{"id":59732,"date":"2022-01-16T01:29:53","date_gmt":"2022-01-15T21:29:53","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=59732"},"modified":"2022-01-16T01:30:02","modified_gmt":"2022-01-15T21:30:02","slug":"agdamda-besikdag-m%c9%99b%c9%99dinin-%c9%99fsan%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=59732","title":{"rendered":"A\u011fdamda Be\u015fikda\u011f m\u0259b\u0259dinin \u0259fsan\u0259si\u2026"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Qaraba\u011f q\u0259dim zamanlarda \u0259sas\u0259n t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 Qafqaz q\u0259bil\u0259l\u0259rind\u0259n t\u0259\u015fkil olunmu\u015f q\u0259dim Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti olan &#8212; Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si olmu\u015fdur. Yuxar\u0131 Qaraba\u011f\u0131n Xank\u0259ndi, A\u011fd\u0259r\u0259, Xocav\u0259nd, \u015eu\u015fa, D\u00fcz\u0259n Qaraba\u011f\u0131n B\u0259rd\u0259, T\u0259rt\u0259r, A\u011fdam, A\u011fcab\u0259di, F\u00fczuli, Beyl\u0259qan, h\u0259m\u00e7inin La\u00e7\u0131n v\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259rd\u0259 arxeoloji t\u0259dqiqatlar zaman\u0131 a\u015fkar edilmi\u015f maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, numizmatik d\u0259lill\u0259r Qaraba\u011f\u0131n q\u0259dim maddi m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, etno-m\u0259d\u0259ni v\u0259ziyy\u0259tini, \u0259halinin sosial-iqtisadi s\u0259viyy\u0259sini, m\u0259i\u015f\u0259t \u015f\u0259raitini, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n bu b\u00f6lg\u0259sinin iqtisadi, ictimai v\u0259 m\u0259d\u0259ni tarixini h\u0259rt\u0259r\u0259fli \u0259ks etdirir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<br>&nbsp;Albaniyada erk\u0259n orta \u0259srd\u0259 (IV \u0259srd\u0259) xristianl\u0131q dini q\u0259bul edildikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131 olan Qaraba\u011f \u0259razisind\u0259 IV-VII \u0259srl\u0259r tikinti m\u0259d\u0259niyy\u0259tini s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndir\u0259n xristian arxitekturas\u0131 tipind\u0259, memarl\u0131q \u00fcslubunda tikilil\u0259r &#8212; alban xristian dini abid\u0259l\u0259ri yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;<br>Az\u0259rbaycanda Qafqaz Albaniyas\u0131 d\u00f6vr\u00fc abid\u0259l\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u00f6z ilkin formas\u0131n\u0131 qoruyaraq d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Bu abid\u0259l\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonunda Xudav\u0259ng m\u0259b\u0259d kompleksi (XIII \u0259sr), La\u00e7\u0131n rayonu Kosalar k\u0259ndind\u0259ki A\u011fo\u011flan m\u0259b\u0259di (IX \u0259sr), Xocav\u0259nd rayonu Sos k\u0259ndind\u0259ki Amaras monastr\u0131 (IV \u0259sr) v\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259 (IV \u0259sr) rayonlar\u0131ndak\u0131 M\u00fcq\u0259dd\u0259s Yelisey m\u0259b\u0259dl\u0259ri, A\u011fd\u0259r\u0259 rayonu V\u0259ng k\u0259ndind\u0259 Qandzasar m\u0259b\u0259di (XIV \u0259sr), Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan (Haz\u0131rda Erm\u0259nistan respublikas\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razi) \u0259razisind\u0259 Haqapat m\u0259b\u0259di, Qo\u015fav\u0259ng m\u0259b\u0259di, A\u011ftala m\u0259b\u0259di, Tatev m\u0259b\u0259di, Uzunlar m\u0259b\u0259di, Yeniv\u0259ng m\u0259b\u0259di, S\u0259nain m\u0259b\u0259di alban m\u0259b\u0259d memarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7atm\u0131\u015f \u0259n g\u00f6z\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259ridir. Bel\u0259 m\u0259b\u0259dl\u0259rd\u0259n biri d\u0259, A\u011fdamda Be\u015fikda\u011f alban-t\u00fcrk m\u0259b\u0259didir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/\u054f\u056b\u0563\u0580\u0561\u0576\u0561\u056f\u0565\u0580\u057f25-1024x575.