{"id":598,"date":"2023-12-21T16:05:00","date_gmt":"2023-12-21T12:05:00","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=598"},"modified":"2023-12-26T12:55:43","modified_gmt":"2023-12-26T08:55:43","slug":"dunyanin-xosb%c9%99xtlik-unvani-kosta-rika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=598","title":{"rendered":"D\u00fcnyan\u0131n xo\u015fb\u0259xtlik \u00fcnvan\u0131: KOSTA R\u0130KA"},"content":{"rendered":"\n<p>\n\n&#171;5 may 2018-ci il tarixind\u0259 v\u0259zif\u0259y\u0259 ba\u015flayan 5 milyon \u0259halisi olan Kosta Rikan\u0131n yeni prezidenti Carlos Alvarado, se\u00e7kid\u0259n iki g\u00fcn sonra d\u00fcnyan\u0131n \u0259n yeni x\u0259b\u0259r saytlar\u0131ndan \u0259n \u00e7ox diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n paytaxt San Josed\u0259ki Demokratiya meydan\u0131nda minl\u0259rl\u0259 Kosta Rikal\u0131lar qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259si diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n x\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n biri oldu.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, insanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin onu x\u0259rit\u0259d\u0259 tapa bilm\u0259y\u0259c\u0259yi ki\u00e7ik bir M\u0259rk\u0259zi Amerika \u00f6lk\u0259sin\u0259 bu qlobal mara\u011f\u0131n s\u0259b\u0259bi n\u0259 idi?<\/p>\n\n\n\n<p>Birinci s\u0259b\u0259b t\u0259bii ki izah\u0131n m\u0259zmunu idi;<\/p>\n\n\n\n<p>Kosta-Rikan\u0131n 38 ya\u015fl\u0131 prezidenti, \u00f6lk\u0259nin 2021-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r yanacaqdan enerji istehlak\u0131n\u0131 tamamil\u0259 dayand\u0131rmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259ldiyini a\u00e7\u0131qlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0259ni 2021-ci ild\u0259n etibar\u0259n Kosta Rikada neft m\u0259hsullar\u0131, k\u00f6m\u00fcr v\u0259 t\u0259bii qazdan enerji \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 tamamil\u0259 qada\u011fan edil\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259, Kosta Rika bu sah\u0259d\u0259 d\u00fcnyada \u00fcst\u00fcn bir m\u00f6vqey\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6lk\u0259 2017-ci ild\u0259 illik elektrik enerjisinin 99 faizini b\u0259rpa olunan enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 etmi\u015fdir. 2021-ci ild\u0259 benzin, mazut v\u0259 ya dizel il\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n bir vasit\u0259 olmayacaq. Kosta Rika atmosferin\u0259 burax\u0131lan karbon tullant\u0131lar\u0131 s\u0131f\u0131ra en\u0259c\u0259k.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/cLcHGy.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-601\" style=\"width:379px;height:265px\"\/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>\u018fslind\u0259, hidrogenl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n bir avtomobild\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n Prezident Alvarado, &#171;M\u00fcst\u0259qilliyimizin 200 illiyini qeyd ed\u0259rk\u0259n 2021-ci ild\u0259 b\u00fct\u00fcn n\u0259qliyyat\u0131m\u0131z\u0131 yanacaq ya\u011flar\u0131ndan da azad ed\u0259r\u0259k m\u00fcst\u0259qilliyimizi tacland\u0131raca\u011f\u0131q&#187; -dedi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla birlikd\u0259, ekoloji h\u0259ssasl\u0131\u011fa yaln\u0131z Kosta Rika Prezidentinin nitqinin qlobal \u0259ks-s\u0259das\u0131 s\u0259b\u0259b olmam\u0131\u015fd\u0131r. Son ill\u0259rd\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada artan Kosta Rikaya olan maraq da buna t\u00f6hf\u0259 verib.