{"id":59085,"date":"2022-01-09T01:09:47","date_gmt":"2022-01-08T21:09:47","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=59085"},"modified":"2022-01-09T01:09:50","modified_gmt":"2022-01-08T21:09:50","slug":"turkiy%c9%99-2022-ci-ild%c9%99-yeni-strategiya-hazirlayacaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=59085","title":{"rendered":"T\u00fcrkiy\u0259 2022-ci ild\u0259 yeni strategiya haz\u0131rlayacaq"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>2021-ci ild\u0259n f\u0259rqli olaraq 2022-ci il bir \u00e7ox d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259ni xarici siyas\u0259tin\u0259 yenid\u0259n baxma\u011fa v\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 m\u00f6vqel\u0259rini t\u0259nziml\u0259m\u0259y\u0259 m\u0259cbur ed\u0259c\u0259k. Strateji m\u00fctt\u0259fiqimiz olan qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259ni yeni ild\u0259 ciddi s\u0131naqlar g\u00f6zl\u0259yir. Bu s\u0131naqlar hans\u0131lard\u0131r v\u0259 \u0259sas n\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetirilm\u0259lidir? SETA \u2013 Siyas\u0259t, \u0130qtisadiyyat v\u0259 C\u0259miyy\u0259t Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Fondunun haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 hesabatda bu v\u0259 dig\u0259r suallara cavab axtar\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu bar\u0259d\u0259 &#171;Kaspi\u201d q\u0259zetinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259qal\u0259d\u0259 qeyd olunub.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bel\u0259likl\u0259, hesabatda vur\u011fulan\u0131r ki, T\u00fcrkiy\u0259 2022-ci ild\u0259 artan qlobal v\u0259 regional r\u0259qab\u0259t m\u00fchitin\u0259 haz\u0131r olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yeni strategiya haz\u0131rlay\u0131r. Bu kontekstd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 \u00f6z strategiyas\u0131n\u0131 m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k v\u0259 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 yarana bil\u0259c\u0259k m\u00fcmk\u00fcn riskl\u0259rd\u0259n qa\u00e7maq \u00fc\u00e7\u00fcn resurslar\u0131ndan nec\u0259 istifad\u0259 ed\u0259c\u0259yini planla\u015fd\u0131rma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Bundan \u0259lav\u0259, qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, regional v\u0259 beyn\u0259lxalq siyas\u0259td\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n geosiyasi dinamika \u015f\u0259raitind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik zonas\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259kl\u0259, \u00f6z strateji sabitliyini v\u0259 dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruya bilm\u0259z. H\u00f6kum\u0259t d\u0259 bundan tam x\u0259b\u0259rdard\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259nin geosiyasi portfeli makro s\u0259viyy\u0259d\u0259 qlobal v\u0259 regional inki\u015faflardan t\u0259sirl\u0259ndiyind\u0259n v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r v\u0259 qeyri-d\u00f6vl\u0259t aktorlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n &#171;m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn yax\u0131n b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259hdidl\u0259rinin bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259li oldu\u011fu ayd\u0131nd\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259nin bu g\u00fcn \u00fczl\u0259\u015fdiyi riskl\u0259rin Qara d\u0259niz, \u015e\u0259rqi Aral\u0131q d\u0259nizi v\u0259 Orta \u015e\u0259rq daxil olmaqla \u00e7ox\u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. 