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59733\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59733\" class=\"wp-image-59733\"\/><figcaption class=\"blocks-gallery-item__caption\">SONY DSC<\/figcaption><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/images-7-3.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59734\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59734\" class=\"wp-image-59734\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/118192029_1681081638712479_1436929392903261296_n.jpg\" alt=\"\" data-id=\"59735\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/118192029_1681081638712479_1436929392903261296_n.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=59735\" class=\"wp-image-59735\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;<br>A\u011fdam b\u00f6lg\u0259sinin \u015eahbulaq \u0259razisind\u0259ki Be\u015fikda\u011f\u0131n\u0131n zirv\u0259sind\u0259ki el aras\u0131nda Koro\u011flu qalas\u0131 kimi tan\u0131nan, q\u0259dim Alban-t\u00fcrk m\u0259b\u0259dini erm\u0259nil\u0259\u015fdiribl\u0259r&#8230; B\u0259li, uydurma \u0259fsan\u0259 v\u0259 yaxud, tarixin diqt\u0259 etdiyi reall\u0131q\u2026 Bu yax\u0131nlarda q\u0259rib\u0259 bir faktla qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131m. \u0130nternet \u00fcz\u0259rind\u0259n azad olunmu\u015f yuxar\u0131 Qaraba\u011fda apar\u0131lm\u0131\u015f kosmik m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259ri izl\u0259y\u0259rk\u0259n do\u011fulub, b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fcm A\u011fdam rayonunun Be\u015fikda\u011f h\u00f6vz\u0259sind\u0259 q\u0259rib\u0259 bir foto il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131m. Bu fotoda, \u015f\u0259rqd\u0259n q\u0259rb\u0259 baxanda Be\u015fikda\u011f\u0131n sol zirv\u0259sind\u0259 kils\u0259 t\u0259sviri diqq\u0259timi \u00e7\u0259kdi. Bu n\u0259 kils\u0259di? Ax\u0131 burada kils\u0259 olmamal\u0131d\u0131r\u2026 El aras\u0131nda \u201cKoro\u011flu qalas\u0131\u201d adland\u0131r\u0131lan bu abid\u0259 onill\u0259r boyu g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn qaba\u011f\u0131nda olubdur. Ah\u0131l m\u00fcdrikl\u0259r dan\u0131\u015fard\u0131 ki, bu abid\u0259 y\u00fczill\u0259r boyu burda m\u00f6vcud olub\u2026 \u018fvv\u0259lll\u0259r, y\u0259ni, ilkin d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 z\u0259rd\u00fc\u015ft m\u0259b\u0259di, sonar is\u0259 alban m\u0259b\u0259di, P\u0259nah xan d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 g\u00f6z\u0259t\u00e7i m\u0259nt\u0259q\u0259si olubdur\u2026 &nbsp;H\u0259tta P\u0259nah xan t\u0259r\u0259find\u0259n 1752-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa \u2013 P\u0259nahabad qalas\u0131 tikil\u0259nd\u0259n sonra da, \u0130brahim xan\u0131n xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n s\u00fcqutuna q\u0259d\u0259r \u015eahbulaq qalas\u0131 xan\u0131n q\u0131\u015f iqam\u0259tgah\u0131 kimi v\u0259 Be\u015fikda\u011f g\u00f6z\u0259t\u00e7i m\u0259nt\u0259q\u0259si h\u0259mi\u015f\u0259 f\u0259aliyy\u0259td\u0259 olubdur&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;<br>Be\u015fik da\u011f\u0131n\u0131n \u015fimal qutaraca\u011f\u0131nda Xa\u00e7\u0131ncay t\u0259r\u0259f\u0259, K\u0259ng\u0259rli