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130ngilt\u0259r\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Yeni \u0130qtisadiyyat Fondu t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r il elan olunan Xo\u015fb\u0259xt Planet \u0130ndeksin\u0259 (HPI) g\u00f6r\u0259 Kosta Rika bu il, bir daha d\u00fcnyan\u0131n \u0259n xo\u015fb\u0259xt \u00f6lk\u0259si oldu. Son ill\u0259rd\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 dig\u0259r xo\u015fb\u0259xtlik indeksl\u0259rinin ba\u015f\u0131nda olub. <\/p>\n\n\n\n<p>\n\nK\u00fcr\u0259yi \u00e7antal\u0131 s\u0259yyahlar\u0131n, xo\u015fb\u0259xt t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fcl\u0259rin inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n\u0131n v\u0259 \u00fcmumd\u00fcnya turistl\u0259rin yeni sevimlisi bu \u00f6lk\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u00fcks\u0259k g\u0259lir v\u0259 istehlak s\u0259viyy\u0259si olan Avropa v\u0259 \u015eimali Amerika c\u0259miyy\u0259tl\u0259rinin xo\u015fb\u0259xtlik indeksinin ba\u015f\u0131nda olmas\u0131 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc deyil. Halbuki, bir \u00f6lk\u0259nin nisb\u0259t\u0259n gerid\u0259 qalm\u0131\u015f, s\u0131x qar\u015f\u0131durma b\u00f6lg\u0259si, m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil cinay\u0259tkarl\u0131q v\u0259 siyasi g\u0259rginlikl\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 &#8216;d\u00fcnyan\u0131n \u0259n xo\u015fb\u0259xt \u00f6lk\u0259si&#8217; olmas\u0131 h\u0259r bax\u0131mdan bir m\u00f6c\u00fcz\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n milli g\u0259liri 8000 dollar civar\u0131nda orta s\u0259viyy\u0259li bir \u00f6lk\u0259d\u0259 ya\u015fayan, \u00f6lk\u0259nin co\u011frafiyas\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hiss\u0259sind\u0259 t\u0259bii nizam\u0131 qurban ver\u0259r\u0259k sonrak\u0131 n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259yi bacaran bir v\u0259t\u0259nda\u015f, Avropa v\u0259 Amerikadak\u0131 y\u00fcks\u0259k istehlak c\u0259miyy\u0259tl\u0259rinin \u00fczvl\u0259rind\u0259n daha uzun, firavan v\u0259 xo\u015fb\u0259xt bir h\u0259yat ya\u015famas\u0131 b\u00f6y\u00fck maraq do\u011furur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fslind\u0259, Kosta Rika, co\u011frafi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri verdiyi \u015fans\u0131n v\u0259 y\u00fcks\u0259k m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tli sosial siyas\u0259tin \u00fcmumi s\u0259m\u0259r\u0259sini ya\u015fay\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Q\u00fcdr\u0259tli k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u00fclkiyy\u0259t\u00e7il\u0259ri v\u0259 onlarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259n \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil ed\u0259n bir z\u00fcmr\u0259 olan dig\u0259r M\u0259rk\u0259zi Amerika \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n f\u0259rqli olaraq, da\u011fl\u0131q co\u011frafiyada geni\u015f miqyasl\u0131 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 torpaqlar\u0131na sahibl\u0259nm\u0259yin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131. N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, b\u00fct\u00fcn ki\u00e7ik k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u00fclkl\u0259rinin sahibl\u0259ri olan Kosta Rikal\u0131lar, t\u0259hsild\u0259 prioritet olan, sa\u011flaml\u0131q s\u0131\u011fortas\u0131 sistemini inki\u015faf etdir\u0259n, ki\u00e7ik k\u0259ndl\u0259rd\u0259 pulsuz sa\u011flaml\u0131q klinikalar\u0131 quran, g\u00fccl\u00fc z\u00fcmr\u0259 adamlar\u0131ndan daha \u00e7ox su h\u00f6vz\u0259l\u0259rinin t\u0259mizliyini qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan t\u0259vaz\u00f6kar liderl\u0259r\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259rbi r\u0259hb\u0259rl\u0259ri v\u0259 ya k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 r\u0259hb\u0259rl\u0259ri prezident olduqlar\u0131 g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Kosta Rikal\u0131lar m\u00fc\u0259lliml\u0259ri prezident edirdi. 