{"id":59812,"date":"2022-01-17T02:33:37","date_gmt":"2022-01-16T22:33:37","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=59812"},"modified":"2022-01-17T21:47:22","modified_gmt":"2022-01-17T17:47:22","slug":"qafqaz-albanlarinin-varisl%c9%99ri-bakililar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=59812","title":{"rendered":"QAFQAZ ALBANLARININ VAR\u0130SL\u018fR\u0130: BAKILILAR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">II hiss\u0259 \u2013 \u00fc\u00e7 \u0259fsan\u0259nin izi il\u0259<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Albanlarla alanlar\u0131n m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 yax\u0131n olduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n iki \u0259fsan\u0259y\u0259 n\u0259z\u0259r salaq&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNar q\u0131z\u0131\u201d adl\u0131 Az\u0259rbaycan xalq na\u011f\u0131l\u0131nda deyilir: \u201cPadi\u015fah\u0131n o\u011flu bir gec\u0259 yuxuda Nar q\u0131z\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb ona a\u015fiq oldu. S\u00fcbh a\u00e7\u0131landa v\u0259ziri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b ona dedi ki, g\u0259r\u0259k gedib Nar q\u0131z\u0131n\u0131 m\u0259n\u0259 alasan. V\u0259zir yola d\u00fcz\u0259ldi, g\u0259lib bir ev\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. \u0130\u00e7\u0259rid\u0259 alt doda\u011f\u0131 yer, \u00fcst doda\u011f\u0131 g\u00f6y s\u00fcp\u00fcr\u0259n bir qar\u0131 oturmu\u015fdu. Qar\u0131n\u0131n adamyey\u0259n o\u011flanlar\u0131 ev\u0259 yax\u0131nla\u015fanda v\u0259zir \u00e7uvalduz iyn\u0259sin\u0259 \u00e7evrilib bir de\u015fiy\u0259 girdi. O\u011flanlar ev\u0259 girib analar\u0131na: \u2013 Ana! <strong>Adam-badam iyisi g\u0259lir<\/strong>, ya\u011fl\u0131 badam iyisi g\u0259lir, de g\u00f6r\u0259k buraya kim g\u0259lmi\u015f? \u2013 deyib ba\u011f\u0131rd\u0131lar. V\u0259zir\u0259 yaz\u0131\u011f\u0131 g\u0259l\u0259n qar\u0131 cavab verdi: \u2013 Buraya kims\u0259 g\u0259lm\u0259yib, y\u0259qin, \u00f6z\u00fcn\u00fcz ba\u011fda, da\u011fda adam tap\u0131b yemisiniz, iyi d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fczd\u0259n g\u0259lir\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-5-4.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-59813\" width=\"917\" height=\"913\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ox\u015far epizod qara\u00e7ayl\u0131lar\u0131n, balkarlar\u0131n v\u0259 osetinl\u0259rin m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k xalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 n\u00fcmun\u0259si olan \u201cNartlar haqq\u0131nda dastan\u201dda da vard\u0131r: \u201cUaiqin (adamyey\u0259n t\u0259p\u0259g\u00f6z\u00fcn) arvad\u0131 g\u0259nc nartlar\u0131 arxa otaqda gizl\u0259tdi. El\u0259 bu zaman uaiq evin\u0259 g\u0259l\u0259r\u0259k havan\u0131 qoxulad\u0131 v\u0259 dedi: \u2013 Alan-billon iyisi g\u0259lir. Qad\u0131n cavab verdi: \u2013 Ay ki\u015fi, k\u0259ndimiz\u0259 iki cavan o\u011flan g\u0259lmi\u015fdi, biri t\u00fct\u0259k \u00e7al\u0131rd\u0131, dig\u0259ri barmaqlar\u0131n\u0131n ucunda oynay\u0131rd\u0131. Camaat\u0131n da heyr\u0259td\u0259n mat\u0131-qutu qurumu\u015fdu, h\u0259l\u0259 bel\u0259 q\u0259rib\u0259 oyun g\u00f6rm\u0259mi\u015fdik. Y\u0259qin onlar\u0131n qoxusu qal\u0131b\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz kimi, \u201cNartlar haqq\u0131nda dastan\u201ddak\u0131 <strong>\u201calan-billon iyisi g\u0259lir\u201d <\/strong>ifad\u0259si \u201cNar q\u0131z\u0131\u201d na\u011f\u0131l\u0131ndak\u0131 <strong>\u201cadam-badam iyisi g\u0259lir\u201d<\/strong> ifad\u0259sin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. Bu folklor n\u00fcmun\u0259l\u0259ri aras\u0131nda bir ox\u015farl\u0131q da vard\u0131r \u2013 onlar\u0131n h\u0259r ikisinin ad\u0131 \u201c<strong>nar<\/strong>\u201dla ba\u015flay\u0131r: \u201cNar q\u0131z\u0131n\u0131n na\u011f\u0131l\u0131\u201d v\u0259 \u201cNartlar haqq\u0131nda dastan\u201d. \u015eimali Qafqaz alanlar\u0131n\u0131n \u0259fsan\u0259vi ad\u0131 <strong>nart<\/strong> olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, q\u0259dim Roman\u0131n qurucusu Romulun m\u0259nsub oldu\u011fu etnik qrupun da ad\u0131 alban idi. Q\u0259dim romal\u0131lar\u0131n inanc sistemind\u0259 \u0259sas yerl\u0259rd\u0259n birini m\u00fcharib\u0259 tanr\u0131s\u0131 Mars (ismin yiy\u0259lik hal\u0131nda Martis) tuturdu. Onun \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 ilin birinci ay\u0131n\u0131 <strong>mart<\/strong> adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycan xalq na\u011f\u0131l\u0131nda padi\u015fah\u0131n o\u011flu Nar q\u0131z\u0131na vuruldu\u011fu kimi, q\u0259dim romal\u0131lar\u0131n m\u00fcharib\u0259 tanr\u0131s\u0131 Mars da Nerio adl\u0131 tanr\u0131\u00e7aya a\u015fiq olur. \u015eahzad\u0259 vasit\u0259\u00e7ilik \u00fc\u00e7\u00fcn atas\u0131n\u0131n v\u0259zirin\u0259, Mars is\u0259 qoca tanr\u0131\u00e7a Anna Perennaya m\u00fcraci\u0259t edir. V\u0259zir padi\u015fah o\u011flunun tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131n\u0131 yerin\u0259 yetirs\u0259 d\u0259, Anna Perenna Mars\u0131 aldatma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Amma sonda padi\u015fah\u0131n o\u011flu Nar q\u0131z\u0131 il\u0259, Mars is\u0259 tanr\u0131\u00e7a Nerio il\u0259 evl\u0259nir. Onu da qeyd ed\u0259k ki, q\u0259dim Roma mifologiyas\u0131na g\u00f6r\u0259, Mars\u0131n atas\u0131 ba\u015f tanr\u0131 Yupiterdir. Bel\u0259likl\u0259, h\u0259r iki r\u0259vay\u0259tin \u0259sas q\u0259hr\u0259manlar\u0131 \u2013 \u201cNar q\u0131z\u0131\u201d na\u011f\u0131l\u0131ndak\u0131 \u015fahzad\u0259 il\u0259 q\u0259dim romal\u0131lar\u0131n m\u00fcharib\u0259 tanr\u0131s\u0131 Mars padi\u015fah o\u011flanlar\u0131d\u0131r. Maraql\u0131d\u0131r ki, onlar\u0131n sevdikl\u0259ri qad\u0131nlar\u0131n \u2013 Nar q\u0131z\u0131 il\u0259 tanr\u0131\u00e7a Nerionun da adlar\u0131 bir-birin\u0259 b\u0259nz\u0259yir. Bu paralell\u0259rin ham\u0131s\u0131 t\u0259sad\u00fcfd\u00fcrm\u00fc?<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-3-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-59814\" width=\"911\" height=\"475\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Ha\u015fiy\u0259. <\/strong>B\u0259zi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar g\u00fcman edirl\u0259r ki, Ab\u015feronun \u0259n q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n biri olan Nardaran\u0131n ad\u0131 fars dilind\u0259ki \u201cn\u0259r\u201d (ikih\u00fcrg\u00fccl\u00fc erk\u0259k d\u0259v\u0259) v\u0259 \u201cdaran\u201d (yer, m\u0259kan) s\u00f6zl\u0259rind\u0259n d\u00fcz\u0259lmi\u015fdir. Dig\u0259r ehtimala \u0259sas\u0259n, bu k\u0259ndin ad\u0131 \u201cnur olan yer\u201d m\u0259nas\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir. Ba\u015fqa bir fikr\u0259 g\u00f6r\u0259, Nardaran\u0131n \u0259ski ad\u0131 Nurdelan (nur\u2013del\u2013an: q\u0259lbl\u0259r nuru) olmu\u015fdur. Son iki m\u00fclahiz\u0259 onunla izah edilir ki, IX \u0259srd\u0259 Az\u0259rbaycana p\u0259nah g\u0259tirmi\u015f Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u00f6vlad\u0131 R\u0259him\u0259 xan\u0131m\u0131n m\u0259zar\u0131 (Nardaran piri) Nardaran k\u0259ndind\u0259 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn sakinl\u0259r buran\u0131 \u201cnurlu yer\u201d v\u0259 ya \u201cq\u0259lbl\u0259r nuru\u201d adland\u0131rm\u0131\u015flar. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Siy\u0259z\u0259n v\u0259 Qobustan\u00a0 rayonlar\u0131nda da Nardaran adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r vard\u0131r. Lakin onlar\u0131n da ad\u0131n\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s ziyar\u0259tgahlardan biri il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259lumat\u0131m\u0131z yoxdur. Qeyd olunanlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, bel\u0259 bir f\u0259rziyy\u0259 d\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u0259 bil\u0259rik: Nardaran toponimi q\u0259dim alan\u2013aluan\u2013alban\u2013t\u00fcrk dilind\u0259ki \u201cnard\u201d (alanlar\u0131n \u0259fsan\u0259vi ad\u0131 olan nart) v\u0259 \u201caran\u201d (d\u00fcz, hamar \u00e7\u00f6l) s\u00f6zl\u0259rind\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Nardaran ziyal\u0131s\u0131, filoloq K\u0259mal\u0259 C\u0259f\u0259rova yaz\u0131r: \u201cBak\u0131n\u0131n X\u0131rdalan k\u0259ndini nardaranl\u0131lar salm\u0131\u015flar. Nardaran k\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan tayfalardan biri polek (polak v\u0259 ya polyak?) adlan\u0131r. Nardaran\u0131n ba\u015fqa sakinl\u0259ri kimi polekl\u0259r d\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ridir. Pol\u015fan\u0131n Gmina Jezove v\u0259 Gmina Vizna dair\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 Nov\u0131y Nart, Star\u0131y Nart v\u0259 Nart adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r vard\u0131r. Xorvatiya v\u0259 Macar\u0131standa da Nard v\u0259 Narda adl\u0131 k\u0259ndl\u0259r m\u00f6vcuddur. Da\u011f\u0131standa is\u0259 Nard yer ad\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Alban v\u0259 alan r\u0259vay\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda yax\u0131nl\u0131q yaln\u0131z bir epizodla bitmir. Az\u0259rbaycan folklorunda C\u0131rtdan\u0131n i\u015f\u0131q g\u0259l\u0259n t\u0259r\u0259f\u0259 getm\u0259si, \u201cKitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud\u201dda Basat\u0131n T\u0259p\u0259g\u00f6z\u00fc \u00f6ld\u00fcrm\u0259si v\u0259 s. \u0259hvalatlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tin\u0259 \u201cNartlar haqq\u0131nda dastan\u201d\u0131n s\u00fcjet x\u0259ttind\u0259 d\u0259 rast g\u0259lirik. Adlar f\u0259rqli, obrazlar v\u0259 m\u0259zmun is\u0259, dem\u0259k olar ki, eynidir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S. Qara\u00e7ay\u2013balkar t\u00fcrkl\u0259ri bu g\u00fcn d\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 alan deyirl\u0259r. Xar\u0259zm alimi \u018fbu Reyhan Muh\u0259mm\u0259d ibn \u018fhm\u0259d \u0259l-Biruni (973\u20131048) yaz\u0131r: \u201cAlanlar\u0131n v\u0259 aslar\u0131n dili xar\u0259zmlil\u0259rin v\u0259 pe\u00e7eneql\u0259rin (o\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rinin \u0259sas tayfalar\u0131ndan birinin) dilin\u0259 b\u0259nz\u0259yir\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc <span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Araz \u015e\u0259hrili<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>II hiss\u0259 \u2013 \u00fc\u00e7 \u0259fsan\u0259nin izi il\u0259 \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n Albanlarla alanlar\u0131n m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 yax\u0131n olduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n iki \u0259fsan\u0259y\u0259 n\u0259z\u0259r salaq&#8230; \u201cNar q\u0131z\u0131\u201d<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-59812","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59812","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59812"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59812\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":59873,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59812\/revisions\/59873"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59812"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59812"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59812"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}