k\u0259ndin\u0259 baxar\u0131nda bir yaruslu &nbsp;10-15 adam yerl\u0259\u015f\u0259n b\u00f6y\u00fck bir kaha da, \u201cKoro\u011flu kahas\u0131\u201d adland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131\u2026 Bu kahadan Be\u015fik da\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7\u0259risin\u0259 do\u011fru bir adam\u0131n ke\u00e7\u0259c\u0259yi la\u011f\u0131m var\u2026 Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, bu la\u011fm daha geni\u015f bir kahaya ke\u00e7iddir\u2026 Birinci kahada da\u015fdan yonulma divan qurulu\u015flu iri yataq yeri, t\u0259bii su y\u0131\u011f\u0131lmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ovdan var ki, bu da, s\u00fcbut edir ki, b\u00fc kaha x\u00fcsusi m\u00fchafiz\u0259 d\u0259st\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunmu\u015fdur. &nbsp;&nbsp;Deyirl\u0259r ki, m\u0259krli erm\u0259nil\u0259r bu kahan\u0131n divarlar\u0131na&nbsp; da, xa\u00e7 i\u015far\u0259si \u00e7\u0259kibl\u0259r\u2026.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<br>&nbsp;\u0130ndi is\u0259 Be\u015fik da\u011f\u0131ndak\u0131 bu abid\u0259 erm\u0259nil\u0259rin uydurdu\u011fu Tiqrnakert \u015f\u0259h\u0259rinin, \u00fcst\u00fcnd\u0259 d\u0259 erm\u0259ni xa\u00e7\u0131 olan&nbsp; \u201cErm\u0259ni kils\u0259si\u201d kimi t\u0259qdim olunur\u2026 &nbsp;Bel\u0259likl\u0259, erm\u0259nil\u0259r bu abid\u0259ni d\u0259 rekonstruksiya ed\u0259r\u0259k erm\u0259nil\u0259\u015fdiribl\u0259r\u2026 &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br>Bel\u0259 bir erm\u0259ni m\u0259krinin, fitn\u0259sinin mahiyy\u0259tini a\u00e7maq \u00fc\u00e7\u00fcn tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rl\u0259 &#8212; tarix\u00e7i, arxeoloq dostlar\u0131mla m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r apard\u0131m, h\u0259qiq\u0259ti ortaya \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ekskl\u00fcziv bir t\u0259dqiqat aparmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259ldim ki, bu n\u0259tic\u0259l\u0259ri sizl\u0259rl\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcr\u0259m\u2026&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Be\u015fik da\u011f\u0131 haqq\u0131nda q\u0131sa m\u0259lumat:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Qaraba\u011f\u0131n&nbsp;\u00fcr\u0259yi say\u0131lan A\u011fdam\u0131n q\u0259dim tarixi abid\u0259l\u0259ri minillik ke\u015fm\u0259ke\u015fli ill\u0259rd\u0259n ke\u00e7\u0259r\u0259k bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. Rayonun \u0259razisind\u0259 apar\u0131lan arxeoloji t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259ri s\u00fcbut edir ki, A\u011fdam\u0131n \u0259razisi q\u0259dim insanlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nl\u0259rind\u0259n biridir. A\u011fdam\u0131n \u00dc\u00e7o\u011flant\u0259p\u0259 deyil\u0259n yerd\u0259 apar\u0131lan arxeoloji t\u0259dqiqatlardan ayd\u0131n olubdur ki, ilk q\u0259dim insanlar rayon \u0259razisind\u0259 6\u20138 min il bundan \u0259vv\u0259l, y\u0259ni, Eneolit d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 (b.e.