{"id":5940,"date":"2020-05-13T02:18:14","date_gmt":"2020-05-12T22:18:14","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=5940"},"modified":"2020-05-13T02:18:45","modified_gmt":"2020-05-12T22:18:45","slug":"atasindan-miras-qalmis-taxta-52-il-sahib-cixmis-hokmdar-i-t%c9%99hmasib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=5940","title":{"rendered":"Atas\u0131ndan miras qalm\u0131\u015f taxta 52 il sahib \u00e7\u0131xm\u0131\u015f h\u00f6kmdar &#8212; I T\u0259hmasib"},"content":{"rendered":"\n<p><em><strong><a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/apa.tv\/\" target=\"_blank\">APA TV<\/a>-nin \u201cS\u0259sli tarix\u201d layih\u0259sinin n\u00f6vb\u0259ti burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan tarixinin g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259, 52 il taxtda \u0259yl\u0259\u015fmi\u015f I T\u0259hmasib\u0259 h\u0259sr olunub. Atas\u0131n\u0131n yolunu layiqinc\u0259 davam etdir\u0259n, saray \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259rin\u0259 son qoyan, Osmanl\u0131 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri normalla\u015fd\u0131rma\u011fa nail olan \u015eah T\u0259hmasibin h\u0259yat\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 faktlarla tan\u0131\u015f olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Sizl\u0259ri proqram\u0131n apar\u0131c\u0131s\u0131, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, BDU-nun Arxeologiya v\u0259 etnoqrafiya kafedras\u0131n\u0131n dosenti K\u0259r\u0259m M\u0259mm\u0259dlinin fikirl\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olma\u011fa d\u0259v\u0259t edirik.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/lh3.googleusercontent.com\/proxy\/CwVS_ifllekPP-46kMyHj4T31WE5onaIgFvKFiiPuCxdupGigiGE56uoEV4F3JX652r2V3jm7UVSDjpLAf86tPTAgq0WjcCBH-BrQLfKT6jymiGNtQMmAeynF0nnN8Oa6zgRT7c_UXoIQ12O_1hFvl43AxsHSd6QHAVTUIAK0wDaxBm_mjJY\" alt=\"\u015eah I T\u0259hmasib (1514-1576)\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u015eah \u0130smay\u0131ldan o\u011flu T\u0259hmasib\u0259 qalan miras: tayfa ixtilaflar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>I T\u0259hmasibi bir ne\u00e7\u0259 t\u0259r\u0259fd\u0259n xarakteriz\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Hans\u0131 mirasa sahib oldu? \u0130dar\u0259etm\u0259d\u0259 h\u0259r hans\u0131 yenilik etdimi? I T\u0259hmasib S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck b\u0259la olan Osmanl\u0131 il\u0259 toqqu\u015fmalara son qoyan h\u00f6kmdar olub. O, faktiki olaraq b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan\u0131 vahid d\u00f6vl\u0259t kimi birl\u0259\u015fdirmi\u015fdi. H\u0259m\u00e7inin, S\u0259f\u0259vi h\u00f6kmdarlar\u0131 aras\u0131nda a\u011fl\u0131 v\u0259 z\u0259kas\u0131 il\u0259 f\u0259rql\u0259nirdi. \u018fn m\u00fch\u00fcm\u00fc is\u0259 o S\u0259f\u0259vi taxt\u0131nda \u0259n uzun m\u00fcdd\u0259t, y\u0259ni yar\u0131m \u0259srd\u0259n \u00e7ox \u0259yl\u0259\u015fmi\u015f h\u00f6kmdard\u0131r. 1524-c\u00fc ild\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m mirasa sahib deyildi. H\u0259l\u0259 d\u0259 Osmanl\u0131larla S\u0259f\u0259vil\u0259r aras\u0131nda sava\u015flar davam edirdi. Atas\u0131 I \u0130smay\u0131l\u0131n v\u0259fat\u0131ndan sonra T\u0259hmasib\u0259 miras qalan saray daxilind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif tayfalar aras\u0131nda ya\u015fanan ixtilaf olmu\u015fdu. M\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259min q\u0131z\u0131lba\u015f