{"id":61324,"date":"2022-02-03T10:39:04","date_gmt":"2022-02-03T06:39:04","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=61324"},"modified":"2022-02-03T10:39:08","modified_gmt":"2022-02-03T06:39:08","slug":"qurandaki-zulq%c9%99rneyn-oguz-xandir-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=61324","title":{"rendered":"QURANDAKI Z\u00dcLQ\u018fRNEYN, O\u011eUZ XANDIR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">\u0130SA MEHD\u0130O\u011eLU<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131n\u0131m\u0131zda)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7in s\u0131n\u0131r\u0131na \u00e7atanda nizami ordulu\u00a0 \u00c7in\u00a0 xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr. \u00c7in Xaqan\u0131 O\u011fuz Xan\u0131 saray\u0131na qonaq apar\u0131r.\u00a0 Qon\u015fu xaqanlar kimi dost olurlar. \u00c7in xaqan\u0131\u00a0 dostluq ni\u015fan\u0259si olaraq, ona q\u0131z\u0131l y\u0259h\u0259rli at ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. O da cavab olaraq bir g\u00f6z qama\u015fd\u0131ran l\u0259l ba\u011f\u0259\u015flay\u0131r. Xaqanlar g\u0259zm\u0259y\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rlar. O\u011fuz xan k\u00f6lg\u0259sinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259nd\u0259 ilgicl\u0259nir (maraqlan\u0131r) k\u00f6lg\u0259l\u0259rinin nec\u0259 oldu\u011funu soru\u015fur. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7in xaqan\u0131 bizim yalnl\u0131z s\u0259h\u0259r v\u0259 ax\u015fam k\u00f6lg\u0259miz olur deyir. Bu nec\u0259 olur dey\u0259nd\u0259 s\u0259b\u0259bini ayd\u0131nl\u015fdlra bilmir. L\u0259l\u0259 s\u00f6hb\u0259t\u0259 qar\u0131\u015f\u0131b \u201cbiz d\u00fcnyan\u0131n ortas\u0131nda oldu\u011fumuz \u00fc\u00e7\u00fcn, durdu\u011fumuz yerd\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f d\u00fcz ba\u015f\u0131m\u0131z \u00fcst\u00fcnd\u0259 durur. Onun \u00fc\u00e7\u00fcnd\u0259 k\u00f6lg\u0259miz olmur\u201ddeyir. Quran\u0131n 18\\90-c\u0131 ay\u0259si h\u0259min bu yer\u0259 i\u015far\u0259 edil\u0259r\u0259k deyilmi\u015fdir.\u00a0\u00c7in xaqan\u0131 O\u011fuz xana \u201cd\u0259y\u0259rli xan L\u0259l\u0259 \u00e7ox \u015feyl\u0259r bilir icaz\u0259 ver m\u0259nim adamlar\u0131mdan \u00f6yr\u0259tm\u0259n g\u00f6t\u00fcrs\u00fcn deyir. Xan raz\u0131l\u0131q verir. L\u0259l\u0259 bunlar\u0131n 5 ild\u0259n sonra qay\u0131dacaqlar\u0131n\u0131 deyir\u00a0 xaqan raz\u0131la\u015f\u0131r.\u00a0Onlar d\u0259niz\u0259 g\u0259zm\u0259y\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rlar. O\u011fuz \u00a0Xan g\u00fcn\u0259\u015fin g\u00f6y r\u0259ngli d\u0259nizd\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb, ona G\u00f6y d\u0259niz ad\u0131n\u0131 verir v\u0259 burada d\u00fcnyan\u0131n qurtard\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyir, \u00c7in\u00a0 xan\u0131 il\u0259 dostluq \u00f6hd\u0259\u00e7iliyi ba\u011flay\u0131r. Aralar\u0131nda s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Xaqan geri hunlar\u0131n\u0131n yan\u0131na g\u0259lir. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/\u0438\u043c5.