\u0259. VI\u2013IV minilliyi \u0259hat\u0259 edir, &#171;mis d\u00f6vr\u00fc&#187; adlan\u0131r v\u0259&nbsp;da\u015f&nbsp;d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn&nbsp;sonu \u2013 metal \u0259srinin ba\u015flang\u0131c\u0131 hesab edilir) ya\u015fam\u0131\u015f, q\u0259dim \u0259kin\u00e7ilik v\u0259 maldarl\u0131q m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 b\u0259l\u0259d olmu\u015flar&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp;<br>Sonralar Az\u0259rbaycanda ged\u0259n tarixi prosesl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 ilk d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 formala\u015fma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Bel\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u015eimali Az\u0259rbaycanda yaranm\u0131\u015f&nbsp;Albaniya&nbsp;quldar d\u00f6vl\u0259ti idi. Yeni elmi ara\u015fd\u0131rmalarda &#171;alban&#187; etnik ad\u0131n\u0131 q\u0259dim t\u00fcrk &#171;alp&#187;(c\u0259sur, igid) s\u00f6z\u00fc il\u0259 ba\u011flay\u0131rlar.&#187;Kitabi D\u0259d\u0259 Qorqud&#187;da bu etnosun &#171;alpanlar&#187; \u015f\u0259klind\u0259 yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131, &#171;alp&#187; k\u00f6kl\u00fc toponiml\u0259rin&nbsp;Quzey Az\u0259rbaycanda, h\u0259m\u00e7inin vaxtil\u0259 Alban d\u00f6vl\u0259tin\u0259 daxil olan C\u0259nubi&nbsp;Da\u011f\u0131stan&nbsp;v\u0259 \u015e\u0259rqi&nbsp;G\u00fcrc\u00fcstanda&nbsp; qalmas\u0131 yuxar\u0131dak\u0131 ehtimal\u0131 daha da q\u00fcvv\u0259tl\u0259ndirir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp; &nbsp;<br>Alban h\u00f6kmdarlar\u0131ndan&nbsp;Oroysun ad\u0131n\u0131 &#171;Kitabi D\u0259d\u0259 Qorqud&#187;dak\u0131 Uruz ad\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 edirl\u0259r.&nbsp; Aran \u2013 A\u011fvan &#8212; Aquen \u2013 A\u011fo\u011flan \u2013 A\u011fdam (bu etnoniml\u0259rin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 \u201cA\u011f\u201d s\u00f6z\u00fcn\u00fcn durmas\u0131n\u0131 t\u0259sad\u00fcf hesab etm\u0259k olmaz) ad\u0131 da yaln\u0131z t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 olmas\u0131 il\u0259 izah olunur. Albanlar\u0131n Ay ilah\u0259sin\u0259 daha \u00e7ox sitayi\u015f etm\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda Strabonun verdiyi m\u0259lumat q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin &#171;Ay Tenqri&#187;sin\u0259 uy\u011fun g\u0259lir. Onlarla bel\u0259 d\u0259lill\u0259r \u0259sas\u0131nda &#171;alban&#187; etnik ad\u0131 da\u015f\u0131yanlar t\u00fcrkdilli say\u0131l\u0131rlar. B\u0259zi t\u0259dqiqatlara g\u00f6r\u0259, burada ya\u015fayan sakasenl\u0259r, &nbsp;onlarla qohum say\u0131lan massagetl\u0259r, qarqarlar da t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li olmu\u015flar&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;<br>Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 apar\u0131lan sanball\u0131 elmi t\u0259dqiqatlar &nbsp;n\u0259tic\u0259sind\u0259 Qafqaz albanlar\u0131n\u0131n t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li v\u0259 t\u00fcrkdilli tayfa olmas\u0131 birm\u0259nal\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 s\u00fcbut edilmi\u015fdir.&nbsp; O da, ehtimal edilir ki, Albaniyan\u0131n siyasi konsolidasiyas\u0131 art\u0131q&nbsp;\u018fh\u0259m\u0259nil\u0259r imperiyas\u0131n\u0131n&nbsp;son ill\u0259rind\u0259 v\u0259&nbsp;Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rin&nbsp;i\u015f\u011fallar\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015f, eram\u0131zadan \u0259vv\u0259l IV \u0259srin sonlar\u0131nda is\u0259 Qafqaz Albaniyas\u0131 vahid m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;<br>Bu tayfalar\u0131n \u0259n q\u0259diml\u0259ri Qafqaz v\u0259 t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 dan\u0131\u015fan avtoxton etnoslar olmu\u015flar ki, bunlardan biri d\u0259, y\u00fcks\u0259k m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 malik olan&nbsp;Qarqarlar A\u011fdam \u0259razisind\u0259ki&nbsp; Qarqar&nbsp;\u00e7ay\u0131 h\u00f6vz\u0259si boyuca m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar. Bu is\u0259 A\u011fdam\u0131n Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 ilk formala\u015fan d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funda m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha \u0259yani s\u00fcbut edir. Bu bar\u0259d\u0259 m\u0259\u015fhur tarix\u00e7il\u0259rin, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 yet\u0259rinc\u0259 m\u00fch\u00fcm faktlar vard\u0131r v\u0259 bu m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n ayd\u0131n olur ki, t\u00fcrkl\u0259r bu \u0259razil\u0259rin \u0259n q\u0259dim, aborigen-aftoxton \u0259halisi olmu\u015flar&#8230;[1]<\/p>\n\n\n\n<p>Dem\u0259yim budur ki, A\u011fdam \u00e7o\u011frafi \u0259razisind\u0259 tarix\u0259n erm\u0259nil\u0259rin olmas\u0131 v\u0259 m\u0259skunla\u015fmas\u0131 absurddur!! H\u0259m\u00e7inin, burada v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n da\u011f-yaylaq \u0259razisind\u0259 olan xristian abid\u0259l\u0259ri d\u0259, islamdan qabaq z\u0259rd\u00fc\u015ftizmi, sonrada xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul ed\u0259n aborigen t\u00fcrk tayfalar\u0131na m\u0259nsubdur, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Be\u015fik da\u011f\u0131n\u0131n zirv\u0259sind\u0259 olan abid\u0259&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<br>A\u011fdam rayonu \u0259razisind\u0259 \u00e7oxlu tarixi m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259nt abid\u0259l\u0259ri var. Buradak\u0131 \u00dcz\u0259rlik T\u0259p\u0259 abid\u0259si, rayonun Xa\u00e7\u0131ndarb\u0259nd k\u0259ndind\u0259ki Qutlu Sar\u0131 Musa o\u011flu g\u00fcnb\u0259zi (1314-c\u00fc il), K\u0259ng\u0259rli k\u0259ndind\u0259ki t\u00fcrb\u0259 v\u0259 da\u015f abid\u0259l\u0259r (XIV \u0259sr), Paprav\u0259nd k\u0259ndind\u0259ki t\u00fcrb\u0259l\u0259r, m\u0259scid (XVIII \u0259sr), Xano\u011flu t\u00fcrb\u0259si (XVII \u0259sr), Qaraba\u011f xan\u0131 P\u0259nah\u0259li xan\u0131n A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki imar\u0259ti (XVIII \u0259sr), Nat\u0259van v\u0259 onun o\u011flunun t\u00fcrb\u0259si (XIX \u0259sr), \u015eahbulaq qalas\u0131 v\u0259 s. kimi tarixi v\u0259 memarl\u0131q abid\u0259l\u0259ri bunu a\u015fkar s\u00fcbut edir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;<br>Bunlardan biri d\u0259, Be\u015fik da\u011f\u0131n\u0131n zirv\u0259sin\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n, tikilm\u0259 tarixi IV-VII \u0259sr\u0259 aid edil\u0259n, indi is\u0259 qirqorianla\u015fd\u0131r\u0131lan&nbsp; Alban-t\u00fcrk Be\u015fikda\u011f Alban-t\u00fcrk m\u0259b\u0259di xristian m\u0259b\u0259d-abid\u0259sidir. M\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, bu m\u0259b\u0259d tamam\u0259n Alban memarl\u0131q \u00fcslubunda &nbsp;Ar\u015fakil\u0259r s\u00fclal\u0259sind\u0259n olan Qafqaz Albaniyas\u0131&nbsp;h\u00f6kmdar\u0131&nbsp;II Va\u00e7e t\u0259r\u0259find\u0259n, tamamil\u0259 Alban-T\u00fcrk m\u0259b\u0259d arxitekturas\u0131nda in\u015fa etdirilmi\u015fdir&#8230; &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;<br>Onu da, bildirim ki, Erm\u0259ni b\u0259nnalar\u0131ndan qabaq saxtakarl\u0131\u011f\u0131 erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri edir, b\u00f6y\u00fck saxtakarl\u0131qla bu q\u0259bild\u0259n abid\u0259l\u0259rimizi erm\u0259nil\u0259\u015fdirir, sonra da erm\u0259ni b\u0259nnalar\u0131 i\u015f\u0259 