tayfalar\u0131n\u0131n say\u0131 8, 12, b\u0259z\u0259n 16 g\u00f6st\u0259rilir. O, hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 u\u015faq idi. Hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 \u0259n m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259 is\u0259 Osmanl\u0131 il\u0259 apar\u0131lan m\u00fcharib\u0259l\u0259r idi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00dc\u00e7 aypara: Osmanl\u0131, S\u0259f\u0259vi v\u0259 B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol imperiyas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259hmasib d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Osmanl\u0131 saray\u0131na m\u0259ktub yaz\u0131b. T\u0259hmasibin hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 Sultan S\u00fcleyman d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycana y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r edib. D\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259l\u0259n m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 Sultan S\u00fcleyman\u0131n T\u0259hmasib\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 t\u0259hrikedici m\u0259ktublara da rast g\u0259lm\u0259k olar. O m\u0259ktublardan birind\u0259 deyilir ki, \u201cm\u0259nim atam S\u0259lim xanla &#8212; t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fcd\u00fcr ki, xan gedir &#8212; sizin atan\u0131z b\u00f6y\u00fck xaqan \u0130smay\u0131l sava\u015f etmi\u015fdil\u0259r. T\u0259hmasib is\u0259 cavab\u0131nda yaz\u0131rd\u0131: \u201cQurani-K\u0259rim\u201dd\u0259 biz\u0259 kafirl\u0259r\u0259 sava\u015f aparmaq buyurulur. M\u0259n \u00f6z dinimd\u0259n olan insanlara q\u0131l\u0131nc \u00e7\u0259km\u0259k ist\u0259mir\u0259m\u201d. \u00d6mr\u00fc boyu T\u0259hmasibin yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda bu x\u0259tt q\u0131z\u0131l x\u0259tt kimi ke\u00e7ir. Onun t\u0259zkir\u0259si d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7\u0131x\u0131b. Orada bel\u0259 bir m\u0259qam var: \u201cGec\u0259 bir yuxu g\u00f6rd\u00fcm. Sa\u011f\u0131mda bir aypara do\u011fmu\u015fdu, solumda bir aypara do\u011fulmu\u015fdu. Ortada is\u0259 bir aypara daha \u00e7ox b\u0259rq vururdu. Bir nurani qocadan soru\u015fdum ki, bu ayparalar n\u0259dir? O is\u0259 dedi ki, ortadak\u0131 ay s\u0259ns\u0259n, bir t\u0259r\u0259find\u0259ki ay Osmanl\u0131, o biri t\u0259r\u0259find\u0259ki ay is\u0259 B\u00f6y\u00fck Mo\u011fol \u0130mperiyas\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sultan S\u00fcleyman\u0131n etiraf\u0131: \u201cAz\u0259rbaycan\u0131 tutmaq asan, orada m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259k \u00e7\u0259tindir\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, T\u0259hmasib haqq\u0131nda yaz\u0131lan \u0259s\u0259rl\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qismind\u0259 onu h\u0259tta ittiham edirl\u0259r ki, o \u00f6m\u00fcr boyu at belin\u0259 qalxmay\u0131b, saray \u0259yanlar\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259 oyunca\u011fa \u00e7evrilib. Bunlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti k\u00f6k\u00fcnd\u0259n yanl\u0131\u015fd\u0131r. \u018fksin\u0259, T\u0259hmasib b\u00fct\u00fcn q\u0131z\u0131lba\u015f tayfalar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 tam n\u0259zar\u0259t\u0259 sahib idi. H\u0259min tayfalar\u0131n ist\u0259r h\u0259rbi, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 vergi toplanmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 funksional