0131na xalq\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131n\u0131 verm\u0259kl\u0259 (<strong>m\u0259s.ARAZ cay\u0131, QAFQAZ da\u011f\u0131,QAZB\u018fY (KAZBEK) zirv\u0259si, AZIX (AZ OK\/O\u011e) ma\u011faras\u0131, XAZAR \/ X\u018fZ\u018fR v\u0259 AZOV\/AZOB d\u0259nizi, el\u0259c\u0259 d\u0259 eynisoylu tayfa v\u0259 xalqlar\u0131n m\u0259s., OK\/O\u011e AZ(O\u011eUZ),QAQAUZ, QIRQIZ (Q\u0131rx-OK\/O\u011e\/AZ), QAZ(OK\/O\u011e)AX, \u00d6ZB\u018fK\/ AZBAY v\u0259 s.)<\/strong> h\u0259m b\u00f6y\u00fck, h\u0259m q\u0259dim, h\u0259m d\u0259 yaz\u0131l\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 sahib olmaqla yana\u015f\u0131, b\u00f6y\u00fck co\u011frafi \u0259razid\u0259 d\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131n-dan b\u0259hs edir.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u0259tta onun fikrinc\u0259 ASIYA\/AZIYA\/AZUYA (AZ-lar\u0131n yurd-yuvas\u0131 dem\u0259kdir) qit\u0259si d\u0259 AZ-larla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Kitabda m\u00fc\u0259lif, b\u00f6y\u00fck v\u0259 ulu xalq\u0131m\u0131z\u0131n da\u015f yaz\u0131l\u0131 abid\u0259l\u0259r v\u0259 toponiml\u0259r vasit\u0259sil\u0259 tariximizi ya\u015fad\u0131b biz\u0259 \u00e7atd\u0131rma-s\u0131ndan geni\u015f b\u0259hs edir. H.V\u0259linin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131na s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k AZOV\/AZOB d\u0259nizinin ad\u0131n\u0131 AZ-lar\u0131n suyu kimi de\u015fifr\u0259 etm\u0259k olar. (N\u00fcv\u0259di\/Nuhvadi l\u0259hc\u0259sind\u0259 &#171;a&#187; s\u0259si s\u00f6zd\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq &#171;o&#187; kimi, m\u0259s., ab-ob, ab\u0131r-ob\u0131r, abig\u0259rd\u0259n-ob\u0131gardan, ab\u0131-r\u0259ng-ob\u0131r\u0259ng, kimi t\u0259l\u0259ff\u00fcz edilirdi,m\u00fc\u0259llif).Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Rusiyan\u0131n \u015f\u0259rqind\u0259 axan Ob \u00e7ay\u0131 v\u0259 N\u00fcv\u0259did\u0259ki &#171;S\u0259l\u0259nc (fikrimc\u0259, sel l\u0259ng axd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Sell\u0259ng olmal\u0131d\u0131r) \u00e7ay\u0131 il\u0259 Monqolustandak\u0131 Selenqa \u00e7ay\u0131n\u0131n h\u0259mah\u0259ng s\u0259sl\u0259nm\u0259si, ulular\u0131m\u0131z\u0131n oralara q\u0259d\u0259r gedib \u00e7\u0131xmas\u0131na d\u0259lil deyilmi&#187;? Qurani-K\u0259rim&#187;in &#171;\u018fl-Q\u0259m\u0259r&#187;(Ay) sur\u0259sind\u0259 deyilir: (Ay\u025915). And olsun ki, biz tufan hadis\u0259sini, Nuh q\u00f6vm\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259nl\u0259ri sonrak\u0131 n\u0259sill\u0259r\u0259 ibr\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn saxlad\u0131q. Amma he\u00e7 ibr\u0259t alan(\u00f6y\u00fcd-n\u0259sih\u0259t q\u0259bul ed\u0259n) varm\u0131?&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>Sonuncu ay\u0259d\u0259ki s\u00f6zl\u0259r\u0259 diqq\u0259t edin v\u0259 d\u0259rind\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn! Bu hadis\u0259nin Nuh(\u0259) \u0259yyam\u0131ndan bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r qorunub saxlanmas\u0131 Allahdan \u00fcz d\u00f6nd\u0259rmi\u015f adamlar\u0131n ist\u0259yil\u0259 ba\u015f ver\u0259 bilm\u0259zdi. Min ill\u0259r \u0259rzind\u0259 bu torpa\u011fa n\u0259 q\u0259d\u0259r yadelli i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar g\u0259lib-gets\u0259 d\u0259, bu adlar\u0131 yox etm\u0259y\u0259 g\u00fcc\u00fc \u00e7atmay\u0131b! \u00c7\u00fcnki, Allah\u0131n ist\u0259yi qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0259nd\u0259 acizdir!<\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131ndak\u0131 N\u00fcv\u0259di-Nuhvadi, G\u0259mid\u00fcz\u00fc, Pey\u011f\u0259mb\u0259rizi, Miyambutun\/Mi-Yambatan(Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin iman g\u0259tirm\u0259yib, xilas \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259kliy\u0259 qa\u00e7sa da, suda batan o\u011flunun ad\u0131 Yamd\u0131r), Nax\u00e7\u0131van-Nuh\u00e7ivan, Nuh\u0259cr, Nuhdaban, Nehr\u0259m-Nuhram, G\u0259miqaya, adlar\u0131n\u0131n Nuh(\u0259) \u0259yyam\u0131ndan bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r yaz\u0131l\u0131 v\u0259 \u015fifahi dild\u0259 qalmas\u0131 m\u00f6c\u00fcz\u0259 deyil, bir olan Allah\u0131n ist\u0259yidir!<\/p>\n\n\n\n<p>Bu ay\u0259nin &#171;Ay&#187; sur\u0259sind\u0259 verilm\u0259si t\u00fcrkl\u0259rin r\u0259mzl\u0259rind\u0259n olan aya i\u015far\u0259 deyilmi?<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.15752-9\/96535629_706174930185282_1044163307650416640_n.png?_nc_cat=107&amp;_nc_sid=b96e70&amp;_nc_ohc=kXLBVkhMvmwAX9TsgK4&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=59e839fffe0b584285c32db2bf08bef6&amp;oe=5EDFE9BB\" alt=\"\u042d\u0442\u043e \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0438\u043c\u0435\u0435\u0442 \u043f\u0443\u0441\u0442\u043e\u0439 \u0430\u0442\u0440\u0438\u0431\u0443\u0442 alt; \u0435\u0433\u043e \u0438\u043c\u044f \u0444\u0430\u0439\u043b\u0430 - 96535629_706174930185282_1044163307650416640_n.png\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><em>Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 G\u0259mid\u00fcz\u00fcnd\u0259 N\u00fcv\u0259did\u0259n ke\u00e7\u0259n d\u0259miryolu stansiyas\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.15752-9\/97134954_3209317745747471_2128008775926284288_n.png?