2022-ci ild\u0259 bu \u0259razil\u0259rd\u0259 ciddi h\u0259r\u0259k\u0259t g\u00f6zl\u0259nilmir. Orta \u015e\u0259rqd\u0259 yum\u015falma il boyu davam ed\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 Misir, \u0130srail v\u0259 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131 aras\u0131nda m\u00fcsb\u0259t ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Yunan\u0131stanla yeni g\u0259rginlik d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ba\u015flanma ehtimal\u0131 var. H\u0259l\u0259lik AB\u015e-la m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 oyunu d\u0259yi\u015f\u0259n bir inki\u015faf yoxdur, lakin F-16 d\u00f6y\u00fc\u015f t\u0259yyar\u0259l\u0259rinin t\u0259dar\u00fck\u00fc m\u0259s\u0259l\u0259si ikit\u0259r\u0259fli \u0259laq\u0259l\u0259r bax\u0131m\u0131ndan \u0259n m\u00fch\u00fcm s\u0131naqlardan biridir. Moskva-Ankara m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri d\u0259 2022-ci ild\u0259 ciddi s\u0131naqdan ke\u00e7\u0259c\u0259k. Qlobal sistemd\u0259 g\u00fcc r\u0259qab\u0259ti artmaqda davam ed\u0259rk\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259nin xarici siyas\u0259tinin bu r\u0259qab\u0259td\u0259n t\u0259sirl\u0259nm\u0259m\u0259si qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u018fsas diqq\u0259t Erm\u0259nistanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259l\u0259c\u0259k. Art\u0131q T\u00fcrkiy\u0259-Erm\u0259nistan x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin ilk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7irilib. T\u00fcrkiy\u0259 medias\u0131 yaz\u0131r ki, bu normalla\u015fmada Az\u0259rbaycan\u0131n rolu inkar edil\u0259 bilm\u0259z. &#171;Qaraba\u011fda h\u0259rbi u\u011fur ba\u015f verm\u0259s\u0259ydi, normalla\u015fma h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 yol a\u00e7\u0131lmazd\u0131. M\u00fcnasib\u0259tl\u0259rimizi normalla\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 planla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z probleml\u0259rin s\u0259b\u0259bl\u0259rini xat\u0131rlayanda g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259vv\u0259lki m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri k\u00f6kl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259yib. M\u0259s\u0259l\u0259n, Erm\u0259nistan Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259sind\u0259n sonra Qaraba\u011f \u00fcz\u0259rind\u0259 haqq iddia ed\u0259c\u0259k v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olmaya bil\u0259r, lakin T\u00fcrkiy\u0259 \u0259razisinin bir hiss\u0259si h\u0259l\u0259 d\u0259 bu \u00f6lk\u0259nin konstitusiyas\u0131nda &#171;Q\u0259rbi Erm\u0259nistan\u201d kimi qeyd olunur. 1915-ci il hadis\u0259l\u0259rinin &#171;soyq\u0131r\u0131m\u201d olmas\u0131 iddias\u0131 Erm\u0259nistan\u0131n m\u00f6vcudlu\u011funun, dem\u0259k olar ki, daimi s\u0259b\u0259bi olaraq qal\u0131r\u201d, &#8212; dey\u0259 &#171;H\u00fcrriyet\u201d q\u0259zeti yaz\u0131r. Bu misal h\u0259m d\u0259 onu g\u00f6st\u0259rir ki, &#171;normalla\u015fma\u201d s\u0259yinin motivasiyas\u0131 ke\u00e7mi\u015fd\u0259ki probleml\u0259rin aradan qalxmas\u0131 deyil. Birinci s\u0259b\u0259b iqtisadidir. T\u00fcrkiy\u0259 iqtisadi bax\u0131mdan h\u0259ssas oldu\u011fu bir vaxtda, h\u0259m xarici siyas\u0259tind\u0259 b\u00f6hranl\u0131 b\u00f6lg\u0259l\u0259rin say\u0131n\u0131 azaltmaq, h\u0259m d\u0259 xarici ticar\u0259tin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n prosesl\u0259ri s\u0131f\u0131ra endirm\u0259k ist\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Normalla\u015fma m\u0259qs\u0259dinin arxas\u0131nda duran \u0259sas motiv AB\u015e-la m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri yoluna qaytarmaq niyy\u0259tidir. \u00d6t\u0259n il iki d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 aras\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 AB\u015e aras\u0131nda dialoq mexanizml\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 q\u0259rara al\u0131n\u0131b. &#171;2021-ci ilin son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 AB\u015e-a diplomatik s\u0259n\u0259d g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k bu mexanizmin nec\u0259 qurulaca\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6z t\u0259klifl\u0259rini t\u0259qdim etdi. \u0130ndi biz Amerika t\u0259r\u0259finin buna cavab verm\u0259sini v\u0259 n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n gecikm\u0259d\u0259n ba\u015flamas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259yirik. Ancaq bir h\u0259qiq\u0259t var ki, a\u011f\u0131r z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015f T\u00fcrkiy\u0259-Amerika m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini b\u0259rpa etm\u0259k o q\u0259d\u0259r d\u0259 asan olmayacaq. Bu m\u0259qamda T\u00fcrkiy\u0259 b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini normalla\u015fd\u0131rmaqla AB\u015e-dak\u0131 lobbil\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k v\u0259 ya \u0259n az\u0131ndan onlar\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 \u0259leyhin\u0259 kampaniyalara d\u0259st\u0259yini azaltmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u00fcr. \u0130srail lobbisinin T\u00fcrkiy\u0259 \u0259leyhin\u0259 i\u015fl\u0259diyi bir vaxtda AB\u015e-da T\u00fcrkiy\u0259nin xeyrin\u0259 n\u0259tic\u0259 \u0259ld\u0259 etm\u0259yin \u00e7\u0259tin oldu\u011fu g\u00f6z qaba\u011f\u0131ndad\u0131r. Eyni \u015f\u0259kild\u0259 S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131 v\u0259 B\u018f\u018f-nin kiray\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fcy\u00fc lobbi firmalar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 \u0259leyhin\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 da h\u0259d\u0259fl\u0259nir\u201d &#8212; dey\u0259 q\u0259zet yaz\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>T\u00fcrkiy\u0259nin b\u0259zi xarici siyas\u0259t ekspertl\u0259ri Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n da normalla\u015fma &#171;radar\u0131nda\u201d oldu\u011funu deyirl\u0259r. Amma o da ayd\u0131nd\u0131r ki, Ankara ist\u0259s\u0259 bel\u0259 A\u0130 &#171;normalla\u015fma\u201ddan \u00e7ox uzaqda qal\u0131r. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 A\u0130-nin lokomotivi olan Almaniyan\u0131n yeni h\u00f6kum\u0259tinin T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 nec\u0259 baxd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u0259liyik.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, bu il T\u00fcrkiy\u0259nin xarici siyas\u0259t g\u00fcnd\u0259mi g\u00f6zl\u0259nil\u0259nd\u0259n daha s\u00fcr\u0259tli ba\u015flay\u0131b. Moskvadan Ankaraya edil\u0259n telefon z\u0259ngi yanvar\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 xarici siyas\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u0259tin ay olaca\u011f\u0131n\u0131n ilk i\u015far\u0259sini verib. Bazar g\u00fcn\u00fc Rusiya prezidenti Putin prezident \u018frdo\u011fana z\u0259ng edib. Telefon dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan sonra veril\u0259n a\u00e7\u0131qlamalarda iki liderin Suriya, Liviya v\u0259 Ukrayna m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini m\u00fczakir\u0259 etdiyi a\u00e7\u0131qlan\u0131b. T\u00fcrkiy\u0259nin xarici siyas\u0259t g\u00fcnd\u0259minin \u0259sas s\u00fctunlar\u0131ndan biri Ukrayna b\u00f6hran\u0131d\u0131r. B\u00f6hran\u0131n nec\u0259 inki\u015faf ed\u0259c\u0259yi Ankaran\u0131 \u00e7ox maraqland\u0131r\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259nin NATO \u00f6lk\u0259si olmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, Ukrayna il\u0259 son silah sat\u0131\u015f\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259ri d\u0259 Ankaran\u0131n, \u0259slind\u0259, harada oldu\u011funu a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: Qaynarinfo<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2021-ci ild\u0259n f\u0259rqli olaraq 2022-ci il bir \u00e7ox d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259ni xarici siyas\u0259tin\u0259 yenid\u0259n baxma\u011fa v\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 m\u00f6vqel\u0259rini t\u0259nziml\u0259m\u0259y\u0259 m\u0259cbur ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-59085","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-siyast"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59085","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59085"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59085\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":59087,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59085\/revisions\/59087"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59085"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59085"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59085"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}