{"id":60848,"date":"2022-01-29T02:57:58","date_gmt":"2022-01-28T22:57:58","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=60848"},"modified":"2022-01-29T12:52:48","modified_gmt":"2022-01-29T08:52:48","slug":"qarabaga-rus-%c9%99sg%c9%99rl%c9%99rinin-hucumu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=60848","title":{"rendered":"Qaraba\u011fa rus \u0259sg\u0259rl\u0259rinin h\u00fccumu"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>\u0130nternetd\u0259 &#171;\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u043e\u0431 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438&#187; ad\u0131ndan yay\u0131nlanan &#171;\u0416\u0438\u0432\u043e\u0439 \u043c\u043e\u0441\u0442 \u2014 \u043f\u043e\u0434\u0432\u0438\u0433 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0441\u043e\u043b\u0434\u0430\u0442 \u0432 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0435&#187; adl\u0131 bir m\u0259qal\u0259ni oxudum. Ruslar da &#171;b\u00f6y\u00fck qarda\u015flar\u0131&#187; erm\u0259nil\u0259r kimi saxta tarix uydurmaqdad\u0131rlar. \u00d6nc\u0259 xat\u0131rlad\u0131m ki, rus tarix\u00e7il\u0259rinin uydurdu\u011fu, n\u0259 Kulikovo, n\u0259 Borodino v\u0259 s. kimi iri miqyasl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r olmay\u0131b. S\u00f6yl\u0259diyim bu faktlar\u0131 apar\u0131lm\u0131\u015f arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar t\u0259sdiql\u0259di v\u0259 bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin bir uydurma oldu\u011funu \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p> \u0130kincisi bu m\u0259qal\u0259d\u0259 guya 40 minlik Qacar ordusuna qar\u015f\u0131 4-c\u0259 min rus \u0259sg\u0259rinin vuru\u015fdu\u011funu yazmaq \u0259n az\u0131 axmaql\u0131qd\u0131r. Ruslar h\u0259mi\u015f\u0259 qat-qat say \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc olmadan he\u00e7 bir d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 girm\u0259mi\u015fl\u0259r. \u018fn son Sovet qo\u015funlar\u0131 1941-ci ild\u0259 1 milyon 700 min n\u0259f\u0259r \u0259sg\u0259r d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u0259sir d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 bu c\u00fcr gedi\u015fd\u0259n fa\u015fistl\u0259r bel\u0259 \u00e7a\u015f-ba\u015f qalm\u0131\u015fd\u0131. Andrey Vlasov \u2014 1942-ci ild\u0259 Volxov c\u0259bh\u0259sind\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015f\u0259r\u0259k almanlar\u0131n t\u0259r\u0259fin\u0259 ke\u00e7mi\u015f sovet general\u0131n\u0131 h\u0259r k\u0259s tan\u0131y\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, II D\u00fcnya M\u00fcharib\u0259si ill\u0259rind\u0259 Rusiya Azadl\u0131q Ordusunun r\u0259hb\u0259ri kimi fa\u015fistl\u0259r\u0259 xidm\u0259t edib. M\u00fcharib\u0259d\u0259n qalan alman arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, h\u0259rbi h\u00fcquq\u015f\u00fcnas Zvyaqintsev yaz\u0131rd\u0131 ki, 1 may 1944-c\u00fc il tarixind\u0259 1 milyon 53 min sovet \u0259siri Alman konsentrasiya d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rind\u0259 idi, o vaxta q\u0259d\u0259r daha 1 milyon 981 min m\u0259hbus \u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc, 473 min n\u0259f\u0259ri edam edilmi\u015fdi, 768 mini tranzit d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/imgpreview-4-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-60849\" width=\"912\" height=\"612\"\/><figcaption><strong>Abbas Mirz\u0259 v\u0259 Sisianov<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><br><strong>Ara\u015fd\u0131rmalarda m\u0259lum oldu ki, 1941-ci il iyunun 22-d\u0259n 1944-c\u00fc il may\u0131n 1-d\u0259k 5 milyondan \u00e7ox sovet h\u0259rbi qulluq\u00e7usu \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb.<\/strong> Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, el\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Stalin zaman\u0131nda he\u00e7 zaman 1945-ci ild\u0259n sonra Q\u0259l\u0259b\u0259 parad\u0131 ke\u00e7irilm\u0259m\u0259sinin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 dayanan \u0259sas faktor el\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 olub.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Y\u0259ni ruslar\u0131n q\u0259l\u0259b\u0259 haqq\u0131nda uydurduqlar\u0131 yalanlar \u00e7ox iyr\u0259ncdir v\u0259 onlar\u0131n erm\u0259nil\u0259rl\u0259 birg\u0259 Qaraba\u011fda, x\u00fcsus\u0259n Xocal\u0131da, Qarada\u011fl\u0131da v\u0259 s. dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri v\u0259h\u015filikl\u0259ri y\u0259qin ki, unutmam\u0131s\u0131n\u0131z. \u0130brahim xan v\u0259 onun ba\u015f v\u0259ziri Molla P\u0259nah Vaqifin Rusiyaya meylli olmas\u0131, daha d\u0259qiq des\u0259k, satq\u0131n olmalar\u0131 Sisianovun m\u0259krli xarici siyas\u0259t plan\u0131na uy\u011fun g\u0259lirdi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/60115.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-60853\" width=\"917\" height=\"688\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>&#171;Sisianova m\u0259lum olan bu siyas\u0259tl\u0259 &#8212; \u00f6z d\u00f6vl\u0259tin\u0259 asi d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f separat\u00e7\u0131 xanl\u0131qlar aras\u0131ndak\u0131 naraz\u0131l\u0131qlardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k manevr etm\u0259yin n\u0259tic\u0259sini \u015e\u0259m\u015f\u0259dil h\u00f6kmdar\u0131 v\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin timsal\u0131nda g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fc. \u0130brahim xan\u0131n daha hans\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n Sisianovun m\u00fcraci\u0259tin\u0259 m\u00fcsb\u0259t cavab verm\u0259sini m\u00fcxt\u0259lif arqumentl\u0259rl\u0259 izah edilm\u0259sini d\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq dem\u0259k olar ki, Sisianovun hiyl\u0259l\u0259ri v\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda m\u0259n\u0259m\u0259n\u0259mliyin v\u0259 daha d\u0259qiq des\u0259k v\u0259t\u0259n, xalq m\u0259nafeyind\u0259n deyil, \u015f\u0259xsi m\u0259nafe v\u0259 \u015f\u0259xsi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259sinin n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan b\u00f6y\u00fck b\u0259lalara d\u00fc\u00e7ar oldu. G\u0259nc\u0259 xanl\u0131\u011f\u0131na divan tutuldu, Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 ita\u0259t etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edildi&#187; (Qas\u0131m Hac\u0131yev &#171;K\u00fcr\u0259k\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si v\u0259 Qaraba\u011f\u0131n sonrak\u0131 tarixi taleyi&#187;).<\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u0259qal\u0259ni diqq\u0259tiniz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131ram: &#171;\u0130ndi az adam rus-\u0130ran m\u00fcharib\u0259l\u0259rini xat\u0131rlay\u0131r, amma bu arada rus ordusunun \u0130rana qar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri say\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm \u0259razil\u0259r imperiyaya &#8212; \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi Qafqaza birl\u0259\u015fdirildi (i\u015f\u011fal edildi-red.).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Rus-iranl\u0131 qar\u015f\u0131durmalar\u0131n\u0131n tarixind\u0259 \u00e7oxlu &#171;\u015fanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259r&#187; olub. \u018fvv\u0259ll\u0259r \u0259n m\u0259\u015fhur, lakin indi tamamil\u0259 unudulanlardan biri d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Rusiya-\u0130ran M\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 rus \u0259sg\u0259rl\u0259rinin g\u00f6st\u0259rdiyi \u015f\u00fcca\u0259t idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>\u0130mperiyan\u0131n c\u0259nubunda<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>1804-c\u00fc ild\u0259 Rusiya \u015e\u0259rqi