1869-cu ild\u0259 q\u00fcvv\u0259y\u0259 minmi\u015f bir qanunla ibtidai t\u0259hsil m\u0259cburi hala g\u0259tirildi. Bu d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn qeyri-adi olan \u015fey, q\u0131zlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 bunun icbari olmas\u0131 idi. 1877-ci ild\u0259 edam c\u0259zas\u0131 l\u0259\u011fv edildi, bu da o d\u00f6vrd\u0259n bir add\u0131m qabaqda olmaq dem\u0259kdi. 1930-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r Kosta Rika d\u00fcnyan\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k savadl\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n biri oldu. Kosta Rikada bu g\u00fcn savadl\u0131l\u0131q 98 faiz s\u0259viyy\u0259sind\u0259dir. <\/p>\n\n\n\n<p>\n\nYen\u0259 20-ci \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 b\u00fct\u00fcn k\u0259ndl\u0259r\u0259 t\u0259miz i\u00e7m\u0259li su \u00e7\u0131kildi v\u0259 u\u015faq \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 m\u00fcbariz\u0259 ba\u015flad\u0131. 1940-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 sosial t\u0259minat sistemi quruldu, bu da bu g\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n \u0259n u\u011furlu t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rind\u0259n biri say\u0131l\u0131r.1961-ci ild\u0259 daha bir radikal add\u0131m at\u0131ld\u0131, b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 v\u0259 daimi m\u00fchacirl\u0259ri s\u0131\u011fortalayan qanun q\u0259bul edildi. Bu g\u00fcn h\u0259r k\u0259ndd\u0259 pulsuz xidm\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n sa\u011flaml\u0131q klinikalar\u0131 qurulma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00fct\u00fcn bu siyas\u0259tl\u0259rin sonunda 1970-ci ild\u0259 66 olan orta ya\u015f h\u0259ddi bu g\u00fcn 80-\u0259 y\u00fcks\u0259lib. Kosta Rika bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n\u0131n sa\u011flaml\u0131q t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 x\u0259rcl\u0259diyi pulun adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n hiss\u0259sinin milli g\u0259lir\u0259 nisb\u0259ti tibbi s\u0131\u011forta v\u0259 x\u0259st\u0259xanalar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259ni\u015fli oldu\u011fu AB\u015e-a nisb\u0259t\u0259n 1\/10-dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu f\u00f6vq\u0259lad\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tin \u0259sas s\u0259b\u0259bi, Kosta Rikan\u0131n sa\u011flaml\u0131q sisteminin, x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 deyil, sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 qoruma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verm\u0259sidir. M\u00fcalic\u0259 siyas\u0259ti x\u0259st\u0259lik nisb\u0259tini xeyli a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131r, bu da \u00f6lk\u0259nin s\u0259hiyy\u0259 x\u0259rcl\u0259rini azald\u0131r. Tibbi s\u0131\u011forta sistemi adi k\u0259ndlid\u0259n tutmu\u015f m\u0259murlara q\u0259d\u0259r b\u00fct\u00fcn v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n ehtiyaclar\u0131n\u0131 \u00f6d\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u00fcmumi narahatl\u0131q s\u0259viyy\u0259si f\u0259rdi etimad hissini art\u0131rmaqla azal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Kosta Rika \u00e7ox z\u0259ngin bir \u00f6lk\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131 halda, s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 t\u0259hsil\u0259 bu q\u0259d\u0259r s\u0259rmay\u0259 m\u0259nb\u0259yini haradan tapd\u0131?<\/p>\n\n\n\n<p>Cavab budur ki, \u0259slind\u0259 Kosta Rikan\u0131 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n orijinal \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evir\u0259n \u015fey&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Ordusu olmayan bir \u00f6lk\u0259<\/p>\n\n\n\n<p>Kosta Rika prezidenti Alvaron\u0131n \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 il\u0259 d\u00fcnyada g\u00fcnd\u0259m olmas\u0131ndan 70 il \u0259vv\u0259l b\u00fct\u00fcn qa\u015flar ba\u015fqa bir Kosta Rika prezidentinin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 il\u0259 yenid\u0259n qald\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. 