{"id":59131,"date":"2022-01-09T13:29:28","date_gmt":"2022-01-09T09:29:28","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=59131"},"modified":"2022-01-09T21:30:52","modified_gmt":"2022-01-09T17:30:52","slug":"hibrid-savas-dovl%c9%99tl%c9%99r-nec%c9%99-m%c9%99hv-edilir-v%c9%99-xalqlar-nec%c9%99-%c9%99sar%c9%99t%c9%99-alinir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=59131","title":{"rendered":"Hibrid Sava\u015f \u2013 D\u00f6vl\u0259tl\u0259r nec\u0259 m\u0259hv edilir v\u0259 xalqlar nec\u0259 \u0259sar\u0259t\u0259 al\u0131n\u0131r!"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Hibrid m\u00fcharib\u0259 anlay\u0131\u015f\u0131 2014-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259lum idi, lakin bu ifad\u0259ni elmi d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 buraxan m\u0259hz Rusiyan\u0131n Ukraynaya t\u0259cav\u00fcz\u00fc oldu. Art\u0131q y\u00fczl\u0259rl\u0259 elmi m\u0259tn bu fenomen\u0259 h\u0259sr edilmi\u015fdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcbahis\u0259 etm\u0259k olar ki, beyn\u0259lxalq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin xarakteri eyni olaraq qal\u0131r. D\u00f6vl\u0259tl\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 s\u0131f\u0131r m\u0259bl\u0259\u011fli h\u0259rbi v\u0259 iqtisadi r\u0259qab\u0259t\u0259 qar\u0131\u015f\u0131blar, h\u0259rbi m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 qa\u00e7\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik dilemmalar\u0131 dayanmadan yaran\u0131r v\u0259 daim balansla\u015fd\u0131rma t\u0259l\u0259b olunur v\u0259 s. v\u0259 s. Bununla bel\u0259, i\u015f rejimi (f\u0259aliyy\u0259t rejimi) \u0259vv\u0259lki kimi deyil. M\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r yeni, innovativ v\u0259 k\u00f6k\u00fcnd\u0259n f\u0259rqli \u00fcsullarla apar\u0131l\u0131r. M\u00fcasir hibrid m\u00fcharib\u0259nin meydana \u00e7\u0131xmas\u0131 il\u0259 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl v\u0259 ya fiziki g\u00fcc haqq\u0131nda getdikc\u0259 daha az dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qeyd etm\u0259k vacibdir ki, hibrid m\u00fcharib\u0259 anlay\u0131\u015f\u0131 o q\u0259d\u0259r d\u0259 yeni olmaya bil\u0259r. Bir \u00e7ox m\u00fct\u0259x\u0259ssis bunun m\u00fcharib\u0259 q\u0259d\u0259r q\u0259dim oldu\u011funu iddia edir. Bununla bel\u0259, bu konsepsiya son ill\u0259rd\u0259 daha geni\u015f populyarl\u0131q v\u0259 aktuall\u0131q qazanm\u0131\u015fd\u0131r, \u00e7\u00fcnki d\u00f6vl\u0259tl\u0259r qeyri-d\u00f6vl\u0259t aktorlar\u0131ndan v\u0259 informasiya texnologiyalar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, birba\u015fa silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r zaman\u0131 v\u0259 ya daha vacibi, \u00f6z d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rini ram etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/download-4.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59132\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59132\" class=\"wp-image-59132\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"297\" height=\"169\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/download-1-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59133\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59133\" class=\"wp-image-59133\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/download-1-1.jpg 297w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/download-1-1-150x85.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 297px) 100vw, 297px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/3-715x400-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59134\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/3-715x400-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59134\" class=\"wp-image-59134\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Kr\u0131mda Rusiya x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131lar\u0131. Onlar\u0131 b\u0259z\u0259n \u201cki\u00e7ik ya\u015f\u0131l adamlar\u201d adland\u0131r\u0131rlar; onlar Rusiyan\u0131n Kr\u0131m\u0131 Ukraynaya qanunsuz ilhaq etm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olan h\u00fccum\u00e7u \u201ckolonlardan\u201d biri idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Konsepsiyaya ke\u00e7m\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l onu vur\u011fulamaq laz\u0131md\u0131r ki, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 hibrid