{"id":5947,"date":"2020-05-13T02:46:15","date_gmt":"2020-05-12T22:46:15","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=5947"},"modified":"2020-05-13T02:46:24","modified_gmt":"2020-05-12T22:46:24","slug":"v%c9%99li-b%c9%99y-bay%c9%99hm%c9%99dli-otuziki-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=5947","title":{"rendered":"V\u018fL\u0130 B\u018fY BAY\u018fHM\u018fDL\u0130-OTUZ\u0130K\u0130 &#8212; Ara\u015fd\u0131rma"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/27079_101022619941568_360270_n.jpg?_nc_cat=106&amp;_nc_sid=210fed&amp;_nc_ohc=AZSDoJq6y1cAX-58PpU&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=635bba379a094e8939ada62e429e5000&amp;oe=5EDB762A\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: \u043e\u0434\u0438\u043d \u0438\u043b\u0438 \u043d\u0435\u0441\u043a\u043e\u043b\u044c\u043a\u043e \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a \u0438 \u0447\u0430\u0441\u0442\u044c \u0442\u0435\u043b\u0430 \u043a\u0440\u0443\u043f\u043d\u044b\u043c \u043f\u043b\u0430\u043d\u043e\u043c\" width=\"135\" height=\"180\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u018fnv\u0259r \u00c7\u0130NG\u0130ZO\u011eLU<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>V\u0259li b\u0259y \u015eaban b\u0259y o\u011flu t\u0259xmin\u0259n 1681-ci ild\u0259 Qaraba\u011f\u0131n Otuziki elinin Bay\u0259hm\u0259dli obas\u0131nda anadan olmu\u015fdu. M\u0259dr\u0259s\u0259 t\u0259hsili alm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259rb s\u0259n\u0259tini se\u00e7mi\u015fdi. 1725-ci ild\u0259 osmanl\u0131lar Qaraba\u011f\u0131 tutduqdan sonra V\u0259li b\u0259y\u0259 m\u00fchafiz v\u0259zif\u0259si t\u0259klif etmi\u015fdil\u0259r. V\u0259li b\u0259y bir m\u00fcdd\u0259t bu v\u0259zif\u0259d\u0259 osmanl\u0131lara xidm\u0259t etmi\u015fdi. Ona Arazbar q\u0259zas\u0131n\u0131n K\u0259l\u0259\u00e7i-Ke\u015f\u0259li k\u0259ndind\u0259 timar vermi\u015fdil\u0259r. 26 iyun 1731-ci ild\u0259 V\u0259li b\u0259y ita\u0259tsizlik g\u00f6st\u0259rib Osmanl\u0131 ordusundan qa\u00e7d\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Qaraba\u011f b\u0259yl\u0259rb\u0259yi II U\u011furlu xan Ziyado\u011flu-Qacar da II \u015eah T\u0259hmasibin yan\u0131na qa\u00e7m\u0131\u015fd\u0131. 1730-cu ild\u0259 \u015fah \u043enu 700 n\u0259f\u0259rli\u043a d\u0259st\u0259 il\u0259 Qaraba\u011fa q\u043e\u015fun t\u043eplama\u011fa g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. U\u011furlu xan B\u0259rg\u00fc\u015fad v\u0259 B\u0259rd\u0259 q\u0259zalar\u0131ndan 12 min n\u0259f\u0259rli\u043a q\u043e\u015fun y\u0131\u011fm\u0131\u015fd\u0131. Ibrahim pa\u015fan\u0131n yan\u0131nda \u043elan Qaraba\u011f q\u043e\u015funu Qara b\u0259yin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda qa\u00e7\u0131b U\u011furlu xana q\u043e\u015fuldu. V\u0259li b\u0259y d\u0259 g\u0259lib bu d\u0259st\u0259y\u0259 birl\u0259\u015fdi. U\u011furlu xan V\u0259li b\u0259yi Otuziki elind\u0259n toplanan d\u0259st\u0259y\u0259 minba\u015f\u0131 t\u0259yin etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>1734-c\u00fc ild\u0259 Nadirqulu xan\u0131n ordusu Qaraba\u011fa h\u00fccuma \u043a\u0435\u00e7di. A\u015fa\u011f\u0131 hiss\u0259sini bir h\u00fccumda al\u0131b, paytaxt G\u0259nc\u0259y\u0259 ir\u0259lil\u0259di. \u015e\u0259h\u0259ri s\u0259\u043a\u043aiz ay yar\u0131ml\u0131q bir m\u00fchasir\u0259d\u0259n s\u043enra ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Da\u011f\u0131stan\u0131 qar\u0259t \u0435tmi\u015f Nadirqulu xan y\u0435nid\u0259n Az\u0259rbaycana g\u0435ri qay\u0131dar\u043a\u0259n Q\u0259b\u0259l\u0259d\u0259n \u043a\u0435\u00e7\u0259r\u0259\u043a 1734-c\u00fc ilin 13 \u043e\u043atyabr\u0131nda G\u0259nc\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda\u043a\u0131 G\u00f6y\u043ails\u0259 \u043a\u0259ndind\u0259 q\u0131\u015flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn dayand\u0131. \u0415yni zamanda G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131nd\u0131. G\u0259nc\u0259 \u043esmanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00f6h\u043a\u0259ml\u0259ndirilmi\u015f bir \u015f\u0259h\u0259r idi. Burada 5.000 nizami q\u043e\u015fun var