_nc_cat=105&amp;_nc_sid=b96e70&amp;_nc_ohc=DnHjPhX1Qs0AX9h_0TE&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=9c11bb893ee75f863efb14617e3ddb98&amp;oe=5EE1ACF3\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><em>G\u0259mid\u00fcz\u00fcn\u00fcn bu g\u00fcnk\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Qurani-K\u0259rim&#187;in &#171;\u018fl-H\u0259did&#187; (&#171;D\u0259mir&#187;) sur\u0259sinin 26-c\u0131 ay\u0259sind\u0259 Allah buyurur: &#171;And olsun ki, biz Nuhu v\u0259 \u0130brahimi pey\u011f\u0259mb\u0259r g\u00f6nd\u0259rdik. Pey\u011f\u0259mb\u0259rliyi v\u0259 kitab\u0131&#8212; Zaburu, T\u00f6vrat\u0131, \u0130ncili v\u0259 Quran\u0131 onlar\u0131n n\u0259slin\u0259 verdik. Onlardan do\u011fru yolda olan\u0131 da vard\u0131r, amma \u00e7oxu Allahdan \u00fcz d\u00f6nd\u0259rmi\u015f fasiql\u0259rdir&#187;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.ytimg.com\/vi\/8JAu5OLf6os\/maxresdefault.jpg\" alt=\"Az\u0259rbaycan m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259ri- Nuh Pey\u011f\u0259mb\u0259rin t\u00fcrb\u0259si - YouTube\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bizim \u0259cdadlar\u0131m\u0131za d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259r g\u00f6nd\u0259rilib&#8212;hz. Nuhdan(\u0259) hz. S\u00fcleymana(\u0259) q\u0259d\u0259r. Amma insanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti q\u0259bul etm\u0259yib, ed\u0259nl\u0259rin d\u0259 bir hiss\u0259si sonra yen\u0259 haqq yoldan \u00fcz d\u00f6nd\u0259ribl\u0259r. Bu \u00fczd\u0259n Nuh(\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ita\u0259tsizlikd\u0259n dolay\u0131 B\u00f6y\u00fck Tufan hadis\u0259si ba\u015f verib v\u0259 onun izl\u0259ri N\u00fcv\u0259di v\u0259 Nax\u00e7\u0131vanda qal\u0131r<\/p>\n\n\n\n<p>Qurani-K\u0259rimi \u0259r\u0259bl\u0259rin uydurub, yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ed\u0259nl\u0259r, N\u0259ml v\u0259 S\u0259ba sur\u0259l\u0259rini v\u0259 sur\u0259l\u0259rd\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n S\u0259ba q\u00f6vm\u00fc v\u0259 q\u0259bil\u0259sinin ad\u0131n\u0131 \u018fr\u0259b \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 deyil, el\u0259 Bak\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259z rayonu olan S\u0259baild\u0259 (S\u0259bael) tapa b\u0131l\u0259rl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/encrypted-tbn0.gstatic.com\/images?q=tbn%3AANd9GcRk8Mlq47CRnIfsiioTtphIkFduknSjlTNu-259HfQ21REAekqu&amp;usqp=CAU\" alt=\"Noah's Tomb\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u018fn N\u0259ml sur\u0259si<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1<strong>5. Biz Davuda v\u0259 S\u00fcleymana elm verdik. Onlar dedil\u0259r: \u201cBizi \u00d6z m\u00f6min qullar\u0131n\u0131n \u00e7oxundan \u00fcst\u00fcn tutan Allaha h\u0259md olsun!\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>22. \u00c7<strong>ox ke\u00e7m\u0259d\u0259n (h\u00fcdh\u00fcd) g\u0259lib dedi: \u201cM\u0259n s\u0259nin bilm\u0259diyin bir \u015feyi \u00f6yr\u0259ndim. S\u0259n\u0259 S\u0259badan do\u011fru bir x\u0259b\u0259r g\u0259tirmi\u015f\u0259m.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>23. <strong>M\u0259n onlara pad\u015fahl\u0131q ed\u0259n, \u00f6z\u00fcn\u0259 h\u0259r \u015fey verilmi\u015f v\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck bir taxt\u0131 olan bir qad\u0131n g\u00f6rd\u00fcm.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>24.<strong> M\u0259n onun v\u0259 tayfas\u0131n\u0131n Allah\u0131 qoyub g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 s\u0259cd\u0259 etdikl\u0259rinin \u015fahidi oldum. \u015eeytan onlar\u0131n \u0259m\u0259ll\u0259rini \u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6z\u0259l g\u00f6st\u0259rmi\u015f v\u0259 onlar\u0131 (haqq) yoldan \u00e7\u0131xartd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 haqq\u0131n yolunu tapa bilmirl\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u0259ba sur\u0259si<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>15.<strong> S\u0259ba (q\u0259bil\u0259sinin) ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerd\u0259 ni\u015fan\u0259 \u2013 (biri) sa\u011fda, (dig\u0259ri d\u0259) solda olan iki ba\u011f\u00e7a var idi. (Onlara:) \u201cR\u0259bbinizin ruzisind\u0259n yeyin v\u0259 Ona \u015f\u00fck\u00fcr edin. G\u00f6z\u0259l diyar v\u0259 Ba\u011f\u0131\u015flayan R\u0259bb!\u201d(\u2013 deyilmi\u015fdi)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>16. <strong>Amma onlar \u00fcz d\u00f6nd\u0259rdil\u0259r, Biz d\u0259 \u00fcstl\u0259rin\u0259 g\u00fccl\u00fc sel g\u00f6nd\u0259rdik. Onlar\u0131n iki ba\u011f\u00e7as\u0131n\u0131 ac\u0131 meyv\u0259li, yul\u011funlu v\u0259 (i\u00e7ind\u0259) bir az sidr a\u011fac\u0131 olan iki ba\u011fla \u0259v\u0259z etdik.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>17.