m\u00fcharib\u0259 iki m\u00fch\u00fcm hadis\u0259d\u0259n sonra siyasi m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259 x\u00fcsusil\u0259 populyarla\u015f\u0131b:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Birincisi, 2005-ci ild\u0259 AB\u015e-\u0131n iki h\u0259rbi r\u0259smisi \u201c hibrid m\u00fcharib\u0259nin y\u00fcks\u0259li\u015fi \u201d haqq\u0131nda yazm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcasir d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 adi v\u0259 qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi strategiyalar\u0131n, metodlar\u0131n v\u0259 taktikalar\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259sini, h\u0259m\u00e7inin m\u00fcasir m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin psixoloji v\u0259 informasiya aspektl\u0259rini vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r;<\/li><li>\u0130kincisi, 2014-c\u00fc ild\u0259 Rusiya Kr\u0131m\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi v\u0259 m\u00f6vcudlu\u011fu inkar edil\u0259n x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131lar, yerli silahl\u0131 t\u0259xribat\u00e7\u0131lar, iqtisadi g\u00fcc, dezinformasiya v\u0259 Ukraynan\u0131n ictimai-siyasi q\u00fctbl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 \u00f6z m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 nail oldu.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>Hibrid m\u00fcharib\u0259 m\u00fcbahis\u0259li bir anlay\u0131\u015f olaraq qal\u0131r v\u0259 hibrid m\u00fcharib\u0259nin ham\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015f t\u0259rifi yoxdur. Bu, konseptual ayd\u0131nl\u0131\u011f\u0131n olmamas\u0131na g\u00f6r\u0259 \u00e7ox t\u0259nqid edildi , \u00e7\u00fcnki bu, sad\u0259c\u0259 \u00fcmumi bir ifad\u0259 v\u0259 ya s\u0259s-k\u00fcyl\u00fc s\u00f6z idi v\u0259 siyasi m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 yeni bir \u015fey g\u0259tirm\u0259di. Buna baxmayaraq, bu konsepsiya say\u0259sind\u0259 cari v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k m\u00fcdafi\u0259 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Hibrid m\u00fcharib\u0259 v\u0259 onun x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sad\u0259 dill\u0259 des\u0259k, hibrid m\u00fcharib\u0259 adi v\u0259 qeyri-\u0259n\u0259n\u0259vi g\u00fcc v\u0259 t\u0259xribat vasit\u0259l\u0259rinin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259siri v\u0259 ya birl\u0259\u015fm\u0259si dem\u0259kdir. R\u0259qibin z\u0259if yerl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k v\u0259 sinerji \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu al\u0259tl\u0259rin v\u0259 ya vasit\u0259l\u0259rin sinxron qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00f6vcuddur.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcharib\u0259 ed\u0259n d\u00f6vl\u0259t\u0259 optimal \u015f\u0259kild\u0259 maksimum z\u0259r\u0259r vurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn kinetik agentl\u0259r v\u0259 qeyri-kinetik \u00fcsullar qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. \u00dcst\u0259lik, hibrid m\u00fcharib\u0259nin iki xarakterik x\u00fcsusiyy\u0259ti var:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li>Birincisi, m\u00fcharib\u0259 il\u0259 s\u00fclh aras\u0131ndak\u0131 b\u00f6l\u00fcc\u00fc x\u0259tt ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. Bu o dem\u0259kdir ki, m\u00fcharib\u0259nin astanas\u0131n\u0131 tan\u0131maq \u00e7\u0259tindir. M\u00fcharib\u0259 f\u0259rqedilm\u0259z olur v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir.<\/li><li>\u0130kincisi, m\u00fcharib\u0259 astanas\u0131ndan a\u015fa\u011f\u0131 olan hibrid m\u00fcharib\u0259 v\u0259 ya birba\u015fa a\u00e7\u0131q zorak\u0131l\u0131q, kinetik \u0259m\u0259liyyatlardan daha sad\u0259, daha ucuz v\u0259 daha az riskli olsa da, dividendl\u0259r \u00f6d\u0259yir.<\/li><li>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ba\u015fqa \u00f6lk\u0259nin \u0259razisin\u0259 tanklar g\u0259tirm\u0259kd\u0259n v\u0259 ya onun hava m\u0259kan\u0131na d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r g\u00f6nd\u0259rm\u0259kd\u0259ns\u0259, qeyri-d\u00f6vl\u0259t subyektl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 pul \u00f6d\u0259yib dezinformasiya t\u0259\u015fkil etm\u0259k daha asand\u0131r. X\u0259rc v\u0259 risk \u00e7ox azd\u0131r v\u0259 z\u0259r\u0259r real ola bil\u0259r.