G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisi \u00fcz\u0259rind\u0259 yaranan m\u00fcbahis\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0130ranla n\u00f6vb\u0259ti m\u00fcnaqi\u015f\u0259y\u0259 girdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u00fcharib\u0259 imperiyan\u0131n \u0259sas q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin Napoleonun kampaniyas\u0131n\u0131 yenic\u0259 a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 Avropaya c\u0259lb edilm\u0259si il\u0259 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fmi\u015fdi. Buna baxmayaraq, rus ordusu \u0259vv\u0259ld\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n u\u011furlar qazand\u0131 &#8212; \u0130r\u0259van yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda iranl\u0131lar\u0131 m\u0259\u011flub ed\u0259r\u0259k onlar\u0131 geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur etdi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcnaqi\u015f\u0259nin n\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259si Qaraba\u011fda ba\u015f verdi. Qaraba\u011f xan\u0131 Rusiya t\u0259b\u0259\u0259liyin\u0259 daxil olmaq arzusunu bildirdi, lakin \u0130ran bununla raz\u0131la\u015fmad\u0131. Bu m\u00fcharib\u0259nin \u0259sas d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 m\u0259hz orada, \u015eu\u015fa yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda oldu.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>\u015eu\u015fa yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, \u018fsg\u0259ran d\u0259r\u0259si yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda qeyri-b\u0259rab\u0259r q\u00fcvv\u0259l\u0259r qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131: say\u0131 be\u015f y\u00fcz s\u00fcng\u00fc v\u0259 iki topdan \u00e7ox olmayan 17-ci Yeger alay\u0131na 40 min n\u0259f\u0259rlik n\u0259h\u0259ng Qacar ordusu (!!!) qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131 (?!)&#187;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Qeyd: Ruslar da dig\u0259r xristianlar kimi he\u00e7 zaman az q\u00fcvv\u0259 il\u0259 kims\u0259 il\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 girm\u0259yib. Tarixd\u0259 bel\u0259 fakt yoxdur v\u0259 bu c\u00fcr faktlar bir rus na\u011f\u0131l\u0131d\u0131r. O d\u00f6vr\u00fcn m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 f\u0259rqli bir r\u0259q\u0259m ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. Bir m\u0259nb\u0259d\u0259 deyilir: &#171;1803-c\u00fc ild\u0259 o, sonradan G\u00fcrc\u00fcstan H\u0259rbi yoluna \u00e7evril\u0259n Daryal ke\u00e7idini yenid\u0259n qurulmas\u0131na ba\u015fland\u0131. Qo\u015funlara bu yol \u00e7ox vacib idi, rus ordusuna 4500 k\u00f6n\u00fcll\u00fcd\u0259n ibar\u0259t g\u00fcrc\u00fc d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri qo\u015fulmu\u015fdu. Yazda birl\u0259\u015fmi\u015f rus-g\u00fcrc\u00fc ordusu Car-Balak\u0259n c\u0259miyy\u0259tl\u0259ri \u00fcz\u0259rin\u0259 u\u011furlu y\u00fcr\u00fc\u015f etdi, bundan sonra \u0130lisu sultanl\u0131\u011f\u0131 Rusiyaya s\u0259daq\u0259t and\u0131 i\u00e7di.&#187;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/imgpreview-5-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-60850\" width=\"919\" height=\"534\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>1805-ci ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 \u015euragel sultanl\u0131\u011f\u0131 Zaqafqaziyadak\u0131 rus m\u00fclkl\u0259rin\u0259 birl\u0259\u015fdirildi. H\u0259min ild\u0259 Sisianov Qaraba\u011f (14 may, K\u00fcr\u0259k\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si), \u015e\u0259ki (21 may) v\u0259 \u015eirvan xanl\u0131qlar\u0131n\u0131 (27 dekabr) Rusiya t\u0259b\u0259liyini q\u0259bul etm\u0259y\u0259 raz\u0131 sald\u0131. General V. A. Pottonun yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, Qafqaz Kampaniyas\u0131nda \u00e7e\u00e7enl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fcy\u0259n