bax\u0131mdan f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259sini T\u0259hmasib y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259nziml\u0259y\u0259 bilmi\u015fdi. \u0130sg\u0259nd\u0259r b\u0259y M\u00fcn\u015fi \u00f6z\u00fcn\u00fcn &#171;Tarixe-al\u0259maraye-<em>Abbas<\/em>&#187; \u0259s\u0259rind\u0259, eyni zamanda H\u0259s\u0259n b\u0259y Rumlu T\u0259hmasibin m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rini g\u00f6z\u0259l qeyd edir. G\u0259nc olmas\u0131na baxmayaraq, T\u0259hmasib a\u011f\u0131ll\u0131 h\u00f6kmdar idi. \u018fdal\u0259tli idi, vergil\u0259rin b\u00f6y\u00fck bir qismini azaltm\u0131\u015fd\u0131. B\u0259z\u0259n ona g\u00fcl\u00fcnc \u015f\u0259kild\u0259 iftira at\u0131rlar, guya T\u0259hmasib b\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259ri yand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Bunu n\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259tm\u0259k olar? II D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259sind\u0259 sovet ordusu t\u0259rk etdiyi zavodlar\u0131 partlad\u0131rd\u0131lar, k\u00f6rp\u00fcl\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131rd\u0131lar. Eynisini T\u0259hmasib d\u0259 edib. Bu, m\u00fcharib\u0259d\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f taktika idi. T\u0259rk edil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 tax\u0131l z\u0259mil\u0259ri yand\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131, k\u00f6rp\u00fcl\u0259r v\u0259 s. obyektl\u0259r da\u011f\u0131d\u0131l\u0131rd\u0131 ki, d\u00fc\u015fm\u0259n h\u0259min \u0259razid\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259n\u0259 bilm\u0259sin. Sultan S\u00fcleyman\u0131n ard-arda etdiyi y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rin he\u00e7 birind\u0259 u\u011fur qazana bilm\u0259m\u0259sinin s\u0259b\u0259bi d\u0259 bu idi. Onun etiraf\u0131 da var: \u201cAz\u0259rbaycan\u0131 tutmaq n\u0259 q\u0259d\u0259r asand\u0131rsa, orada m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259k o q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tindir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>I T\u0259hmasib t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fc: \u201cKafirl\u0259rl\u0259 c\u0259ng aparan m\u00fcs\u0259lman ordusuna arxadan h\u00fccum etm\u0259r\u0259m\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/image-8.jpeg\" alt=\"Bizim \u015eahlar.. Ata, o\u011ful v\u0259 n\u0259v\u0259 -... - \u015eah \u0130smay\u0131l S\u0259f\u0259vi | Facebook\" class=\"wp-image-5941\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>T\u0259hmasibin hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r yetir\u0259nd\u0259 ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, o bir c\u0259bh\u0259d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u00fcrd\u00fc. O iki c\u0259bh\u0259d\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 idi &#8212; \u015f\u0259rqd\u0259 \u015eeybanil\u0259rl\u0259 (\u015eeybaninin atas\u0131n\u0131 \u015eah \u0130smay\u0131l m\u0259\u011flub etmi\u015fdi), dig\u0259r istiqam\u0259td\u0259 is\u0259 Osmanl\u0131larla. T\u0259hmasib Sultan S\u00fcleyman\u0131n onu m\u00fcharib\u0259y\u0259 t\u0259hrik ed\u0259n m\u0259ktublardan birin\u0259 cavab\u0131nda qeyd edir ki, \u201cM\u0259n h\u0259l\u0259 d\u0259 Durmu\u015f xan\u0131 l\u0259n\u0259tl\u0259nir\u0259m ki, atam\u0131 Osmanl\u0131 il\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 s\u00f6vq etdi\u201d. H\u0259min