{"id":61230,"date":"2022-02-02T02:24:42","date_gmt":"2022-02-01T22:24:42","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=61230"},"modified":"2022-02-02T02:24:45","modified_gmt":"2022-02-01T22:24:45","slug":"qurandaki-zulq%c9%99rneyn-oguz-xandir-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=61230","title":{"rendered":"QURANDAKI Z\u00dcLQ\u018fRNEYN, O\u011eUZ XANDIR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">\u0130SA MEHD\u0130O\u011eLU<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131n\u0131m\u0131zda)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Evr\u0259nin (kainat\u0131n) yarand\u0131\u011f\u0131 ulu d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259n b\u0259ri, adamlar bu d\u00fcnyan\u0131 d\u0259rk etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Onun d\u00fcnyaya olan ili\u015fgisi (m\u00fcnasib\u0259ti) v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn harada, nec\u0259 yetginliyi, kimliyi h\u0259mi\u015f\u0259 onu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu g\u00fcn bir giz (sirr) kimi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya ayd\u0131nlar\u0131n\u0131, bilik adamlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n bir \u00e7ox konular \u00a0h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00e7\u00f6z\u00fclm\u0259y\u0259r\u0259k qalmaqdad\u0131r. Adamo\u011flu h\u0259mi\u015f\u0259\u00a0 evr\u0259nin (kainat\u0131n), do\u011fan\u0131n (t\u0259bi\u0259tin) v\u0259 toplumun (c\u0259miyy\u0259tin) ili\u015fgisin\u0259 (\u0259laq\u0259sind\u0259) \u00a0qat\u0131lma (i\u015ftirak etm\u0259) yollar\u0131n\u0131 ayd\u0131nla\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Adaml\u0131qla ilgili d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r bir-birini \u0259v\u0259z etdikc\u0259, yenil\u0259\u015fdikc\u0259, adam\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 yenilikl\u0259r yolu ke\u00e7ir v\u0259 d\u0259yi\u015firilir. Bel\u0259 bir sor\u011fu adam\u0131n \u00a0a\u011fl\u0131n\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 ba\u011flam\u0131\u015fd\u0131r ki, \u201cm\u0259n kim\u0259m, niy\u0259 n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn yaranm\u0131\u015fam, varl\u0131\u011f\u0131m\u0131n n\u0259d\u0259ni (s\u0259b\u0259bi) v\u0259 d\u0259rinbiliyi (hikm\u0259ti) n\u0259d\u0259dir? Bu\u00a0 tans\u0131kl\u0131 (m\u00f6c\u00fcz\u0259li) evr\u0259nin yiy\u0259si varm\u0131, varsa, o kimdir, n\u0259\u00e7idir, nec\u0259dir v\u0259 haradad\u0131r?\u201d B\u00fct\u00fcn bu sor\u011fular\u0131 il\u0259 adam\u0131n yadda\u015f\u0131, \u0259n q\u0259diml\u0259rd\u0259n b\u0259ri bu d\u00fcnyan\u0131 axtar\u0131\u015flar, ara\u015fd\u0131rmalar x\u0131rman\u0131na (meydan\u0131na) \u00e7evirmi\u015fdir. Bu sonu g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n sor\u011fular\u0131n k\u00f6k\u00fcn\u00fc, bu ucu-buca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n d\u00fcnyada ger\u00e7\u0259kliyi (h\u0259qiq\u0259ti) axtarmaqd\u0131r v\u0259\u00a0 bu g\u00fcn d\u0259 axtar\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1960 ill\u0259r idi Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bolus d\u0259r\u0259sind\u0259 \u00c7ataq b\u00f6lg\u0259sinin Almaba\u011f\u0131nda g\u00fcrc\u00fcl\u0259r arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar apar\u0131rd\u0131lar. Bir g\u00f6m\u00fct (q\u0259bir tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 q\u0259bri a\u00e7anda skeletin b\u00fck\u00fc\u015fl\u00fc yatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm. G\u00fcld\u00fcm ekspedisiyan\u0131n r\u0259hb\u0259ri m\u0259n\u0259 t\u0259rs-t\u0259rs bax\u0131b ac\u0131ql\u0131 bir \u0259da il\u0259 niy\u0259 g\u00fcl\u00fcrs\u0259n dedi. Skeletin duru\u015funa bax g\u00f6r nec\u0259 yat\u0131r, bu t\u00fcrk g\u00f6m\u00fct\u00fcd\u00fcr dedim. S\u00f6z a\u011fz\u0131mdan \u00e7\u0131xan kimi \u00fcz\u00fcn\u00fc yan\u0131ndak\u0131 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 tutub, s\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259 onlara yad adamlar\u0131 niy\u0259 burax\u0131rs\u0131n\u0131z deyib m\u0259ni oradan uzaqla\u015fd\u0131rmalar\u0131n\u0131 \u0259mr el\u0259di. He\u00e7 hay-k\u00fcy salma gedir\u0259m deyib, oradan uzaqla\u015fd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/images-19.