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/images-1-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59135\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59135\" class=\"wp-image-59135\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/5.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59136\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59136\" class=\"wp-image-59136\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59137\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59137\" class=\"wp-image-59137\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Eyni zamanda, \u0259sas sual budur: \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, birba\u015fa d\u00f6y\u00fc\u015f v\u0259 ya fiziki toqqu\u015fmalar olmadan m\u00fcharib\u0259 aparmaq olarm\u0131? Hibrid m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 s\u0131zd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu suala m\u00fcsb\u0259t cavab verm\u0259k olar. Bu h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00fcharib\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259si il\u0259 s\u0131x ba\u011fl\u0131d\u0131r. Q\u0259dim h\u0259rbi strateq Sun Tzunun dediyi kimi, \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259rbi s\u0259n\u0259t d\u00fc\u015fm\u0259ni d\u00f6y\u00fc\u015fs\u00fcz f\u0259th etm\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Hibrid m\u00fcharib\u0259nin dig\u0259r \u0259lam\u0259ti qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlik v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tdir. Hibrid h\u00fccumlarda \u00e7ox qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlik olur. Hibrid oyun\u00e7ular bil\u0259r\u0259kd\u0259n \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131q yarad\u0131r v\u0259 g\u00fccl\u0259ndirirl\u0259r ki, hesabatl\u0131l\u0131q yaramas\u0131n v\u0259 cavab verm\u0259k \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fsin. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, h\u0259d\u0259fd\u0259 olan \u00f6lk\u0259 ya hibrid h\u00fccumu a\u015fkar ed\u0259 bilmir, ya da z\u0259rb\u0259nin \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 ya sponsorlu\u011funa hans\u0131 d\u00f6vl\u0259tin cavabdeh oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259 bilmir. Hibrid m\u00fcbariz\u0259nin subyekti hesabatl\u0131l\u0131\u011f\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259dl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edir, hibrid f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 h\u0259d\u0259fl\u0259n\u0259n d\u00f6vl\u0259tin siyasi v\u0259 strateji cavablar haz\u0131rlamas\u0131n\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Boz Zona: M\u00fcr\u0259kk\u0259b m\u00fcnaqi\u015f\u0259 m\u0259nz\u0259r\u0259si<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018ffqan\u0131stan v\u0259 \u0130raqdak\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 son ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, tammiqyasl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r, h\u0259tta m\u00fcnaqi\u015f\u0259 ed\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rin v\u0259 ya d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259rin q\u00fcvv\u0259 v\u0259 vasit\u0259l\u0259ri m\u00fcqayis\u0259edilm\u0259z olsa bel\u0259, insan, iqtisadi, el\u0259c\u0259 d\u0259 sosial v\u0259 siyasi itkil\u0259r bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox baha ba\u015fa g\u0259l\u0259 bil\u0259r. S\u00fcr\u0259tli texnoloji t\u0259r\u0259qqi v\u0259 asimmetrik d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn artmas\u0131 il\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nin daha az resurslar\u0131 v\u0259 g\u00fcc\u00fc olsa bel\u0259, tammiqyasl\u0131 m\u00fcharib\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259siz ola bil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, qalib g\u0259lm\u0259k asan olmaya bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00fcr\u0259tli texnoloji t\u0259r\u0259qqi v\u0259 asimmetrik d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn artmas\u0131 il\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nin daha az resurslar\u0131 v\u0259 g\u00fcc\u00fc olsa bel\u0259, tammiqyasl\u0131 m\u00fcharib\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259siz ola bil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcbariz\u0259 daha baha ba\u015fa g\u0259lir v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin h\u0259r zaman