<strong> (S\u0259baq\u0259bil\u0259siil\u0259) b\u0259r\u0259k\u0259t verdiyimiz m\u0259ml\u0259k\u0259tl\u0259r aras\u0131nda ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u0259n (bir-birin\u0259 yax\u0131n) \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r salm\u0131\u015f, orada gedi\u015f-g\u0259li\u015f yaratm\u0131\u015fd\u0131q. \u201cOralarda gec\u0259l\u0259r v\u0259 g\u00fcnd\u00fczl\u0259r arxay\u0131n g\u0259zib dola\u015f\u0131n!\u201d(\u2013 demi\u015fdik.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>18. <strong>Onlar is\u0259: \u201cEy R\u0259bbimiz! S\u0259f\u0259rl\u0259rimizd\u0259 (dayanaca\u011f\u0131m\u0131z \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r aras\u0131ndak\u0131) m\u0259saf\u0259ni uzaq et!\u201d\u2013 dedil\u0259r v\u0259 \u00f6z-\u00f6zl\u0259rin\u0259 z\u00fclm etdil\u0259r. Biz onlar\u0131 \u0259fsan\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7evirib dil\u0259-di\u015f\u0259 sald\u0131q, \u00f6zl\u0259rini d\u0259 p\u0259r\u0259n-p\u0259r\u0259n etdik. H\u0259qiq\u0259t\u0259n, s\u0259brli v\u0259 \u015f\u00fck\u00fcr ed\u0259n h\u0259r k\u0259s bundan ibr\u0259t alar .<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#171;\u0130l&#187; v\u0259 &#171;el&#187; s\u00f6zl\u0259ri eyni m\u0259nada i\u015fl\u0259ndiyini n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, ay\u0259d\u0259 S\u0259ba elinin insanlar\u0131n\u0131n G\u00fcn\u0259\u015f\u0259 inanmalar\u0131 qeyd edilir. Bizim ulu \u0259cdadlar\u0131m\u0131z ham\u0131dan \u00f6nc\u0259 G\u00fcn\u0259\u015f\u0259 sitayi\u015f edibl\u0259r. Batil inanclara g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259r g\u00f6nd\u0259rilib, iman g\u0259tirm\u0259yinc\u0259 c\u0259zalan\u0131blar, m\u0259hv olsalar da adlar\u0131 qal\u0131b. Bunu &#171;S\u0259ba&#187; sur\u0259sinin 18 v\u0259 19-cu ay\u0259l\u0259ri bir daha t\u0259sdiq edir. \u018flav\u0259 olaraq t\u0259krar\u0259n d\u0259 olsa, qeyd ets\u0259k ki, q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 yerd\u0259n dik\u0259l\u0259n bir \u015fey\u0259 s\u0259balan deyilir, o zaman Savalan da\u011f\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n S\u0259balan olmas\u0131 daha do\u011fru s\u0259sl\u0259nir. Tarix\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259k.T\u0259qrib\u0259n eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l VI \u0259srd\u0259 X\u0259z\u0259r d\u0259nizi sahilind\u0259 (indiki Da\u011f\u0131stan\u0131n c\u0259nub hiss\u0259si v\u0259 Salyan rayonu daxil olmaqla) Massagetl\u0259r(Ma\u015fta\u011fa ) d\u00f6vl\u0259ti m\u00f6vcud olmu\u015fdur. H\u0259min d\u00f6vl\u0259t\u0259 er. \u0259v. 570-530-cu ill\u0259rd\u0259 Tomris adl\u0131 qad\u0131n h\u00f6kmdarl\u0131q etmi\u015fdir, h\u0259min h\u00f6k\u00fcmdar ki, Fars h\u00f6k\u00fcmdar\u0131 olmu\u015f Kirin ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259s\u0259r\u0259k qanla dolu tulu\u011fa tullam\u0131\u015fd\u0131r. Dig\u0259r bir versiya is\u0259 bu qad\u0131n h\u00f6kmdar Bilqeyis olmu\u015fdur . H\u0259r hans\u0131 bir halda bu ay\u0259l\u0259rin biz\u0259 m\u0259xsuslu\u011fu \u015f\u0259ksizdir.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;<strong>S\u0259ba&#187; sur\u0259sinin 19-cu ay\u0259sind\u0259 \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n na\u015f\u00fck\u00fcrl\u00fckl\u0259ri ucbat\u0131ndan d\u00fcnyaya s\u0259p\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k ba\u015fqa xalqlar kimi yox olmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Qurani-K\u0259rim&#187;-in &#171;\u0259l-\u018fnam&#187; sur\u0259si, 74-c\u00fc ay\u0259d\u0259 H\u0259zr\u0259ti \u0130brahimin(\u0259) (Abraham\u0131n) atas\u0131n\u0131n (v\u0259 ya atal\u0131\u011f\u0131n\u0131n) ad\u0131 Azar(Az\u0259r) oldu\u011fu qeyd edilir. Bu ad\u0131n qeyri xalqlara deyil m\u0259hz biz\u0259 m\u0259xsus olmas\u0131 aksiomad\u0131r. Dem\u0259k ki, \u0130brahim(\u0259)-\u0131n da soyk\u00f6k\u00fc biziml\u0259 eynidir. \u0130brahim(\u0259)-\u0131n da atas\u0131 bir olan Allaha iman g\u0259tirm\u0259diyind\u0259n, b\u00fctl\u0259r\u0259 ibad\u0259t ed\u0259n oldu\u011funa g\u00f6r\u0259, atas\u0131ndan imtina edib. \u018fr\u0259bl\u0259rd\u0259n d\u0259 ne\u00e7\u0259 min il qabaq o\u011flu \u0130smay\u0131l\u0131(\u0259) Allah yolunda qurban k\u0259sm\u0259k ist\u0259rk\u0259n m\u0259l\u0259kl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n qo\u00e7un k\u0259silm\u0259siyl\u0259 Qurban bayram\u0131n\u0131 \u0259cdadlar\u0131m\u0131z g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n yuyulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar.Bu prinsipl\u0259 H\u0259zr\u0259ti M\u0259h\u0259mm\u0259d(s) \u0259r\u0259bl\u0259rin i\u00e7ind\u0259n pey\u011f\u0259mb\u0259r se\u00e7ils\u0259 d\u0259 damarlar\u0131ndan \u0130brahim (\u0259) -\u0131n qan\u0131 ax\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n d\u0259miri ilk icad ed\u0259n t\u00fcrkl\u0259r oldu\u011fundan v\u0259 d\u0259mir\u00e7iliyi insanlar aras\u0131nda yayan Davud(\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259r oldu\u011fundan, Allah &#171;D\u0259mir&#187; sur\u0259sind\u0259 \u00fcsts\u00f6rt\u00fcl\u00fc bilgi verir.