ba\u015flay\u0131rlar&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;<br>Bu abid\u0259 \u015e\u0259rqd\u0259n \u2013 \u015eirvan\u0131n, \u015e\u0259kinin, yuxar\u0131dan is\u0259 Qaraba\u011f\u0131n &nbsp;b\u00fct\u00fcn y\u00fcks\u0259klikl\u0259rd\u0259n&nbsp; g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, bu abid\u0259 \u0259vv\u0259l ke\u015fik\u00e7i q\u00fcbb\u0259si kimi tikilibdir, &nbsp;nec\u0259 ki, \u015eabrandak\u0131 \u201c\u00c7\u0131raqqala\u201d t\u0259kin&#8230; Buradan h\u0259m, yuxar\u0131 da\u011flarda yerl\u0259\u015f\u0259n \u201cG\u0259nc\u0259s\u0259r\u201dqalas\u0131na (Xa\u00e7\u0131n knyazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zin\u0259), h\u0259m d\u0259 \u015eirvan zonas\u0131na&nbsp; od-ocaqla x\u0259b\u0259rl\u0259\u015fm\u0259 vasit\u0259si kimi istifad\u0259 edilibdir. H\u0259tta, \u0130brahim xan\u0131n \u015eahbulaq qalas\u0131nda m\u0259skunla\u015fan ca\u011flarda da, art\u0131q bu m\u0259b\u0259d-abid\u0259 t\u0259mir edil\u0259r\u0259k ke\u015fik\u00e7i m\u0259nt\u0259q\u0259si kimi istifad\u0259 edilibdir&#8230; Bizim ehtimal\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259, indi Be\u015fikda\u011f\u0131 adlanan bu da\u011f\u0131n \u0259vv\u0259lki ad\u0131 E\u015fik (y\u0259ni son silsil\u0259, \u0259n e\u015fikd\u0259 olan m\u0259nas\u0131nda) v\u0259 yaxud Ke\u015fik da\u011f\u0131 olubdur. Sonralar u\u015faq n\u0259nnisin\u0259-be\u015fiyin\u0259 ox\u015fad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Be\u015fik ad\u0131n\u0131 al\u0131bd\u0131r&#8230; Bel\u0259 ki, Be\u015fikda\u011f sanki da\u011fl\u0131q v\u0259 d\u00fcz\u0259n&nbsp;Qaraba\u011f&nbsp;aras\u0131nda t\u0259bii s\u0259rh\u0259d rolunu oynay\u0131r. C\u0259nub-\u015f\u0259rq t\u0259r\u0259fd\u0259n ona&nbsp;K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131, q\u0259rb t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259&nbsp;Qaraba\u011f yaylas\u0131&nbsp;birl\u0259\u015fir&#8230;&nbsp; Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, qeyd edim ki, 30 il i\u015f\u011fal alt\u0131na olan Be\u015fikda\u011f m\u0259b\u0259di v\u0259 da\u011f\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 \u0259traf\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259m alban xristian q\u0259bristanl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda vikipediya s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 veril\u0259n m\u0259lumatlar olduqca yanl\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<br>Az\u0259rbaycan\u0131n dig\u0259r da\u011f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 bu c\u00fcr\u0259 &nbsp;abid\u0259l\u0259rin ham\u0131s\u0131 ilk \u00f6nc\u0259 ke\u015fik\u00e7i m\u0259nt\u0259q\u0259si kimi tikilibdir. \u201cKe\u015fik\u00e7i da\u011f\u0131\u201d ifad\u0259si \u2013 ad\u0131n\u0131 t\u0259sad\u00fcfi saymaq olmaz. M\u0259s\u0259l\u0259n, A\u011fstafa rayonu \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Ke\u015fik\u00e7ida\u011f abid\u0259l\u0259r kompleksi, Aveyda\u011f, Tatl\u0131, Yuxar\u0131 \u018fskipara m\u0259b\u0259dl\u0259ri kimi ilk \u0259vv\u0259l ke\u015fik\u00e7i m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri olmu\u015f, sonralar funksiyalar\u0131n\u0131 m\u0259b\u0259dl\u0259r\u0259 vermi\u015fdir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<br>Bir c\u0259h\u0259ti d\u0259, qeyd etm\u0259yi vacib bilir\u0259m! B\u0259z\u0259n kils\u0259 il\u0259 m\u0259b\u0259di eynil\u0259\u015fdirirl\u0259r v\u0259 fikrimizc\u0259 bu k\u00f6k\u00fcnd\u0259n yanl\u0131\u015fd\u0131r&#8230; M\u0259b\u0259d