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61325\" width=\"928\" height=\"696\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bir s\u00fcr\u0259 burada qal\u0131r. Uy\u011furlar \u00fc\u00e7\u00fcn bir ba\u015fk\u0259nt tikdirir. Uy\u011furlara ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir tak\u0131m Hun alplar ay\u0131r\u0131b orada qoyur. O d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 ordu ill\u0259rl\u0259 yol gedib g\u0259ldikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn onlar yol\u00e7ulu\u011fa evli \u00e7\u0131xarm\u0131\u015flar. Ba\u015fk\u0259ntin\u00a0 ad\u0131n\u0131 Hunqar qoyur. Bir s\u00fcr\u0259 dinc\u0259lib, geriy\u0259 \u00f6z yurduna yola d\u00fc\u015f\u00fcr. Qay\u0131dan d\u00f6n\u0259md\u0259 yar\u0131dan yuxar\u0131 ba\u015f\u0131 qarl\u0131 bir da\u011f\u0131n g\u00fcll\u00fc, cic\u0259kli \u0259t\u0259yind\u0259 dinc\u0259lir. Da\u011f xo\u015funa g\u0259lir. Da\u011f\u0131n t\u0259p\u0259sin\u0259 adamlar g\u00f6nd\u0259rm\u0259k ist\u0259yir. Ancaq L\u0259l\u0259 raz\u0131la\u015fm\u0131r. Q\u0131\u015fda bu da\u011fa \u00e7\u0131xmaq olmaz. Yaln\u0131z 6 aydan sonra da\u011f\u0131n t\u0259p\u0259sin\u0259 \u00e7\u0131xmaq olar deyir O\u011fuz xan da\u011f\u0131n ad\u0131n\u0131 Altay qoyur.\u00a0 \u00a0Ged\u0259nd\u0259 yollarda qoydu\u011fu yaban\u00e7\u0131lar\u0131n (v\u0259h\u015fil\u0259rin) art\u0131q\u00a0 g\u0259li\u015fdikl\u0259rini (\u0259hlil\u0259\u015fdikl\u0259rini) g\u00f6r\u00fcb, bunlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 yeni bir ba\u015fk\u0259nt tikdirir. Ad\u0131n\u0131 Sumerk\u0259nt (S\u0259m\u0259rq\u0259nd) qoyur. Sonra da \u00f6lk\u0259sin\u0259 H\u0259m\u0259dana g\u0259lir. G\u0259li\u015fi \u015f\u0259r\u0259fin\u0259 b\u00f6y\u00fck qonaql\u0131q verir. B\u00fct\u00fcn qon\u015fu xaqanlar\u0131, xanlar\u0131 qonaq \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n h\u0259r iki ucunad\u0259k getdiyini bildirir. \u00d6z\u00fcn\u00fc d\u00fcnyanin iki ucunun xaqan\u0131 elan edir. Ba\u015f\u0131na iki\u00a0 buynuzlu tac qoyur. O g\u00fcnd\u0259n d\u0259 b\u00fct\u00fcn qon\u015fu xalq ona Z\u00fclq\u0259rneyn xaqan deyir. <\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6z\u00fcn\u00fcn xalq\u0131 ona Z\u00fclq\u0259d\u0259r (iki buynuzlu) xaqan dedil\u0259r.\u00a0Z\u00fclq\u0259d\u0259r bir az dinc\u0259lir v\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00fcn\u0259\u015f ortam\u0131na tutub yol gedir. O q\u0259d\u0259r gedir ki, ax\u0131rda qar\u015f\u0131s\u0131na ucu-buca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n d\u0259niz \u00e7\u0131x\u0131r. Q\u0131zarm\u0131\u015f g\u00fcn\u0259\u015fin d\u0259nizd\u0259 batd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u0259n Z\u00fclq\u0259d\u0259r. Burada d\u00fcnyan\u0131n qutard\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyir v\u0259 d\u0259nizin ad\u0131n\u0131 \u201cQ\u0131rm\u0131z\u0131 d\u0259niz\u201d qoyur.