{"id":60605,"date":"2022-01-26T01:33:08","date_gmt":"2022-01-25T21:33:08","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=60605"},"modified":"2022-01-26T01:33:12","modified_gmt":"2022-01-25T21:33:12","slug":"oguzlar-haqqinda-n%c9%99-bilirik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=60605","title":{"rendered":"O\u011eUZLAR HAQQINDA N\u018f B\u0130L\u0130R\u0130K?"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">REDAKS\u0130YADAN: O\u011fuz Xaqan haqq\u0131nda silsil\u0259 m\u00fc\u0259llif yaz\u0131lar\u0131n\u0131 sizl\u0259r\u0259 t\u0259qdim ed\u0259c\u0259yik. Tariximiz q\u0259d\u0259r m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m olan Xaqan\u0131m\u0131z\u0131 tan\u0131y\u0131n&#8230;<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>O\u011fuz s\u00f6z\u00fcn\u00fcn anlam\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar f\u0259rqli fikirl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcb. B\u0259zi iddialara g\u00f6r\u0259 o\u011fuz \u2014 oxlar, boylar, soylar birliyidir. Q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 qon\u015fular\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lan ayr\u0131-ayr\u0131 boylar birl\u0259\u015fib bir ittifaq yarad\u0131blar. Bu birlik o\u011fuz, doqquz o\u011fuz, on o\u011fuz v\u0259 s. adlan\u0131b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Adnan Menderes\u00a0Kaya &#171;Av\u015far t\u00fcrkm\u0259nl\u0259ri&#187; kitab\u0131nda O\u011fuz ad\u0131n\u0131n anlam\u0131 haqq\u0131nda yaz\u0131r:<\/strong> &#171;Q\u0259dim \u0259s\u0259rl\u0259rd\u0259 O\u011fuz ad\u0131n\u0131n m\u0259nas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumatlara rast g\u0259linmir. Elxanl\u0131lar zaman\u0131nda uy\u011furca yaz\u0131lm\u0131\u015f O\u011fuz Ka\u011fan Dastan\u0131nda ilk s\u00fcd anlam\u0131na g\u0259l\u0259n a\u011f\u0131z, o\u011fuz kimi yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn O\u011fuzun bu anlama g\u0259ldiyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259r olmu\u015fsa da, bunun bir imla x\u0259tas\u0131 oldu\u011fu vur\u011fulanm\u0131\u015ft\u0131r. Eyni dastanda O\u011fuz xan d\u00fcnyaya g\u0259ldikt\u0259n sonra dil a\u00e7\u0131b &#171;sarayda do\u011fuldu\u011fum \u00fc\u00e7\u00fcn ad\u0131m O\u011fuz qoyulsun&#187; demi\u015fdir. \u00c7ad\u0131rda do\u011fulmaqla O\u011fuz aras\u0131nda n\u0259 kimi bir ba\u011fl\u0131l\u0131q oldu\u011fu \u015f\u00fcbh\u0259lidir. Zaman\u0131m\u0131zdaki bilginl\u0259rin bir \u00e7oxu O\u011fuzun m\u0259n\u015f\u0259yini t\u0259spit\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. J. Marquart O\u011fuz k\u0259lm\u0259sinin ok(ok) + uz (adam)dan g\u0259ldiyini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. Ancaq t\u00fcrk dilind\u0259 adam anlam\u0131nda (uz) s\u00f6z\u00fc yoxdur. D. Sinor is\u0259 O\u011fuzu \u00f6k\u00fcz il\u0259 ilgili bilir. Halbuki Toxarca okus\/\u00f6kes, T\u00fcrk dilin\u0259 \u00f6k\u00fcz olarak ke\u00e7mi\u015f v\u0259 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r g\u0259lmi\u015fdir. L. Bazin O\u011fuzun k\u00f6k, yo\u011fun m\u0259nas\u0131na g\u0259ldi\u011fini s\u00f6yl\u0259yir. T\u00fcrk l\u0259h\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259 yo\u011fun anlam\u0131nda o\u011fuz k\u0259lim\u0259si d\u0259 yoxdur. J. Hamilton is\u0259 q\u0259rara g\u0259lib ki, bu s\u00f6z\u00fcn k\u00f6k\u00fc ogu\u015fdur. Amma Ogu\u015f v\u0259 