{"id":60610,"date":"2022-01-26T01:45:20","date_gmt":"2022-01-25T21:45:20","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=60610"},"modified":"2022-01-26T01:45:26","modified_gmt":"2022-01-25T21:45:26","slug":"turk%c9%99m-deyirs%c9%99ns%c9%99-oyr%c9%99nm%c9%99li-v%c9%99-bilm%c9%99lis%c9%99n","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=60610","title":{"rendered":"&#171;T\u00fcrk\u0259m&#187; deyirs\u0259ns\u0259, \u00f6yr\u0259nm\u0259li v\u0259 bilm\u0259lis\u0259n!.."},"content":{"rendered":"\n<ol class=\"wp-block-list\"><li><strong>Tarixd\u0259 ilk T\u00fcrk ad\u0131yla qurulan T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259ti, Asiya Hun D\u00f6vl\u0259ti<\/strong><\/li><li>T\u00fcrk ad\u0131 il\u0259 qurulan \u0130lk Milli T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259ti I G\u00f6kt\u00fcrk D\u00f6vl\u0259ti<\/li><li>Oturaq h\u0259yata ke\u00e7\u0259n T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259ti Uy\u011furlar<\/li><li>Yaz\u0131dan ilk istifad\u0259 ed\u0259n t\u00fcrkl\u0259r, II G\u00f6kt\u00fcrk (Kutluklar) d\u00f6vl\u0259ti<\/li><li>Avropada qurulan \u0130lk T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259ti, Avropa Hun D\u00f6vl\u0259ti<\/li><li>\u0130stanbulu ilk d\u0259f\u0259 m\u00fchasir\u0259y\u0259 alan t\u00fcrkl\u0259r, avarlar<\/li><li>\u0130lk \u0259lifbadan istifad\u0259 ed\u0259n t\u00fcrkl\u0259r, t\u00fcrgi\u015fl\u0259r<\/li><li>D\u0259miri k\u0259\u015ff ed\u0259n t\u00fcrkl\u0259rdir. <\/li><li>Puldan ilk istifad\u0259 ed\u0259n t\u00fcrkl\u0259r, sibirl\u0259r<\/li><li>\u0130lk T\u00fcrk Pulunu \u00c7ap ed\u0259n T\u00fcrkl\u0259r, Turgi\u015fl\u0259r<\/li><li>Bizansla siyasi \u0259laq\u0259l\u0259r quran ilk t\u00fcrkl\u0259r G\u00f6kt\u00fcrkl\u0259r<\/li><li>T\u00fcrk Tarixinin \u0130lk Yaz\u0131l\u0131 M\u00fcqavil\u0259si, Asiya Hun-\u00c7in andla\u015fmas\u0131.<\/li><li>\u0130lk T\u00fcrk \u018flifbas\u0131, G\u00f6kt\u00fcrk-Orxon \u018flifbas\u0131<\/li><li>T\u00f6r\u0259ni yaz\u0131ya alan ilk t\u00fcrkl\u0259r, uy\u011furlar<\/li><li>T\u00fcrk Tarixi v\u0259 ilk yaz\u0131l\u0131 s\u0259n\u0259dl\u0259r, Orxon yaz\u0131lar\u0131<\/li><li>Tarixd\u0259 ilk onluq ordu sistemini yaradan, Asiya Hunlar\u0131-Metehan<\/li><li>\u0130lk T\u00fcrk h\u00f6kmdar\u0131 Teoman, Asiya Hun D\u00f6vl\u0259ti<\/li><li>T\u00fcrk ad\u0131 ilk d\u0259f\u0259 \u00c7\u0130N M\u018fNB\u018fL\u018fR\u0130ND\u018f \u00e7\u0259kilir.<\/li><li>T\u00fcrkl\u0259rin ilk paytaxt\u0131 \u00d6t\u00fck\u0259n<\/li><li>\u0130lk heyvan s\u0259n\u0259ti \u00fcslubu, skifl\u0259r<\/li><li>\u0130lk penc\u0259k, \u015falvar, k\u0259m\u0259r v\u0259 k\u0259m\u0259r toqqas\u0131, skifl\u0259r<\/li><li>Yad dinl\u0259ri q\u0259bul ed\u0259n ilk t\u00fcrkl\u0259r uy\u011furlar<\/li><li>\u015e\u0259rqd\u0259n Anadoluya g\u0259l\u0259n ilk t\u00fcrkl\u0259r, hunlar<\/li><li>\u0130lk atl\u0131 k\u00f6\u00e7\u0259ri t\u00fcrk sivilizasiyas\u0131 skifl\u0259r<\/li><li>\u0130lk d\u0259f\u0259 ka\u011f\u0131z v\u0259 m\u0259tb\u0259\u0259d\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n t\u00fcrkl\u0259r, uy\u011furlar<\/li><li>Tarixd\u0259 at\u0131 \u0259hlil\u0259\u015fdir\u0259n ilk xalq t\u00fcrkl\u0259r<\/li><li>\u0130lk yaz\u0131l\u0131 T\u00fcrk Milli Tarixi m\u0259nb\u0259yi Orxon Yaz\u0131lar\u0131<\/li><li>\u0130lk qat\u0131q, bastd\u0131rma v\u0259 \u0259t konservl\u0259ri, t\u00fcrkl\u0259r<\/li><li>\u018fn uzun dastan, Manas-Q\u0131r\u011f\u0131z<\/li><li>Y\u0259hudi dini q\u0259bul ed\u0259n yegan\u0259 t\u00fcrkl\u0259r, X\u0259z\u0259rl\u0259r<\/li><li>\u0130slam\u0131 q\u0259bul ed\u0259n ilk t\u00fcrk tayfas\u0131 