rus ordusunda Qrebenski kazaklar\u0131, Saratov, Mozdok kazaklar\u0131 polku v\u0259 15 Yeger polku, 5 dragon eskadronu v\u0259 Kizlyar qarnizonunun bir ne\u00e7\u0259 rotas\u0131 i\u015ftirak edirdi. Polkun 2,4 min n\u0259f\u0259r \u015f\u0259xsi hey\u0259ti v\u0259 400-d\u0259n art\u0131q at\u0131 var idi. \u0130ki ponton \u015firk\u0259tind\u0259 2 min d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n v\u0259 ehtiyat \u0259sg\u0259ri, 300-d\u0259n \u00e7ox d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 qat\u0131lan v\u0259 ehtiyat at olurdu. H\u0259r bir rota h\u0259r birind\u0259 50 ponton olan 8 depoya xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. 5 Draqun eskadrilya poku &#8212; 1063 zabit v\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 r\u00fctb\u0259li zabit, 899 d\u00f6y\u00fc\u015f at\u0131ndan ibar\u0259t olur. <\/p>\n\n\n\n<p>1802-ci ilin \u015ftat c\u0259dv\u0259lin\u0259 g\u00f6r\u0259, kirasir alaylar\u0131nda 787 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc v\u0259 138 ehtiyat d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc var idi. Draqunlar &#8212; 827 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcd\u0259n v\u0259 142 ehtiyat d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcd\u0259n ibar\u0259t olurdu. Qusarlar &#8212; 1528 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc v\u0259 211 qeyri-d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcd\u0259n ibar\u0259tdi. Kazak alaylar\u0131 be\u015f y\u00fcz n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olurdu, yaln\u0131z iki alay\u0131n h\u0259r birind\u0259 1000 atl\u0131 var idi. 1806-c\u0131 ild\u0259 alay v\u0259 s\u0259hra artilleriyas\u0131n\u0131n say\u0131 18 briqadaya endirildi, 1812-ci ild\u0259 onlar\u0131n say\u0131 28-i (piyada v\u0259 s\u00fcvari diviziyalar\u0131n\u0131n say\u0131na g\u00f6r\u0259) qalxm\u0131\u015fd\u0131. Bundan \u0259lav\u0259, onlar 10 ehtiyat v\u0259 4 ehtiyat briqada, 25 rota yaratd\u0131lar. M\u00fchafiz\u0259\u00e7il\u0259r briqadas\u0131na 2 piyada baterayas\u0131, 2 y\u00fcng\u00fcl v\u0259 2 s\u00fcvari rotas\u0131, s\u0259hra briqadalar\u0131 &#8212; 1 batareya v\u0259 2 s\u00fcvari d\u0259st\u0259si daxil idi. Ehtiyat briqadalar qeyri-b\u0259rab\u0259r t\u0259rkib\u0259 malik idi. Ehtiyat briqadalarda 1 batareya v\u0259 1 s\u00fcvari rotas\u0131, \u00fcst\u0259g\u0259l 4 ponton rotas\u0131 var idi. T\u0259xmini hesablamalara g\u00f6r\u0259 bu say 48-50 min n\u0259f\u0259r \u015f\u0259xsi hey\u0259t dem\u0259kdir. Car Balak\u0259n \u00fcz\u0259rin\u0259 y\u00fcr\u00fc\u015fd\u0259 t\u0259kc\u0259 g\u00fcrc\u00fc k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rin say\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259ri 4800 n\u0259f\u0259r g\u00f6st\u0259rir. Bu rus yax\u015f\u0131 ki, k\u0259ll\u0259sini burada itir\u0259n g\u00fcrc\u00fc Sisianovun t\u0259k ba\u015f\u0131na h\u00fccum etdiyini yazmay\u0131b? &#171;Qaraba\u011fnam\u0259&#187;l\u0259rd\u0259n ayd\u0131n olur ki, Qacar qo\u015funlar\u0131na ilk h\u00fccumu el\u0259 bu satq\u0131n separat\u00e7\u0131 xanlar etdil\u0259r. Y\u0259ni \u00f6z ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fcz k\u0259sib d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 \u0259rm\u0259\u011fan etdik.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Yaxud da tan\u0131nm\u0131\u015f ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131m\u0131z Araz \u015e\u0259hrilinin bu fakt qa\u00e7may\u0131b v\u0259 bu bar\u0259d\u0259 \u00f6z m\u0259qal\u0259sind\u0259 yaz\u0131r: <\/strong>&#171;G\u0259nc\u0259 xanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Rusiya imperiyas\u0131 aras\u0131nda 1803\u20131804-c\u00fc ill\u0259r m\u00fcharib\u0259si Az\u0259rbaycan v\u0259 h\u0259tta Rusiya tarix\u015f\u00fcnasl\u0131\u011f\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. General Sisianovla