O\u011fuz s\u00f6zl\u0259ri Orhun kitab\u0259l\u0259rind\u0259 eyni c\u00fcmled\u0259 i\u015fl\u0259nilir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi O\u011fuz ad\u0131n\u0131n k\u00f6k\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcls\u0259 d\u0259, Gy. Nemeth t\u0259r\u0259find\u0259n izah edil\u0259n g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011fru olan\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 O\u011fuz Ok + z d\u0259n t\u00f6r\u0259mi\u015f bir s\u00f6zd\u00fcr. (Ok) oymaq, (z) is\u0259 \u00e7oxluq \u015f\u0259kil\u00e7isidir. O\u011fuz s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u00c7in dilind\u0259 &#187; q\u0259bil\u0259l\u0259r&#187; dey\u0259 terc\u00fcm\u0259 edilm\u0259si d\u0259 bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc d\u0259st\u0259kl\u0259yir. Bel\u0259c\u0259 O\u011fuz s\u00f6z\u00fcn\u00fcn Ok (ok ve oymak) + z \u015f\u0259kil\u00e7isind\u0259n t\u00f6r\u0259diyini q\u0259bul etmi\u015f oluruq ki, O\u011fuz (oymaklar) anlam\u0131na g\u0259lir&#187; (Bax: A. M. \u041aaya, Av\u015far t\u00fcrkm\u0259nl\u0259ri).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/zJ015Y.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-60606\" width=\"911\" height=\"1014\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p> Sonralar &#171;O\u011fuz&#187; termini \u00f6z\u00fcn\u00fcn il\u043ain anlam\u0131n\u0131 itirib v\u0259 tkr\u043al\u0259rin \u0259fsan\u0259vi babas\u0131 O\u011fuzun ad\u0131na \u00e7evrilib. X\u00fclas\u0259 olaraq (O\u011f\/Og\/U\u011f\/Ug) k\u00f6k\u00fcnd\u0259n t\u00f6r\u0259mi\u015fdir. M\u00fcbar\u0259k, m\u00fcq\u0259dd\u0259s ayr\u0131ca qabiliyy\u0259tli, bilikli dem\u0259kdir. Ruh m\u0259nas\u0131na da g\u0259lir. Yax\u015f\u0131 xasiyy\u0259tlilik da bildirir.<\/p>\n\n\n\n<p>O\u011fuz xan ad\u0131na b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 U\u011fuz xan v\u0259 ya Uz xan kimi d\u0259 rast g\u0259linir. Bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 g\u00f6r\u0259 O\u011fur (Ogur, Ugur) Xan olaraq da t\u0259l\u0259ff\u00fcz edilir. T\u00fcrkl\u0259rin atas\u0131 olan q\u0259hr\u0259mand\u0131r.\u00a0\u0130lk O\u011fuz T\u00fcrkm\u0259n D\u00f6vl\u0259ti\u00a0qurucusudur. B\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 boyunca G\u00f6yqurd (B\u00f6rte\u00e7ine) ona b\u0259l\u0259d\u00e7ilik etmi\u015fdir. H\u0259yat\u0131, daha do\u011fumundan ba\u015flayaraq f\u00f6vq\u0259lad\u0259 hadis\u0259l\u0259rl\u0259 doludur. \u00dcz\u00fcn\u00fcn r\u0259ngi maviy\u0259 \u00e7alar. G\u00f6zl\u0259ri al (q\u0131rm\u0131z\u0131) r\u0259nglidir. A\u011f\u0131z\u0131 at\u0259\u015f kimidir. \u00c7ox tez b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015fd\u00fcr. Do\u011fular do\u011fulmaz yem\u0259k yemi\u015fdir. Bir d\u0259f\u0259 s\u00fcd \u0259mib sonra \u00e7iy \u0259t yemi\u015fdir. G\u00fcc\u00fc i\u015far\u0259l\u0259y\u0259n buynuzlu bir tac\u0131 vard\u0131r. Atas\u0131 Kara Xan\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259r. T\u0259k buynuzlu bir varl\u0131qla vuru\u015farak onu m\u0259\u011flub edib \u00f6ld\u00fcr\u00fcr. K\u0259rg\u0259dan oldu\u011fu deyil\u0259n bu canl\u0131 ehtimalla \u0259slind\u0259 bir \u015feytand\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<p>Bir \u00e7ox boya adlar\u0131n\u0131 o verir (Uy\u011fur, Kangl\u0131, Q\u0131p\u00e7aq, Kala\u00e7, Karluk). \u0130ki yolda\u015f\u0131ndan