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61231\" width=\"919\" height=\"531\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bolus (Bolnisi) rayonun K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i k\u0259ndinin \u015f\u0259rqind\u0259 &#171;Sar\u0131 kils\u0259&#187; adl\u0131 yar\u0131s\u0131 u\u00e7mu\u015f kils\u0259d\u0259 1986-87-ci ill\u0259rd\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan arxeoloji ekspedisiyas\u0131 k\u0259\u015ffiyyat i\u015fl\u0259ri aparan zaman iki-\u00fc\u00e7 metr d\u0259rinlikd\u0259 III- IV \u0259sr\u0259 aid edil\u0259n g\u0259nc o\u011flan q\u0259bri tap\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Sin\u0259 da\u015f\u0131nda q\u0259dim t\u00fcrk dilind\u0259 yaz\u0131 a\u015fkar edilmi\u015fdir. Yaz\u0131da deyilir &#171;Kapanak\u00e7\u0131 xaqan\u0131n o\u011flu g\u0259nc (prins), kapanak \u00e7ay\u0131nda bo\u011fulub \u00f6ld\u00fc&#187;. H\u0259min da\u015f iki il Tiflis tarix muzeyind\u0259 saxlan\u0131ld\u0131, iki ild\u0259n sonra muzeyd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc. (Ekspediyada i\u015ftirak etmi\u015f, \u201cSovet g\u00fcrc\u00fcstsn\u0131 \u201cq\u0259zetinin m\u00fcxbiri Ocaqov isaxan\u0131n dedikl\u0259ri)2016 ilin Avqustay\u0131nda\u00a0 Televiziya dal\u011fas\u0131 il\u0259 \u201cBiz kimik, do\u011fru ad\u0131m\u0131z n\u0259dir?\u201d sor\u011fusu il\u0259 \u00fc\u00e7 uzman bilim adam\u0131n\u0131n (alimin) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7irildi. \u00dc\u00e7\u00fc d\u0259 ayr\u0131l\u0131qda \u00f6z\u00fcn\u0259 bir ad qoydular. Biri Az\u0259rbaycanl\u0131 oldu, biri t\u00fcrk oldu. Biri d\u0259 Az\u0259ri oldu. \u0130ki saatl\u0131q s\u00f6hb\u0259td\u0259n Sonra aliml\u0259rin h\u0259r\u0259sinin a\u011f\u0131z\u0131n\u0131 bir yana tutduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n apar\u0131c\u0131 bir az \u00fcr\u0259kl\u0259n\u0259r\u0259k, sizi bilmir\u0259m m\u0259n t\u00fcrk ulusuyam (mill\u0259tiy\u0259m) Az\u0259baycan d\u00f6vl\u0259tinin v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131yam dey\u0259r\u0259k verli\u015fi bitirdi. Bu s\u00f6hb\u0259t\u0259 m\u0259n d\u0259 qar\u0131\u015faraq deyir\u0259m ki, 1936 \u2013c\u0131 il\u0259d\u0259k do\u011fulanlar\u0131n do\u011fum ka\u011f\u0131z\u0131na (\u015f\u0259had\u0259tnam\u0259sin\u0259) T\u00fcrk mill\u0259ti yaz\u0131l\u0131rd\u0131. \u0130st\u0259r t\u00fcrk, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 t\u00fcrk s\u00f6z\u00fcn\u0259 n\u0259 art\u0131rsan \u00a0(t\u00fcrkaz, Azt\u00fcrk v\u0259 s.) ham\u0131s\u0131 yara\u015far v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011fruldar. Yaln\u0131z Az\u0259rbaycanl\u0131 s\u00f6z\u00fcnd\u0259n ba\u015fqa, c\u00fcnk\u00fc Az\u0259baycanl\u0131 mill\u0259tin g\u00f6st\u0259ricisi yox, torpa\u011f\u0131n g\u00f6st\u0259ricisidir. Ist\u0259nil\u0259n mill\u0259t az\u0259rbicanl\u0131 ola bil\u0259r. \u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk tarixind\u0259n dan\u0131\u015fan Avropa, Rusiya v\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f tarix\u00e7i, dil\u00e7i, din\u00e7i. ara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 bilim adamlar\u0131n\u0131n (aliml\u0259rinin) ham\u0131s\u0131\u00a0 t\u00fcrk\u00fcn tarixind\u0259n, dilind\u0259n, dinind\u0259n dan\u0131\u015fanda h\u0259mi\u015f\u0259 ilk ba\u015flan\u011f\u0131c kimi do\u011fu t\u00fcrk\u00fcstandan dan\u0131\u015f\u0131rlar. T\u00fcrkl\u0259rin \u00c7in, Monqol s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan g\u0259ldikl\u0259dini deyirl\u0259r. H\u0259tda S\u00fcmerl\u0259rin d\u0259 do\u011fu Asyadan g\u0259lm\u0259 bir xalq olduqlar\u0131n\u0131 k\u0259sinl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7abal\u0131q (canf\u0259\u015fanl\u0131q) ed\u0259n bilim adamlar\u0131 (aliml\u0259r) \u00e7oxdur. \u018flb\u0259td\u0259 10 min illiy\u0259 ili\u015fgi (aid) edil\u0259n y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131\u011f\u0131 (m\u0259d\u0259niy\u0259ti) v\u0259 g\u00f6m\u00fct\u00fc olan xalq \u00f6z ululu\u011funu uy\u011far\u011f\u0131 v\u0259 g\u00f6m\u00fct\u00fc il\u0259 k\u0259sinl\u0259yir. (t\u0259sdiql\u0259yir). El\u0259 d\u0259 4-5 min il tarixi olan y\u00fcks\u0259k Altay uy\u011farl\u0131\u011f\u0131ndan\u00a0 \u00a0(m\u0259d\u0259niyy\u0259tind\u0259n) q\u00fcrurla dan\u0131\u015fma\u011fa haqlar\u0131 var.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/images-18.