t\u0259zkir\u0259d\u0259 h\u0259m\u00e7inin, qeyd olunur ki, Purjaki adl\u0131 s\u0259rk\u0259rd\u0259si T\u0259hmasib\u0259 deyir ki, \u201cXaqan\u0131m, rumlular (osmanl\u0131lar) bu g\u00fcn Avropada c\u0259ng edirl\u0259r v\u0259 \u018frzincana q\u0259d\u0259r s\u0259rh\u0259dl\u0259r bo\u015fdur. G\u0259lin, f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 edib o torpaqlar\u0131 tutaq\u201d. O is\u0259 cavab\u0131nda demi\u015fdi: \u201cQoy, m\u0259nim o\u011flanlar\u0131m \u00f6ls\u00fcn, amma m\u0259n kafirl\u0259rl\u0259 c\u0259ng ed\u0259n m\u00fcs\u0259lman ordusuna arxadan h\u00fccum etm\u0259r\u0259m\u201d. T\u0259hmasib Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 m\u00fcharib\u0259 aparan dinda\u015f\u0131 il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259lm\u0259k ist\u0259mir, Sultaniyy\u0259 istiqam\u0259tin\u0259 \u00e7\u0259kilir v\u0259 \u00f6zb\u0259kl\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcr. H\u0259min vaxt Sultan S\u00fcleyman\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n bir \u00e7ox \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rini yand\u0131rmas\u0131, qar\u0259t etm\u0259si, k\u00fcl\u0259 d\u00f6nd\u0259rm\u0259si bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259ri e\u015fid\u0259nd\u0259 son t\u0259dbirl\u0259r\u0259 \u0259l atma\u011fa m\u0259cbur olur.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u0259hmasibin arvad\u0131n\u0131n X\u00fcrr\u0259m Sultana cavab\u0131: \u201cBizim \u0259rl\u0259rimiz arvad s\u00f6z\u00fcn\u0259 baxm\u0131r\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.ytimg.com\/vi\/FtB0AKCuHOk\/maxresdefault.jpg\" alt=\"\u015eah T\u0259hmasibin Xan\u0131m\u0131n\u0131n X\u00fcrr\u0259m Sultana Unudulmaz Cavab\u0131 ...\"\/><figcaption><strong>Soldan T\u0259hmasibin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 T\u00fcrk q\u0131z\u0131 (Kum\u0131klardan oldu\u011fu deyilir), sa\u011fda X\u00fcrr\u0259m sultan slavyan q\u0131z\u0131&#8230;<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>T\u0259hmasib apard\u0131\u011f\u0131 sava\u015flarla Az\u0259rbaycan\u0131 b\u00fct\u00f6vl\u0259\u015fdirdi. 1538-ci ild\u0259 \u015eirvan\u015fahlar\u0131n hakimiyy\u0259tin\u0259 son qoyulur. Tarix\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 \u015eirvan\u015fahlar separat\u00e7\u0131 rolda olublar. Bu separat\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259hv edilmi\u015fdi. 1551-ci ild\u0259 \u015e\u0259ki Az\u0259rbaycana birl\u0259\u015fdirildi. Bununla da, vahid S\u0259f\u0259vi Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti yaran\u0131r. Bu d\u00f6vl\u0259t Osmanl\u0131ya qar\u015f\u0131 tam d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259rdi. T\u0259hmasib bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 Bor\u00e7al\u0131ya y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r edib, bununla da h\u0259min b\u00f6lg\u0259nin Osmanl\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. Eyni zamanda Osmanl\u0131-S\u0259f\u0259vi, y\u0259ni iki qarda\u015f sava\u015f\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259n bir \u00e7ox g\u00fcrc\u00fc hakiml\u0259rinin arzusunu g\u00f6z\u00fcnd\u0259 qoymu\u015f olur. Faktiki olaraq, T\u0259hmasibin \u0259ks h\u00fccumlar\u0131 m\u0259hz \u015e\u0259kinin Az\u0259rbaycana birl\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259n sonra ba\u015f verir. 