1 dekabr 1948-ci ild\u0259 o d\u00f6vr\u00fcn Kosta Rika prezidenti Jose Figueres, \u0259lind\u0259ki bir silahla ordunun ba\u015f q\u0259rargah\u0131n\u0131n m\u0259\u015fhur bay\u0131r qap\u0131s\u0131na g\u0259lib onu y\u0131xmaq ist\u0259y\u0259nd\u0259 San Jose q\u0259zetl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn siyasi bir \u015fou g\u00f6st\u0259rmirdi. Tezlikl\u0259 elan ed\u0259c\u0259yi son d\u0259r\u0259c\u0259 qeyri-adi bir q\u0259rar\u0131 elan etm\u0259y\u0259 haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Prezident, indi Kosta Rika ordusunu tamamil\u0259 l\u0259\u011fv ed\u0259r\u0259k ordusuz bir \u00f6lk\u0259 olmaq q\u0259rar\u0131na g\u0259ldiyini a\u00e7\u0131qlad\u0131. M\u0259rasimin sonunda q\u0259rargah\u0131n qap\u0131s\u0131n\u0131 y\u0131x\u0131b a\u00e7ar\u0131n\u0131 t\u0259hsil nazirin\u0259 ver\u0259r\u0259k, binan\u0131n Milli \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyi kimi istifad\u0259 olunaca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/1NCx64.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-603\"\/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>1949-cu ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f v\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 q\u00fcvv\u0259d\u0259 olan konstitusiya il\u0259, h\u0259min ilin milli m\u00fcdafi\u0259 b\u00fcdc\u0259si v\u0259 ham\u0131s\u0131 t\u0259hsil v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 s\u0259rmay\u0259l\u0259ri hesab\u0131na Kosta Rikan\u0131n t\u0259bi\u0259tinin qorunmas\u0131na verildi. Kosta Rikan\u0131n 70 ildir ordusu yoxdur. Yaln\u0131z \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ictimai asayi\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan polis q\u00fcvv\u0259si var. Xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 ziyar\u0259t\u0259 g\u0259ldikd\u0259 r\u0259smi m\u0259rasiml\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn simvolik bir h\u0259rbi hiss\u0259nin yarad\u0131lmas\u0131 da qada\u011fand\u0131r. H\u0259rbi birlik \u0259v\u0259zin\u0259 xarici qonaqlar\u0131 \u00f6lk\u0259nin r\u0259ngl\u0259rin\u0259 b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f u\u015faqlar qar\u015f\u0131lay\u0131rlar. B\u00f6lg\u0259d\u0259ki qon\u015fular\u0131 olan Qvetemala, Nikaraqua v\u0259 Honduras, 70 ildir ki, siyasi qar\u015f\u0131durmalar, v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259l\u0259ri, mafiya m\u00fcharib\u0259l\u0259ri v\u0259 h\u0259rbi \u00e7evrili\u015fl\u0259rin s\u0259hn\u0259sidir. Dig\u0259r qon\u015fu Panama qlobal \u00e7irkli pullar\u0131n yuyulmas\u0131 m\u0259rk\u0259zi kimi pis bir n\u00fcfuza sahibdir. Kosta Rikada sabit v\u0259 sa\u011flam demokratik t\u0259sisatlar var.<\/p>\n\n\n\n<p>1987-ci ild\u0259 Kosta Rika prezidenti Oscar Arias, AB\u015e-\u0131n Konqresind\u0259, Reyqan administrasiyas\u0131n\u0131n, Nikaraquadak\u0131 Kontra m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n bir ordu qurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259zyiq g\u00f6st\u0259rdiyi g\u00fcnl\u0259rd\u0259 dan\u0131\u015facaqd\u0131: &#187;M\u0259n g\u00fccl\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ordusunu l\u0259\u011fv etm\u0259kd\u0259n qorxmayan bir \u00f6lk\u0259d\u0259n g\u0259lmi\u015f\u0259m. V\u0259t\u0259nimd\u0259 t\u0259k bir tank, top, d\u00f6y\u00fc\u015f g\u0259misi v\u0259 ya h\u0259rbi vertolyot g\u00f6r\u0259 bilm\u0259zs\u0259n. D\u00f6vl\u0259timiz he\u00e7 kim\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 yaratm\u0131r. N\u0259 qon\u015fular\u0131, n\u0259 d\u0259 \u00f6z xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn. Bu t\u0259hdidl\u0259rin olmamas\u0131 tank\u0131m\u0131z\u0131n, silah\u0131m\u0131z\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 deyil, ac, savads\u0131z, i\u015fsiz v\u0259 evsiz insanlar\u0131n say\u0131n\u0131n \u00e7ox olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259dir. &#187;Reyqan r\u0259hb\u0259rliyinin t\u0259zyiql\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 dayanan Arias, Nikaraqua il\u0259 diplomatik b\u00f6hran\u0131n\u0131 diplomatiya il\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131rmaq