ixtiyar\u0131nda yeni al\u0259tl\u0259r olur, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar daha geni\u015fmiqyasl\u0131 m\u00fcharib\u0259l\u0259r aparmaq ist\u0259m\u0259y\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Bu o dem\u0259k deyil ki, m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r s\u0259ngiy\u0259c\u0259k; bu o dem\u0259kdir ki, m\u00fcharib\u0259nin dinamikas\u0131 d\u0259yi\u015fir. M\u0259hz bu kontekstd\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r \u00f6z s\u0131f\u0131r m\u0259bl\u0259\u011fli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 h\u0259ddinin alt\u0131nda hibrid m\u00fcharib\u0259y\u0259 getdikc\u0259 daha \u00e7ox m\u00fcraci\u0259t edirl\u0259r. Bir s\u00f6zl\u0259, m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin mahiyy\u0259ti d\u0259yi\u015fm\u0259z qalmas\u0131na baxmayaraq , \u00fcmumi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u00fchiti k\u00f6kl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fir .<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6rk\u0259mli h\u0259rbi strateq Klauzevitsin dediyi kimi : \u201cM\u00fcharib\u0259 siyas\u0259tin ba\u015fqa vasit\u0259l\u0259rl\u0259 davam etdirilm\u0259sind\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyil\u201d. Ola bilsin ki, bu h\u0259l\u0259 d\u0259 do\u011frudur, lakin m\u00fcasir hibrid m\u00fcharib\u0259nin meydana \u00e7\u0131xmas\u0131 il\u0259 m\u00fcharib\u0259 vasit\u0259l\u0259ri xeyli geni\u015fl\u0259nib. Bu o dem\u0259kdir ki, m\u00fcharib\u0259nin dinamikas\u0131 daim d\u0259yi\u015fdikc\u0259 siyas\u0259t-m\u00fcharib\u0259 matrisi daha da m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fib. Bundan sonra m\u00fcharib\u0259 b\u00fct\u00fcn imkanlar dair\u0259si dem\u0259kdir. Bu, b\u0259z\u0259n qeyri-d\u00f6vl\u0259t aktorlar\u0131n\u0131n istifad\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 kinetik \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 \u0259hat\u0259 edir. Kritik infrastruktura kiberh\u00fccumlar b\u0259z\u0259n dezinformasiya kampaniyalar\u0131 il\u0259 paralel h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259 bil\u0259r. Onlar\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259k v\u0259 ya paralel istifad\u0259 etm\u0259k imkanlar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, bir \u00e7ox yol var.<\/p>\n\n\n\n<p>Hibrid m\u00fcharib\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin dinamikas\u0131n\u0131 daha da qaranl\u0131q edir, ona g\u00f6r\u0259 ki, d\u00fc\u015fm\u0259ni darmada\u011f\u0131n etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f v\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n al\u0259tl\u0259r qutusu var, h\u0259m d\u0259 onu eyni vaxtda iki c\u0259bh\u0259d\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlikd\u0259n m\u0259hrum etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olur. Bu, h\u0259m d\u0259 hibrid m\u00fcharib\u0259nin \u00fcmumi m\u0259qs\u0259dl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Potensial bax\u0131m\u0131ndan h\u00fccuma m\u0259ruz qalan d\u00f6vl\u0259tin siyasi, h\u0259rbi, iqtisadi, sosial, informasiya v\u0259 infrastruktur z\u0259iflikl\u0259rind\u0259n o d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 istifad\u0259 edilir ki, d\u00f6vl\u0259t \u0259h\u0259miyy\u0259tli v\u0259 funksional olaraq z\u0259ifl\u0259yir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6vl\u0259tin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin pozuldu\u011fu ikinci c\u0259bh\u0259 ideoloji xarakter da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 d\u00f6vl\u0259tin legitimliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Norve\u00e7 \u0130nki\u015faf Agentliyinin hesabat\u0131nda qeyd edildiyi kimi , \u201cd\u00f6vl\u0259tin legitimliyi d\u00f6vl\u0259t v\u0259 c\u0259miyy\u0259t aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131, d\u00f6vl\u0259tin n\u00fcfuzunun \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Legitimlik d\u00f6vl\u0259t hakimiyy\u0259tinin qalas\u0131 v\u0259 simvoludur.