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61232\" width=\"917\" height=\"522\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ancaq Qafqaz, \u00d6nasya t\u00fcrkl\u0259rind\u0259n s\u00f6z d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 onlar\u0131n g\u0259li\u015fm\u0259l\u0259rini tam k\u0259sinlikl\u0259 (bir m\u0259nal\u0131 olaraq) VII-Y.\u0130.-y\u0259 ili\u015fgil\u0259yirl\u0259r (aid edirl\u0259r). Qafqaz v\u0259 \u00d6nasya t\u00fcrkl\u0259rinin q\u0259dimliliyini, yerli xalq olmalar\u0131n\u0131 \u00a0he\u00e7 c\u00fcr q\u0259bul etm\u0259k ist\u0259mirl\u0259r. Bu k\u0131sqancl\u0131\u011f\u0131n ilgisi n\u0259dir, onu bil\u0259-bil\u0259 bizim bilim adamlarm\u0131z\u0131n (aliml\u0259rmizin) Rus Avropa aliml\u0259rinin yed\u0259kl\u0259rinc\u0259 getm\u0259l\u0259ri, \u00f6z k\u00f6kl\u0259rind\u0259n uzaqla\u015fmalar\u0131 adamda \u015fa\u015fq\u0131nl\u0131q (t\u0259\u0259cc\u00fcb) do\u011furur.<\/p>\n\n\n\n<p>Aliml\u0259rimiz h\u0259l\u0259 d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r ki, Qafqaz t\u00fcrkl\u0259ri VII \u0259srl\u0259rd\u0259 do\u011fudun g\u0259l\u0259n xalqd\u0131r. \u00c7ox yaz\u0131qlar olsun ki, bizim aliml\u0259rimiz, g\u00f6zl\u0259rini uzaq d\u00f6\u011fudan, \u00c7in s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan \u00e7\u0259kib, Qafqaza, \u00f6nasiyaya y\u00f6n\u0259ldm\u0259k ist\u0259mirl\u0259r.\u00a0\u00a0N. C\u0259f\u0259rov T\u00fcrkl\u0259rin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcn\u00fcn Altaydan ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131r. \u201c Q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rin v\u0259t\u0259ni ilk orta \u0259srl\u0259rd\u0259n b\u0259ri T\u00fcrk\u00fcstan kimi tan\u0131nan geni\u015f \u00e7\u00f6ll\u0259rdir. T\u00fcrk s\u00f6z\u00fc ilk d\u0259f\u0259 g\u00f6yt\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tinin ad\u0131nda rast g\u0259linir.\u201d deyir. (Nizami C\u0259f\u0259rov \u201cQ\u0259dim t\u00fcrk \u0259d\u0259biyyat\u0131 Bak\u0131\u00a0 2004). \u0130st\u0259r t\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ist\u0259rs\u0259 Az\u0259rbaycanda bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259d\u0259 olan bilim adamlar\u0131m\u0131z lap \u00e7oxdur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130nternetin \u0130slam ba\u015fl\u0131ql\u0131 sayt\u0131nda yaz\u0131rlar ki, \u201cTarix\u00e7il\u0259r Z\u0259rd\u00fc\u015ft\u00fcn t\u00fcrk (az\u0259rbaycanl\u0131)\u00a0 oldu\u011funu v\u0259 bilavasit\u0259 Novruz bayramn\u0131n t\u00fcrk bayram\u0131 oldu\u011funu isbat etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmaqdad\u0131lar. Hal bu ki, bu c\u00fcr ideyalar tarixin vaqiy\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259m\u0259kd\u0259dir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Z\u0259rd\u00fc\u015ft miladdan \u0259vv\u0259l 6-c\u0131 \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f, Asyadan g\u0259l\u0259n t\u00fcrk boylar\u0131 is\u0259 y\u00fcz ill\u0259r ondan sonra indiki Az\u0259rbaycan \u0259razisin\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015fl\u0259r\u201d. Cox hay\u0131flar olsun ki. h\u0259l\u0259 d\u0259 bu c\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n farslar\u0131n d\u0259yirman\u0131na su da\u015f\u0131yan az\u0259rbaycanl\u0131 ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z var.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu c\u00fcr z\u0259nnl\u0259r (f\u0259rzi\u0259)\u00a0 Ruslar\u0131n v\u0259 Farslar\u0131n yanl\u0131\u015f v\u0259 q\u0259r\u0259zli z\u0259nl\u0259ridir. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr h\u0259l\u0259 d\u0259 onlar\u0131n t\u0259sir \u00e7\u0259mb\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xa bilm\u0259y\u0259n aliml\u0259rimiz v\u0259 ayd\u0131nlar\u0131m\u0131z \u00e7oxdur. Bu z\u0259nn (f\u0259rziyy\u0259) \u00e7oxdan k\u00f6hn\u0259lmi\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Bu g\u00fcn T\u00fcrkl\u0259rin \u00a0tamamil\u0259 yeni tarixl\u0259ri, dini ideoloqiyalar\u0131 v\u0259 yeni d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri formala\u015f\u0131r. Bu ynl\u0131\u015f d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc soyda\u015flar\u0131ma F. A\u011fas\u0131o\u011flunun \u201cQ\u0259dim t\u00fcrk eli\u201d v\u0259 T. Az\u0259rt\u00fcrk\u00fcn \u201cMixi yaz\u0131l\u0131 Az\u0259ri t\u00fcrk dilinin qrammatikas\u0131\u201d kitablar\u0131n\u0131 oxusunlar deyir\u0259m.