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcleyman(\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 is\u0259 misg\u0259rlik s\u0259n\u0259ti b\u0259x\u015f edilib ki, bu da \u0259n \u00e7ox biz\u0259 m\u0259xsus sah\u0259 v\u0259 s\u0259n\u0259tdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Qurani-K\u0259rimin \u0259r\u0259bc\u0259 nazil olmas\u0131 m\u0259hz b\u0259d\u0259vi, yolunu azm\u0131\u015f \u0259r\u0259bl\u0259ri imana \u00e7a\u011f\u0131raraq islah etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn idi. Bu fikirl\u0259r &#171;\u018fnam&#187; sur\u0259sinin 92-ci ay\u0259sind\u0259 \u00f6z t\u0259sdiqini tap\u0131r: &#171;Bu (Quran) da m\u00fcbar\u0259k (xeyir-b\u0259r\u0259k\u0259ti daim, faydas\u0131 \u00e7ox), \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lkil\u0259ri t\u0259sdiq ed\u0259n bir kitabd\u0131r ki, onu s\u0259n\u0259 M\u0259kk\u0259 \u0259hlini v\u0259 \u0259traf\u0131ndak\u0131 insanlar\u0131 (Allah\u0131n \u0259zab\u0131 il\u0259) qorxutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn nazil etmi\u015fik. Axir\u0259t\u0259 iman g\u0259tir\u0259nl\u0259r ona da iman g\u0259tir\u0259r, namazlar\u0131n\u0131 da qoruyub saxlayarlar (vaxtl\u0131-vaxt\u0131nda q\u0131larlar).&#187; Bu ay\u0259d\u0259n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi Allah Quran\u0131 \u0259sas\u0259n \u0259r\u0259bl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn nazil etmi\u015f, onlardan \u00f6nc\u0259 bir olan Allaha iman g\u0259tir\u0259nl\u0259rin is\u0259, Qurana iman g\u0259tir\u0259c\u0259yini vur\u011fulay\u0131r. Bu ay\u0259d\u0259 Quranda l\u0259n\u0259tl\u0259n\u0259n y\u0259hudil\u0259r v\u0259 onlar\u0131n dostlar\u0131, Allaha \u015f\u0259rik qo\u015fan xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259r deyil, onlardan da \u00f6nc\u0259 \u0130brahim(\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n Musa(\u0259)pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r iman g\u0259tir\u0259nl\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 t\u0259k Tanr\u0131ya inanan t\u00fcrkl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Bu g\u00fcn t\u00fcrkl\u0259rin \u0259rbl\u0259rd\u0259n v\u0259 farslardan \u00e7ox islama ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 buna bariz n\u00fcmun\u0259dir.. &#171;\u018fnam&#187; sur\u0259sinin 92-ci ay\u0259sinin ikinci hiss\u0259si Nuh(\u0259) n\u0259slind\u0259n olan O\u011eAZ\/O\u011fuz-T\u00fcrk insanlar\u0131na aiddir. O zaman orada ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131m\u0131z islam\u0131 k\u00f6n\u00fcll\u00fc q\u0259bul etmi\u015fl\u0259r (\u018fnam sur\u0259sind\u0259ki &#171;axir\u0259t\u0259 iman g\u0259tir\u0259nl\u0259r ona da iman g\u0259tir\u0259c\u0259kl\u0259r&#187; s\u00f6zl\u0259ri O\u011eAZLARA\/O\u011fuzlara aiddir. \u00c7\u00fcnki t\u0259k Allaha inam bizd\u0259 Nuh(\u0259) v\u0259 \u0130brahim(\u0259) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n var idi).<\/p>\n\n\n\n<p>Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259ki Kuti imperatorlu\u011funun (e.\u0259 2200-e.\u0259 2109) paytaxt\u0131 olmu\u015f bug\u00fcnk\u00fc K\u0259rk\u00fck \u015f\u0259h\u0259rinin tarixi bilinm\u0259y\u0259n d\u00f6vrl\u0259rd\u0259n o\u011fuz-t\u00fcrkm\u0259nl\u0259rl\u0259 m\u0259skun olmas\u0131 fakt\u0131 da, kutil\u0259rin q\u0259dim o\u011fuzlar olduqlar\u0131 bar\u0259d\u0259 s\u00f6yl\u0259nil\u0259n fikirl\u0259r\u0259 haqq qazand\u0131rmaqdad\u0131r. H\u0259r halda, fakt budur ki, K\u0259rk\u00fck o\u011fuzlar\u0131n\u0131n guya h\u0259min \u0259raziy\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>S<strong>\u0259lcuqlar v\u0259 ya Abbasil\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 g\u0259ldikl\u0259ri, ondan \u00f6nc\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n \u0259razid\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin ya\u015famad\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 fikirl\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011frultmur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u00fcnki cahiliyy\u0259 d\u00f6vr\u00fc, y\u0259ni islamaq\u0259d\u0259rki \u0259r\u0259b \u0259d\u0259biyyat\u0131nda, o c\u00fcml\u0259d\u0259n A\u015fa v\u0259 Nabi\u011fa kimi \u015fairl\u0259rin \u015feirl\u0259rind\u0259 t\u00fcrkl\u0259rd\u0259n bol-bol s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131lmaqda, tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 H\u0259zr\u0259t Pey\u011f\u0259mb\u0259rimizin (s) s\u0259f\u0259rl\u0259r\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 zaman t\u00fcrk \u00e7ad\u0131r\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar bulunmaqdad\u0131r (Turan, 1993, s.22). Bu m\u0259lumat\u0131n \u00f6z\u00fc d\u0259 t\u0259sdiq edir ki, o zaman say\u0131 \u00e7ox olan o\u011fuz t\u00fcrkl\u0259ri islam\u0131 k\u00f6n\u00fcll\u00fc q\u0259bul etmi\u015fl\u0259r,eyni zamanda hz. Pey\u011f\u0259mb\u0259r(s) k\u00f6k\u00fcn\u00fcn t\u00fcrk oldu\u011funa v\u0259 