alt\u0131 d\u0259n\u0259 o\u011fulu olmu\u015f v\u0259 bunlar\u0131n u\u015faqlar\u0131ndan da o\u011fuz boylar\u0131 meydana g\u0259lmi\u015fdir. Ovlanark\u0259n, bir ortas\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259n bir ada tapar. Bu adan\u0131n ortas\u0131ndak\u0131 bir a\u011fac\u0131n qovu\u011funda i\u015f\u0131qlar sa\u00e7an \u00e7ox g\u00f6z\u0259l bir q\u0131z oturmu\u015fdur (Yarsub &#171;Yer-Su&#187; bu q\u0131zla simvolla\u015fd\u0131r\u0131lar.). Sa\u00e7lar\u0131 axar sular kimi mavidir v\u0259 di\u015fl\u0259ri inci kimidir. Onunla evl\u0259n\u0259r v\u0259 \u00fc\u00e7 o\u011flu olur. Aradan ill\u0259r ke\u00e7ir, bir g\u00fcn g\u00f6yd\u0259n g\u00fccl\u00fc mavi bir i\u015f\u0131q d\u00fc\u015f\u0259r v\u0259 ortas\u0131nda g\u00f6z\u0259l bir q\u0131z tapar (G\u00f6y-Kal &#171;G\u00f6y-Hava&#187; da bu q\u0131zla simvolla\u015fd\u0131r\u0131lar).<\/p>\n\n\n\n<p> F\u00f6vq\u0259lad\u0259 g\u00f6z\u0259llikd\u0259 olan bu q\u0131z\u0131n ba\u015f\u0131nda q\u00fctb ulduzu kimi at\u0259\u015fd\u0259n bir i\u015f\u0131q d\u0259st\u0259si vard\u0131r. Bu q\u0131zla da evl\u0259n\u0259r v\u0259 \u00fc\u00e7 u\u015fa\u011f\u0131 olur. Yuxusunda g\u00f6rd\u00fcy\u00fc &#171;G\u00fcm\u00fc\u015f Ok&#187;u tap\u0131b g\u0259tir\u0259n ilk \u00fc\u00e7 o\u011fuluna b\u00f6l\u0259r\u0259k payla\u015ft\u0131r\u0131r. Eyni \u015f\u0259kild\u0259 yuxusunda g\u00f6rd\u00fcy\u00fc &#171;Q\u0131z\u0131l Oxatan&#187;\u0131 da ikinci arvad\u0131ndan olan u\u015faqlar\u0131na payla\u015ft\u0131r\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015fhur tarix\u00e7i R\u00fcst\u0259m Pa\u015faya g\u00f6r\u0259 Quran-\u0131 K\u0259rimd\u0259 ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n\u00a0Z\u00fclq\u0259rneyn\u00a0(\u0130ki buynuz sahibi) adl\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259s adam O\u011fuz Xan&#8217;d\u0131r. \u00c7\u00fcnki \u00e7iftboynuzlu tac\u0131 il\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Lak (Ilak), Rak (Iraq), Zak (Izak) kimi \u0259fsan\u0259vi \u00f6lk\u0259l\u0259rin ka\u011fanlar\u0131n\u0131 m\u0259\u011flub ed\u0259r\u0259k buralar\u0131 f\u0259th ed\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>P.S. Bir \u00e7ox m\u00fc\u0259llifl\u0259rin bu istiqam\u0259td\u0259 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131 t\u0259qdim ed\u0259c\u0259yik. Bizi izl\u0259yin&#8230;<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>REDAKS\u0130YADAN: O\u011fuz Xaqan haqq\u0131nda silsil\u0259 m\u00fc\u0259llif yaz\u0131lar\u0131n\u0131 sizl\u0259r\u0259 t\u0259qdim ed\u0259c\u0259yik. Tariximiz q\u0259d\u0259r m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m olan Xaqan\u0131m\u0131z\u0131 tan\u0131y\u0131n&#8230; O\u011fuz s\u00f6z\u00fcn\u00fcn anlam\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar f\u0259rqli fikirl\u0259r ir\u0259li<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-60605","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60605","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60605"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60605\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60608,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60605\/revisions\/60608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60605"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60605"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}