s\u0259yl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 iki ay sonra Nobel S\u00fclh M\u00fckafat\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;USA Today&#187; q\u0259zetin\u0259 verdiyi a\u00e7\u0131qlamada, \u00f6lk\u0259nin ke\u00e7mi\u015f daxili i\u015fl\u0259r nazirl\u0259rind\u0259n biri olan Alvaro Ramos, h\u0259rbi x\u0259rcl\u0259rd\u0259n qurtulma\u011f\u0131n \u00f6lk\u0259y\u0259, x\u00fcsusil\u0259 1950-1960-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fck \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259r g\u0259tirdiyini vur\u011fulay\u0131r: &#187;X\u0259st\u0259 v\u0259 yor\u011fun \u00f6lk\u0259 icmas\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131 d\u0259yi\u015fdi v\u0259 ir\u0259lil\u0259di. X\u0259st\u0259xana tikdik. Ancaq \u0259n \u0259sas\u0131, dem\u0259k olar ki, t\u0259hsil\u0259 investisiya qoymaqla parlad\u0131q&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p>BMT-nin ke\u00e7mi\u015f ba\u015f katibi Pan Gi Mun, &#187;Kosta Rika onillikl\u0259r boyu laz\u0131ms\u0131z h\u0259rbi x\u0259rcl\u0259ri r\u0259dd etm\u0259kd\u0259 d\u00fcnya n\u00fcmun\u0259si oldu. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259 bu g\u00fcn \u00e7ox c\u00fczi g\u0259lir b\u0259rab\u0259rsizliyin\u0259 v\u0259 b\u00f6y\u00fck sosial bar\u0131\u015fa sahibdir.&#187; Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n S\u00fclh Universiteti d\u0259 Kosta Rikan\u0131 \u00f6z evi olaraq se\u00e7di v\u0259 bu n\u00fcmun\u0259vi m\u00fcnasib\u0259t\u0259 verdiyi qiym\u0259tini g\u00f6st\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bununla birlikd\u0259 AB\u015e-da ya\u015fayan Kosta Rikal\u0131 Eva Lahnmann, ordusuz Kosta Rikan\u0131n tamamil\u0259 c\u0259nn\u0259t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131b. \u018ftraf\u0131nda h\u0259l\u0259 d\u0259 bir az cinay\u0259t v\u0259 ya yoxsulluq var &#8230;<\/p>\n\n\n\n<p>Ancaq Kosta Rikal\u0131lar olaraq, haradan haraya g\u0259ldikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n \u00e7ox q\u00fcrur duyduqlar\u0131n\u0131&#187; da bildirirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Anam gec\u0259l\u0259ri yata bil\u0259r. Kosta Rikada tez-tez istifad\u0259 etdiyimiz bir c\u00fcml\u0259d\u0259 deyildiyi kimi: &#171;H\u00fczur, Kosta Rikal\u0131 anan\u0131n b\u00f6y\u00fcd\u00fcy\u00fc k\u00f6rp\u0259nin bir g\u00fcn \u0259sg\u0259r olmayaca\u011f\u0131n\u0131 bilm\u0259sidir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyadak\u0131 5 mavi b\u00f6lg\u0259d\u0259n biridir<\/p>\n\n\n\n<p>Kosta Rikan\u0131 d\u00fcnyan\u0131n diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 g\u0259tir\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 d\u00fcnyada az sayda &#171;mavi b\u00f6lg\u0259&#187; d\u0259n birinin olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"aligncenter size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2020\/01\/ABLKxB.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-602\"\/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n<p>Mavi Zona (Blue Zone), insanlar\u0131n orta s\u0259viyy\u0259d\u0259n y\u00fcks\u0259k bir h\u0259yat ke\u00e7irdikl\u0259ri yerl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan bir termindir. D\u00fcnyadak\u0131 insanlar\u0131n uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fcn ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f Dan Buettner, National Geographic jurnal\u0131n\u0131n 2005-ci ilin noyabr ay\u0131ndak\u0131 n\u00f6mr\u0259sind\u0259 &#171;Uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck sirl\u0259ri&#187; adl\u0131 bir s\u0259n\u0259din m\u00fcdd\u0259as\u0131d\u0131r. Bu m\u00fcd\u0259aya g\u00f6r\u0259 d\u00fcnyada 5 &#171;mavi b\u00f6lg\u0259&#187; var : Okinawa adas\u0131 (Yaponiya); Sardiniyan\u0131n da\u011f k\u0259ndl\u0259ri (\u0130taliya); Nikoya yar\u0131madas\u0131 (Kosta Rika); Ikaria Island (Yunan\u0131stan) v\u0259 Loma Linda (Kaliforniya).