{"id":60074,"date":"2022-01-20T03:34:29","date_gmt":"2022-01-19T23:34:29","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=60074"},"modified":"2022-01-20T11:10:21","modified_gmt":"2022-01-20T07:10:21","slug":"avrosentrizm-n%c9%99dir-avrosentristl%c9%99rin-ilk-h%c9%99d%c9%99fl%c9%99ri-turk-tarixini-yox-etm%c9%99kdir-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=60074","title":{"rendered":"Avrosentrizm n\u0259dir: Avrosentristl\u0259rin ilk h\u0259d\u0259fl\u0259ri T\u00fcrk tarixini yox etm\u0259kdir"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>XAQAN\u0130 \u018fD\u018fBO\u011eLU<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>AVMV\u0130B M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">T\u00fcrkl\u0259r \u00f6z tarixl\u0259rin\u0259 sahib dura bils\u0259l\u0259r d\u00fcnya xalqlar\u0131 tarixsiz qalarlar\u2026<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259l: <a href=\"https:\/\/fedai.az\/?p=59993\">https:\/\/fedai.az\/?p=59993<\/a>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Avrosentrik ksenofobiya<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Bu fikir ondan ibar\u0259tdir ki, \u0259n m\u00fch\u00fcm prosesl\u0259r m\u0259hz Q\u0259rb sivilizasiyas\u0131n\u0131n paylanmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 ba\u015f verir. Dig\u0259r qit\u0259l\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r tarixi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirmir v\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etmir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Elmd\u0259 d\u00fcnyaya bu yana\u015fma t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 u\u011frayaraq \u201ct\u0259r\u0259qqi\u00e7iliy\u0259\u201d \u2013 f\u0259nl\u0259raras\u0131 inam\u0131n rasional inki\u015faf yolunun, biliyin yegan\u0259 qanuni formas\u0131 kimi elmin v\u0259 ictimai m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin m\u0259rk\u0259zind\u0259 kapitalizmin yegan\u0259 d\u00fczg\u00fcn yol oldu\u011funa inand\u0131r\u0131r. Nits\u015fe say\u0259sind\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259d\u0259 bel\u0259 b\u00f6lg\u00fc \u00e7ox vaxt \u0259sas m\u0259qamlarla m\u00fcqayis\u0259 edil\u0259n rasional prinsipl\u0259r, \u201cdionis\u00e7il\u0259rin\u201d heysiyyatlar\u0131 v\u0259 \u201capollon\u00e7ular\u0131n\u201d a\u011f\u0131l\u0131 ba\u015flan\u011f\u0131c saymalar\u0131n\u0131 ziddiyy\u0259tli olmas\u0131n\u0131 ortaya qoyur. Bu, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin inki\u015faf\u0131nda yegan\u0259 m\u00fcmk\u00fcn yoldur, yaln\u0131z Q\u0259rb sivilizasiyas\u0131 bu yolu ke\u00e7mi\u015fdir v\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 o, \u0259n yax\u015f\u0131s\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn dig\u0259rl\u0259ri, a\u015fa\u011f\u0131 olanlar, ona b\u0259rab\u0259r olma\u011fa can atmal\u0131d\u0131r. Bu, Veberin rasionall\u0131q n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin n\u00fcmun\u0259sind\u0259 ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Veber hesab edirdi ki, Avropa sivilizasiyas\u0131 s\u0259naye inqilab\u0131 vasit\u0259sil\u0259 inki\u015faf\u0131n prinsipc\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259, formal olaraq rasional c\u0259miyy\u0259t\u0259 ke\u00e7id etdi. Veberi irq\u00e7ilikd\u0259 v\u0259 ya ksenofobiyada ittiham etm\u0259k \u00e7\u0259tindir, o, sosial elml\u0259r\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u00f6hf\u0259 vermi\u015f b\u00f6y\u00fck alimdir, lakin onun bu m\u00fclahiz\u0259si avtomatik olaraq Q\u0259rbi planetin ba\u015f\u0131na qoyur.<\/p>\n\n\n\n<p>Avropan\u0131n ke\u00e7diyi yol yegan\u0259 d\u00fczg\u00fcn yoldur v\u0259 onun alternativi yoxdur. Odur ki, dig\u0259r sivilizasiyalar\u0131n v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin \u00f6z inki\u015faf\u0131nda Q\u0259rbd\u0259n n\u00fcmun\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u0259kd\u0259n ba\u015fqa yolu yoxdur. \u018fg\u0259r Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin m\u0259rk\u0259zi olubsa, onda humanitar v\u0259 sosial elml\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259k, Avropan\u0131 m\u0259rk\u0259z\u0259 qoymaq m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259na k\u0259sb ed\u0259 bil\u0259rdi. Lakin Q\u0259rb sivilizasiyas\u0131 c\u0259mi 200 ildir ki, planetd\u0259 h\u00f6kmranl\u0131q edir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Turk-Tarihi-uzerine-Arastirmalar-770x404-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"60075\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=60075\" class=\"wp-image-60075\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Akozan-768x375-1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"60091\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/Akozan-768x375-1.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=60091\" class=\"wp-image-60091\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>F\u0259rz ed\u0259k ki, svilizasiya 19-20-ci \u0259srl\u0259rd\u0259 Q\u0259rbin qeyd-\u015f\u0259rtsiz liderliyi il\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 inki\u015faf edib. Buna, a\u011fd\u0259rilil\u0259rin irqi \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc deyil, bir s\u0131ra ba\u015fqa amill\u0259r s\u0259b\u0259b olub. \u018fslind\u0259, avropal\u0131lar\u0131n uzaq \u0259cdadlar\u0131 bu qit\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 Avropan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259k u\u011furlar\u0131 d\u00f6nm\u0259z xarakter al\u0131b.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Jared Diamondun Avropa sivilizasiyas\u0131n\u0131n inki\u015fafda niy\u0259 dig\u0259rl\u0259rind\u0259n bu q\u0259d\u0259r ir\u0259lid\u0259 olmas\u0131 haqq\u0131nda &#171;Mikroblar, Silahlar v\u0259 Polad&#187; adl\u0131 m\u00fck\u0259mm\u0259l kitab\u0131n\u0131 oxuyun.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Q\u0259dim d\u00fcnyada v\u0259 antik d\u00f6vrd\u0259 t\u0259xmin\u0259n eyni inki\u015faf s\u0259viyy\u0259sind\u0259 olan bir ne\u00e7\u0259 sivilizasiya var idi: Yunan-Roma m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u0259razisi, Fars, \u00c7in, Hindistan. B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n vacib prosesl\u0259r bir ne\u00e7\u0259 n\u00f6qt\u0259d\u0259 ba\u015f vermi\u015fdi. Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Avropa yoxsul periferiyaya \u00e7evrilmi\u015fdi. M\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zi is\u0259 m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131 v\u0259 \u00c7in idi. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131 is\u0259 tam T\u00fcrkl\u0259r\u0259 m\u0259xsus idi &#8212; Misir M\u0259ml\u00fckl\u0259rind\u0259n tutmu\u015f \u00c7in d\u0259 daxil h\u00f6kmdar taxtlar\u0131nda t\u00fcrk Xaqanlar oturmu\u015fdular. \u0130randa S\u0259f\u0259vil\u0259r, Anadoluda Osmanl\u0131lar, Misird\u0259 M\u0259ml\u00fckl\u0259r, Orta Asiyada Teymuril\u0259r, Hindistanda Babur \u015fah, \u00c7ind\u0259 Ugedey v\u0259 s.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Bunu a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n s\u00fcbut ed\u0259n b\u0259zi faktlar\u0131 t\u0259qdim edirik.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar deyirl\u0259r ki, tarixin \u0259n z\u0259ngin adam\u0131 XIII-XIV \u0259srl\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Mansa Musa adl\u0131 Mali sultan\u0131 olub. Onun s\u0259rv\u0259ti bug\u00fcnk\u00fc m\u0259z\u0259nn\u0259 il\u0259 t\u0259xmin\u0259n 400 milyard dollar qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Bir g\u00fcn o, \u018fr\u0259bistandak\u0131 m\u00fcs\u0259lman ziyar\u0259tgahlar\u0131n\u0131 ziyar\u0259t etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldi. Sultan \u00f6z\u00fc il\u0259 minl\u0259rl\u0259 v\u0259 tonlarla q\u0131z\u0131ldan ibar\u0259t bir yol pulu g\u00f6t\u00fcrd\u00fc v\u0259 s\u0259xav\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 h\u0259r k\u0259s\u0259 h\u0259diyy\u0259 etdi. Bu c\u00fcr s\u0259xav\u0259t \u015e\u0259rqd\u0259 q\u0131z\u0131l bazar\u0131n\u0131n ciddi \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7\u00f6km\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Avropan\u0131n Asiyadan geri qalmas\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n ba\u015fqa bir misal: 13-14-c\u00fc \u0259srl\u0259rd\u0259 \u0130ngilt\u0259r\u0259 kral\u0131n\u0131n ordusunun say\u0131 10 min n\u0259f\u0259ri a\u015fa bilm\u0259zdi. Eyni zamanda, XIII \u0259srd\u0259 Rusiyaya h\u00fccum ed\u0259n \u00c7ingiz xan\u0131n ordusunun ki\u00e7ik bir hiss\u0259sinin say\u0131, m\u00fcxt\u0259lif hesablamalara g\u00f6r\u0259, 20-150 min aras\u0131nda d\u0259yi\u015firdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>H\u0259tta Yeni \u018fsrd\u0259 d\u0259 Avropa h\u0259mi\u015f\u0259 m\u00fctl\u0259q lider olmay\u0131b. 1683-c\u00fc ild\u0259 Asiyan\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sini f\u0259th ed\u0259n t\u00fcrk ordusu xristian d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259ki \u0259sas g\u00fccl\u0259rd\u0259n birinin paytaxt\u0131 Vyanan\u0131 az qala \u0259l\u0259 ke\u00e7irmi\u015fdi. Avropal\u0131lar birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k hans\u0131sa m\u00f6c\u00fcz\u0259 il\u0259 qalib g\u0259ldil\u0259r v\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin Q\u0259rb\u0259 geni\u015fl\u0259nm\u0259si dayand\u0131r\u0131ld\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Amma b\u00fct\u00fcn bu tarixi ger\u00e7\u0259klikl\u0259r tarixd\u0259n silindi. T\u00fcrk\u00fcn tarixd\u0259ki rolunu ki\u00e7iltm\u0259kl\u0259 \u00f6z rollar\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fctm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. S\u0259lib y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rin\u0259 diqq\u0259t edin. H\u0259r k\u0259si &#8212; h\u0259tta quldurlar\u0131, adam \u0259ti yey\u0259n yamyamlar\u0131 y\u0131\u011f\u0131b y\u00fcr\u00fc\u015f ed\u0259n Avropa, eyni \u00fcslubla Amerikan\u0131n\u0131n yerli \u0259halisini m\u0259hv etdi. Tam bir barbarl\u0131q v\u0259 vandall\u0131q avropal\u0131lar\u0131n xisl\u0259tidir. B\u00fct\u00fcn bu yaramazl\u0131qlar\u0131n\u0131 t\u00fcrkl\u0259rin ad\u0131na yazmaqla \u00f6z iyr\u0259nclikl\u0259rini p\u0259rd\u0259l\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 Avrosentrizm ad\u0131yla davam etdirilir. Bax\u0131n Anadoluda t\u00fcrk \u015f\u0259hidl\u0259rinin \u0259tini yey\u0259n s\u0259lib\u00e7il\u0259rin varisl\u0259ri, Avropadan olan i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar\u0131 &#171;humanist&#187;, amma T\u00fcrk Fatehl\u0259rini qan i\u00e7\u0259n, \u0259zazil, q\u0259tliam t\u00f6r\u0259d\u0259n v\u0259 s. kimi t\u0259qdim edirl\u0259r. \u00c7ingiz Xan, Sultan Mehmet, \u018fmir Teymur bar\u0259d\u0259 uydurduqlar\u0131 q\u0259tliamlar bu g\u00fcn\u0259d\u0259k he\u00e7 biri t\u0259sdiq olunmay\u0131b. Qum \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 k\u0259ll\u0259d\u0259n q\u00fcll\u0259 yaratmaq yalan\u0131n\u0131 uyduranlar, arxeoloji axtar\u0131\u015flara h\u0259v\u0259sl\u0259 giri\u015fs\u0259l\u0259r d\u0259 bir d\u0259n\u0259 d\u0259 olsun insan k\u0259ll\u0259si tapa bilm\u0259yibl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>H\u0259qiq\u0259ti yazm\u0131\u015f \u015earl Lui Montesky\u00f6&#8217;n\u00fcn T\u00fcrkl\u0259r haqda yazd\u0131qlar\u0131n\u0131 xat\u0131rlay\u0131n: <strong>&#171;&#8230;d\u00fcnyan\u0131n he\u00e7 bir ulusu fatehlik \u015f\u00f6hr\u0259ti v\u0259 \u0259z\u0259m\u0259ti il\u0259 tatarlarla (t\u00fcrkl\u0259rl\u0259,turkmanlarla) yar\u0131\u015fa bilm\u0259z. \u0130ran\u0131n h\u00f6kmdarlar\u0131 onlard\u0131r. Kirin v\u0259 Kistaps\u0131n taxt\u0131nda t\u0259nt\u0259n\u0259 il\u0259 oturan onlard\u0131r. Onlar Moskovani diz \u00e7\u00f6kd\u00fcr\u00fcbl\u0259r. Onlar T\u00fcrk adlan\u0131b Avropada, Asiyada v\u0259 Afrikada n\u0259h\u0259ng fatehlikl\u0259r edib d\u00fcnyan\u0131n \u00fc\u00e7 qit\u0259sind\u0259 a\u011fal\u0131q edibl\u0259r. H\u0259l\u0259 q\u0259dim zamanlara n\u0259z\u0259r salsaq, g\u00f6r\u0259rik ki, Roma imperiyas\u0131n\u0131 darmada\u011f\u0131n ed\u0259nl\u0259r d\u0259 onlar\u0131n n\u0259sill\u0259ridir. \u00c7ingiz xan\u0131n z\u0259f\u0259rl\u0259ri il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131randa \u0130sg\u0259nd\u0259rin q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri n\u0259dir ki? Bu m\u00fcz\u0259ff\u0259r ulusun yaln\u0131z tarix\u00e7il\u0259ri \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131b ki, onlar\u0131n a\u011flas\u0131\u011fmaz q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rinin \u015f\u00f6hr\u0259tini yays\u0131nlar. N\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6lm\u0259z \u0259m\u0259ll\u0259r sonsuzlu\u011fa g\u00f6m\u00fcl\u00fcb. Tatarlar tarixl\u0259rini bilm\u0259diyimiz n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259r qurublar. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fk\u0259n ulus \u00f6z g\u00fcnd\u0259lik \u015f\u00f6hr\u0259ti il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olub, \u0259b\u0259di yenilm\u0259zliyin\u0259 inan\u0131b ke\u00e7mi\u015f q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rinin \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirilm\u0259si qay\u011f\u0131s\u0131na qalmam\u0131\u015fd\u0131r&#187;. Qaynaq: \u015earl Lui Montesky\u00f6 (&#171;\u0130ran m\u0259ktublar\u0131&#187; 1721).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Tarixi hadis\u0259l\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259ti t\u0259hrif olunur v\u0259 biz b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259 m\u0259rk\u0259zi olan tarixi prosesl\u0259ri \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259, b\u00fct\u00fcn diqq\u0259ti tamamil\u0259 yerli m\u00f6vzulara y\u00f6n\u0259ldirik, qlobal prosesl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tin\u0259 m\u0259h\u0259l qoymuruq. Orta \u0259srl\u0259rin v\u0259 qism\u0259n d\u0259 Yeni D\u00f6vr\u00fcn tarixini \u00f6yr\u0259nm\u0259k v\u0259 Avropan\u0131 m\u0259rk\u0259z\u0259 qoymaq, a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n iki m\u0259l\u0259yi \u015f\u0259kild\u0259ki \u0259n m\u00fch\u00fcm element hesab ed\u0259r\u0259k, Sikstin Madonnas\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k kimi bir \u015feydir.<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>L\u0259yaq\u0259tsiz unutqanl\u0131q<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Se\u00e7kil\u0259r demokratiyan\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrm\u00fc?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Konkistadorlar\u0131n Amerika hindular\u0131n\u0131n orijinal m\u0259d\u0259niyy\u0259tini nec\u0259 kobud \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hv etm\u0259l\u0259ri, q\u0259ddar qul tacirl\u0259rinin v\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259\u00e7il\u0259rin qara Afrikan\u0131n yaranmaqda olan sivilizasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir \u015fans buraxmamas\u0131 bar\u0259d\u0259 art\u0131q \u00e7ox yaz\u0131l\u0131b. K\u00fctl\u0259vi t\u00f6vb\u0259 v\u0259 bu hadis\u0259l\u0259rin yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259rk etm\u0259k ola bil\u0259r, amma bu itirilmi\u015f m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015f olmaq ist\u0259yi n\u0259d\u0259ns\u0259 kifay\u0259t etmir. Q\u0259rb \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 diqq\u0259t yetirm\u0259kl\u0259 daima \u0259n d\u0259y\u0259rli t\u0259cr\u00fcb\u0259ni \u0259ld\u0259n verir. B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb ed\u0259n hadis\u0259l\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259tinin Q\u0259rb m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 t\u0259hsili t\u0259r\u0259find\u0259n nec\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair b\u0259zi n\u00fcmun\u0259l\u0259r var.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-2 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/\u0414\u043e\u0441\u043f\u0435\u0445\u0438-\u0442\u0443\u0440\u043a\u043c\u0435\u043d-\u0410\u043a\u0433\u043e\u044e\u043d\u043b\u044b.jpg\" alt=\"\" data-id=\"60077\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=60077\" class=\"wp-image-60077\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/movEXy.png\" alt=\"\" data-id=\"60078\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=60078\" class=\"wp-image-60078\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d3yf6d.jpg\" alt=\"\" data-id=\"60079\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/d3yf6d.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=60079\" class=\"wp-image-60079\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>\u018fla n\u00fcmun\u0259 Mezoamerika m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ridir. Mayya v\u0259 \u0130nkl\u0259r haqq\u0131nda n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259nas\u0131z mistifikasiya, n\u0259 q\u0259d\u0259r anti-elmi c\u0259f\u0259ngiyyatlar yaz\u0131l\u0131b, lent\u0259 al\u0131n\u0131b! Bu m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259diyini s\u00f6yl\u0259m\u0259k axmaql\u0131qd\u0131r &#8212; lakin onlar\u0131n \u0259sl tarixi, b\u0259z\u0259n Avropa m\u0259d\u0259niyy\u0259tini \u00fcst\u0259l\u0259y\u0259n nailiyy\u0259tl\u0259ri yaln\u0131z kifay\u0259t q\u0259d\u0259r dar bir tarix\u00e7i dair\u0259sin\u0259 m\u0259lumdur. Adi insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 Mayya v\u0259 \u0130nkl\u0259r qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n qurbanlar\u0131, Apokalipsis t\u0259qviml\u0259ri v\u0259 ola bilsin ki, yadplanetlil\u0259rdir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>T\u00fcrkl\u0259r\u0259 m\u0259xsus A\u011f Piramida 1000 metr diametrind\u0259 155 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fckd\u0259dir. O, Gizza piramidas\u0131ndan 10 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. \u018frazid\u0259 100 piramida var. Altay t\u00fcrkl\u0259ri m\u00fck\u0259mm\u0259l insan mumiyalama texnikas\u0131n\u0131n m\u00fck\u0259mm\u0259l bilicil\u0259ridir. Misir sivilizasiyalar\u0131n\u0131n eyforiyas\u0131ndan \u0259vv\u0259l Uy\u011fur b\u00f6lg\u0259sind\u0259 Misir piramidalar\u0131nda daha \u00e7ox piramidalar var idi. \u00c7in h\u00f6kum\u0259ti bu piramidalara giri\u015fi qada\u011fan edib. \u00c7\u00fcnki bu piramidalar i\u00e7\u0259risind\u0259 t\u00fcrkc\u0259 