\u00a0Z\u00fclq\u0259d\u0259r\u00a0 xan xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha da geni\u015fl\u0259ndirir b\u00f6y\u00fcd\u00fcr, xalq\u0131 bolluq, varl\u0131q (rifah) i\u00e7\u0259risind\u0259 ya\u015fad\u0131r. Son halda qocald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb, \u00f6lk\u0259sind\u0259 olan g\u00f6ybilim\u00e7il\u0259ri (m\u00fcn\u0259cciml\u0259ri) \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. G\u00f6ybilim\u00e7il\u0259r\u0259 \u00f6lm\u0259zlik \u00fc\u00e7\u00fcn bir qurtulu\u015f yolu tapmalar\u0131n\u0131 \u0259mr edir. G\u00f6ybilim\u00e7il\u0259r bildirirl\u0259r ki, dirilik suyu qaranl\u0131q d\u00fcnyadad\u0131r. Onun yolunu he\u00e7 kim bilmir. Xan bilgin L\u0259l\u0259sini \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. Dirilik suyunu tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn L\u0259l\u0259sind\u0259n g\u0259n\u0259\u015fik al\u0131r. L\u0259l\u0259 \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fcy\u00fcn qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131n olumsuzlu\u011funu deyir. Xan raz\u0131la\u015fm\u0131r. Getm\u0259yi q\u0259rara al\u0131r. L\u0259l\u0259 yolda \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin olaca\u011f\u0131n\u0131 xana bildirir. Ama xan \u00f6z fikirind\u0259n d\u00f6nm\u0259y\u0259r\u0259k suyu axtarma\u011f\u0131 q\u0259rara al\u0131r. Bu s\u00fcr\u0259d\u0259 xaqan ail\u0259sini g\u00f6t\u00fcrm\u00fcr. \u00dclk\u0259rb\u0259yim Tanr\u0131ya yalvar\u0131r ki, onu yenid\u0259n ulduza \u00e7evirsin, g\u00f6yd\u0259n xan\u0131 izl\u0259sin. Tanr\u0131 onun s\u0259sini e\u015fidir. Onu q\u0131rx qaraba\u015flar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 ulduza \u00e7evirir. \u00dclk\u0259rb\u0259yim g\u00f6yd\u0259n xan\u0131n yolunu izl\u0259yir.\u00a0 Xan qaranl\u0131q d\u00fcnyan\u0131n yolunda bir yanar d\u0259niz\u0259 rast g\u0259lir. Xan d\u0259nizin suyunun od tutub yand\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr. Ad\u0131n\u0131 \u201cOdlu d\u0259niz\u201d qoyur. Odlu d\u0259nizi ke\u00e7\u0259nd\u0259 Xan g\u00f6yl\u0259r\u0259d\u0259k ucalan Ba\u015f\u0131 qarl\u0131-buzlu da\u011fa rast g\u0259lir. Da\u011f\u0131n ad\u0131na Qaf deyir. Z\u00fclq\u0259d\u0259r Qaf da\u011f\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259 dinc\u0259l\u0259n d\u00f6n\u0259md\u0259 sevimli at\u0131 da\u011fa qa\u00e7\u0131r. Alplar axtar\u0131r tapa bilmirl\u0259r. At\u0131 qarl\u0131 da\u011fda ya\u015fayan yerli adamlar tutub xana verirl\u0259r v\u0259 deyirl\u0259r ki. Bizm da\u011fda ya\u015fayan P\u0259ri q\u0131zlar\u0131n\u0131n qoruyucusu To\u011frul qu\u015fu adl\u0131 qanatl\u0131 adam var. Bu xeyirxah qu\u015f Qaf da\u011f\u0131n\u0131n\u00a0 Albuz t\u0259p\u0259sind\u0259 (indiki Elbruc zirv\u0259sind\u0259 \u0130.M.) oturur. Da\u011f\u0131 v\u0259 onun P\u0259ri q\u0131zlar\u0131n\u0131 qoruyur. <\/p>\n\n\n\n<p>Onun il\u0259tg\u0259nliyi (b\u0259l\u0259d\u00e7iliyi) il\u0259 at\u0131n\u0131z\u0131 tapd\u0131q deyirl\u0259r. Xan \u201cTo\u011frul qu\u015funa d\u00fcnyan\u0131n \u0259n parlaq l\u0259lini ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. G\u0259l\u0259nl\u0259r \u201cBu da\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn var\u0131 