\u00a0Qafqaz v\u0259 \u00f6nasya t\u00fcrkl\u0259ri qar\u015f\u0131lar\u0131na g\u00fczg\u00fc qoyub \u00f6zl\u0259rin\u0259 diqq\u0259tl\u0259 baxs\u0131nlar. O zaman do\u011fu t\u00fcrkl\u0259ri il\u0259 bat\u0259 t\u00fcrkl\u0259rinin tamamil\u0259 ba\u015fqa antrapoloji tip olduqlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259c\u0259kl\u0259r. <\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259n onu q\u0259ti dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, Qaza\u011f\u0131n, \u00d6zb\u0259yin, Tatar\u0131n, Uy\u011furun,\u00a0 Akaslar\u0131n, Qaqauzlar\u0131n, Monqollar\u0131n Az\u0259rbaycan v\u0259 Anadolu t\u00fcrkl\u0259rinin g\u00f6rk\u0259ml\u0259rin\u0259 baxd\u0131qda, \u00e7ox ayd\u0131n bilm\u0259k olur ki, onlar\u0131n antopoloji genezl\u0259rind\u0259 eyni bir soy\u00e7\u0259kim\u0259, irq\u0259 ili\u015fik olmalar\u0131 he\u00e7 c\u00fcr m\u00fcmk\u00fcn deyil. T\u00fcrk xalq\u0131 \u0259n az\u0131 3-4\u00a0 soy\u00e7\u0259kiminin (genetik k\u00f6kl\u0259rin) irql\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r. B\u0259\u0259zi tarix\u00e7il\u0259rin dedikl\u0259ri kimi b\u0259lk\u0259, g\u00fcc anlam\u0131n\u0131 ver\u0259n t\u00fcrk s\u00f6z\u00fc xalq\u0131n birl\u0259\u015fmi\u015f toplumuna veril\u0259n add\u0131r.\u00a0 Bu t\u00fcrkl\u0259rin hans\u0131 uludur, hans\u0131 g\u0259nc,\u00a0\u00a0 onu arxeoloqlar v\u0259 tarix\u00e7il\u0259r h\u0259l\u0259 d\u0259 axtar\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Palentropoloqlar, antropoloqlar bu d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni inamla yads\u0131lay\u0131rlar. (inkar edirl\u0259r). \u201cArxeoloji ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n sonuclar\u0131na g\u00f6r\u0259 \u0259sgi t\u00fcrkl\u0259rin v\u0259 t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n antropolojik yap\u0131s\u0131 art\u0131q \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr, tart\u0131\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259c\u0259 \u0259sgi t\u00fcrkl\u0259rin tam mo\u011fol tipli olmad\u0131qlar\u0131 v\u0259 \u00f6n\u0259mli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 Avropa tipinin kar\u0131\u015f\u0131m\u0131ndan olu\u015fduqlar\u0131 isbatlanm\u0131\u015fd\u0131r\u201d. ( T\u00fcrk ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 d\u0259rgisi.\u201d\u00c7a\u011fda\u015f t\u00fcrk l\u0259hc\u0259l\u0259ri v\u0259 \u0259d\u0259biyyatlar\u0131. \u0130nter.)<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/572462f77e71a564133ae13eff384be6-1024x768.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61233\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>R.N.Bezertinov yaz\u0131r: \u201dTanr\u0131\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n yaranma qayna\u011f\u0131 he\u00e7 bir m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n bilinm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn, o d\u00fcnyan\u0131n \u0259n q\u0259dim inanc\u0131d\u0131r. S\u00fcmerd\u0259n g\u0259l\u0259n t\u00fcrkl\u0259r G\u00f6y Tanr\u0131s\u0131n\u0131 Monqollara vermi\u015fl\u0259r. Onlardan da \u015fimal yolu il\u0259 Avropaya q\u0259d\u0259r yay\u0131ld\u0131\u201d.\u00a0 (Vikipediya. Tenqriyanstvo).<\/p>\n\n\n\n<p>Bezertinovun S\u00fcmerd\u0259n g\u0259l\u0259n g\u00f6y tanr\u0131s\u0131n\u0131 Monqollara vermi\u015fl\u0259r\u201d dem\u0259si he\u00e7d\u0259 rastg\u0259l\u0259 deyilm\u0259mi\u015fdir g\u00f6r\u00fcn\u00fcr Bezertinov q\u0259dim O\u011fuz xan dastan\u0131ndan x\u0259b\u0259rdard\u0131r. O\u011fuzun S\u00fcmer s\u0131n\u0131r\u0131ndan qalx\u0131b, Monqolustan s\u0131n\u0131r\u0131nad\u0259k getm\u0259sini o bilirmi\u015f.\u015eume\u015funas E. \u018flib\u0259yzad\u0259 yaz\u0131r: \u201cAkkatlarla m\u00fcharib\u0259d\u0259 (sava\u015fda \u0130.M.) \u015eumerl\u0259rin m\u0259\u011flubiyy\u0259tind\u0259n (yenilm\u0259l\u0259rind\u0259n \u0130.M.) sonra g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u015eumerl\u0259rin tarixi yeni s\u0259mt\u0259 y\u00f6n alm\u0131\u015fd\u0131r. Onlar yenid\u0259n bir ne\u00e7\u0259 min il sonra do\u011fma \u201culu baba\u201d yurtlar\u0131na \u00e7\u0259kilmi\u015f, \u00f6z \u0259cdadlar\u0131n\u0131n (ata-babalar\u0131n\u0131n \u0130.M.) torpaqlar\u0131na qay\u0131tm\u0131\u015flar (E. \u018flizad\u0259 \u201cUlu dil, \u015eumerl\u0259r vikiped) \u00a0\u00dcnl\u00fc tarix\u00e7i bilim adam\u0131\u00a0 F. A\u011fas\u0131o\u011flunun c\u0131zd\u0131\u011f\u0131 