t\u00fcrkl\u0259r\u0259 daha \u00e7ox etibar etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 onlar\u0131n \u00e7ad\u0131rlar\u0131nda qal\u0131rm\u0131\u015f. (Burada bir ha\u015fiy\u0259 \u00e7\u0131xaraq bir m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxunmaq ist\u0259rdim. M\u0259lumdur ki, \u0259r\u0259bl\u0259r qeyri-\u0259r\u0259bl\u0259ri \u0259c\u0259m adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. \u018fr\u0259bl\u0259rin M\u0259h\u0259mm\u0259d(s) pey\u011f\u0259mb\u0259rin v\u0259fat\u0131ndan sonra \u00f6lk\u0259d\u0259ki t\u00fcrkl\u0259ri s\u0131x\u0131\u015fd\u0131raraq t\u00fcrkl\u0259rin M\u0259h\u0259mm\u0259d(s) pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 d\u0259st\u0259yini tarixd\u0259n silm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Bundan istifad\u0259 ed\u0259n farslar, \u0259c\u0259m qismind\u0259 \u00f6zl\u0259rini \u018fhli-Beyt t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 kimi t\u0259qdim etmi\u015fl\u0259r. \u018fslind\u0259 \u015fi\u0259l\u0259r, o zaman \u018fr\u0259bistandan s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131araq \u00e7\u0131xar\u0131lan o\u011fuz t\u00fcrkl\u0259ri idi. Bunu h\u0259l\u0259 d\u0259 \u0130raqda v\u0259 Suriyada ya\u015fayan t\u00fcrkm\u0259nl\u0259rin d\u0259 \u015fi\u0259 olmas\u0131 t\u0259sdiq edir. Dig\u0259r s\u00fcb\u00fct \u018fhli-Beyt(\u0259) v\u0259 imamlar\u0131n(\u0259) n\u0259slinin \u0259sas\u0259n, \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycanda (istisna hal kimi Orta Asiyada v\u0259 \u018ffqan\u0131standa) m\u0259skunla\u015fmas\u0131 onlar\u0131n m\u0259zarlar\u0131n\u0131n ziyar\u0259tgahlara \u00e7evrilm\u0259sidir. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n S\u0259f\u0259vil\u0259r (Q\u0131z\u0131lba\u015flar) \u015fi\u0259liyi yaymaq niyy\u0259tiyl\u0259 s\u00fcnni t\u0259riq\u0259tl\u0259rin\u0259, h\u0259tta T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 da qar\u015f\u0131 sava\u015f a\u00e7m\u0131\u015flar.)<\/p>\n\n\n\n<p>Qibl\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 g\u0259ldikd\u0259 islam dinini elan etm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259r (s.\u0259.s.) ibad\u0259t ed\u0259rk\u0259n \u00fcz\u00fcn\u00fc Q\u00fcds\u0259(Beyt\u00fcl-M\u00fcq\u0259dd\u0259s\u0259) tutarm\u0131\u015f. \u00c7\u00fcnki ondan \u0259vv\u0259lki pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259r\u0259&#8212;h\u0259zr\u0259ti Musaya (\u0259) v\u0259 h\u0259zr\u0259ti \u0130saya (\u0259), iman g\u0259tir\u0259n y\u0259hudil\u0259rin v\u0259 xristianlar\u0131n qibl\u0259si, ibad\u0259t yeri ora say\u0131l\u0131rd\u0131. Amma y\u0259hudil\u0259r m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n \u00fcz\u00fc oraya ibad\u0259t etm\u0259sin\u0259 etiraz etdikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 sonradan M\u0259kk\u0259 qibl\u0259y\u0259 \u00e7evrildi. Buradan bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k olar ki, Allah\u0131n El\u00e7isi harda olubsa ora qibl\u0259 say\u0131l\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.15752-9\/97125099_677055593128408_1609542717912645632_n.png?_nc_cat=106&amp;_nc_sid=b96e70&amp;_nc_ohc=P6AFJ2lxO7kAX_Ynu_D&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=5ebc6b50d86cd329306d829d350a4793&amp;oe=5EDFF56A\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><em>Nuh(\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin m\u0259zr\u0131n\u0131n Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259ki \u015f\u0259kli<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.15752-9\/96517422_3191586337546553_3633057069831028736_n.png?_nc_cat=110&amp;_nc_sid=b96e70&amp;_nc_ohc=kA5Ecef-f28AX_0lLk-&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=82eb26120bb0b529741a763f5c39c313&amp;oe=5EE2291E\" alt=\"\u042d\u0442\u043e \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0438\u043c\u0435\u0435\u0442 \u043f\u0443\u0441\u0442\u043e\u0439 \u0430\u0442\u0440\u0438\u0431\u0443\u0442 alt; \u0435\u0433\u043e \u0438\u043c\u044f \u0444\u0430\u0439\u043b\u0430 - 96517422_3191586337546553_3633057069831028736_n.png\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><em>Nuh(\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin t\u0259mir olunmu\u015f m\u0259zar\u0131 ziyar\u0259tgaha \u00e7evrilib<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sonuncu pey\u011f\u0259mb\u0259r(s) M\u0259kk\u0259d\u0259 do\u011fuldu\u011funa g\u00f6r\u0259 indi ora m\u00fcs\u0259lmanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259b\u0259di qibl\u0259dir.  <\/p>\n\n\n\n<p>\u0130<strong>lk \u0259cdad\u0131m\u0131z\u0131n \u015f\u0259r\u0259fini \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytaraq<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bizim \u0259cdad\u0131m\u0131z Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rdirs\u0259, Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259cdad\u0131n\u0131n da H\u0259zr\u0259ti Adam\/Ad\u0259m olmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, dem\u0259li Nuh pey\u011f\u0259mb\u0259rin zaman\u0131ndak\u0131 &#171;Tufan hadis\u0259si&#187;n\u0259 q\u0259d\u0259rki \u0259cdadlar\u0131m\u0131z AZO\u011e ad\u0131yla, &#171;Tufan hadis\u0259&#187;sind\u0259n sonrak\u0131 \u0259cdadlar\u0131m\u0131z is\u0259 m\u0259hv olmu\u015f \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n AZO\u011e-lar\u0131n adlar\u0131n\u0131 ya\u015fatmaq \u00fc\u00e7\u00fcn O\u011eAZ\/O\u011eUZ ad\u0131n\u0131 q\u0259bul etmi\u015fl\u0259r(\u018fli V\u0259lio\u011flu&#8212;V\u0259li \u018flio\u011flu, Fazil Nadiro\u011flu&#8212;Nadir Fazilo\u011flu v\u0259 s. kimi) .<\/p>\n\n\n\n<p>Ulu \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259r \u015feyi \u00f6z ad\u0131yla \u00e7a\u011f\u0131rmaq v\u0259 h\u0259r ad\u0131n da \u00f6z m\u0259na y\u00fck\u00fcn\u00fc s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan da\u015f yaz\u0131larda, toponim-l\u0259rd\u0259 ya\u015fad\u0131b biz\u0259 miras qoyduqlar\u0131 AZ s\u00f6z\u00fc m\u0259nas\u0131z bir s\u00f6z ola bilm\u0259zdi v\u0259 babalar\u0131m\u0131z\u0131n ist\u0259r \u00f6z kimlikl\u0259rini ya\u015fadan, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259r\u0259 verdikl\u0259ri adlar\u0131n d\u00fczg\u00fcn a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda bizim tariximiz yat\u0131r. O tarixi \u00f6yr\u0259nib, ortaya \u00e7\u0131xara bils\u0259k, b\u0259lk\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc d\u0259rk ed\u0259r\u0259k y\u00fcks\u0259li\u015f\u0259 ke\u00e7\u0259rik.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.15752-9\/97977493_676711269564534_3124430575734095872_n.png?_nc_cat=106&amp;_nc_sid=b96e70&amp;_nc_ohc=EInga-4OE_gAX-EpNtS&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=995fb4b625879b42198a77d4dfd65c4b&amp;oe=5EE03085\" alt=\"\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Siciliyal\u0131 Diador iskitl\u0259rd\u0259n s\u00f6z a\u00e7ark\u0259n onlar\u0131n ilk \u00f6nc\u0259 Araz \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131, buradan Misir, Hindistan v\u0259 Trakiya t\u0259r\u0259fl\u0259r\u0259 yay\u0131laraq b\u00fct\u00fcn bu \u0259razil\u0259rin hakimin\u0259 \u00e7evrildikl\u0259rini yaz\u0131r. Genetekl\u0259rin b\u0259zi Misir fironlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 apard\u0131qlar\u0131 genetik ara\u015fd\u0131rmalar onlar\u0131n R1b haloqrupuna(q\u0131p\u00e7aqlar) aid olduqlar\u0131n\u0131, y\u0259ni t\u00fcrk genl\u0259ri da\u015f\u0131d\u0131qlar\u0131n\u0131 v\u0259 Misir\u0259 Qafqazdan g\u0259ldikl\u0259rini g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. Maraql\u0131d\u0131r ki, Hindistan\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k kastalar\u0131na m\u0259nsub insanlar i\u00e7\u0259risind\u0259 d\u0259 \u00f6n\u0259mli miqdarda R1a(O\u011fuzlar) geni tap\u0131l\u0131b. Genetika elmi Siciliyal\u0131 Diadorun yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u0259sdiq edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bundan \u0259lav\u0259 Norve\u00e7li s\u0259yyah Tur Heyerdal\u0131n ara\u015fd\u0131rmalar\u0131na g\u00f6r\u0259 onlar\u0131n \u0259cdadlar\u0131 olan Oserl\u0259r el\u0259 buradan g\u0259mi il\u0259 oraya ged\u0259n Az\u0259rl\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p>11 iqlim tipind\u0259n 9-una, yeralt\u0131, yer\u00fcst\u00fc s\u0259rv\u0259tl\u0259r\u0259, t\u0259bii yanar od m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 malik, bu g\u00fcn\u0259 kimi &#171;ADAM&#187; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, Yerin c\u0259nn\u0259ti olan Az\u0259rbaycan ilk insanlar\u0131n v\u0259t\u0259nidir.Yunanlar\u0131\u0131n Antik d\u00f6vrd\u0259ki \u015fairi Esxilin &#171;Z\u0259ncirl\u0259nmi\u015f Prometey&#187; \u0259s\u0259rind\u0259 Prometeyin \u0130nax\u0131n q\u0131z\u0131 \u0130o-ya:&#187;xeyli getdikd\u0259n sonra o da\u011flar\u0131n sultan\u0131 Qafqaza yeti\u015f\u0259rs\u0259n, yamya\u015f\u0131ld\u0131r h\u0259r yan\u0131&#187; misralar\u0131 Qafqaz ad\u0131n\u0131n eram\u0131zdan \u0259vv\u0259l d\u0259 m\u0259\u015fhur oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131 bu ad\u0131 o da\u011fa ver\u0259n ulu xalq\u0131n olmas\u0131n\u0131 odun m\u0259hz buradan apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>AZ-lar \u0259vv\u0259ll\u0259r piktoqramla (\u015f\u0259killi yaz\u0131larla&#8212;G\u0259miqaya, Qobustan) daha sonra h\u0259rfi yaz\u0131larla (Gil yaz\u0131lar\u0131, M\u0131x\u0131 yaz\u0131lar\u0131, Qarqar yaz\u0131lar\u0131, Orxon-Yenisey yaz\u0131lar\u0131yla) tarixd\u0259 iz qoymu\u015flar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Bir halda ki, Az\u0259rl\u0259r v\u0259 T\u00fcrkl\u0259r H\u0259zr\u0259ti Nuh(\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin n\u0259slind\u0259ndirl\u0259r, bu fakt\u0131n \u00f6z\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, Yer \u00fcz\u00fcn\u00fc su basark\u0259n Nuhun (\u0259) g\u0259misind\u0259 xilas olan adamlar\u0131n indiki sivilizasiyan\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoyduqlar\u0131n\u0131 q\u0259bul ed\u0259k. Bu da bizim Az\u0259rbaycan\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 onun \u0259n q\u0259dim insan m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 haqq\u0131m\u0131z var. Y\u0259ni \u201cD\u00fcnya suqabarmas\u0131\u201d \u00e7\u0259kildikd\u0259n sonra v\u0259t\u0259n\u0259 ba\u011fl\u0131 olan \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n bir hiss\u0259si \u00f6z yurdlar\u0131na qay\u0131tm\u0131\u015flar v\u0259 AZ-lar\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri kimi \u00f6zl\u0259rin\u0259 O\u011eAZ\/O\u011eUZ ad\u0131 ver\u0259r\u0259k tarixd\u0259 iz qoymu\u015flar. V\u0259t\u0259n\u0259,yurda ba\u011fl\u0131l\u0131q bu g\u00fcn d\u0259 bizim qan\u0131m\u0131zdad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkoloqlar\u0131n t\u0259dqiqtlar\u0131na \u0259sas\u0259n T\u00dcRK\/T\u00dcR\u00dcK s\u00f6z\u00fc T\u0130RR\u0130K-D\u0130RR\u0130K olub H\u018fYAT, YA\u015eAM m\u0259nas\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r(bu a\u00e7\u0131qlaman\u0131n do\u011frulu\u011funa s\u00fcbut kimi yen\u0259 d\u0259 N\u00fcv\u0259di\/Nuhvadi k\u0259ndinin sakinl\u0259rinin i\u015fl\u0259tdiyi &#171;Gal al-ala verax, birrik-dirrik eleyax&#187; m\u0259s\u0259lini g\u00f6st\u0259rm\u0259k olar ki, m\u0259nas\u0131 &#171;g\u0259l \u0259l-\u0259l\u0259 ver\u0259k birlikd\u0259 ya\u015fayaq&#187;d\u0131r) bu da m\u0259nim, Nuhun(\u0259) g\u0259misind\u0259 xilas olanlar\u0131n yeni h\u0259yata ba\u015flamas\u0131 fikril\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. \u00c7ox g\u00fcman ki, Nax\u00e7\u0131vandan\/ Nuh\u00e7ivandan indiki T\u00fcrkiy\u0259nin Anadolu vilay\u0259tin\u0259 \u00fcztutaraq, m\u0259skunla\u015fan \u0259cdadlar\u0131m\u0131z daha \u00e7ox T\u00dcRK ad\u0131yla tan\u0131naraq q\u0259dim Babilistana q\u0259d\u0259r yay\u0131lm\u0131\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk insanlar\u0131n vahid dild\u0259 dan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 din v\u0259 elm t\u0259sdiql\u0259yir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox yerl\u0259rind\u0259 tap\u0131lan q\u0259dim yaz\u0131lardak\u0131 ox\u015farl\u0131q v\u0259 s\u00f6zl\u0259rin d\u0259 bizim dilimiz\u0259 uy\u011funlu\u011fu olsa da vahid dil bar\u0259d\u0259 d\u00fcnya aliml\u0259rinin ham\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015f \u00fcmumi bir r\u0259y yoxdur. Bils\u0259l\u0259r bel\u0259 q\u0131sqancl\u0131q hissi imkan verm\u0259z ki, onlar h\u0259qiq\u0259ti desinl\u0259r. \u018fg\u0259r AZ-larla bagl\u0131 b\u00f6y\u00fck co\u011frafiyan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n, h\u0259tta AS\u0130YA\/ AZ\u0130YA\/ AZ-UYA qit\u0259sinin bel\u0259 AZ-larla ba\u011fl\u0131l\u011f\u0131 varsa v\u0259 babalar\u0131m\u0131z\u0131n qoyduqlar\u0131 toponim, oronim v\u0259 hidronim v\u0259 s. adlar\u0131 \u0259ski dilimizl\u0259 bu g\u00fcnk\u00fc dilimizin differensasiya f\u0259rqin\u0259 baxmayaraq ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcks\u0259, dem\u0259li ADAM\/AD\u018fMd\u0259n (\u0259) Nuha(\u0259) q\u0259d\u0259rki insanlar AZ O\u011e, f\u0259rdl\u0259r\u0259 is\u0259 AZAR v\u0259 AZ\u018fR deyilm\u0259kl\u0259 Az insan\u0131 kimi f\u0259rql\u0259ndirmi\u015fl\u0259r v\u0259 dil d\u0259 AZ AR\/AZ \u018fR D\u0130L\u0130 olub. B\u00f6y\u00fck Tufan hadis\u0259sind\u0259n sonra xilas olan az sayda insan \u00f6zl\u0259rin\u0259 ARAZ\/\u018fRAZ demi\u015fl\u0259r Az\u0259r ad\u0131 is\u0259 \u015f\u0259xs adlar\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdir. Bu ad \u0259n \u00e7ox bizd\u0259 i\u015fl\u0259nir, biz\u0259 m\u0259xsusdur. Hz. \u0130brahim (\u0259) pey\u011f\u0259mb\u0259rin atas\u0131n\u0131n ad\u0131nda da Az\u0259r oldu\u011funu qeyd etmi\u015fdik. Min ill\u0259r \u00f6td\u00fckd\u0259n sonra \u018fRAZ xalq\u0131 da T\u00fcrk kimi tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Araz ad\u0131 da \u015f\u0259xsi adlara \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk insan olan H\u0259zr\u0259ti Adamla ondan t\u00f6r\u0259y\u0259n insanlar \u00f6zl\u0259rin\u0259 ar\/\u0259r dey\u0259r\u0259k Hz. Adam\u0131n ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u00fc qorumu\u015flar. \u00c7\u00fcnki Adamdan olan adam dedikd\u0259 h\u0259m zat-k\u00f6k itir, h\u0259m d\u0259 s\u00f6z v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259t ucuzla\u015f\u0131r. AR\/\u018fR s\u00f6z\u00fcn\u00fcn ikinci m\u0259nas\u0131 is\u0259 igid, m\u0259rd olmas\u0131 ham\u0131ya m\u0259lumdur. Odur ki AR\/\u018fR s\u00f6z\u00fcn\u00fcn iki d\u0259f\u0259 t\u0259krarlanaraq deyilm\u0259sind\u0259n yaranan adlar\u0131n da \u0259cdadlar\u0131m\u0131zla ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 he\u00e7 k\u0259sd\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furmamal\u0131d\u0131r. (Q)AR(Q)AR, ARARAT, AR(A)RAN\/\u018fRRAN, T\u018fRT\u018fR v\u0259 s., h\u0259m\u00e7inin babalar\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259r hans\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 gir\u0259rk\u0259n &#171;ARARLAR\/ \u018fR\u018fRL\u018fR g\u0259lin, ARARLAR\/\u018fR\u018fRL\u018fR vurun&#187; deyimind\u0259ki AR\/\u018fR s\u00f6z\u00fcn\u00fcn iki