onundur. O he\u00e7 bir h\u0259diy\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fcr\u201d deyirl\u0259r. O\u011fuz xan \u201cM\u0259nim h\u0259diy\u0259mi g\u00f6t\u00fcrs\u00fcn aln\u0131na\u00a0 yap\u015fd\u0131rs\u0131n, gec\u0259 v\u0259 g\u00fcnd\u00fcz bunun i\u015f\u0131\u011f\u0131 onun da\u011f\u0131n\u0131\u00a0 d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259n g\u00f6st\u0131r\u0131\u0259c\u0259k\u201d deyir. \u0130ndi d\u00fcnya n\u0259ki var,To\u011frul qu\u015fuda n\u0259ki var, O\u011fuz xan\u0131n da\u015fn\u0131n parlaql\u0131\u011f\u0131 Qaf da\u011f\u0131n\u0131 gec\u0259 v\u0259 g\u00fcnd\u00fcz i\u015f\u0131ql\u0131 saxlay\u0131r. Xan qarl\u0131 da\u011fda ya\u015fayan bu adamlar\u0131n ad\u0131n\u0131 \u201cQarluq\u201d (qarda ya\u015fayanlar) qoyur. Onlara uy\u011farl\u0131q (m\u0259d\u0259niyy\u0259t) \u00f6yr\u0259tm\u0259k \u00fcc\u00fcn alplar qoyub yolunu d\u0259vam edir.\u00a0 Qar\u015f\u0131lar\u0131na b\u00f6y\u00fck, enli bir \u00e7ay \u00e7\u0131x\u0131r. \u00c7aydan ke\u00e7\u0259 bilm\u0259kl\u0259rini s\u0131namaq \u00fc\u00e7\u00fcn, \u00e7aya \u00fc\u00e7 t\u0259n\u0259 atl\u0131 alp sal\u0131r. \u00c7ay\u0131n ortas\u0131nda alplar\u0131n itdikl\u0259rini g\u00f6r\u00fcr. \u00c7ay\u0131n ad\u0131n\u0131 \u0130til qoyur.\u00a0 \u00c7ay\u0131 ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fqa yol axtar\u0131r. Bu anda Yerli yaban\u00e7\u0131 adamlar bunlara k\u00f6m\u0259y\u0259 \u00a0g\u0259lirl\u0259r. Onlar \u00e7ay\u0131 ke\u00e7m\u0259yin yolunu \u00f6yr\u0259dirl\u0259r. Onlara k\u00f6m\u0259k edib, orman\u0131n a\u011fa\u00e7lar\u0131ndan do\u011fray\u0131b sal d\u00fcz\u0259ldirl\u0259r. Sallar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 \u0130til cay\u0131n\u0131 ke\u00e7irl\u0259r. Bu yerli xalq\u0131n ad\u0131na K\u0131pcak ( ulu t\u00fcrkc\u0259 kup\u00e7ak s\u00f6z\u00fc, uyan, qo\u015fulan, k\u00f6m\u0259k ed\u0259n anlam\u0131n\u0131 verir) deyir v\u0259 onlara dil \u00f6yr\u0259dib\u00a0 g\u0259li\u015fdirm\u0259k (\u0259hlil\u0259\u015fdirm\u0259k) \u00fc\u00e7\u00fcn yanlar\u0131nda Hunlar\u0131ndan alplar qoyur v\u0259 qaranl\u0131q d\u00fcnyaya yola d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/1317315_900.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61326\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><em><strong>Qeyd: O.S\u00fcleymanov K\u0131p\u00e7ak s\u00f6z\u00fcn\u00fc bel\u0259 ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131r. \u201dBir \u00e7ox t\u00fcrk etnoniml\u0259ri, tayfa dam\u011fas\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. Tilik tayfas\u0131n\u0131n dam\u011fas\u0131n\u0131n adi bir x\u0259tdir, (y\u0259ni p\u0131\u00e7ak tiliyi) Qazax dilind\u0259 X\u0259tt\u0259 \u201ctilik\u201d deyilir. Tilik saps\u0131z p\u0131\u00e7ak anlam\u0131nda i\u015fl\u0259nir. (Bor\u00e7al\u0131 t\u00fcrkl\u0259ri d\u0259 saps\u0131z p\u0131\u00e7a\u011fa tiy\u0259 deyir. \u0130.M.). \u00c7ox g\u00fcman ki, \u201ciki \u00fcf\u00fcq\u00fc x\u0259t\u201d dam\u011fas\u0131 bir vaxtlar iki p\u0131\u00e7aq adlanm\u0131\u015f v\u0259 sonralar bu s\u00f6z, c\u00fcml\u0259 qovu\u015fma prosesind\u0259 k\u0131p\u00e7aka \u00e7evrilmi\u015fdir. (O.S\u00fcleymanov \u201cAZ-YA\u201d Bak\u0131 1993 s.134-35) .