kils\u0259 deyil v\u0259 arxitekturas\u0131 tamam\u0259n f\u0259rqlidir&#8230;. M\u0259b\u0259d Alban xristian t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 m\u0259xsus ibad\u0259tgahd\u0131r v\u0259 Be\u015fik da\u011f\u0131n\u0131n zirv\u0259sind\u0259 tikil\u0259n \u0259vv\u0259l g\u00f6z\u0259t\u00e7i m\u0259nt\u0259q\u0259si olan abid\u0259, sonralar geni\u015fl\u0259ndiril\u0259r\u0259k, yenid\u0259n qurularaq Alban xristian t\u00fcrk m\u0259b\u0259di olubdur&#8230;&nbsp; \u0130slam d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 xalq, birm\u0259nal\u0131 olaraq, bu tipli abid\u0259l\u0259rin bir qismini Koro\u011flu qalas\u0131 kimi anlad\u0131blar. &nbsp;Bel\u0259 bir rekonstruksiya v\u0259 metaformoza hadis\u0259si Be\u015fikda\u011f\u0131 abid\u0259sinin d\u0259 ba\u015f\u0131na g\u0259libdir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;<br>Amma \u0259n b\u00f6y\u00fck m\u0259kri v\u0259 q\u0259ddarl\u0131\u011f\u0131 erm\u0259nil\u0259r edibl\u0259r. 1994-c\u00fc il may\u0131n 12-d\u0259k davam ed\u0259n h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz n\u0259tic\u0259sind\u0259 erm\u0259nil\u0259r A\u011fdam rayonunun 846,7&nbsp;km\u00b2, y\u0259ni \u00fcmumi \u0259razisinin 77,4&nbsp;%-ni i\u015f\u011fal etm\u0259y\u0259 nail oldu. Qaraba\u011f u\u011frunda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 6.000-d\u0259n \u00e7ox a\u011fdaml\u0131 \u015f\u0259hid olub.&nbsp;2010-cu ilin noyabr ay\u0131nda Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f separat\u00e7\u0131lar\u0131 rayonun ad\u0131n\u0131 erm\u0259nil\u0259\u015fdirm\u0259k m\u0259qs\u0259di il\u0259 A\u011fdam\u0131n ad\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259r\u0259k Akna qoyublar, \u015eahbulaqdan &nbsp;\u015fimal-q\u0259rbd\u0259 da\u011f\u0131n eni\u015find\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n q\u0259dim xristian-t\u00fcrk alban q\u0259brl\u0259rini, P\u0259nah xan\u0131n tikdirdiyi qalan\u0131 erm\u0259ni abid\u0259si kimi d\u0259yi\u015fdiribl\u0259r, muzey d\u00fcz\u0259ldibl\u0259r, \u00f6zl\u0259rind\u0259n Tiqranagert \u015f\u0259h\u0259ri uydurublar&#8230; Be\u015fikda\u011f m\u0259b\u0259dinin d\u0259 ad\u0131n\u0131 Vankasar monastr\u0131 qoyubkar&#8230; Yalan, m\u0259kr v\u0259 saxtakarl\u0131q, bax, budur!!<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;<br>Bunu da, xat\u0131rladaq ki, h\u0259tta&nbsp; XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r Qaraba\u011f da\u011flar\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n m\u0259b\u0259dl\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259, Alban m\u0259b\u0259dgah\u0131 kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f, erm\u0259nil\u0259rin dabanyalama xisl\u0259ti il\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t saxtakarl\u0131q i\u015fi apar\u0131landan sonra Rusya&nbsp; \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259siri il\u0259 1836-c\u0131 ild\u0259 &nbsp;bu abid\u0259l\u0259r Rusiya M\u00fcq\u0259dd\u0259s Sinodu t\u0259r\u0259find\u0259n l\u0259\u011fv edilmi\u015f,&nbsp; Alban monastr\u0131na m\u0259xsus b\u00fct\u00fcn m\u00fclk v\u0259 \u0259hali&nbsp;Erm\u0259ni Qriqoryan Kils\u0259sinin&nbsp; tabe edil\u0259r\u0259k erm\u0259nil\u0259\u015fdirilmi\u015f, b\u00fct\u00fcn Alban dini kitblar\u0131, \u0259lyazmalar\u0131 m\u0259hv edilmi\u015f, m\u0259b\u0259dgahlar is\u0259 kils\u0259l\u0259\u015fdirilmi\u015fdir&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<br>Bundan sonra Qaraba\u011fda Alban Patriarx\u0131 \u0130sraelin