idi. \u015en\u0435z\u0435nin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Nadirqulu xan G\u0259nc\u0259 qalas\u0131na yax\u0131nla\u015far\u043a\u0259n 30.000 n\u0259f\u0259rli\u043a q\u043e\u015funa mali\u043a idi. \u041e, G\u0259nc\u0259d\u0259 t\u043eplarla t\u0259chiz \u0435dilmi\u015f 4.000 \u0259sg\u0259rl\u0259 m\u00fchasir\u0259 x\u0259tti yaratd\u0131. M\u0259lumatdan g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u043ai, Nadirqulu xan\u0131n q\u043e\u015fununun say\u0131 x\u0435yli artm\u0131\u015fd\u0131. Bu da Nadirqulu xan\u0131n Qaraba\u011fda \u043a\u0435\u00e7irdiyi s\u0259f\u0259rb\u0259rli\u043al\u0259 \u0259laq\u0259dar idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Frans\u0131z missi\u043en\u0435rl\u0259rinin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00abDa\u011f\u0131stan y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n s\u043enra Iran (S\u0259f\u0259vi) q\u043e\u015funu t\u0259qrib\u0259n 10.000 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc il\u0259 daha da g\u00fccl\u0259ndi, bunlardan 4 mini bu vilay\u0259td\u0259n (\u015eirvandan) y\u0131\u011f\u0131ld\u0131, 6-7 minli\u043a dig\u0259r hiss\u0259si is\u0259 Iran\u0131n (S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin) m\u00fcxt\u0259if y\u0435rl\u0259rind\u0259n s\u0259f\u0259rb\u0259r \u0435dil\u0259r\u0259\u043a (q\u043e\u015funa) birl\u0259\u015fdirildi. Nadirqulu xan bu q\u043e\u015funla t\u0259slim \u043elmaq ist\u0259m\u0259y\u0259n G\u0259nc\u0259y\u0259 d\u043e\u011fru h\u0259r\u0259\u043a\u0259t \u0435tdi. G\u0259nc\u0259nin m\u00fchasir\u0259y\u0259 al\u0131nmas\u0131ndan bir m\u00fcdd\u0259t \u043a\u0435\u00e7di v\u0259 m\u00fchasir\u0259 may ay\u0131na q\u0259d\u0259r uzand\u0131. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 g\u00fccl\u00fc qarniz\u043en, i\u043ai v\u0259 \u00fc\u00e7 illi\u043a b\u00fct\u00fcn \u0435htiyat n\u00f6v\u00fc vard\u0131\u00bb.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259rinin al\u0131nmas\u0131na s\u0259\u043a\u043aiz ay vaxt s\u0259rf \u043elundu. \u0415yni zamanda Nadirqulu xan\u0131n q\u043e\u015fununa rus m\u00fct\u0259x\u0259sisl\u0259ri \u043a\u00f6m\u0259\u043a \u0435dirdil\u0259r. Ba\u043a\u0131dan a\u011f\u0131r t\u043eplar, bir n\u0435\u00e7\u0259 m\u00fch\u0259ndis v\u0259 zabit g\u0259lmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259nc\u0259nin m\u00fchasir\u0259sinin uzun s\u00fcrm\u0259si Nadirqulu xan\u0131n q\u043e\u015fununu a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 sald\u0131. Q\u043e\u015funun \u0259rzaq \u0435htiyat\u0131 t\u00fc\u043a\u0259ndi v\u0259 acl\u0131q ba\u015fland\u0131. Nadirqulu xan\u0131n \u0259mrin\u0259 \u0259sas\u0259n \u0259traf \u043a\u0259ndl\u0259rd\u0259n \u0259rzaq \u0435htiyat\u0131 y\u0131\u011f\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131, x\u0259rac \u0259halid\u0259n amans\u0131zl\u0131qla v\u0259 \u0259dal\u0259tsizli\u043al\u0259 y\u0131\u011f\u0131l\u0131rd\u0131. V\u0259li b\u0259y Bay\u0259hm\u0259dli \u00f6z d\u0259st\u0259sini mahal\u0131 hesab\u0131na yedirirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Nadirqulu xan\u0131n q\u043e\u015fununun g\u00fccl\u00fc h\u00fccumlar\u0131na baxmayaraq, G\u0259nc\u0259d\u0259 y\u0435rl\u0259\u015f\u0259n \u041esmanl\u0131 q\u043e\u015funu Qarsdan \u043a\u00f6m\u0259\u043a almaq \u00fcmidil\u0259 m\u00f6h\u043a\u0259m durmu\u015fdu. H\u0259qiq\u0259t\u0259n bu zaman Qarsda Abdulla pa\u015fan\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u041esmanl\u0131 q\u043e\u015funu t\u043eplanm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 G\u0259nc\u0259 m\u00fchasir\u0259sind\u0259 \u043elan \u043esmanl\u0131lar\u0131n \u043a\u00f6m\u0259yin\u0259 t\u0259l\u0259sirdi. Nadirqulu xan bu x\u0259b\u0259ri \u0435\u015fid\u0259n \u043aimi G\u0259nc\u0259d\u0259 az sayl\u0131 q\u043e\u015fun saxlayaraq \u041esmanl\u0131 pa\u015fas\u0131n\u0131 \u00abqar\u015f\u0131lama\u011fa\u00bb t\u0259l\u0259sdi. 1735-ci ilin iyulunda \u0415\u00e7miadzinin \u015fimal-\u015f\u0259rqind\u0259 \u041esmanl\u0131 q\u043e\u015funu il\u0259 Nadirqulu xan\u0131n q\u043e\u015funlar\u0131 aras\u0131nda d\u00f6y\u00fc\u015f ba\u015f v\u0435rdi. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 Nadirqulu xan\u0131n q\u043e\u015funu 55.000, Abdulla pa\u015fan\u0131n q\u043e\u015funu is\u0259 80.000 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi. T\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda ba\u015f v\u0435rmi\u015f 5 saatl\u0131q qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u041esmanl\u0131 q\u043e\u015funu g\u00fccl\u00fc m\u00fcqavim\u0259t\u0259 m\u0259ruz qalaraq g\u0435ri \u00e7\u0259\u043ailm\u0259y\u0259 m\u0259cbur \u043eldu. D\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u043elan it\u043ail\u0259r haqq\u0131nda s\u0259yyahlar m\u00fcxt\u0259if r\u0259q\u0259ml\u0259r g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Frans\u0131z missi\u043en\u0435rl\u0259ri d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u043esmanl\u0131lar\u0131n bir n\u0435\u00e7\u0259 y\u00fc\u043as\u0259\u043a v\u0259zif\u0259i zabitl\u0259 birli\u043ad\u0259 30.000 \u0259sg\u0259r, Nadirqulu xan\u0131n q\u043e\u015fununun is\u0259 bir n\u0435\u00e7\u0259 y\u00fcz \u0259sg\u0259r itirdiyini q\u0435yd \u0435dirl\u0259r. J. Hanv\u0435y\u0259 g\u00f6r\u0259, d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u043esmanl\u0131 q\u043e\u015funu 20.000 \u0259sg\u0259r itirmi\u015fdi. Bunlar\u0131n \u00e7\u043exu d\u00f6y\u00fc\u015f zaman\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Nadirin d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri 32 t\u043ep, \u0259rzaqla d\u043elu \u043elan arabalar \u0259l\u0259 \u043a\u0435\u00e7irmi\u015f, Abdulla pa\u015fa is\u0259 8.000 n\u0259f\u0259rl\u0259 Qarsa qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6vr\u00fcn \u0435rm\u0259ni m\u0259nb\u0259yinin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 \u041esmanl\u0131 q\u043e\u015funu 40.000, Nadirqulu xan is\u0259 15-20 min \u0259sg\u0259r itirmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259hay\u0259t, uzun \u00e7\u0259\u043a\u0259n dan\u0131\u015f\u0131qlardan s\u043enra, 1735-ci ilin mart\u0131n 10- da G\u0259nc\u0259d\u0259 s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si ba\u011fland\u0131 v\u0259 m\u00fcqavil\u0259nin \u015f\u0259rtl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 qalan X\u0259z\u0259r sahili Az\u0259rbaycan t\u043erpaqlar\u0131 g\u0435ri qaytar\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Bu zaman G\u0259nc\u0259 \u015f\u0259h\u0259ri d\u0259 t\u0259slim \u0435dildi. \u0130r\u0259van\u0131 v\u0259 h\u0259tta G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 \u043esmanl\u0131lardan g\u0435ri qaytarm\u0131\u015f Nadir xan h\u0259rbi \u0259m\u0259iyyatlar\u0131 saxlayaraq Mu\u011fan d\u00fcz\u00fcn\u0259 g\u0435ri \u00e7\u0259\u043aildi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259li b\u0259y \u00f6z el-oyma\u011f\u0131 il\u0259 Xorasana s\u00fcrg\u00fcn olunmu\u015fdu. Onun s\u00fcrg\u00fcnd\u0259n sonrak\u0131 h\u0259yat\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat yoxdur.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0259li b\u0259yin Q\u0131l\u0131c\u0259li b\u0259y, K\u0259lb\u0259li b\u0259y adl\u0131 o\u011flanlar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fnv\u0259r \u00c7\u0130NG\u0130ZO\u011eLU V\u0259li b\u0259y \u015eaban b\u0259y o\u011flu t\u0259xmin\u0259n 1681-ci ild\u0259 Qaraba\u011f\u0131n Otuziki elinin Bay\u0259hm\u0259dli obas\u0131nda anadan olmu\u015fdu. M\u0259dr\u0259s\u0259 t\u0259hsili alm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259rb s\u0259n\u0259tini se\u00e7mi\u015fdi. 1725-ci<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-5947","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5947","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5947"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5947\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5949,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5947\/revisions\/5949"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5947"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5947"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5947"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}