<\/p>\n\n\n\n<p>Mavi Zonan\u0131n \u0259n vacib x\u00fcsusiyy\u0259ti, ya\u015f h\u0259ddinin, \u0259n y\u00fcks\u0259k oldu\u011fu \u00f6lk\u0259nin orta s\u0259viyy\u0259d\u0259n bel\u0259 y\u00fcks\u0259k olmas\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, 2016-c\u0131 ild\u0259 y\u00fczd\u0259n yuxar\u0131 ya\u015f\u0131 olan 20 n\u0259f\u0259r Seulo da\u011f k\u0259ndind\u0259 v\u0259 \u0259traf\u0131ndak\u0131 \u0259razid\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. \u0130karia adas\u0131 ortalama \u00f6mr\u00fc 90 il olanlara g\u00f6r\u0259 d\u00fcnyada bir n\u00f6mr\u0259lidir. Adada dem\u0259k olar ki, h\u0259r \u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259rd\u0259n biri 90 ild\u0259n \u00e7ox ya\u015fay\u0131r. \u0130kariya xalq\u0131 20 faiz daha az x\u0259r\u00e7\u0259ng\u0259 tutulur v\u0259 50 faiz a\u015fa\u011f\u0131 \u00fcr\u0259k x\u0259st\u0259liyi il\u0259 \u00fczl\u0259\u015firl\u0259r. Ya\u015fl\u0131l\u0131qda demans dem\u0259k olar ki, yoxdur. Okinawa adas\u0131nda, h\u0259r 100 min insandan 34-\u00fc 100 ya\u015fdan yuxar\u0131 ya\u015fay\u0131r ki, bu da ya\u015f h\u0259ddinin d\u00fcnyan\u0131n orta s\u0259viyy\u0259sind\u0259n y\u00fcks\u0259k olan Yapon materikind\u0259n \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 y\u00fcks\u0259kdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Sad\u0259c\u0259 &#171;mavi b\u00f6lg\u0259&#187; deyil, Kosta Rikan\u0131n sosial m\u0259d\u0259niyy\u0259ti xo\u015fb\u0259xtliyin ba\u015fqa bir m\u0259nb\u0259yidir. <\/p>\n\n\n\n<p>\n\n&#171;Pura vida&#187; v\u0259 ya &#187; h\u0259yat\u0131 ya\u015famaq&#187;<\/p>\n\n\n\n<p>2014-c\u00fc ilin son g\u00fcnl\u0259rind\u0259, Kosta-Rikan\u0131n mavi b\u00f6lg\u0259sinin, Nikoya yar\u0131madas\u0131nda 100 ya\u015fdan yuxar\u0131 25 n\u0259f\u0259rin i\u015ftirak\u0131yla bir ziyaf\u0259t olaca\u011f\u0131n\u0131 x\u0259b\u0259r alan Milli Geriatriya M\u0259rk\u0259zinin direktoru Fernando Martinez, paytaxtdan avtomobil il\u0259 d\u00f6rd saatl\u0131q yol g\u0259l\u0259r\u0259k ziyaf\u0259t\u0259 qat\u0131lmal\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u00c7\u00fcnki ya\u015fl\u0131 bir tibb i\u015f\u00e7isi olaraq, bu insanlarla s\u00f6hb\u0259tl\u0259rd\u0259n \u00f6yr\u0259n\u0259c\u0259k yeni \u015feyl\u0259rin olaca\u011f\u0131na inan\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Maraql\u0131 \u015feyl\u0259ri e\u015fitm\u0259y\u0259 haz\u0131r g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, ziyaf\u0259td\u0259 tan\u0131\u015f oldu\u011fu 108 ya\u015fl\u0131 Maria Francisca Castillonun &#171;G\u0259lin r\u0259qs ed\u0259k?&#187; t\u0259klifin\u0259 bel\u0259 haz\u0131r deyildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Dostlar\u0131 Panxita adland\u0131ran 1906-c\u0131 il t\u0259v\u0259ll\u00fcdl\u00fc qad\u0131n yax\u0131nl\u0131qda t\u0259vaz\u00f6kar bir evd\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. D\u00f6rd u\u015fa\u011f\u0131n ham\u0131s\u0131 onunla qon\u015fu idi. \u018fn ya\u015fl\u0131 u\u015fa\u011f\u0131 onun 92 ya\u015fl\u0131 o\u011flu Pablo idi. &#187;Biz\u0259 he\u00e7 bir d\u0259rman vurulmayan qidalar verildi. \u0130ndi bel\u0259 yem\u0259k yoxdur. Buna g\u00f6r\u0259 h\u0259r k\u0259s bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u00e7ox t\u0259nb\u0259ldir&#187;-dey\u0259 doktor Panxita s\u00f6z at\u0131b sonra \u00fcr\u0259kd\u0259n g\u00fcl\u0259c\u0259kdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin bu, Kosta Rikal\u0131lar\u0131n indi d\u0259 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 &#171;pura vida (saf h\u0259yat)&#187; m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259n vacib elementl\u0259rind\u0259n biridir. Kosta Rikal\u0131lar\u0131n, h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259si bu ifad\u0259ni o q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fik hala g\u0259tirdi ki, &#171;nec\u0259s\u0259n?