Cavad xan\u0131n bir-birin\u0259 yazd\u0131qlar\u0131 m\u0259ktublardan, rus h\u0259rb\u00e7il\u0259rinin raportlar\u0131ndan, xatir\u0259l\u0259rind\u0259n s\u00f6z\u00fcged\u0259n hadis\u0259l\u0259r haqq\u0131nda kifay\u0259t q\u0259d\u0259r dol\u011fun informasiya \u0259ld\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Lakin onu da vur\u011fulamal\u0131y\u0131q ki, G\u0259nc\u0259 sava\u015f\u0131ndan b\u0259hs ed\u0259n \u00e7ar generallar\u0131, ard\u0131nca is\u0259 rus tarix\u00e7il\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259ki kimi \u00f6z \u201cprinsipl\u0259rin\u0259\u201d sadiq qalaraq \u00e7ar ordusunun v\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin itkil\u0259ri bar\u0259d\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcb do\u011furan, q\u0259rib\u0259 r\u0259q\u0259ml\u0259r t\u0259qdim etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bel\u0259likl\u0259, bu ara\u015fd\u0131rmam\u0131z\u0131n predmeti imperiya ordusunun G\u0259nc\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rind\u0259 verdiyi t\u0259l\u0259fat\u0131n statistikas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Rus h\u0259rb\u00e7il\u0259rinin m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, G\u0259nc\u0259y\u0259 h\u00fccum zaman\u0131 qala divarlar\u0131nda v\u0259 \u015f\u0259h\u0259rin dar k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rind\u0259 Cavad xan\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rind\u0259n \u0259n az\u0131 1.500 n\u0259f\u0259r, \u0259n \u00e7oxu 3.000 n\u0259f\u0259r \u015f\u0259hid edilmi\u015fdir. \u00c7ar ordusunun is\u0259 guya vur-tut 3 zabiti v\u0259 35 \u0259sg\u0259ri h\u0259lak olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bel\u0259likl\u0259, yuxar\u0131dak\u0131 m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, 8 metr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fcnd\u0259 qal\u0131n divarlar\u0131 olan, o d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn Qafqaz\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc istehkam\u0131 say\u0131lan G\u0259nc\u0259 qalas\u0131n\u0131 birba\u015fa h\u00fccumla alm\u0131\u015f ruslar c\u0259mi 38 n\u0259f\u0259r, onlara son d\u0259r\u0259c\u0259 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f g\u0259nc\u0259lil\u0259r is\u0259 3.000 n\u0259f\u0259r itirmi\u015fl\u0259r. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259ri \u015fi\u015firtm\u0259nin son h\u0259ddi d\u0259 hesab ed\u0259 bil\u0259rik. Avropal\u0131lar g\u00fcman edirdil\u0259r ki, bel\u0259 m\u00fcbali\u011f\u0259l\u0259r\u0259 \u015f\u0259rq \u00f6lk\u0259rind\u0259 daha \u00e7ox yol verilir. Q\u0259rbli m\u00fc\u0259llifl\u0259rd\u0259n biri istehza il\u0259 yaz\u0131rd\u0131: <strong>\u201cPadi\u015fah\u0131n \u015f\u0259xs\u0259n i\u015ftirak etdiyi bir d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 100.000-d\u0259n az adam\u0131n h\u0259lak olmas\u0131 \u0259lah\u0259zr\u0259tin \u015f\u0259nin\u0259 x\u0259l\u0259l g\u0259tir\u0259 bil\u0259r\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Araz \u015e\u0259hrili bu rus yalan\u0131 bar\u0259d\u0259 daha sonra yaz\u0131r: <\/strong>&#171;Rus ordu birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki dig\u0259r komandanlar\u0131 kimi Sisianov da G\u0259nc\u0259 v\u0259 \u0130r\u0259van u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259ri bar\u0259sind\u0259 m\u0259lumat ver\u0259rk\u0259n \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 sadiq qalaraq \u00f6z itkil\u0259rini d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 azaltm\u0131\u015f, qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259fin itkil\u0259rini is\u0259 qat-qat art\u0131q g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, burada Sisianovun \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 \u201c\u015f\u0259xsi keyfiyy\u0259tl\u0259ri\u201d, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, guya