d\u0259f\u0259 s\u0259sl\u0259nm\u0259si \u0130G\u0130D \u0130NSANLAR m\u0259nas\u0131 verdiyind\u0259n bu deyimd\u0259n yaranan n\u0259 varsa \u0259cadlar\u0131m\u0131zdan miras qal\u0131b (H.V\u0259li &#171;N\u00fcv\u0259di kitab\u0259l\u0259ri&#187;nd\u0259 bundan b\u0259hs edib.) Bu g\u00fcnk\u00fc dilimizd\u0259ki \u0259r\u0259nl\u0259r s\u00f6z\u00fc ararlar\/\u0259r\u0259rl\u0259r s\u00f6z\u00fcn\u00fcn sinonimidir, des\u0259k yan\u0131lmar\u0131q. O\u011e AZ-lar Nax\u00e7\u0131van\/Nuh\u00e7ivan, Z\u0259ng\u0259zur\/Z\u018fNGAZAR(AZARIN Z\u0259ngi boyu), \u00fcmimiyy\u0259tl\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan, C\u0259nubi v\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259vv\u0259lki s\u0259rh\u0259dl\u0259ri daxilind\u0259 &#8212; X\u0259z\u0259r d\u0259nizi \u0259traf\u0131nda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar. X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin \u015fimal v\u0259 c\u0259nub istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n Orta Aziyaya k\u00f6\u00e7 ed\u0259n O\u011eAZ-lar oradan Altay \u0259traf\u0131 v\u0259 daha da \u015f\u0259rqi \u0259razil\u0259r\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015fl\u0259r .<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/b\/bf\/NC_Middleeast_eden.png\/640px-NC_Middleeast_eden.png\" alt=\"\u0420\u043e\u043b, \u0414\u044d\u0432\u0438\u0434 - Wikiwand\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>O\u011eAZ\/O\u011eUZ n\u0259slind\u0259n olan Hz.Nuhun(\u0259) Yas\u0259fd\u0259n olan n\u0259v\u0259si T\u00fcrk\u00fcn (tirrik-dirrik s\u00f6z\u00fcnd\u0259n yaran\u0131b&#8212;ya\u015fam, h\u0259yat m\u0259nas\u0131 verir) t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri Anadolu v\u0259 indiki T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Babil\u0259 do\u011fru yay\u0131lm\u0131\u015flar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Min ill\u0259r \u0259rzind\u0259 eyni soydan oldu\u011fumuza g\u00f6r\u0259 biz\u0259 h\u0259m AZAR\/AZ\u018fR h\u0259m d\u0259 T\u00dcRK deyilib. Bu g\u00fcnk\u00fc AZ\u018fRL\u018fR v\u0259 T\u00dcRKL\u018fR bir atan\u0131n \u00f6vladlar\u0131d\u0131r. \u0130ki qarda\u015f kimi adlar\u0131 ba\u015fqad\u0131r. Amma \u00fcmumi ad\u0131 AZO\u011e, f\u0259rdi ad\u0131 AZAR\/AZ\u018fR olub, bu g\u00fcn AZARLAR\/AZ\u018fRL\u018fR(yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n HAZARLAR\/X\u018fZ\u018fRL\u018fR d\u0259 o soydand\u0131r) adlanan bizl\u0259rin tarixi b\u0259\u015f\u0259r tarixiyl\u0259 eynidir. Bunu AZIX (AZO\u011e) ma\u011faras\u0131ndak\u0131 arxeoloji t\u0259dqiqatlar &#8212; &#171;Quru\u00e7ay m\u0259d\u0259niyy\u0259ti&#187;, yuxar\u0131dak\u0131 tarixi, dini m\u0259lumatlar v\u0259 toponiml\u0259r t\u0259sdiq edir. \u0130ndi deyin g\u00f6r\u00fcm biz ulu babalar\u0131m\u0131z\u0131n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r ya\u015fatd\u0131\u011f\u0131 AZAR\/AZ\u018fR ad\u0131ndan imtina etm\u0259kl\u0259 ac\u0131l\u0131-\u015firinli, lakin q\u0259dim tariximizi yadlaram\u0131 ba\u011f\u0131\u015flayaq. Onsuz da d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rimiz tariximiz\u0259 sahib \u00e7\u0131xmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 f\u00fcrs\u0259t axtar\u0131rlar. &#171;Ke\u00e7mi\u015fin\u0259 g\u00fcll\u0259 atan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yini topa tutarlar.&#187;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, ulu babam\u0131z Hz.ADAMIN\/AD\u018fM\u0130N(\u0259) ad\u0131n\u0131n min-min ill\u0259r \u0259rzind\u0259 ki\u00e7il\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 yad s\u00f6z kimi qay\u0131tmas\u0131 tarximizin \u00fczqaraldan m\u0259qamlar\u0131ndand\u0131r. H\u0259r \u015fey burdan ba\u015flay\u0131r. \u018fg\u0259r biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz \u0259vv\u0259lki s\u00f6zl\u0259rimizi dilimiz\u0259 b\u0259rpa ets\u0259k, h\u0259m tariximizi b\u0259rpa etmi\u015f olar\u0131q, h\u0259m d\u0259<\/p>\n\n\n\n<p><strong>ULU \u018fCDADIMIZ H\u018fZR\u018fT\u0130 ADAMIN\/AD\u018fM\u0130N(\u0259) ADINI, \u015e\u018fR\u018fF\u0130N\u0130 \u00d6Z\u00dcN\u018f QAYTARARIQ !<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ravil Nuhvadili (\u018fvv\u0259li: http:\/\/fedai.az\/?p=5784) &#171;Qaf&#187;(Qafqaz da\u011f\u0131n\u0131n \u0259r\u0259bc\u0259 ad\u0131) sur\u0259si 12. Onlardan \u0259vv\u0259l Nuh q\u00f6vm\u00fc, R\u0259ss \u0259hli, S\u0259mud (tayfas\u0131 el\u00e7il\u0259ri) yalan\u00e7\u0131 sayd\u0131. Furqan sur\u0259si 37.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-5870","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5870","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5870"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5870\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5953,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5870\/revisions\/5953"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5870"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5870"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5870"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}