1551-ci ild\u0259 m\u0259\u015fhur Ahlat sava\u015f\u0131nda Osmanl\u0131 ordusunu a\u011f\u0131r itkil\u0259r\u0259 m\u0259ruz qoyur. Bu sava\u015fdan sonra Sultan S\u00fcleyman\u0131n sevimli h\u0259yat yolda\u015f\u0131, Osmanl\u0131 saray\u0131n\u0131 alt\u0131n\u0131-\u00fcst\u00fcn\u0259 \u00e7evir\u0259n X\u00fcrr\u0259m Sultan T\u0259hmasibin h\u0259yat yolda\u015f\u0131na m\u0259ktubunda yaz\u0131r ki, \u201c\u0259riniz\u0259 deyin ki, bu sava\u015flar\u0131 dayand\u0131raq v\u0259 s\u00fclh olsun\u201d. T\u0259hmasibin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 t\u00fcrk q\u0131z\u0131 idi. Bu qayda idi. V\u0259li\u0259hdin anas\u0131 m\u00fctl\u0259q t\u00fcrk q\u0131z\u0131 olmal\u0131d\u0131r. O, Da\u011f\u0131stan t\u00fcrkl\u0259rind\u0259n, kum\u0131klardan idi. Amma o zaman bel\u0259 bir b\u00f6lg\u00fc yox idi. Bu t\u00fcrk q\u0131z\u0131n\u0131n X\u00fcrr\u0259m Sultana cavab\u0131 \u00e7ox orijinald\u0131r: \u201cBizim \u0259rl\u0259rimiz arvad s\u00f6z\u00fcn\u0259 baxm\u0131r. Yax\u015f\u0131 olard\u0131 ki, bu m\u0259ktubu onun bac\u0131s\u0131na y\u00f6n\u0259ld\u0259siniz\u201d. M\u0259ktub T\u0259hmasibin bac\u0131s\u0131na y\u00f6n\u0259ldil\u0259nd\u0259n sonra 1555-ci ild\u0259 m\u0259\u015fhur Amasya m\u00fcqavil\u0259si imzalan\u0131r. Bu m\u00fcqavil\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n, S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc qism\u0259n qoruyub saxlasa da, \u015eah \u0130smay\u0131l d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u0259razi itkil\u0259rini ilk d\u0259f\u0259 t\u0259sbit edirdi. Amasya m\u00fcqavil\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n S\u0259f\u0259vil\u0259r indiki Do\u011fu Anadolunu, \u0130mereti v\u0259 Ah\u0131skan\u0131, \u018frbil, K\u0259rk\u00fck v\u0259 Telaferi itirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cM\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m y\u00fcz il\u201d\u0259 cavab: T\u0259hmasib B\u0259yazidi pula g\u00f6r\u0259 deyil, yek\u0259xanal\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259 atas\u0131na t\u0259hvil verib<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/a\/ad\/Shah_Tahmasp_I_and_Humayun.jpg\/262px-Shah_Tahmasp_I_and_Humayun.jpg\" alt=\"I \u015eah T\u0259hmasib \u2014 Vikipediya\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, biz tariximizi seriallar vasit\u0259sil\u0259 analiz etm\u0259y\u0259 m\u0259cburuq. Bu da maarifl\u0259ndirici tarix filml\u0259rinin azl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u018flqas Mirz\u0259 v\u0259 B\u0259yazid m\u0259s\u0259l\u0259si S\u0259f\u0259vi-Osmanl\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin g\u0259rgin oldu\u011fu bir zamanda ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Osmanl\u0131 saray\u0131na s\u0131\u011f\u0131nan \u018flqas Mirz\u0259d\u0259n Sultan S\u00fcleyman \u00f6z\u00fcn\u00fcn siyasi niyy\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etdiyi halda, T\u0259hmasib ona s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f B\u0259yazidd\u0259n istifad\u0259 etmir. \u00c7ox zaman T\u0259hmasibi ona s\u0131\u011f\u0131nan qona\u011f\u0131 t\u0259hvil verm\u0259kd\u0259 ittiham edirl\u0259r. H\u0259tta ona tamahkar epiteti d\u0259 qoymaq ist\u0259yirl\u0259r ki, guya B\u0259yazidi pul m\u00fcqabilind\u0259 satd\u0131. K\u00f6k\u00fcnd\u0259n yanl\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259tta \u201cM\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m y\u00fcz il\u201c serial\u0131n\u0131n ssenari m\u00fc\u0259llifi \u00f6z\u00fc d\u0259 bilm\u0259d\u0259n \u00e7ox