gedi\u015f-g\u0259li\u015f yol x\u0259rit\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, t\u00fcrkl\u0259rin Araz \u00e7ay\u0131 \u00a0\u00fcz\u0259rind\u0259n Qaraba\u011f, Bor\u00e7al\u0131, Qara d\u0259niz \u0259traf\u0131 yollarla eradan 8 min il \u00f6nc\u0259l\u0259rd\u0259 Azov d\u0259nizinin k\u0259narlar\u0131na get-g\u0259l el\u0259m\u0259l\u0259ri, Bor\u00e7al\u0131 t\u00fcrkl\u0259rinin hans\u0131 d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259n Bor\u00e7al\u0131da ya\u015famaqlar\u0131ndan x\u0259b\u0259r verir. Eyni zamanda m\u0259nim u\u015faql\u0131\u011f\u0131mda e\u015fitdiyim, dinl\u0259yib yadda\u015f\u0131ma k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fcy\u00fcm, \u0259n ulu xalq dastan\u0131 olan O\u011fuz-Z\u00fclq\u0259d\u0259r dastan\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu, tarix\u00e7i\u00a0\u00a0 A\u011faso\u011flunun\u00a0 d\u00fcz\u0259ltdiyi bat\u0131-do\u011fu, do\u011fu-bat\u0131 x\u0259rit\u0259si h\u0259l\u0259 e. \u00f6. 7-6 minillikl\u0259rd\u0259 O\u011fuz xan\u0131n getdiyi yollar\u0131 bir daha\u00a0 uy\u011fulad\u0131-k\u0259sinl\u0259di (t\u0259stiql\u0259di). E. \u018flizad\u0259nin, A\u011faso\u011flunun, Az\u0259rt\u00fcrk\u00fcn ara\u015fd\u0131rmalar\u0131ndan \u00e7\u0131xard\u0131lan sonuca \u00fcr\u0259kl\u0259n\u0259r\u0259k dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, Bor\u00e7al\u0131 xalq\u0131n\u0131n bir paras\u0131 x\u00fcsusil\u0259 K\u0259p\u0259n\u0259kcil\u0259r S\u00fcmerl\u0259rin soylar\u0131ndan qalma xalqd\u0131lar. \u00a0Oxucular\u0131 inand\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn,\u00a0 O\u011fuz-Z\u00fclq\u0259d\u0259r xalq dastan\u0131n\u0131n q\u0131sa \u00f6z\u00fct\u00fcn\u00fc oxucularln dart\u0131\u015fmalar\u0131na (m\u00fczakir\u0259l\u0259rin\u0259) verir\u0259m.\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p><strong>O\u011fuz xan\u2013Z\u00fclq\u0259d\u0259r dastan\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>Genellikl\u0259 (\u00fcmumiyy\u0259tl\u0259) h\u0259r bir na\u011f\u0131l\u0131n, \u0259fsan\u0259nin,mifin v\u0259 dastan\u0131n i\u00e7\u0259risind\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir do\u011fru d\u0259n\u0259cikl\u0259r (z\u0259rr\u0259cikl\u0259r) oturur v\u0259 bu d\u0259n\u0259cikl\u0259rin yan-y\u00f6r\u0259l\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin, t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn yaratd\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7ox yalan olaylar d\u00fcz\u00fcl\u00fcr. Bununla da na\u011f\u0131l, \u0259fsan\u0259, dastan v\u0259 mif yaran\u0131r. Bu \u00e7oxlu yalanlar i\u00e7\u0259risind\u0259n do\u011fru d\u0259n\u0259ni tapmaq v\u0259 onun k\u00f6k\u00fcnd\u0259 (\u0259sas\u0131nda) fikir y\u00fcr\u00fctm\u0259k \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. M\u0259nim s\u00f6z a\u00e7d\u0131\u011f\u0131m \u201cO\u011fuz xan-Z\u00fclq\u0259d\u0259r\u201d dastan\u0131 da bu c\u00fcr yalanlarla dolu, 5-6 min ill\u0259rd\u0259n art\u0131qd\u0131r ki, yol g\u0259l\u0259n bir olmu\u015f, do\u011fru v\u0259 d\u0259y\u0259rli olay\u0131n d\u0259n\u0259sidir (z\u0259rr\u0259sidir). Unudulmu\u015f bu d\u0259n\u0259nin \u00fcz\u0259rind\u0259ki tozu t\u0259mizl\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015facam. \u018fg\u0259r t\u0259mizl\u0259y\u0259 bils\u0259m o tozlar aras\u0131ndan t\u00fcrk\u00fcn qazanc\u0131na olan, ke\u00e7mi\u015fin ger\u00e7\u0259klikl\u0259rini g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n g\u0259lm\u0259sin\u0259 arxay\u0131nam. \u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Bu qocaman O\u011fuz xan dastan\u0131n\u0131 T\u00fcrk xalq\u0131n\u0131n \u0259n ulu dastan\u0131 saymaq olar. \u00c7\u00fcnk\u00fc burada s\u00f6z, yaban\u00e7\u0131 adamlardan gedir. Dil bilm\u0259z, tanr\u0131 tan\u0131maz adamlar\u0131n g\u0259li\u015fm\u0259l\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Qafqaz t\u00fcrkl\u0259ri aras\u0131nda O\u011fuz xan dastan\u0131n\u0131n Bor\u00e7al\u0131 \u00e7e\u015fitnin (varyant\u0131n\u0131n) q\u0131saca \u00f6z\u00fct\u00fcn\u00fc (x\u00fclas\u0259sini) yada salaq. Bor\u00e7al\u0131da bu g\u00fcn\u0259d\u0259k\u00a0 ya\u015fayan O\u011fuz- Z\u00fclq\u0259d\u0259r dastan\u0131nda deyilir:\u00a0Hun xanlar\u0131n\u0131n xaqan\u0131 Qara xan\u0131n arvad\u0131 bir o\u011flan do\u011fdu. O\u011flan, a\u011f \u00a0\u00fczl\u00fc, g\u00f6y g\u00f6zl\u00fc, at a\u011fzl\u0131, qara qa\u015fl\u0131, qara sa\u00e7l\u0131, gen k\u00fcr\u0259kli\u00a0 bir o\u011flan idi. O\u011flan bir g\u00fcnd\u0259 bir ayl\u0131q boy at\u0131rd\u0131. Odur ki, do\u011fulan kimi anas\u0131n\u0131n s\u00fcd\u00fc ona \u00a0azl\u0131q el\u0259di. O yem\u0259k yedi, i\u00e7m\u0259k i\u00e7di. Do\u011fumundan 40 g\u00fcn sonra dil a\u00e7d\u0131 dan\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p> O\u011fuz xan bir ya\u015f\u0131nda \u201cm\u0259n\u0259 at verin minim\u201d dedi.