t\u0259dbirli bir general kimi \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7ar\u0131n n\u0259z\u0259rind\u0259 f\u0259rql\u0259ndirm\u0259k ist\u0259yi d\u0259 az rol oynamam\u0131\u015fd\u0131r&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>M\u0259qal\u0259d\u0259 deyilir: <\/strong>&#171;Qacarlara \u0130ran taxt\u0131n\u0131n varisi Abbas-Mirz\u0259, rus qo\u015funlar\u0131na is\u0259 polkovnik Pavel Karyagin komandanl\u0131q edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Q\u00fcvv\u0259l\u0259r h\u0259dd\u0259n art\u0131q qeyri-b\u0259rab\u0259r idi, lakin rus d\u0259st\u0259si knyaz Sisianovun komandanl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda \u0259lav\u0259 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri g\u00f6zl\u0259y\u0259r\u0259k d\u00fc\u015fm\u0259nin b\u00fct\u00fcn h\u00fccumlar\u0131n\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 d\u0259f etdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Canl\u0131 k\u00f6rp\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u018frazil\u0259r m\u00fcr\u0259kk\u0259b relyef\u0259 malik idi: \u018ftraf arxlarla, t\u0259p\u0259l\u0259rl\u0259 v\u0259 al\u00e7aq da\u011flarla \u0259hat\u0259l\u0259nirdi. Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar aparmaq asan deyildi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/imgpreview-6-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-60851\" width=\"917\" height=\"550\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>D\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn q\u0131z\u011f\u0131n vaxt\u0131nda rus top\u00e7ular\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 daha yax\u0131n m\u00f6vqe tutdular, lakin \u0259sg\u0259rl\u0259rin yolu \u00fcz\u0259rind\u0259 geni\u015f bir d\u0259r\u0259 var idi. Mane\u0259d\u0259n ke\u00e7m\u0259k v\u0259 ya ke\u00e7id tikm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi &#8212; kifay\u0259t q\u0259d\u0259r material v\u0259 vaxt yox idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>\u018fsg\u0259rl\u0259rin f\u0259ras\u0259ti v\u0259 f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131 k\u00f6m\u0259k etdi. Silahlar\u0131 da\u015f\u0131maq v\u0259 atlar\u0131 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn artilleriya\u00e7\u0131lar x\u0259nd\u0259kd\u0259 uzand\u0131lar. Toplar\u0131 \u00fcstl\u0259rind\u0259n ke\u00e7ir\u0259nd\u0259 a\u011fr\u0131dan q\u0131\u015fq\u0131ran canl\u0131 insanlar\u0131n haylar\u0131 g\u0259lirdi. Be\u015fcildlik \u00fc\u00e7\u00fcn \u00ab\u041a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u0441\u043a\u0430\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430\u00bb (\u201cQafqaz m\u00fcharib\u0259si\u201d) kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi general Vasili Pottonun dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, x\u0259nd\u0259yin \u00e7ox hiss\u0259si silahla dolu idi v\u0259 h\u0259r iki t\u0259r\u0259fd\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259r bir n\u00f6v \u201ck\u00f6rp\u00fc\u201dy\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bundan sonra, h\u0259r \u015fey d\u00fcz\u0259ldi. Top\u00e7ular mane\u0259ni ke\u00e7\u0259r\u0259k d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 sars\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259l\u0259r endirm\u0259y\u0259 nail oldular v\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 qalib g\u0259ldil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u00fcharib\u0259 (fasil\u0259l\u0259rl\u0259) 1813-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r davam etdi v\u0259 G\u00fcl\u00fcstan s\u00fclh\u00fc il\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131. Bu m\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n Rusiya Zaqafqaziyan\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hiss\u0259sin\u0259 sahib oldu v\u0259 X\u0259z\u0259rd\u0259 donanma yerl\u0259\u015fdirm\u0259k h\u00fcququ \u0259ld\u0259 etdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u0259\u011flub olmaqdan \u0259l \u00e7\u0259km\u0259y\u0259n iranl\u0131lar bir ne\u00e7\u0259 il sonra, 1826-c\u0131 ild\u0259 yeni m\u00fcharib\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar v\u0259 bu m\u00fcharib\u0259ni d\u0259 uduzdular&#187;.