yaz\u0131l\u0131b. Arxeoloqlar\u0131n i\u00e7\u0259ri girm\u0259sin\u0259 icaz\u0259 verilmir. \u00c7\u00fcnki bu zaman h\u0259r \u015fey \u00fcz\u0259 \u00e7lxar v\u0259 d\u00fcnya tarixini yenid\u0259n yazmaq laz\u0131m olar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Biz\u0259 daha yax\u0131n olan ba\u015fqa bir misal \u00c7ingiz xan imperiyas\u0131d\u0131r. Ruslar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00c7ingiz xan tatar-monqol boyunduru\u011fudur, uzun m\u00fcdd\u0259t da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 k\u00f6l\u0259lik d\u00f6vr\u00fcd\u00fcr v\u0259 ba\u015fqa bir \u015fey deyil. Avropal\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn &#8212; barbarlar\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyi \u015e\u0259rqd\u0259 b\u00f6y\u00fck bir despotik imperiyad\u0131r. N\u0259 bizim, n\u0259 d\u0259 avropal\u0131lar\u0131n daha \u00e7ox bilm\u0259sin\u0259 ehtiyac yoxdur, b\u00fct\u00fcn bu hadis\u0259l\u0259r yaln\u0131z Avropaya nec\u0259 t\u0259sir etdiyi \u0259sasda \u015f\u0259rh olunur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Rus ideoloqlar\u0131 tez-tez Rusiyan\u0131 Q\u0131z\u0131l Ordan\u0131n varisi adland\u0131r\u0131rlar, lakin biz Q\u0131z\u0131l Orda haqq\u0131nda da dem\u0259k olar ki, he\u00e7 n\u0259 bilmirl\u0259r. Bu arada \u00c7ingiz xan Volqadan Laosa v\u0259 Yakutiyadan Hindistan\u0131n c\u0259nubuna q\u0259d\u0259r dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn Asiyan\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi ki, bu da onu tarix \u00fc\u00e7\u00fcn, m\u0259s\u0259l\u0259n, Makedoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259rd\u0259n qat-qat \u0259h\u0259miyy\u0259tli v\u0259 maraql\u0131 bir \u015f\u0259xs edir. Parlaq komandir v\u0259 strateq olan \u00c7ingiz xan h\u0259m d\u0259 yenilik\u00e7i idi v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 \u00e7ox d\u0259yi\u015fdi. Bu g\u00fcn k\u00f6mr\u00fck qaydalar\u0131 v\u0259 ticar\u0259t yollar\u0131 onun c\u0131zd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 yazd\u0131qlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u00c7ingiz Xan \u0130mperiyas\u0131 Roma \u0130mperiyas\u0131ndan 5 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck idi v\u0259 t\u0259xmin\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc zirv\u0259d\u0259 sayan Britaniya \u0130mperiyas\u0131ndan da b\u00f6y\u00fck idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Tatarlar Asiya boyunca mallar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259t s\u00fcr\u0259tini bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 art\u0131rma\u011fa imkan ver\u0259n lojistika sistemi yaratd\u0131lar. \u00c7ingiz Xan \u0130mperiyas\u0131 tam pe\u015f\u0259kar b\u00fcrokratiyan\u0131n yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 v\u0259 r\u0259smi v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 yaln\u0131z pe\u015f\u0259karlar\u0131n sahib oldu\u011fu ilk d\u00f6vl\u0259t idi. 14-c\u00fc \u0259srd\u0259 Q\u0259rbi Avropada toxuma par\u00e7alara t\u0259tbiq edil\u0259n &#171;tatar&#187; epiteti \u0259n y\u00fcks\u0259k keyfiyy\u0259t v\u0259 d\u0259bd\u0259b\u0259nin sinonim idi &#8212; buna h\u0259m \u00c7auserd\u0259, h\u0259m d\u0259 Danted\u0259 rast g\u0259lm\u0259k olar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7ingiz xan imperiyas\u0131 Q\u0259rbi bir \u00e7ox f\u0259rqli texnologiyalarla z\u0259nginl\u0259\u015fdirdi. Onlar\u0131n say\u0259sind\u0259 Avropa yerk\u00f6k\u00fc v\u0259 qaraba\u015fa\u011f\u0131 tan\u0131d\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Onlar\u0131n xidm\u0259ti, b\u00fct\u00fcn bu nailiyy\u0259tl\u0259ri \u00f6zl\u0259ri yaratmalar\u0131yla bitmirdid\u0131. Onlar sad\u0259c\u0259 olaraq insanlara, xalqlara v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 fayda \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcnsiyy\u0259t qurma\u011f\u0131 \u00f6yr\u0259tdil\u0259r. \u0130mperiya Macar\u0131standan Koreyaya s\u0259rb\u0259st bilik v\u0259 mal m\u00fcbadil\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn bir m\u0259kan yaratd\u0131. Tatarlar onlara m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0259ddar idil\u0259r, lakin q\u0259r\u0259zli m\u00fcnasib\u0259t onlara yad idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 imperiyada m\u00fcxt\u0259lif dinl\u0259r, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nir, he\u00e7 kim he\u00e7 kimi s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa c\u0259hd etmirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Avropada cadug\u0259rl\u0259r yand\u0131r\u0131lark\u0259n Asiyan\u0131n \u0259n yax\u015f\u0131 h\u0259kiml\u0259ri, riyaziyyat\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 filosoflar\u0131 T\u00fcrk saraylar\u0131nda s\u0259rb\u0259st \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259 m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131rd\u0131lar. \u00c7ingiz Xan \u0130mperiyas\u0131n\u0131n b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin inki\u015faf\u0131na verdiyi t\u00f6hf\u0259ni, b\u0259lk\u0259 d\u0259 Roma v\u0259 Britaniya \u0130mperiyas\u0131n\u0131n birg\u0259 t\u00f6hf\u0259si il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k olar. Lakin \u00c7ingiz xan\u0131n b\u00f6y\u00fck yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda bildiyimiz h\u0259r \u015fey, \u0259sar\u0259t v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 fantastik film haqq\u0131nda m\u0259lumatlar il\u0259 m\u0259hdudla\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-3 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/RM74zW.png\" alt=\"\" data-id=\"60080\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=60080\" class=\"wp-image-60080\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/OvNX8n.jpg\" alt=\"\" data-id=\"60081\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=60081\" class=\"wp-image-60081\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u018fn m\u00fch\u00fcm tarixi m\u00f6vzular\u0131n Q\u0259rb sivilizasiyas\u0131na t\u0259siri bax\u0131m\u0131ndan ya birt\u0259r\u0259fli t\u0259svir olundu\u011fu, ya da \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, diqq\u0259td\u0259n k\u0259narda qald\u0131\u011f\u0131 hallar \u00e7oxdur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u0259s\u0259l\u0259n, Q\u0259rbi Afrikan\u0131n \u00f6z unikal m\u0259d\u0259niyy\u0259tini yaradan v\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, inan\u0131lmaz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 z\u0259ngin olan q\u0259dim d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini d\u0259 xat\u0131rlaya bil\u0259rsiniz. Qay\u011f\u0131s\u0131z alic\u0259nabl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 q\u0131z\u0131l bazar\u0131n\u0131 alt-\u00fcst ed\u0259n Sultan Mana Musa, hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 min il\u0259 yax\u0131n m\u00f6vcud olan bu \u0259n\u0259n\u0259nin davam\u00e7\u0131s\u0131 olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Ancaq \u00fcmumi t\u0259hsil v\u0259 populyar tarix \u00fc\u00e7\u00fcn Afrika bir ne\u00e7\u0259 min ildir ki, b\u0259zi d\u0259h\u015f\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 inki\u015faf etm\u0259mi\u015f insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir yer say\u0131l\u0131r, sanki onlar sad\u0259c\u0259 a\u011f insanlar\u0131n d\u0259nizin o tay\u0131ndan g\u0259lib onlar\u0131 bir muncuq \u00fc\u00e7\u00fcn alacaqlar\u0131 an\u0131 g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Romal\u0131lar h\u0259r \u015feyi etrusklardan \u00f6yr\u0259nmi\u015f v\u0259 sivilizasiyas\u0131n\u0131 etrusklardan alm\u0131\u015f olduqlar\u0131na g\u00f6r\u0259, bel\u0259likl\u0259, onlara qar\u015f\u0131 g\u00fccl\u00fc nifr\u0259t b\u0259sl\u0259yirdil\u0259r. H\u0259r bir Romal\u0131 Etrusklara aid olan h\u0259r \u015feyi q\u0131r\u0131b \u0259zm\u0259y\u0259 can at\u0131rd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Romal\u0131lardan \u0259vv\u0259l \u0130taliyan\u0131n ilk sakinl\u0259rinin Etrusklar olmas\u0131 h\u0259qiq\u0259ti b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada elm adamlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015fdir. Arxeoloji tap\u0131nt\u0131lar, n\u0259 Roma, n\u0259 d\u0259 Yunan m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 aiddir &#8230; Etrusk dili \u00e7ox f\u0259rqlidir, he\u00e7 bir Avropa q\u0259bil\u0259sin\u0259 b\u0259nz\u0259mir. B\u00fct\u00fcn tap\u0131nt\u0131lar, dil ara\u015fd\u0131rmalar\u0131, ictimai h\u0259yat, iman, \u0130taliyan\u0131n ilk sakinl\u0259ri olan Etrusklar\u0131n t\u00fcrk oldu\u011funu s\u00fcbut edir &#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br>Romal\u0131lardan \u0259vv\u0259l \u0130taliyan\u0131n ilk sakinl\u0259rinin Etrusklar olmas\u0131 h\u0259qiq\u0259ti b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada elm adamlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015fdir. Arxeoloji tap\u0131nt\u0131lar, n\u0259 Roma, n\u0259 Yunan m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 aiddir &#8230; Etrusk dili \u00e7ox f\u0259rqlidir, he\u00e7 bir Avropa q\u0259bil\u0259sin\u0259 b\u0259nz\u0259mir. B\u00fct\u00fcn tap\u0131nt\u0131lar, dil ara\u015fd\u0131rmalar\u0131, ictimai h\u0259yat, iman, \u0130taliyan\u0131n ilk sakinl\u0259ri olan Etrusklar\u0131n t\u00fcrkl\u0259r oldu\u011funu s\u00fcbut edir &#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br>Avrosentrist aliml\u0259r \u0130taliyada m\u0259skunla\u015fan ilk insanlar\u0131n \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, romal\u0131lar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259bul edi\u0259r\u0259k, yekdillikl\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131lar: &#171;Bu xalq q\u0259dim yunanlar deyil &#8230; V\u0259 bu insanlar he\u00e7 bir ba\u015fqa Avropa mill\u0259tin\u0259 d\u0259 b\u0259nz\u0259mir &#8230; Dill\u0259ri, ad\u0259tl\u0259ri, h\u0259yatlar\u0131 il\u0259 estetik anlay\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 \u00e7ox f\u0259rqlidirl\u0259r. Amma etr\u00fcskl\u0259rin, \u0259slind\u0259 t\u00fcrsaklar\u0131n kimliyi bar\u0259d\u0259 susma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck ver\u0259rl\u0259r. \u00c7\u00fcnki alternativ yalanlar\u0131 yoxdur. Etr\u00fcsklar\u0131n qurd dastan\u0131 v\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin qurd dastan\u0131 \u0259sas\u0259n motivl\u0259rl\u0259 eynidir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Etr\u00fcsklar v\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin Allaha inamlar\u0131 birdir. `\u015eaman` m\u0259d\u0259niyy\u0259ti h\u0259r ikisind\u0259 m\u00f6vcuddur. B\u00fct\u00fcn m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u015feyl\u0259r h\u0259m Etr\u00fcskd\u0259, h\u0259m d\u0259 t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 b\u0259nz\u0259rdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, Doqquz, Etrusklar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259, T\u00fcrkl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 u\u011furlu r\u0259q\u0259m say\u0131l\u0131r. B\u00fct\u00fcn t\u00fcrk \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri Etr\u00fcskl\u0259rd\u0259 ya\u015fad\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 qad\u0131nlar da \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tli v\u0259 m\u00fcq\u0259dd\u0259s hesab olunurdu. Etr\u00fcskl\u0259rd\u0259 d\u0259 qad\u0131n eyni statusa malikdir. Etr\u00fck m\u0259zarlar\u0131 Orta Asiyadak\u0131 T\u00fcrk m\u0259zarlar\u0131 il\u0259 eynidir. Asiyada ox\u015far bir ox v\u0259 ya metal g\u00fczg\u00fc &#171;\u0259kizi&#187; Etrusklar\u0131n arxeoloji tap\u0131nt\u0131lar\u0131 aras\u0131ndad\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, Orta Asiyada heyk\u0259ll\u0259rd\u0259 istifad\u0259 olunan nax\u0131\u015flar Etr\u00fcskl\u0259rd\u0259 d\u0259 m\u00f6vcuddur. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyadak\u0131 elm adamlar\u0131 Etr\u00fcsk dilinin he\u00e7 bir Avropa dilli kimi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r. Ancaq kim\u0259 b\u0259nz\u0259dikl\u0259ri bar\u0259d\u0259 susurlar. Ancaq Etr\u00fcsk dili, q\u0259dim t\u00fcrk il\u0259 dem\u0259k olar ki, eynidir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>T\u00fcrk dilind\u0259 oldu\u011fu kimi, Etr\u00fcskc\u0259d\u0259 d\u0259 fel c\u00fcml\u0259nin sonunda g\u0259lir. Fell\u0259rin, sif\u0259tl\u0259rin, subyektl\u0259rin istifad\u0259si tam olaraq t\u00fcrk dilind\u0259ki kimidir. Etr\u00fcsk t\u00fcrk dilinin \u0259n q\u0259dim formas\u0131d\u0131r &#8230; V\u0259 q\u0259dim Avropa tayfalar\u0131nda bunlar\u0131n he\u00e7 biri yoxdur. Etr\u00fcskl\u0259rd\u0259 n\u0259 varsa, \u0259sas\u0259n q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 d\u0259 o var. M\u0259s\u0259l\u0259n, ARISTOFAN v\u0259 SOFOKL kimi yaz\u0131\u00e7\u0131lar da PELASQ -TYRRHEN ad\u0131ndan birg\u0259 istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. PELASQLAR e.\u0259. 3000-\u00e7\u00fc ill\u0259rd\u0259 \u015fimaldan g\u0259l\u0259n v\u0259 Yunan\u0131standa m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f mill\u0259tin ad\u0131 idi. ETR\u00dcSK\u00c7\u018fY\u018f \u00e7ox yax\u0131n olan dill\u0259r qeyri-hind-Avropa dilidir.<strong> T\u00fcrk dili kimi. Bu dild\u0259 ki\u00e7ik da\u011f\u0131n ad\u0131 TEPAE = TEPE adlan\u0131rd\u0131! Pelasq ad\u0131na g\u0259linc\u0259 is\u0259 bu ad sak ad\u0131yla yana\u015f\u0131 t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 Balasaqun, Balasak kimi i\u015fl\u0259nm\u0259si orta \u0259srl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r davam edib.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-3 is-cropped wp-block-gallery-4 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/1470071124_1.jpg\" alt=\"\" data-id=\"60083\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=60083\" class=\"wp-image-60083\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/271593426_139629761812403_4401867301253475176_n.jpg\" alt=\"\" data-id=\"60084\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=60084\" class=\"wp-image-60084\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/EPqRoz.jpg\" alt=\"\" data-id=\"60085\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/EPqRoz.jpg\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=60085\" class=\"wp-image-60085\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>Genetika m\u00fct\u0259x\u0259ssisi doktor Alberto Piazza Toskano, Etruskaya y\u00f6n\u0259lmi\u015f \u00fc\u00e7 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259, Volterra, Murlo v\u0259 Casentinoda c\u0259mi 263 n\u0259f\u0259rd\u0259n al\u0131nan qan \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259dqiqat apard\u0131. \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi \u0130taliya, C\u0259nubi Balkanlar, Siciliya, Sardiniya, Limni Adas\u0131 v\u0259 Anadoludan g\u0259l\u0259n qan n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin DNT testl\u0259rini 1264 DNA- s\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etdi, \u0259n yax\u0131n olaraq t\u00fcrkl\u0259rii il\u0259 v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ya\u015fayanlarla bu DNA-lar\u0131n eyni oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259di. \u018flav\u0259 etdi ki, be\u015f n\u0259f\u0259rin DNT-si s\u0131naqlarda (2017) Lidiya b\u00f6lg\u0259si il\u0259 tam uy\u011fun g\u0259lib.<\/p>\n\n\n\n<p>Atillan\u0131n atl\u0131 s\u00fcvaril\u0259rind\u0259n qorxub me\u015f\u0259l\u0259r\u0259 qa\u00e7an avropal\u0131lar bu g\u00fcn ortaya c\u0259ngav\u0259rlik &#171;tarixi&#187; qoyur. \u00c7ingiz Xan\u0131n g\u0259li\u015find\u0259n qorxub zirehli geyiml\u0259rl\u0259 qa\u00e7ark\u0259n \u00e7aylarda v\u0259 arxlarda bo\u011fulan Avropa zad\u0259ganlar\u0131 n\u0259d\u0259ns\u0259 yaddan \u00e7\u0131x\u0131b? Amma d\u0259miri k\u0259\u015ff ed\u0259n, metal\u0131 \u0259ridib d\u0259mir emal ed\u0259n, d\u0259mir\u0259 su verib polada \u00e7evir\u0259n, \u00f6z milli \u0259lifbalar\u0131n\u0131 ixtira ed\u0259n v\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 da\u015f kitab\u0259 yazan, k\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat\u0131 asanla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259k\u0259rli araba icad ed\u0259n, ke\u00e7\u0259 evl\u0259rind\u0259 (yurtlarda) ya\u015famaqla ail\u0259 h\u0259yatlar\u0131n\u0131 asanla\u015fd\u0131ran, at \u0259ti yeyib s\u00fcd\u00fcn\u00fc i\u00e7\u0259r\u0259k sa\u011flam bir h\u0259yat s\u00fcr\u0259n t\u00fcrkl\u0259r bu i\u015fl\u0259ri g\u00f6r\u0259nd\u0259 avropal\u0131lar\u0131n n\u0259 etdiyini bilirsinizmi?..<\/p>\n\n\n\n<p><br>T\u00fcrkl\u0259r d\u0259mir v\u0259 saxs\u0131 qablar istehsal ed\u0259r\u0259k h\u0259yat t\u0259rzl\u0259rini inki\u015faf etdirdil\u0259r, d\u0259zgahlarla xal\u0131, kilim, quma\u015f toxumu\u015f, ipl\u0259rd\u0259n paltar toxuyaraq geyinmi\u015f, ilk d\u0259f\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tli h\u0259rf sistemiyl\u0259 kitablar \u00e7ap etmi\u015fdil\u0259r. Bar\u0131t\u0131 icad etdil\u0259r v\u0259 \u015f\u0259nlikl\u0259rd\u0259 at\u0259\u015ff\u0259\u015fanl\u0131q etdil\u0259r.Daim ata mindikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn &#171;um&#187; adland\u0131rd\u0131qlar\u0131 uzun \u015falvar (\u015falvar) gey\u0259r\u0259k bald\u0131rlar\u0131n\u0131 qorudular. \u00c7imm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn hamamlar tikdil\u0259r, arabalarda s\u0259yyari hamam g\u0259zdirdil\u0259r. \u00c7\u00fcnki t\u00fcrkl\u0259r axan sular\u0131n ruhu oldu\u011funu bilirdil\u0259r v\u0259 suyu isitdikd\u0259n sonra \u00e7imm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn hamam tikm\u0259l\u0259ri bununla ba\u011fl\u0131 idi. XX \u0259srd\u0259 elm sular\u0131n ruhu olmas\u0131n\u0131 elmi fakt kimi q\u0259bul etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259s, o \u0259srl\u0259rd\u0259 Avropada ya\u015fayan v\u0259 Ari irqd\u0259n a\u011f d\u0259rili, mavi g\u00f6zl\u00fc, sar\u0131\u015f\u0131n, Hind-Avropa dil ail\u0259sind\u0259 bir-birin\u0259 qohum olan a\u011f adamlar\u0131n \u0259cdadlar\u0131, Qotlar, Viziqotlar, Ostroqotlar, Vandallar, Vikinql\u0259r, Danlar, Britonlar v\u0259 dig\u0259r q\u0259bil\u0259l\u0259rin m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri nec\u0259ydi?