\u00a0 Atas\u0131 ona ad verm\u0259di o\u011ful dey\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. \u00d6lk\u0259nin \u0259n a\u011f\u0131ll\u0131 adam\u0131n\u0131 ona L\u0259l\u0259 (t\u0259rbiy\u0259\u00e7i) tutdu. O b\u00f6y\u00fcd\u00fc, K\u00fcr\u0259yi \u00f6k\u00fcz k\u00fcr\u0259yi kimi enli oldu. Tay-tu\u015flar\u0131 onun qolunu \u0259y\u0259 bilm\u0259dil\u0259r. Ormanda oyma\u011f\u0131n, el-oban\u0131n, \u00a0mal\u0131n\u0131-at\u0131n\u0131 yey\u0259n qanadl\u0131 qurd ya\u015fay\u0131rd\u0131. Puskuda durub onu \u00f6ld\u00fcrd\u00fc, Eld\u0259 ad-san qazand\u0131. iyidl\u0259r aras\u0131nda say\u0131l\u0131b- se\u00e7il\u0259n bir iyid oldu. Qara xan eli y\u0131\u011fd\u0131 o\u011fluma ad qoyun dedi. El d\u0259 ham\u0131l\u0131qla bir a\u011f\u0131zdan onun \u00a0ad\u0131n\u0131 g\u00fcc \u00fcn\u00fc olan\u00a0 O\u011fuz (\u00f6k\u00fcz) qoydular.<\/p>\n\n\n\n<p>Bir g\u00fcn O\u011fuz yuxusunda bir tu\u015f (yuxu) g\u00f6rd\u00fc. O g\u00f6rd\u00fc ki, bir yelqanat atla yol gedir. Qar\u015f\u0131s\u0131na iki ba\u015fl\u0131 bir Aslan \u00e7\u0131xd\u0131, buna sar\u0131 y\u00fcr\u00fcd\u00fc. Onun at\u0131 Aslan\u0131 tapdalad\u0131, \u0259zib \u00fcst\u00fcnd\u0259n ke\u00e7di.\u00a0 O\u011fuz aslan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 k\u0259sdi. Qar\u015f\u0131s\u0131na ucu\u00a0 g\u00f6r\u00fcnm\u0259z d\u0259niz \u00e7\u0131xd\u0131. O\u011fuz \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00fcndo\u011fana \u00e7evirdi, yol boyu \u00e7oxlu B\u0259birl\u0259r d\u00fcz\u00fcl\u00fcb O\u011fuza ba\u015f \u0259yirdil\u0259r. Qar\u015f\u0131s\u0131na yen\u0259 d\u0259niz \u00e7\u0131xd\u0131. Sonra \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00fcney\u0259 \u00e7evirdi. Qar\u015f\u0131s\u0131na bir \u00f6k\u00fcz \u00e7\u0131xd\u0131. At\u0131 \u00f6k\u00fcz\u00fcn ba\u015f\u0131n\u0131 \u00fczd\u00fc, qopartd\u0131, \u00d6k\u00fcz\u00fcn ba\u015f\u0131 tac oldu. At tac\u0131 O\u011fuzun ba\u015f\u0131na qoydu. Yen\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131na d\u0259niz \u00e7\u0131xd\u0131. O\u011fuz \u00fcz\u00fcn\u00fc quzey\u0259 tutub da\u011fa \u00e7\u0131xma\u011fa ba\u015flad\u0131. Da\u011fdan bir qara Qar\u011fa enib, O\u011fuzun tac\u0131n\u0131 vurub yer\u0259 sald\u0131. Tac d\u0131\u011f\u0131rlan\u0131b, da\u011f\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259 par\u00e7a-par\u00e7a oldu. <\/p>\n\n\n\n<p>Dan (s\u0259h\u0259r) a\u00e7\u0131ld\u0131 O\u011fuz Tu\u015funu h\u0259r \u015feyi bil\u0259n L\u0259l\u0259sin\u0259 dan\u0131\u015fd\u0131. L\u0259l\u0259si, \u201cbu d\u00fcnya d\u0259nizin \u00fcz\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fck bir par\u00e7ad\u0131r. S\u0259n d\u0259nizl\u0259r\u0259d\u0259k d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yan\u0131n\u0131 tutan bir xaqan olacaqsan, qocalanda b\u00fct\u00fcn adamlar\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n \u00fcz\u00fcnt\u00fc s\u0259nin d\u0259 ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259c\u0259k\u201d deyib du\u015fu yozdu.\u00a0O\u011fuzun atas\u0131 Qara xan qocalm\u0131\u015fd\u0131. B\u00fct\u00fcn xanlar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b Qurultay toplad\u0131. O\u011flunun yetginl\u0259\u015fib, xaqanl\u0131\u011fa layiq oldu\u011funu dedi v\u0259 Xaqanl\u0131\u011f\u0131 o\u011fluna verdi. Qarda\u015f\u0131 Or xan\u0131 da Hun alplar\u0131na ba\u015fbu\u011f qoydu. \u00d6mr\u00fc boyu yenilm\u0259y\u0259n Or xan O\u011fuz xana g\u00fcv\u0259nikli (etibarl\u0131) bir ba\u015fbu\u011f (s\u0259rk\u0259rd\u0259) oldu. O g\u00fcnd\u0259n O\u011fuz xan xaqanl\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u0259ltm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/81eae9eee6c3338118fa0e4c45169282-1024x739.