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bir fakt\u0131 da qeyd edim ki, bizim Az\u0259rbaycan variant\u0131 Vikipediyalar da n\u0259d\u0259ns\u0259 el\u0259 bu rus yalanlar\u0131n\u0131 &#171;b\u0259h-b\u0259hl\u0259&#187; t\u0259qdim edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/sisyanovun-qc999tli.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-60852\" width=\"917\" height=\"617\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>&#8230;Bak\u0131ya n\u0259zar\u0259t etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 olan Sisianov 1806-c\u0131 ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 oran\u0131 m\u00fchasir\u0259y\u0259 ald\u0131 v\u0259 qalan\u0131n ruslara verilm\u0259si bar\u0259d\u0259 Bak\u0131 xan\u0131 H\u00fcseynqulu s\u00f6z verdi. 1806-c\u0131 il fevral\u0131n 8-d\u0259 Bak\u0131n\u0131n dinc yolla t\u0259slim edilm\u0259si m\u0259rasimi ke\u00e7irilm\u0259li idi. Polkovnik-leytenant knyaz Elizbar Eristov v\u0259 bir kazak\u0131n m\u00fc\u015fayi\u0259ti il\u0259 Sisianov \u015f\u0259h\u0259rin divarlar\u0131na do\u011fru ir\u0259lil\u0259di. Xan ona a\u00e7arlar\u0131 ver\u0259nd\u0259 xan\u0131n yax\u0131n adamlar\u0131ndan olan \u0130brahim b\u0259y tapan\u00e7adan q\u0259fil at\u0259\u015f a\u00e7araq Sisianovu \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Knyaz Eristov da \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Sisianovun ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259s\u0259n xan v\u0259 n\u00f6k\u0259rl\u0259ri onun ba\u015f\u0131n\u0131 \u00f6zl\u0259ri il\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb \u015f\u0259h\u0259r\u0259 s\u0131\u011f\u0131nd\u0131lar. Komandirini itir\u0259n ki\u00e7ik rus ordusu geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 m\u0259cbur oldu. H\u00fcseynqulu xan Sisianovun k\u0259silmi\u015f ba\u015f\u0131n\u0131 Qacar \u015fah\u0131na g\u00f6nd\u0259rdi&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Amma art\u0131q gec idi. Rus \u0259sg\u0259rinin &#171;sapoqlar\u0131&#187; bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u00f6lk\u0259ni murdarlam\u0131\u015fd\u0131&#8230;<\/strong><br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Xaqani \u018fd\u0259bo\u011flu<br>AVMV\u0130B M\u0259tbuat Xidm\u0259tinin r\u0259hb\u0259ri<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130nternetd\u0259 &#171;\u0418\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u043e\u0431 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438&#187; ad\u0131ndan yay\u0131nlanan &#171;\u0416\u0438\u0432\u043e\u0439 \u043c\u043e\u0441\u0442 \u2014 \u043f\u043e\u0434\u0432\u0438\u0433 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0441\u043e\u043b\u0434\u0430\u0442 \u0432 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0435&#187; adl\u0131 bir m\u0259qal\u0259ni oxudum. Ruslar da &#171;b\u00f6y\u00fck qarda\u015flar\u0131&#187; erm\u0259nil\u0259r kimi<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-60848","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60848","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60848"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60848\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60905,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60848\/revisions\/60905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60848"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60848"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60848"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}