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6vl\u0259ti v\u0259 onun t\u0259rkib hiss\u0259l\u0259rini vahid b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n ictimai m\u00fcqavil\u0259ni pozma\u011fa c\u0259hd ed\u0259r\u0259k, hibrid m\u00fcharib\u0259nin subyekti d\u00f6vl\u0259t v\u0259 xalq institutlar\u0131 aras\u0131nda etimad\u0131 sars\u0131tma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 daha \u00e7ox ictimai etimad\u0131n funksiyas\u0131 olan legitimliyini itirir v\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 daxili sferada Leviafan kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k qabiliyy\u0259tini itirir. Bel\u0259 ki, hibrid h\u00fccumlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259m d\u00f6vl\u0259tin ideoloji \u0259saslar\u0131, h\u0259m d\u0259 normal f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bilm\u0259si z\u0259d\u0259l\u0259nir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Hibrid t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri d\u0259f etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn inam\u0131n yarad\u0131lmas\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Hibrid m\u00fcharib\u0259nin m\u00fcr\u0259kk\u0259b xarakteri v\u0259 dinamikas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, ekspertl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bir s\u0131ra siyasi v\u0259 strateji cavablar t\u0259klif edilmi\u015fdir. Bunlara hibrid t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n etm\u0259k, qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq, onlara qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmaq v\u0259 onlara cavab verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi t\u0259dbirl\u0259r daxildir. Bununla bel\u0259, informasiya faktoru v\u0259 koqnitiv v\u0259 sosial sferan\u0131n hibrid m\u00fcharib\u0259nin t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131na \u00e7evrilm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n etimad\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si t\u0259dbirl\u0259rini t\u0259min etm\u0259y\u0259n h\u0259r hans\u0131 hallar \u00e7\u0259tin ki, effektiv antidotlar t\u0259klif etsin.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-3 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/images-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59138\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59138\" class=\"wp-image-59138\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"667\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/gibridnaya-vojna.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59140\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59140\" class=\"wp-image-59140\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/gibridnaya-vojna.jpg 1000w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/gibridnaya-vojna-300x200.jpg 300w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/gibridnaya-vojna-150x100.jpg 150w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/gibridnaya-vojna-768x512.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"259\" height=\"194\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/images-12.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59141\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/images-12.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59141\" class=\"wp-image-59141\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/images-12.jpg 259w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/images-12-150x112.jpg 150w\" sizes=\"auto, (max-width: 259px) 100vw, 259px\" \/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Art\u0131q hibrid m\u00fcharib\u0259nin \u00e7ox vaxt \u0259n\u0259n\u0259vi m\u00fcharib\u0259 h\u0259ddinin alt\u0131nda apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131q. Bu i\u015fd\u0259 m\u00fclki \u0259halinin rolu \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kilir: onun d\u00f6vl\u0259t\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 nec\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259si v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259si. M\u00fcasir r\u0259q\u0259msal v\u0259 sosial media platformalar\u0131 hibrid m\u00fcharib\u0259nin aktyorlar\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259n d\u00f6vl\u0259tin z\u0259r\u0259rin\u0259 m\u00fclki \u0259haliy\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r asanl\u0131qla t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 imkan verir. Bunun bariz n\u00fcmun\u0259si Rusiyan\u0131n internetd\u0259 anti-Q\u0259rb dezinformasiya kampaniyalar\u0131d\u0131r, b\u0259zil\u0259ri inc\u0259, lakin \u00e7ox ciddidir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcasir r\u0259q\u0259msal platformalar v\u0259 sosial media platformalar\u0131 hibrid m\u00fcharib\u0259nin subyektl\u0259rin\u0259 m\u00fclki \u0259halinin roluna, onun d\u00f6vl\u0259t\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 nec\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259sin\u0259 v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259sin\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r asanl\u0131qla t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bayaq qeyd etdiyimiz kimi, d\u00f6vl\u0259t v\u0259t\u0259nda\u015fs\u0131z z\u0259ifdir.