Karluklar<\/li><li>\u0130lk m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti Qaraxanl\u0131lar<\/li><li>\u0130lk M\u00fcs\u0259lman T\u00fcrk \u0130mperiyas\u0131, Q\u0259zn\u0259vil\u0259r<\/li><li>Misird\u0259 qurulan ilk T\u00fcrk \u0130slam D\u00f6vl\u0259ti Toluno\u011fullar\u0131<\/li><li>Hicaz b\u00f6lg\u0259sin\u0259 hakim olan ilk t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti \u0130h\u015fidl\u0259r<\/li><li>\u0130slam\u0131 ilk d\u0259f\u0259 Hindistana g\u0259tir\u0259n t\u00fcrkl\u0259r, Q\u0259zn\u0259vil\u0259r<\/li><li>T\u00fcrk dilini r\u0259smi dil elan ed\u0259n ilk T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti Qaraxanl\u0131lar<\/li><li>T\u00fcrk dilini r\u0259smi dil elan ed\u0259n ilk T\u00fcrk Beyliyi, Karamano\u011fullar\u0131<\/li><li>Anadoluda t\u00fcrkl\u0259rin ilk paytaxt\u0131 \u0130znik<\/li><li>\u0130lk t\u00fcrk d\u0259niz\u00e7isi v\u0259 admiral\u0131 \u00c7aka b\u0259y<\/li><li>S\u0259lcuqlar\u0131n Bizansla birinci m\u00fcharib\u0259si, Pasinl\u0259r<\/li><li>T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ilk l\u00fc\u011f\u0259ti &#171;Divan-I L\u00fcgati&#8217;t T\u00fcrk&#187;<\/li><li>\u0130lk T\u00fcrk Siyasi Kitab\u0131, Kutadqu-Bilig<\/li><li>\u0130stanbulu m\u00fchasir\u0259y\u0259 alan ilk m\u00fcs\u0259lman t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259ti, \u00c7aka<\/li><li>\u0130lk T\u00fcrk-\u0130slam M\u0259dr\u0259s\u0259si, Q\u0259zn\u0259vil\u0259r, Beyh\u0259kiy\u0259 m\u0259dr\u0259s\u0259si<\/li><li>Anadoluda \u0130lk M\u0259scid, Diyarb\u0259kir Ulu M\u0259scidi<\/li><li>\u200b\u200bAnadoluda ilk dini-siyasi qiyam, Babai \u00fcsyan\u0131<\/li><li>Anadoluda ilk dastan &#171;Dani\u015fmentnam\u0259&#187;<\/li><li>H\u0259l\u0259 2500 il \u0259vv\u0259l s\u0259hran\u0131n ortas\u0131nda \u201cTURFANDA T\u018fR\u018fB\u018fZ V\u018f MEYV\u018f\u201d yeti\u015fdir\u0259n ilk mill\u0259t t\u00fcrkl\u0259r olub.<\/li><li>49.\u0130slam\u0131 b\u0259d\u0259vi q\u0259bil\u0259 dini olmaqdan xilas ed\u0259n v\u0259 onu yayan t\u00fcrkl\u0259rdir. T\u00fcrkl\u0259r \u0130slamla \u015f\u0259r\u0259fl\u0259ndirilib. Bu b\u00f6y\u00fck yaland\u0131r.<\/li><li>\u0130slam\u0131n Avropaya yay\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alan da t\u00fcrkl\u0259r, x\u0259z\u0259rl\u0259rdir. Deyirl\u0259r ki, d\u00fcnyaya t\u00fcrkl\u0259r nizam verib, ya da bu v\u0259d bo\u015funa deyilm\u0259yib.<\/li><li>S\u0259lcuqlar d\u00fcny\u0259vi d\u00f6vl\u0259t modelini h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n ilk t\u00fcrkl\u0259rdir.<\/li><li>\u0130qlim \u015f\u0259raitini d\u0259yi\u015fdir\u0259n Jada &#8212; Yada da\u015f\u0131ndan ilk v\u0259 yegan\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n xalq t\u00fcrkl\u0259rdir. Da\u015f abid\u0259 v\u0259 ya m\u0259zar tap\u0131larsa, Orta Asiya t\u00fcrkl\u0259ri onu q\u0259dimd\u0259 \u201cYada da\u015f\u0131\u201d adland\u0131rm\u0131\u015flar.<\/li><li>Alp da\u011flar\u0131 Avropan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck da\u011flar\u0131 olsa da, Avropada he\u00e7 bir dild\u0259 Alp he\u00e7 bir m\u0259na da\u015f\u0131m\u0131r. 37 T\u00fcrk l\u0259hc\u0259sind\u0259 Alp \u201cUca\u201d dem\u0259kdir.<\/li><li>Avropal\u0131lar\u0131n \u0259cdadlar\u0131 t\u00fcrkl\u0259rdir. Q\u0259rb ekspertl\u0259ri min ill\u0259r \u0259vv\u0259l Avropaya yay\u0131lan k\u00f6\u00e7 h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 bel\u0259 izah edirl\u0259r.