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61234\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>O\u011fuz xan bir g\u00fcn hunlar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb ova \u00e7\u0131xd\u0131. Ovda ya\u011f\u0131\u015f ya\u011fma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u015eim\u015f\u0259k \u00e7axd\u0131, Ormanl\u0131\u011fa ild\u0131r\u0131m d\u00fc\u015fd\u00fc. O\u011fuz xan ild\u0131r\u0131m d\u00fc\u015f\u0259n yerd\u0259 bir q\u0131z\u0131n oturdu\u011funu g\u00f6rd\u00fc. O, hunlar\u0131na \u201cTanr\u0131m m\u0259nim ovumu g\u00f6nd\u0259rdi\u201d dedi. Q\u0131z\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb evn\u0259 g\u0259tirdi. Ad\u0131n\u0131 \u00dclk\u0259r qoydu. Onunla evl\u0259ndi. Ba\u015f\u0131na 40 d\u0259n\u0259 qaraba\u015f y\u0131\u011fd\u0131. Bir g\u00fcn yen\u0259 O\u011fuz xan hunlar\u0131 il\u0259 g\u00fcndo\u011fan ormanl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6n al\u0131b ova getdi. Ovda bir maral\u0131 qova-qova bir \u00e7\u0259m\u0259nliy\u0259 apard\u0131, Maral\u00a0 qal\u0131n h\u00fcnd\u00fcr otlar aras\u0131ndan \u00e7\u0131xa\u00a0 bilm\u0259di. Xan k\u0259m\u0259nd at\u0131b ovu diri tutdu. Hunlar\u0131na burada dinc\u0259lm\u0259k g\u00f6st\u0259ri\u015fini verdi. Xan \u00e7\u0259m\u0259nlikd\u0259 dinc\u0259l\u0259n s\u00fcr\u0259d\u0259, orman\u0131n g\u00f6z\u0259lliyi, yaylalar\u0131, s\u0259rin bulaqlar\u0131 xo\u015funa g\u0259ldi. O, hunlar\u0131 il\u0259 g\u0259n\u0259\u015fiklik \u00a0el\u0259di. Burada bir k\u0259nt (\u015f\u0259h\u0259r) salma\u011f\u0131 q\u0259rarla\u015fd\u0131rd\u0131. K\u0259ntin tikilm\u0259sin\u0259 g\u00f6st\u0259ri\u015f verdi. B\u00fct\u00fcn hunlar\u0131n s\u0259f\u0259rb\u0259rliyi oldu. \u00a0K\u0259nt tezlikl\u0259 tikildi. K\u0259ndin ad\u0131n\u0131 H\u0259m\u0259dan (ham\u0131n\u0131n evi) qoyudu, \u00f6z\u00fcn\u0259 ba\u015fk\u0259nt el\u0259di. Xan\u0131n g\u0259nclik \u00a0q\u00fcruru ona sakitlik vermirdi. \u00d6z\u00fcn\u00fc d\u00fcnyan\u0131n xaqan\u0131 g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Onda t\u0259k xaqanl\u0131q ist\u0259yi artd\u0131. Bu ist\u0259kl\u0259 d\u0259\u00a0 hunlar\u0131n\u0131\u00a0 toplay\u0131b b\u00f6y\u00fck bir ordu il\u0259\u00a0 g\u00fcnbatana y\u00fcr\u00fc\u015f el\u0259di. Rum elini v\u0259 bir \u00e7ox\u00a0 \u00f6lk\u0259l\u0259ri yendi, onlar\u0131 \u00f6z qullu\u011fu alt\u0131na ald\u0131. \u00d6lk\u0259l\u0259ri ala-ala getdiyi yolda qar\u015f\u0131s\u0131na d\u0259niz \u00e7\u0131xd\u0131. Ax\u015fam oldu xan g\u00fcn\u0259\u015fin g\u00fcm\u00fc\u015f kimi par\u0131ldayan bir d\u0259nizd\u0259 batd\u0259\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc. Quru d\u00fcnyan\u0131n burada qurtard\u0131\u011f\u0131n\u0131 dedi. D\u0259nizin ad\u0131n\u0131 A\u011fd\u0259niz qoydu. Yan\u0131ndak\u0131 da\u011f\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259 dinc\u0259ldi da\u011f\u0131n ad\u0131na da A\u011f da\u011f dedi. Oradak\u0131 xanlarla dosrluq anl\u015fmas\u0131 v\u0259 \u00f6hd\u0259\u00e7iliyi ba\u011flad\u0131, geri \u00f6lk\u0259sin\u0259 d\u00f6nd\u00fc. Bir s\u00fcr\u0259 din\u00e7\u0259ldikd\u0259n sonra, \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00fcndo\u011fana tutdu. D\u00fcnyan\u0131n ax\u0131r\u0131nad\u0259k getm\u0259yi q\u0259rarla\u015fd\u0131rd\u0131. Xan bir s\u00fcr\u0259 yol getdikd\u0259n sonra qal\u0131n ormanl\u0131qlarda yaban\u00e7\u0131lara (v\u0259h\u015fil\u0259r\u0259) dilbilm\u0259z \u00e7\u00f6ll\u00fc adamlara rast g\u0259ldi. Bu adamlar\u0131n onun hunlar\u0131na \u00e7ox ox\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n xan, \u201cbunlar da m\u0259nd\u0259ndir\u201d dedi. Onlar\u0131n adlar\u0131n\u0131 \u201cT\u00fcrkm\u0259n\u201c qoydu. Onlar\u0131n yanlar\u0131nda hunlar\u0131ndan xeyli adam qoyub onlara paltar geyindirm\u0259yi, dil \u00f6yr\u0259tm\u0259yi tap\u015f\u0131rd\u0131. Bir ay yol getdikd\u0259n sonra yen\u0259, yaban\u00e7\u0131 qanmaz \u00e7\u00f6l adamlar\u0131na rast g\u0259ldil\u0259r. Onlar\u0131 bir araya toplama\u011fa g\u00f6st\u0259ri\u015f verdi. \u00c7\u00f6ll\u00fcl\u0259r\u0259 paltar geyindirm\u0259k v\u0259\u00a0 dil \u00f6yr\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ordusundan bir tak\u0131m Hun ay\u0131rd\u0131. \u00d6z\u00fc is\u0259 yol\u00e7ulu\u011funu (s\u0259f\u0259rini) davam etdi. Bir s\u00fcr\u0259 getdikd\u0259n sonra, yen\u0259 d\u0259 qar\u015f\u0131lar\u0131na yaban\u00e7\u0131, \u00e7\u0131lpaq, dilbilm\u0259z,\u00a0 da\u011f