&nbsp;<strong><em>D\u00f6vl\u0259tin legitimliyinin v\u0259 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn m\u0259nb\u0259yi xalqd\u0131r.&nbsp;<\/em><\/strong>Bu, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 demokratik idar\u0259etm\u0259 formas\u0131 olan \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 aiddir.&nbsp;<strong><em>\u018fg\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259 xalq aras\u0131nda nifaq salsan\u0131z, bu d\u00f6vl\u0259tin da\u011f\u0131lmas\u0131na \u015f\u0259rait yarada bil\u0259rsiniz.<\/em><\/strong>&nbsp;M\u0259hz, hibrid m\u00fcharib\u0259si subyektinin h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri m\u00fcharib\u0259nin astanas\u0131na q\u0259d\u0259r m\u0259hz buna y\u00f6n\u0259lib.<\/p>\n\n\n\n<p>Hibrid t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r \u00e7ox vaxt h\u0259d\u0259f d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 ya d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 siyasi icmalar\u0131n h\u0259ssas t\u0259r\u0259fl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub. M\u0259qs\u0259d onlardan milli v\u0259 beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 q\u00fctbl\u0259\u015fm\u0259nin yaranmas\u0131na v\u0259 ya k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq q\u0259d\u0259r d\u0259rinl\u0259\u015f\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r istifad\u0259 etm\u0259kdir. N\u0259tic\u0259 demokratik c\u0259miyy\u0259tl\u0259r daxilind\u0259 v\u0259 onlar aras\u0131nda birg\u0259ya\u015fay\u0131\u015f, harmoniya v\u0259 pl\u00fcralizm kimi \u0259sas d\u0259y\u0259rl\u0259rin, habel\u0259 siyasi r\u0259hb\u0259rliyin q\u0259rar q\u0259buletm\u0259 qabiliyy\u0259tinin t\u0259hl\u00fck\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 z\u0259ifl\u0259dilm\u0259sidir. V\u0259 n\u0259hay\u0259td\u0259, hibrid t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r etibar\u0131 sars\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 etimad\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si hibrid t\u0259hdidl\u0259r\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 demokratiyalar\u0131 v\u0259 h\u00f6kum\u0259t formalar\u0131n\u0131 sars\u0131tma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f \u0259sas mane\u0259 kimi q\u0259bul edilm\u0259lidir. \u00dcst\u0259lik, etimad hibrid t\u0259hdidl\u0259r\u0259 siyasi v\u0259 ya strateji cavablar\u0131n b\u0259hr\u0259sini verm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri \u015f\u0259rtdir.&nbsp;<strong><em>Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, g\u00fcv\u0259n olmadan he\u00e7 bir \u015fey i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259c\u0259k v\u0259 he\u00e7 bir \u015fey ist\u0259nil\u0259n n\u0259tic\u0259ni verm\u0259y\u0259c\u0259k.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcv\u0259n monohecal\u0131 v\u0259 ya bir\u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc hadis\u0259 kimi ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fclm\u0259m\u0259lidir. Bir ne\u00e7\u0259 s\u0259viyy\u0259d\u0259 v\u0259 bir \u00e7ox sah\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259l\u0259b olunur. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259rin q\u0259rarlar\u0131n\u0131n icras\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn insanlar d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131na etibar etm\u0259lidirl\u0259r. Bir \u00e7ox Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 faktlarla s\u00fcbut olundu\u011fu kimi, ictimai etimad\u0131n azalmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n \u00f6z etibar\u0131n\u0131 itirm\u0259si narahatl\u0131q do\u011furur. AB\u015e-da \u0259halinin etimad\u0131 1950-ci ill\u0259rd\u0259ki 73 faizd\u0259n 2021-ci ild\u0259 24 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r azal\u0131b. Eynil\u0259, 1970-ci ill\u0259rd\u0259n ba\u015flayaraq Q\u0259rbi Avropada etimad s\u0259viyy\u0259si getdikc\u0259 azal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-4 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/images-13.