<br>Ser Austen Henri Layard v\u0259 Rawlinson kimi alim-diplomatlar, 1800-1880-ci ill\u0259r aras\u0131nda apar\u0131lan arxeoloji t\u0259dqiqatlarda Assuriya, Babil, \u015eumer v\u0259 s. kimi q\u0259dim sivilizasiyalar\u0131n qal\u0131qlar\u0131n\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131lar. Bu qaz\u0131nt\u0131larda Austen Henri Layard\u0131n m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi olan \u015eotlandiyal\u0131 memar Ceyms Ferqusson 1876-c\u0131 ild\u0259n \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrd\u0259 asiyal\u0131lar\u0131n haqq\u0131n\u0131 asiyal\u0131lara, turanl\u0131lar\u0131n haqlar\u0131n\u0131 turanl\u0131lara verm\u0259yi planlayan The Rock-cut Temples of India (&#171;Hindistan\u0131n qaya\u00fcst\u00fc m\u0259b\u0259dl\u0259ri&#187;) ilk n\u0259\u015frini 1845-ci ild\u0259 n\u0259\u015fr etm\u0259li idi. Ceyms Ferqusson (1808-1886) h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini h\u0259sr etdiyi q\u0259dim memarl\u0131q haqq\u0131nda \u0259s\u0259rl\u0259rinin sonunda bildirir ki, \u201c6000 il \u0259vv\u0259l Avropada aril\u0259r deyil, Asiya Turanl\u0131lar\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edibl\u0259r. Berinq bo\u011faz\u0131n\u0131 ke\u00e7\u0259r\u0259k Amerika qit\u0259sini Kristofer Kolumbdan \u00e7ox-\u00e7ox \u0259vv\u0259l k\u0259\u015ff ed\u0259n bu Asiya \u0259silli Turanl\u0131lar\u0131n \u00f6z qabaqc\u0131l sivilizasiya v\u0259 inanclar\u0131n\u0131 Yax\u0131n \u015e\u0259rq, \u015eimali Afrika, Avropa v\u0259 Amerika kimi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yayd\u0131qlar\u0131n\u0131 elmi d\u0259lill\u0259rl\u0259 ortaya \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>\u00dcmumil\u0259\u015fdir\u0259k. Elm b\u00fct\u00fcn bu \u0259srl\u0259r boyu z\u0259r\u0259rli \u00f6n m\u00fchakim\u0259l\u0259r\u0259 qalib g\u0259lm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, lakin dig\u0259r sah\u0259l\u0259r buna uy\u011fun g\u0259lmir. H\u0259m t\u0259hsil, h\u0259m d\u0259 populyar m\u0259d\u0259niyy\u0259t h\u0259l\u0259 d\u0259 avrosentrizmin \u0259sar\u0259tind\u0259dir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Xat\u0131rlad\u0131m ki, Avrosentrizm\u0259 qar\u015f\u0131 ilk \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 \u0259fsuslar olsun ki, biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz etm\u0259mi\u015fik. <strong>1800-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 M\u0259rk\u0259zi v\u0259 \u015e\u0259rqi Avropada \u00fc\u00e7 mill\u0259t\u00e7i h\u0259r\u0259k\u0259ti g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bunlar Pangermenism, Panslavism v\u0259 Panturanizmdir. Prussiya ki\u00e7ik d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k Alman d\u00f6vl\u0259tini birl\u0259\u015fdirdi. Pangermanizm, Orta Avropada ki\u00e7ik d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u0259n almanlar\u0131n birliyini m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n bir h\u0259r\u0259k\u0259t kimi ortaya \u00e7\u0131xd\u0131qda, bu birliyin t\u0259min edilm\u0259si \u00e7ox sayda Alman s\u00fclal\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin ortadan qald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdi (Hans Kohn, Encyclopaedia of the Social Sciences, (Hans Kohn, \u0130ctimai Elml\u0259r ensiklopediyas\u0131), c.2, s.57).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Avrosentizm\u0259 qar\u015f\u0131ya ortaya qoyulan<\/strong> <strong>Turan termini is\u0259 1847-ci ild\u0259 ilk d\u0259f\u0259 Bunsen t\u0259r\u0259find\u0259n, ari v\u0259 sami olmayan xalqlar\u0131 t\u0259svir etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilmi\u015fdi (Turani Nepek, Uj Idok &#171;Lexikona, c.12, s. 5934). Bunsenin ortaya qoydu\u011fu bu n\u0259z\u0259riyy\u0259, alman dilind\u0259 t\u0259hsil alan \u0130ngilis dil\u00e7i Fredrix Maks M\u00fcller il\u0259 m\u0259\u015fhurla\u015fd\u0131 (F. Max M\u00fcller, The Science of Language (Dilin Elmi), Cilt 1, s.33).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/2Rxc58.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-60086\" width=\"914\" height=\"775\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Slavyanlar v\u0259 germanlar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259hv edilm\u0259si d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f macarlar aras\u0131nda da Turan m\u0259n\u015f\u0259li mill\u0259t\u00e7i ideyalar yay\u0131lma\u011fa ba\u015flad\u0131 (Charles W. HOST, &#171;The Turks and Soviet Central Asia&#187; The Middle East Journal, 1958, c. 12, Nu.3, s.263).<\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>Turan s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259n\u015f\u0259yi bar\u0259d\u0259 Avestada, \u0130ran\u0131n \u0259fsan\u0259sind\u0259 m\u0259lumatlar var. (Maria Antonina Czaplicka, The Turks of Central Asia in History and the Present Day, s. 18-19; Vlademir Minorsky, The Encyclopaedia of Islam, c. 4, s. 878-879).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u0130randak\u0131 m\u00fcharib\u0259ni Firdovsi \u00f6z \u0259s\u0259rind\u0259 Turan h\u00f6kmdar\u0131 \u018ffrasiyabla (Alp Er Tunqa) apar\u0131lan \u0130ran sava\u015flar\u0131 kimi izah edir. Turan s\u00f6z\u00fc &#171;Kutadgu Bilig&#187; d\u0259 d\u0259 qeyd olunur. Divan\u00fc L\u00fcgat it-T\u00fcrkd\u0259 bu q\u0259hr\u0259man\u0131n (Alp Er Tunga) \u00f6l\u00fcm\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259dar s\u00f6yl\u0259nil\u0259n sa\u011fu (a\u011fu) il\u0259 an\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u0130bn-i Rust v\u0259 Qardizi \u00fcz\u0259rind\u0259n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259n, \u0259sli itirilmi\u015f olan Buxaral\u0131 Ceyhaninin m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rind\u0259 Macarlar T\u00fcrkl\u0259rin bir qolu olaraq g\u00f6st\u0259rilm\u0259kd\u0259dir (Laszlo Gyula, The Magyars, s.193-196; C. A. MacArtney, The Magyars in the Ninth Century, s. 206-209; Ramazan \u015ee\u015fen, \u0130slam Co\u011frafyac\u0131lar\u0131na G\u00f6re T\u00fcrkl\u0259r v\u0259 T\u00fcrk \u00d6lk\u0259l\u0259ri, s. 132).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Laroussed\u0259ki m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, IX \u0259srd\u0259 \u015e\u0259rqd\u0259n g\u0259l\u0259n Macarlar (Fin-O\u011fur) m\u0259n\u015f\u0259li tayfa pe\u00e7eneql\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n Karpatlar\u0131 a\u015fmaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 burax\u0131ld\u0131. 