b\u00f6y\u00fck h\u0259qiq\u0259ti dedirtmi\u015f olur. Orada B\u0259yazidl\u0259 T\u0259hmasibin m\u00fckalim\u0259si var. T\u0259hmasib B\u0259yazid\u0259 deyir ki, \u201cqar\u015f\u0131nda \u00f6vlad qatili yox, koskoca bir t\u00fcrk imperatoru durur\u201d. T\u0259hmasib \u00f6z\u00fcn\u00fc qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f\u0259 bel\u0259 t\u0259qdim edir. Faktiki olaraq, B\u0259yazidin Sultan S\u00fcleymana t\u0259hvil edilm\u0259sinin arxas\u0131nda h\u0259r hans\u0131 tamah, pul deyil, B\u0259yazidin \u00f6z\u00fcn\u00fc S\u0259f\u0259vi saray\u0131nda h\u0259dd\u0259n art\u0131q yek\u0259xana aparmas\u0131 olub. B\u0259yazid sarayda t\u0259\u015fkil etdiyi ziyaf\u0259t zaman\u0131 o zaman Az\u0259rbaycanda olan 3 b\u0259yl\u0259rb\u0259yini t\u0259hqir ed\u0259r\u0259k onlara \u0259l \u00f6pd\u00fcrtm\u0259k ist\u0259yib. T\u0259bii ki, S\u0259f\u0259vi b\u0259yl\u0259rb\u0259yl\u0259ri he\u00e7 zaman yad \u00f6lk\u0259d\u0259n buraya s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015f \u015fahzad\u0259nin \u0259lini \u00f6pm\u0259zdil\u0259r. Faktiki olaraq, B\u0259yazid saraya burax\u0131lark\u0259n onun q\u0131l\u0131nc\u0131 \u00e7\u0131xard\u0131lmal\u0131 idi. T\u0259hmasib is\u0259 ona etibar etmi\u015fdi, \u00f6z\u00fcn\u00fc \u015fahzad\u0259 kimi hiss etm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaratm\u0131\u015fd\u0131. Bu yax\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda B\u0259yazid saray \u0259yanlar\u0131n\u0131 t\u0259hqir edir. T\u0259hmasib \u00f6z\u00fc d\u0259 onu \u00f6ld\u00fcr\u0259 bil\u0259rdi. Amma bunu etmir, atas\u0131na t\u0259hvil verir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Din siyas\u0259tind\u0259 ifrata varmayan h\u00f6kmdar<\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><em>T\u0259hmasibin dini siyas\u0259tin\u0259 g\u0259linc\u0259, o q\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 h\u0259dd\u0259n art\u0131q loyal olub. M\u0259nb\u0259l\u0259rin verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, onun ba\u015f h\u0259r\u0259mi faktiki olaraq, N\u0259q\u015fib\u0259ndi t\u0259riq\u0259tind\u0259n olan xan\u0131md\u0131r. Onun \u0259razil\u0259rind\u0259 \u015fi\u0259liyin, q\u0131z\u0131lba\u015fl\u0131\u011f\u0131n zorla t\u0259bli\u011fi problemi olmay\u0131b. \u018fksin\u0259, 1538-1551-ci ill\u0259rd\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259rin t\u0259rkibin\u0259 qat\u0131lan \u015eirvan v\u0259 \u015e\u0259ki o zaman s\u00fcnnil\u0259rin daha \u00e7ox oldu\u011fu bir b\u00f6lg\u0259 idi. Lakin biz orada t\u0259riq\u0259t, m\u0259ns\u0259b m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259r hans\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fcr\u00fck. Bu is\u0259 bir daha g\u00f6st\u0259rir ki, T\u0259hmasib dini siyas\u0259td\u0259 ifrata varan h\u00f6kmdar deyildi. Onun \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130slam dini b\u00fct\u00f6v idi. Bel\u0259 olmasayd\u0131, o, m\u0259\u015fhur k\u0259lm\u0259sini i\u015fl\u0259tm\u0259zdi: \u201cQoy, m\u0259nim o\u011flanlar\u0131m \u00f6ls\u00fcn, \u0259g\u0259r kafirl\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n m\u00fcs\u0259lman ordusuna arxadan h\u00fccum ets\u0259m\u201d. \u018fg\u0259r T\u0259hmasib \u0130slam dininin b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc ist\u0259m\u0259s\u0259ydi, Sultan S\u00fcleymana m\u0259ktubunda: \u201cQurani-K\u0259rim\u201d biz\u0259 kafirl\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259yi buyurub, \u00f6z din qarda\u015flar\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 deyil. T\u0259hmasib Sultan S\u00fcleyman\u0131 m\u0259ns\u0259b d\u00fc\u015fm\u0259ni saym\u0131rd\u0131.