&#187; sual\u0131na cavab olaraq &#171;\u0259lvida&#187; v\u0259 ya &#171;pura vida&#187; \u0259v\u0259zin\u0259 &#171;salam&#187; deyirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Pura vida&#187;, \u00f6lk\u0259nin qeyri-r\u0259smi \u015f\u00fcar\u0131, sabahla ba\u011fl\u0131 pessimizmi olmayan, q\u0259na\u0259tb\u0259x\u015f v\u0259 ehtiyac olmayan \u015feyl\u0259r\u0259 ehtiyac\u0131 olmayan, qay\u011f\u0131s\u0131z bir h\u0259yat\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Bu, bir \u00e7ox \u0259\u015fyaya sahib olmaq xo\u015fb\u0259xtliyi deyil, t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 \u0259saslanan xo\u015fb\u0259xtlikdir.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcxt\u0259lif n\u0259sill\u0259rd\u0259n olan b\u00fct\u00fcn ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri bir-birl\u0259rin\u0259 \u00e7ox yax\u0131n ya\u015fay\u0131r v\u0259 tez-tez g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. Qad\u0131n h\u0259yatda v\u0259 evl\u0259n\u0259nd\u0259 qad\u0131n soyadlar\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdirm\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 deyil. &#171;Q\u0131zl\u0131q soyad\u0131&#187; deyil\u0259n bir \u015fey yoxdur. Qon\u015fuluq \u00e7ox g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. Ki\u00e7ikd\u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259r k\u0259sin birlikd\u0259 olduqlar\u0131 v\u0259 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 \u0259yl\u0259ndikl\u0259ri bir ictimai dair\u0259 var. G\u00fccl\u00fc ictimai m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin depressiv g\u00fcc\u00fc elmi ara\u015fd\u0131rmalarla da n\u00fcmayi\u015f etdirilib.<\/p>\n\n\n\n<p>&#171;Pura vida&#187;n\u0131n ba\u015fqa bir \u0259lam\u0259ti aktiv g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatd\u0131r. G\u00fcn \u0259rzind\u0259 \u00e7ox g\u0259zirl\u0259r. Onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u00f6z i\u015fl\u0259rini g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. \u00c7oxlar\u0131 \u0259kin\u00e7ilik v\u0259 torpaqla saatlar ke\u00e7irirl\u0259r. Etdikl\u0259ri i\u015fd\u0259n z\u00f6vq al\u0131rlar. Bazarda satmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ks\u0259riyy\u0259ti v\u0259 ya ki\u00e7ik h\u0259cmli k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 sahibdirl\u0259r. \u0130\u015fl\u0259nmi\u015f qidalar\u0131n qidalanmada az yeri var. X\u00fcsusil\u0259, Nikoyal\u0131lar, \u0259sas\u0259n t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 meyv\u0259 m\u0259tb\u0259xin\u0259 sahibdir. \u018ft istehlak\u0131 m\u0259hduddur. Paxlal\u0131 bitkil\u0259r v\u0259 qar\u011f\u0131dal\u0131 \u0259n vacib qidalard\u0131r. \u015e\u0259k\u0259r istehlak\u0131 azd\u0131r. \u0130\u00e7m\u0259li su minerallarla z\u0259ngindir v\u0259 t\u0259mizdir. Nikoyadak\u0131 \u0259h\u0259ng da\u015flar\u0131ndan g\u0259l\u0259n i\u00e7m\u0259li su maqnezium v\u0259 kalsiumla z\u0259ngindir. Bu, yerli insanlar\u0131n s\u00fcm\u00fckl\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirir v\u0259 h\u0259tta 90 ya\u015fdan yuxar\u0131 \u0259halid\u0259 s\u00fcm\u00fck q\u0131r\u0131qlar\u0131 \u00e7ox a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259bi\u0259tin c\u0259nn\u0259ti, eko turizmin favoriti<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyan\u0131n quru s\u0259thinin yaln\u0131z 0,03 faizini t\u0259\u015fkil ed\u0259n Kosta Rika, d\u00fcnyada b\u00fct\u00fcn heyvan n\u00f6vl\u0259rinin 5 faizin\u0259 sahibdir.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00fcnyadak\u0131 k\u0259p\u0259n\u0259kl\u0259rin 10 faizi Kosta Rikaya u\u00e7ur. Yar\u0131m milyondan \u00e7ox heyvan n\u00f6v\u00fc olan d\u00fcnyan\u0131n \u0259n bioloji pl\u00fcral \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Yaguarlar, pumalar v\u0259 d\u0259niz t\u0131sba\u011falar\u0131 \u00f6lk\u0259nin \u0259n qiym\u0259tli n\u00f6vl\u0259rind\u0259n biridir. H\u0259tta \u00f6lk\u0259nin ka\u011f\u0131z pullar\u0131nda \u00f6lk\u0259nin b\u0259zi qiym\u0259tli heyvan n\u00f6vl\u0259rinin \u015f\u0259kill\u0259ri var.