1000-ci ild\u0259 Papa t\u0259r\u0259find\u0259n Saint Istvana g\u00f6nd\u0259ril\u0259n tac il\u0259 daha sonra Bizans \u0130mperatorunun g\u00f6nd\u0259rdiyi tac\u0131 \u0259lav\u0259 olunmas\u0131yla meydana g\u0259lmi\u015f olan Macarlar\u0131n M\u00fcq\u0259dd\u0259s tac\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 Bizans t\u0259r\u0259find\u0259n 1071-ci ild\u0259 g\u00f6nd\u0259ril\u0259n qisimd\u0259 &#171;T\u00fcrkl\u0259rin pad\u015fah\u0131 Gezaya&#187; ifad\u0259si qeyd eilmi\u015fdir (G\u00fcula, m\u0259s., 210). Bizans imperatoru VIII Constantine Porphyrogenitus 948-952-ci ill\u0259r aras\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rind\u0259 Macarlardan T\u00fcrk, \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 olaraq s\u00f6z etmi\u015fdir. \u018fs\u0259rd\u0259 &#171;Arpad, T\u00fcrkl\u0259rin b\u00f6y\u00fck \u015fahzad\u0259si&#187; ifad\u0259si yer alm\u0131\u015fd\u0131r (Geni\u015f m\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bknz: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gy. Moravcsik, trans. RJH Jenkins, rev. Ed., Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies, Washington 1967). Macar\u0131stan \u0259fsan\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 XIII \u0259srin ba\u015f\u0131ndan etibar\u0259n, Hun-Macar\u0131stan birliyi ifad\u0259si i\u015fl\u0259dilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>&#171;Hunor &#8212; Magor&#187; ad\u0131 veril\u0259n \u0259fsan\u0259d\u0259 Hunlar\u0131n v\u0259 Macarlar\u0131n Hunor v\u0259 Magor adl\u0131 iki qarda\u015fdan g\u0259ldikl\u0259ri hekay\u0259 edilm\u0259kd\u0259dir. Simon Kezainin 1283-c\u00fc il \u0259traflar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 t\u0259xmin edil\u0259n Gesta Hungarorum, XI \u0259srin sonu, XII \u0259srin ba\u015flar\u0131nda yaz\u0131lan Anonymusun Gesta Hungarium v\u0259 XIV \u0259srd\u0259ki Mark Kaltinin Chronicon Pictu vindobonense adl\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259, bu \u0259fsan\u0259y\u0259 Macarlar\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yini a\u00e7\u0131qlamaq \u00fczr\u0259 yer verilmi\u015fdir (G\u00fcula, s.177-190).<\/strong> <strong>Y\u0259ni Turan s\u00f6z\u00fc ilk d\u0259f\u0259 Macarlar t\u0259r\u0259find\u0259n istifad\u0259 edilmi\u015fdir. Minorskiy, 1839-cu il tarixind\u0259 Turan termininin &#171;B\u00f6y\u00fck T\u00fcrk Yurdu&#187; m\u0259nas\u0131nda Macarlar t\u0259r\u0259find\u0259n istifad\u0259 edildiyini yazm\u0131\u015fd\u0131 (Minorsky, a.g.e., s. 880-881). Macarlar 1870-ci ild\u0259 Turan\u00e7\u0131l\u0131q t\u0259dqiqat\u0131n\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Budape\u015ft Universitetind\u0259 bir T\u00fcrkologiya kafedras\u0131 qurdular.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/272045372_141824198259626_8602907316152555663_n-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-60087\" width=\"912\" height=\"617\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>1910-ci ild\u0259 siyas\u0259t\u00e7i v\u0259 tarix\u00e7i Kont Pal Teleki \u00f6nd\u0259rliyind\u0259 Budape\u015ftd\u0259 Turan C\u0259miyy\u0259ti (Turani Tarsasag) quruldu. Bir \u00e7ox m\u0259\u015fhur ictimai \u015f\u0259xsiyy\u0259ti, elm adamlar\u0131n\u0131 v\u0259 ulus\u00e7u \u015fairl\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n c\u0259miyy\u0259tin m\u0259qs\u0259di &#171;Avropadan Asiyaya, Devenyden Tokioya q\u0259d\u0259r Turan\u0131 axtarmaq&#187;, &#171;qarda\u015f xalqlar aras\u0131nda birliyi t\u0259min etm\u0259k v\u0259 Turanc\u0131 birlik \u015f\u00fcurunu yaymaq&#187; idi. (Tar\u0131k Demirkan, Macar turanc\u0131lar, s. 27-28) &#171;Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n, y\u0259ni Macar olman\u0131n birinci tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 (&#8230;) Turan \u00f6lk\u0259sini \u00f6yr\u0259nm\u0259k v\u0259 bunu yaymaq&#187; idi. (Demirkan, a.g.e., s. 27-28) Macar Turan C\u0259miyy\u0259tinin 1913-c\u00fc ild\u0259 etibar\u0259n Turan adl\u0131 bir jurnal\u0131 n\u0259\u015fr edilir. 1920-ci ild\u0259 doqquz Turanc\u0131 c\u0259miyy\u0259t v\u0259 birliyin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Macar\u0131stan Turan Federasiyas\u0131 (Magyarorszag Turan\u0131 Sz\u00f6vetseg) quruldu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u0259m<\/strong> <strong>1941-ci ild\u0259, h\u0259m d\u0259 bu g\u00fcn Macar\u0131standa Turan\u00e7\u0131lar hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldil\u0259r&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Az\u0259rbaycan bir t\u00fcrk \u00f6lk\u0259sidir v\u0259 Turan ideyas\u0131n\u0131n yarand\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259dir. Amma bu istiqam\u0259td\u0259 \u0259n gerid\u0259 qalm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259tta bu ideyaya qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 aparan bir \u00f6lk\u0259 kimi xarakteriz\u0259 edilir. B\u0259lk\u0259 yan\u0131l\u0131ram. Ka\u015f yan\u0131layd\u0131m&#8230;<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XAQAN\u0130 \u018fD\u018fBO\u011eLU AVMV\u0130B M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri T\u00fcrkl\u0259r \u00f6z tarixl\u0259rin\u0259 sahib dura bils\u0259l\u0259r d\u00fcnya xalqlar\u0131 tarixsiz qalarlar\u2026 (\u018fvv\u0259l: https:\/\/fedai.az\/?p=59993) Avrosentrik ksenofobiya Bu fikir ondan ibar\u0259tdir<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-60074","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60074","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60074"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60074\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60097,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60074\/revisions\/60097"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60074"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60074"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60074"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}