<\/em><\/h3>\n\n\n\n<p>Redaksiyadan: Biz d\u0259 bu yaz\u0131ya \u015eah T\u0259hmasibin Sultan S\u00fcleymana bir m\u0259ktubunu \u0259lav\u0259 edirik: <strong>&#171;M\u0259n\u0259 deyibl\u0259r ki, rum tayfas\u0131 \u00f6z amans\u0131z q\u0259d\u0259ml\u0259rini Nax\u00e7\u0131van vilay\u0259tind\u0259 bas\u0131b z\u00fclm bayra\u011f\u0131n\u0131 ucaltm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259n b\u0259zi \u0259sg\u0259rl\u0259rimi o t\u0259r\u0259f\u0259 yollad\u0131m. Onlar Nax\u00e7\u0131van ulkas\u0131ndan itl\u0259r kimi qa\u00e7m\u0131\u015f, q\u0259h\u0259tlik, \u00e7at\u0131\u015fmamazl\u0131q, acl\u0131q v\u0259 ba\u015fqa s\u0259b\u0259bl\u0259r \u00fcz\u00fcnd\u0259n t\u0259ng\u0259 g\u0259lib Diyarb\u0259kir\u0259 d\u00f6nm\u00fc\u015fl\u0259r. Bu x\u0259b\u0259r m\u0259n\u0259 \u00e7atd\u0131qda, \u0259ziz f\u0259rz\u0259ndim \u0130smay\u0131l Mirz\u0259 b\u0259zi adl\u0131-sanl\u0131 \u0259mirl\u0259r, qazil\u0259r v\u0259 a\u011f\u0131r qo\u015funla onlar\u0131n arxas\u0131nca getm\u0259k icaz\u0259si ist\u0259di. M\u0259n buna raz\u0131 olmad\u0131m. Q\u0259l\u0259b\u0259 Allah t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fibs\u0259, qo\u015funa n\u0259 hac\u0259t&#8230; M\u0259n\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131n \u2015&#187;m\u0259n bir d\u0259f\u0259 s\u0259nin m\u0259ml\u0259k\u0259tin\u0259 h\u00fccum etdims\u0259 d\u0259, s\u0259n qar\u015f\u0131ya \u00e7\u0131xmad\u0131n v\u0259 biziml\u0259 bacarma\u011fa q\u00fcvv\u0259n \u00e7atm\u0131r&#187; kimi yava s\u00f6zl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 bildirir\u0259m ki, adl\u0131-sanl\u0131 sultanlar v\u0259 d\u00fcnya xaqanlar\u0131 he\u00e7 d\u0259 m\u0259rdliyi, m\u0259rdan\u0259liyi, igidliyi v\u0259 m\u00fcdrikliyi s\u0259n\u0259 \u015famil etmirl\u0259r, \u00e7\u00fcnki s\u0259n he\u00e7 vaxt igidl\u0259r s\u0259find\u0259n olmam\u0131san, m\u00fcdirklik v\u0259 m\u0259rdan\u0259lik etm\u0259mis\u0259n, h\u0259mi\u015f\u0259 \u015f\u0259d\u0259bazl\u0131q v\u0259 at\u0259\u015fbazl\u0131q ed\u0259r\u0259k, \u00fcz\u00fc \u00e7adral\u0131 qad\u0131nlar kimi qala i\u00e7\u0259risind\u0259 oturmusan v\u0259 \u00fc\u00e7 y\u00fcz min nam\u0259rdi d\u0259 meydanda m\u0259hbus v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 saxlayaraq, onlar\u0131n \u0259traf\u0131n\u0131 z\u0259ncirl\u0259mis\u0259n.* \u015e\u00fcca\u0259t v\u0259 igidlik biz\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259cdadlar\u0131m\u0131zdan v\u0259 atam\u0131zdan miras qalm\u0131\u015fd\u0131r! M\u0259n \u00fc\u00e7 min adamla qalm\u0131\u015fd\u0131m. M\u0259h\u0259rr\u0259min 12-d\u0259 s\u00fcbh vaxt\u0131 iki y\u00fcz \u0259lli min \u00f6zb\u0259k \u0259sg\u0259ri v\u0259 b\u00fct\u00fcn Turan m\u0259ml\u0259k\u0259ti sultanlar\u0131 qar\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn atland\u0131qlar\u0131 vaxt qaibd\u0259n qula\u011f\u0131ma bir s\u0259da g\u0259ldi: 12 m\u00fcq\u0259dd\u0259s imam v\u0259 h\u0259zr\u0259t Sahib\u00fcz-z\u0259man s\u0259nin k\u00f6m\u0259yin\u0259 g\u0259lmi\u015fdir, tez ata min! M\u0259n h\u0259min \u00fc\u00e7 min silahl\u0131 cavanla iki y\u00fcz min \u00f6zb\u0259y\u0259 h\u0259ml\u0259 etdim. \u00dc\u00e7 min q\u0131l\u0131nc eyni vaxtda i\u015fl\u0259di. Turan