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59142\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59142\" class=\"wp-image-59142\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/images-14.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59145\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59145\" class=\"wp-image-59145\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/images-1-3.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59156\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/images-1-3.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59156\" class=\"wp-image-59156\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><strong><em>\u00d6n\u0259mli olan t\u0259kc\u0259 \u0259halinin d\u00f6vl\u0259t\u0259 inam\u0131 deyil. \u0130nsanlar\u0131n bir-birin\u0259 g\u00fcv\u0259nm\u0259si d\u0259 vacibdir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif yerl\u0259rind\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 \u015e\u0259rq \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 populizmin artmas\u0131 siyasi icmalar\u0131n artan sosial-siyasi q\u00fctbl\u0259\u015fm\u0259sinin \u0259lam\u0259tidir. N\u0259tic\u0259d\u0259 t\u0259kc\u0259 c\u0259miyy\u0259tdaxili harmoniya deyil, h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259tin sosial v\u0259 siyasi strukturu t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131ndad\u0131r ki, bu da b\u00fct\u00fcn s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259 q\u0259rarlar\u0131n q\u0259bulunda konsensusun inki\u015faf etdirilm\u0259sini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Milli v\u0259 sosial t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 k\u0259skin t\u0259hl\u00fck\u0259 yaradan hibrid t\u0259hdidl\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda davaml\u0131 dayan\u0131ql\u0131\u011f\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn etibar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 b\u0259rpas\u0131 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/em>&nbsp;<em>\u0130cmalar daxilind\u0259 v\u0259 icmalar aras\u0131nda etimad\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 hibrid m\u00fcharib\u0259ni v\u0259 hibrid t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri neytralla\u015fd\u0131rmaq s\u0259yl\u0259rinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di olmal\u0131d\u0131r. Bu, m\u0259nal\u0131 \u015f\u0259ffafl\u0131q, hesabatl\u0131l\u0131q v\u0259 inkl\u00fczivlikl\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259n\u0259n d\u00f6vl\u0259t v\u0259 insanlar aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259rin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn davaml\u0131 struktur v\u0259 siyasi i\u015f t\u0259l\u0259b edir.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Vahidov Qurban<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong> Ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 \u2013 analitik. \u0130r\u0259van T\u00fcrk Cumhuriyy\u0259ti Mill\u0259t \u015euras\u0131 v\u0259 Strateji Ara\u015ft\u0131rmalar Komisiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Hybrid war - hybrid response? (NATO Review)\" width=\"715\" height=\"402\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/ferbM4hqkUA?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hibrid m\u00fcharib\u0259 anlay\u0131\u015f\u0131 2014-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259lum idi, lakin bu ifad\u0259ni elmi d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 buraxan m\u0259hz Rusiyan\u0131n Ukraynaya t\u0259cav\u00fcz\u00fc oldu. Art\u0131q y\u00fczl\u0259rl\u0259 elmi m\u0259tn bu<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-59131","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gundm"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59131","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59131"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59131\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":59157,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59131\/revisions\/59157"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59131"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59131"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59131"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}