<\/li><li>1453 \u0130stanbulun ilk f\u0259thi deyil. Bu tarix Anadolunun f\u0259thi deyil, onun \u201cgeri al\u0131nmas\u0131\u201dd\u0131r. 1453-c\u00fc il \u0130stanbulun t\u00fcrkl\u0259rin \u0259lin\u0259 ke\u00e7diyi tarix deyil. Daha do\u011frusu, &#171;\u0130STANBULUN T\u00dcRKL\u018fR TARAFINDAN QURTARMA TAR\u0130X\u0130D\u0130R&#187;56.\u5350 OZ dam\u011fas\u0131 ruhlar\u0131n Allaha qay\u0131d\u0131\u015f\u0131n\u0131 simvoliz\u0259 ed\u0259n, \u0130tirilmi\u015f Qit\u0259 MU-dan \u00e7\u0131xan t\u00fcrkl\u0259rin simvoludur.<\/li><li>D\u00eev\u00e2nu Lug\u00e2ti&#8217;t-T\u00fcrkd\u0259ki x\u0259rit\u0259 Yaponiyan\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n ilk d\u00fcnya x\u0259rit\u0259sidir.<\/li><li>T\u00fcrkl\u0259r 15 min ildir Anadoludad\u0131rlar. 1071-ci il tarixi t\u00fcrkl\u0259rin Anadoluya ilk deyil, son g\u0259li\u015f tarixidir.<\/li><li>Romal\u0131lardan \u0259vv\u0259l \u0130taliya yar\u0131madas\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015f etr\u00fcskl\u0259rin dan\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 etr\u00fcsk dili t\u00fcrk, Turan m\u0259n\u015f\u0259lidir.<\/li><li>Haz\u0131rda riyazi olaraq i\u015fl\u0259dil\u0259n r\u0259q\u0259ml\u0259r uy\u011fur r\u0259q\u0259ml\u0259ridir. Yanl\u0131\u015f olaraq bunu \u0259r\u0259bl\u0259rin ad\u0131yla ba\u011flay\u0131rlar.<\/li><li>B\u00fct\u00fcn \u0259lifbalar runik t\u00fcrk \u0259lifbas\u0131 \u0259sas\u0131nda yarad\u0131l\u0131b.<\/li><li>62.\u0130lk xristianl\u0131\u011f\u0131 q\u0259bul ed\u0259n t\u00fcrkl\u0259r Albaniya v\u0259 \u018frm\u0259niyy\u0259 t\u00fcrkl\u0259ridir. Bu g\u00fcn bu fakt\u0131 erm\u0259nil\u0259r \u00f6z adlar\u0131na \u00e7\u0131xma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar v\u0259 qism\u0259n nail olublar. Erm\u0259ni dediyimiz haylar is\u0259 \u018frsaq t\u00fcrkl\u0259rinin Altayl\u0131 Qriqorisin yayd\u0131\u011f\u0131 dini g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri sahibl\u0259ndikl\u0259ri ortadad\u0131r.<\/li><li>D\u00fcnyan\u0131n Q\u0131z\u0131l Qur\u015fa\u011f\u0131nda \u0259n \u00e7ox ya\u015fayan xalq T\u00fcrk xalqlar\u0131d\u0131r.<\/li><li>D\u00fcnya daim T\u00fcrk hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda olub v\u0259 1552-ci ild\u0259 Kazan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 il\u0259 bu hakimiyy\u0259ti z\u0259ifl\u0259tm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar.<\/li><li>\u201cD\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastan\u0131nda da g\u00f6st\u0259rilir ki: \u201cAx\u0131r zamanda xanl\u0131q geri Qay\u0131ya d\u0259y\u0259, kims\u0259 \u0259ll\u0259rind\u0259n almaya. Bu dediyin Osman n\u0259slidir, i\u015ft\u0259 s\u00fcr\u00fcb gediyor\u201d (Kitabi-D\u0259d\u0259 Qorqud).<br><strong>M\u0259nb\u0259: G\u00d6KT\u00dcRK (Fb)<\/strong><\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarixd\u0259 ilk T\u00fcrk ad\u0131yla qurulan T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259ti, Asiya Hun D\u00f6vl\u0259ti T\u00fcrk ad\u0131 il\u0259 qurulan \u0130lk Milli T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259ti I G\u00f6kt\u00fcrk D\u00f6vl\u0259ti Oturaq h\u0259yata ke\u00e7\u0259n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-60610","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60610","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60610"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60610\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60612,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60610\/revisions\/60612"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60610"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60610"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60610"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}