ma\u011faralar\u0131nda ya\u015fayan xalqa rast g\u0259ldi. Bunlar\u0131n qad\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00e7ox, ki\u015fil\u0259rini az g\u00f6r\u0259n Xan onlara Q\u0131rxq\u0131zlar dedi. Ki\u015fil\u0259rin az olmalar\u0131n\u0131n kizini (sirrini) soru\u015fdu. Ki\u015fil\u0259rin \u201cyar\u0131m\u0131z qal\u0131b yurdumuzu yadlardan qoruyuruq, yar\u0131m\u0131z yem \u00fc\u00e7\u00fcn \u00a0ova gedirik\u201d dedil\u0259r. Q\u0131rxq\u0131zlara da , geyinm\u0259k, dan\u0131\u015fmaq \u00f6yr\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Hunlardan alplar ay\u0131r\u0131b qoydu . \u00d6z\u00fc is\u0259 yen\u0259 yoluna \u00fcz tutdu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/Gosudarstvo-Oguzov.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61235\" width=\"941\" height=\"494\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Q<em>eyd:<\/em><\/strong><em> Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n bildirim ki, bel\u0259 bir yaz\u0131l\u0131 r\u0259vay\u0259t d\u0259 var. Suyan xan\u0131n bir q\u0131z\u0131 olur v\u0259 \u00a0onun 39 qaraba\u015f\u0131 olur. Xan q\u0131z\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 qaraba\u015flar\u0131 da evl\u0259ndirir. Bunlardan t\u00f6r\u0259y\u0259n boya \u00a0Q\u0131r\u011f\u0131zlar deyilir. Ba\u015fqa bir r\u0259vay\u0259td\u0259 d\u0259 Buman xan\u0131n 40 q\u0131z\u0131 olur o\u011flu olmur. Bu q\u0131zlar\u0131n evliliyind\u0259n Q\u0131r\u011f\u0131zlar t\u00f6r\u0259yir. (D.K. T.S.S.s-176)\u00a0<\/em>\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Yolda g\u00f6z\u0259l \u00e7\u0259m\u0259nli-\u00e7i\u00e7\u0259kli, s\u0259rin bulaql\u0131, bol ovlaql\u0131 bir da\u011fa rast g\u0259ldil\u0259r. \u00c7oxlu ov ovlad\u0131lar, Ordu burada dinc\u0259ldi. G\u00fcn\u0259\u015fin enib da\u011fda batd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n xan. Tanr\u0131n\u0131n da bu da\u011fa enib yatd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Bu da\u011f\u0131n ad\u0131n\u0131 Tanr\u0131 da\u011f\u0131 qoydu. Da\u011f\u0131n \u00e7\u0259m\u0259nliyind\u0259 dinc\u0259lib yor\u011funlu\u011funu ald\u0131kdan sonra yen\u0259 yol getm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Qar\u015f\u0131lar\u0131na at min\u0259n yayoxu il\u0259 silahlanm\u0131\u015f, az s\u00f6zl\u00fc qo\u00e7aq v\u0259 bacar\u0131ql\u0131 ov\u00e7ular \u00e7\u0131x\u0131d\u0131. O\u011fuz xan onlar\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131r\u0131 il\u0259 dil tap\u0131b dost oldular. O\u011fuz xan bu yaba\u00e7\u0131lara yax\u015f\u0131l\u0131q el\u0259di onlra yay, ox ba\u011f\u0131\u015flad\u0131 ni\u015fan\u00e7\u0131l\u0131q sirl\u0259rini \u00f6yr\u0259tm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yanlar\u0131nda Hunlar qoyub yola d\u00fc\u015fd\u00fc. Yax\u015f\u0131l\u0131qlar\u0131 g\u00f6r\u0259n yaban\u00e7\u0131lar, O\u011fuz xana qar\u015f\u0131lar\u0131nda \u00c7in \u00f6lk\u0259sinin oldu\u011funu v\u0259 onun g\u00fccl\u00fc ordunun oldu\u011funu deyib, onlara qar\u0131\u015fmaqlarlnl ist\u0259dil\u0259r. Xaqan onlara raz\u0131l\u0131q verm\u0259di. Xan onlara \u201cUy\u011fur\u201d (Uy\u011fur ulu t\u00fcrk dilind\u0259 biz\u0259 uyanlar, qo\u015fulanlar dem\u0259kdir) ad\u0131n\u0131 verdi. Xaqan onlar\u0131n da g\u0259li\u015fm\u0259l\u0259ri (\u0259hlil\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri) \u00fc\u00e7\u00fcn Hunlar\u0131ndan alplar qoyudu.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130SA MEHD\u0130O\u011eLU (\u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131n\u0131m\u0131zda) Evr\u0259nin (kainat\u0131n) yarand\u0131\u011f\u0131 ulu d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259n b\u0259ri, adamlar bu d\u00fcnyan\u0131 d\u0259rk etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar. Onun d\u00fcnyaya olan ili\u015fgisi (m\u00fcnasib\u0259ti) v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-61230","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61230","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61230"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61230\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61237,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61230\/revisions\/61237"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61230"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61230"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}