ba\u015f\u00e7\u0131l\u011f\u0131 il\u0259 qiyam ba\u015flay\u0131r. Qiyam yat\u0131r\u0131l\u0131r, Alban patriarx\u0131 \u0130srael is\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259n qovulur. Tezlikl\u0259 patriarx \u0130srael v\u0259fat edir v\u0259 bundan sonra Erm\u0259ni Arxiyepiskou Hovannes Qraf \u0130van Qudovi\u00e7\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubda Qaraba\u011f v\u0259 G\u0259nc\u0259d\u0259ki Alban M\u0259b\u0259dgahlar\u0131 kls\u0259l\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k m\u00fclkl\u0259ri v\u0259 dindarlar\u0131n\u0131n E\u00e7mi\u0259dzinin tabeliyin\u0259 verilm\u0259sini xahi\u015f edir v\u0259 buna nail olur&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<br>\u0130ndi bu m\u0259kri, Be\u015fikda\u011fdak\u0131 q\u0259dim abid\u0259mizin d\u0259 ba\u015f\u0131na g\u0259tiribl\u0259r ki, sonralar \u0259ll\u0259rind\u0259 d\u0259st\u0259vuz etsinl\u0259r ki, guya bu torpaqlar erm\u0259nil\u0259r\u0259 m\u0259xsusdur&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<br>&nbsp;Bu qeydl\u0259riml\u0259 bildirm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki,&nbsp; A\u011fdam\u0131n Be\u015fikda\u011f\u0131ndak\u0131 q\u0259dim abid\u0259l\u0259rimiz, h\u0259m\u00e7inin, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, Qaraba\u011fda erm\u0259ni m\u0259krin\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015f b\u00fct\u00fcn q\u0259dim ibad\u0259tgahlar \u00f6z ilkin v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 sal\u0131nmal\u0131, tarixi ger\u00e7\u0259klik b\u0259rpa olunmal\u0131d\u0131r&#8230; &nbsp;B\u0259li, b\u00fct\u00fcn Qaraba\u011fda yerl\u0259\u015f\u0259n tarixi m\u0259b\u0259dl\u0259r&nbsp; Qafqaz Albaniyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn nadir abid\u0259l\u0259rind\u0259ndir. Saxtakarl\u0131qlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nmal\u0131, abid\u0259l\u0259r \u0259vv\u0259lki \u2013 ilkin v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u0259tirilm\u0259lidir. Tarixi abid\u0259l\u0259ri saxtla\u015fd\u0131raraq \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259k \u2013 erm\u0259nil\u0259\u015fdirm\u0259k c\u0259hdl\u0259rin\u0259 bird\u0259f\u0259lik son qoyulmal\u0131, tarixi varisiyimiz\u0259 yiy\u0259 durmal\u0131y\u0131q!!&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Qurban Bayramov,<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>t\u0259nqid\u00e7i-\u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>08.01.2022<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: Modern.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qaraba\u011f q\u0259dim zamanlarda \u0259sas\u0259n t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 Qafqaz q\u0259bil\u0259l\u0259rind\u0259n t\u0259\u015fkil olunmu\u015f q\u0259dim Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti olan &#8212; Qafqaz Albaniyas\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259si olmu\u015fdur. Yuxar\u0131 Qaraba\u011f\u0131n Xank\u0259ndi, A\u011fd\u0259r\u0259,<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-59732","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-qarabag"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59732","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59732"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59732\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":59737,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59732\/revisions\/59737"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}