m\u00fclk\u00fcn\u00fcn 80 pad\u015fah\u0131n\u0131 l\u0259\u015fk\u0259rl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 bir f\u0259rs\u0259k uza\u011fa qovduq. Biz h\u0259min d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259n z\u0259f\u0259rl\u0259 qay\u0131td\u0131q. \u018fg\u0259r indi s\u0259n d\u0259 m\u0259nim m\u0259rdlik v\u0259 m\u0259rdan\u0259liyimi m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259k ist\u0259yirs\u0259ns\u0259, p\u0259rd\u0259 arxas\u0131nda \u0259yl\u0259\u015f\u0259n qad\u0131nlar kimi deyil, \u015fir ovlayan n\u0259h\u0259ngl\u0259r kimi top-t\u00fcf\u0259ng qalas\u0131ndan \u00e7\u0131x v\u0259 bizim ilahi q\u00fcdr\u0259timizi g\u00f6r!<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong> M\u0259lumunuz olsun ki, biz sizin \u00fcl\u0259malar\u0131 bir ne\u00e7\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 kafir, fitn\u0259kar, b\u0259db\u0259xt v\u0259 \u00fcz\u00fcqara san\u0131rd\u0131q. Osmanl\u0131lar\u0131n v\u0259 M\u0259rvani davam\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n m\u0259zh\u0259b v\u0259 qanununun \u015f\u0259r\u0259fsizliyin\u0259 v\u0259 r\u00fcsvay\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131na baxmayaraq, siz \u015fi\u0259 tayfas\u0131na &#8216;rafizi&#187; demi\u015f, onlar\u0131 &#171;\u015fi\u0259ye \u015f\u0259niyye&#187; (murdar \u015fi\u0259) adland\u0131rm\u0131s\u0131n\u0131z . H\u0259zr\u0131te-kainat\u0131n (M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259rin) d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onlara he\u00e7 kim bel\u0259 dem\u0259zdi. Yazm\u0131san ki, \u00fc\u00e7 illik yaraq-yasaq haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131ndan sonra, a\u011f\u0131r qo\u015funla d\u00f6rd bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u0130rana yollan\u0131rsan. S\u0259n be\u015f d\u0259f\u0259 bu diyar\u0131 tutmaq v\u0259 viran etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fc\u00e7 y\u00fcz minlik qo\u015funla g\u0259lmis\u0259n. Q\u00fcvv\u0259t v\u0259 q\u00fcdr\u0259t toplam\u0131san ki, be\u015f g\u00fcn qala bil\u0259s\u0259n. S\u0259n g\u0259r\u0259k m\u0259n\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131n layiqsiz m\u0259ktubun bu cavab\u0131n\u0131 oxuyub c\u0259hal\u0259t v\u0259 \u0259dav\u0259ti t\u0259rk ed\u0259s\u0259n, pey\u011f\u0259mb\u0259r \u015f\u0259ri\u0259tin\u0259 tabe olasan, \u0130slam \u0259hlinin yolunu tutasan, inad\u0131 yer\u0259 qoyasan v\u0259 s\u0259ad\u0259t tapasan&#187;.<\/strong> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>APA TV-nin \u201cS\u0259sli tarix\u201d layih\u0259sinin n\u00f6vb\u0259ti burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan tarixinin g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259, 52 il taxtda \u0259yl\u0259\u015fmi\u015f I T\u0259hmasib\u0259 h\u0259sr olunub. Atas\u0131n\u0131n yolunu layiqinc\u0259 davam<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-5940","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5940","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5940"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5940\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5943,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5940\/revisions\/5943"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5940"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5940"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5940"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}