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu bioloji m\u00fcxt\u0259lifliy\u0259 g\u00f6r\u0259, \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi Amerikan\u0131n ortas\u0131ndak\u0131 co\u011frafi m\u00f6vqeyin\u0259, f\u0259rqli iqlimi v\u0259 t\u0259bii m\u00fchit\u0259, \u00e7im\u0259rlikl\u0259rd\u0259n \u015fehli me\u015f\u0259l\u0259rin\u0259, dumanl\u0131 me\u015f\u0259l\u0259rind\u0259n tutmu\u015f bataql\u0131q \u0259razil\u0259r\u0259 borcludur. \u00d6lk\u0259d\u0259 10 min n\u00f6v a\u011fac v\u0259 bitki b\u00f6y\u00fcy\u00fcr. Bu, Kosta Rikan\u0131 x\u00fcsusil\u0259 son zamanlarda ekoturizmin \u0259n sevimli \u00f6lk\u0259sin\u0259 \u00e7evirdi. T\u0259biidir ki, t\u0259bi\u0259ti iqtisadiyyata qurban verm\u0259m\u0259k, \u00f6lk\u0259 iqtisadiyyat\u0131na \u0259n \u00e7ox k\u00f6m\u0259k ed\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri olmu\u015fdur. \u00d6lk\u0259nin turizm g\u0259lirl\u0259ri \u0259n vacib iki ixrac madd\u0259si olan banan v\u0259 q\u0259hv\u0259 ixrac\u0131n\u0131n \u00fcmumi g\u0259lirini \u00fcst\u0259l\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu, b\u00fct\u00fcn siyasi liderl\u0259rin v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259traf m\u00fchitd\u0259 n\u00fcmun\u0259vi bir m\u0259nz\u0259r\u0259y\u0259 sahibdir, habel\u0259 1948-ci ild\u0259 h\u0259rbi x\u0259rcl\u0259rd\u0259n azad edildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259bi\u0259t v\u0259 v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259tin qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir b\u00fcdc\u0259 ay\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Bu yana\u015fma il\u0259 Kosta Rika d\u00fcnyada davaml\u0131 turizmin \u0259n parlaq n\u00fcmun\u0259sin\u0259 \u00e7evrildi. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, turistl\u0259rin say\u0131n\u0131 v\u0259 turizm g\u0259lirl\u0259rini m\u00fct\u0259madi art\u0131rmaqla yana\u015f\u0131, turizmin t\u0259bii m\u00fchit\u0259 v\u0259 yerli m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rini minimuma endirm\u0259yi d\u0259 bacar\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6lk\u0259nin s\u0259th \u0259razisinin 25% -i ya milli park, ya da v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259ti m\u00fchafiz\u0259 \u0259razisidir. \u0130nki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bel\u0259 bu nisb\u0259t 13 faizdir. Bundan \u0259lav\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, 2012-ci ild\u0259 ov qada\u011fan edildi. Zooparklar v\u0259h\u015fi heyvanlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 v\u0259 ya ev \u015f\u0259raitind\u0259 saxlan\u0131lmas\u0131 qada\u011fas\u0131 il\u0259 d\u0259 ba\u011fland\u0131. Me\u015f\u0259l\u0259rin n\u0259sli k\u0259silm\u0259 s\u00fcr\u0259ti h\u0259tta 1970-ci ill\u0259rd\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 reytinqli \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n biri olsa da, 2000-ci ill\u0259rd\u0259 bu nisb\u0259t s\u0131f\u0131ra enmi\u015fdir.\n\n<\/p>\n\n\n\n<p><strong> Cemal Tun\u00e7demir &#8212; Tempo Travel 2018<br><\/strong> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#171;5 may 2018-ci il tarixind\u0259 v\u0259zif\u0259y\u0259 ba\u015flayan 5 milyon \u0259halisi olan Kosta Rikan\u0131n yeni prezidenti Carlos Alvarado, se\u00e7kid\u0259n iki g\u00fcn sonra d\u00fcnyan\u0131n \u0259n yeni<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":97426,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[],"class_list":["post-598","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xarici"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/598","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=598"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/598\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":97375,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/598\/revisions\/97375"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/97426"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}