<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong>\u00a0<\/strong><\/em>Qaranl\u0131q d\u00fcnyan\u0131n yolu il\u0259 ged\u0259nd\u0259 qar\u015f\u0131lar\u0131na bir da\u011f \u00e7\u0131x\u0131r. H\u00e7 c\u00fcr bu da\u011f\u0131 ke\u00e7\u0259 bilmirl\u0259r. Ax\u0131rda Xaqan L\u0259l\u0259d\u0259n soru\u015fur \u201cL\u0259l\u0259 bu n\u0259 gizdir (sirdi)r atlar\u0131 t\u0259r basd\u0131 taq\u0259td\u0259n d\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r bir add\u0131m bel\u0259 ged\u0259 bilmirl\u0259r, bu giz\u0259 (sirr\u0259) bir \u00e7ar\u0259 tap\u201d deyir. L\u0259l\u0259 barma\u011f\u0131n\u0131 aln\u0131na qoyub bir q\u0259d\u0259r fikirl\u0259\u015fdikd\u0259n sonra, q\u0131lnc\u0131n\u0131 \u00e7\u0131xard\u0131b yan\u0131ndak\u0131 qayaya yap\u0131\u015fd\u0131r\u0131r. Q\u0131l\u0131nc qayadan as\u0131l\u0131 qal\u0131r. Q\u0131l\u0131nc\u0131 qayada as\u0131l\u0131 g\u00f6r\u0259n O\u011fuz xan, \u201cL\u0259l\u0259 bu sirri biz\u0259 anlat\u201d deyir. L\u0259l\u0259 \u201cbu da\u011f d\u0259miri tutan da\u011fd\u0131r, Bu da\u011f haqq\u0131nda d\u0259d\u0259l\u0259rimd\u0259n e\u015fitmi\u015fdim, ind \u00f6z\u00fcm tan\u0131q\u0131 (\u015fahidi) oldum. Atlar\u0131n nallar\u0131n\u0131 s\u00f6k\u00fcn ged\u0259k, qay\u0131d\u0131b buradan ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra yen\u0259 d\u0259 nallars\u0131n\u0131z\u201d deyir. Atlar\u0131n nallar\u0131n\u0131 s\u00f6k\u00fcb, rahat yol getdil\u0259r. Qaranl\u0131qda alplar\u0131n azmamlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn L\u0259l\u0259 \u00a0yeni do\u011fmu\u015f bir at\u0131n balas\u0131n\u0131 burada k\u0259sin, qay\u0131dan ba\u015f\u0131 h\u0259min at\u0131 \u00f6n\u0259 sal\u0131n \u00f6nd\u0259rlik el\u0259sin. <\/p>\n\n\n\n<p>Sizi g\u0259tirib \u00f6l\u0259n balas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 \u00e7\u0131xardacaqd\u0131r deyir. El\u0259 d\u0259 qaranl\u0131q d\u00fcnyan\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda anas\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcnd\u0259 yeni do\u011fmu\u015f bir daylaq k\u0259sib yola d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. Ax\u0131rda qar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7oxlu isti bulaqlar\u0131 olan bir yer \u00e7\u0131d\u0131r. L\u0259l\u0259 dirilik suyunun burada oldu\u011funu deyir. Z\u00fclq\u0259d\u0259r bula\u011f\u0131 tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259 ki, \u00f6lm\u00fc\u015f bal\u0131qla dirilik suyunu axtar\u0131r. Ama tapa bilmir. Ordu s\u0259rk\u0259rd\u0259si\u00a0 X\u0131z\u0131r\u0131n yox oldu\u011funu\u00a0 e\u015fidir. Onu g\u00f6r\u0259n alplar s\u0259rk\u0259rd\u0259nin qollar\u0131 qanad olub g\u00f6y\u0259 u\u00e7du\u011funu deyirl\u0259r. Xan\u00a0 s\u0259rk\u0259rd\u0259nin haradan g\u00f6y\u0259 qalxd\u0131\u011f\u0131 yeri g\u00f6st\u0259rm\u0259l\u0259rini deyir. Alplar xan\u0131 h\u0259min yer\u0259 apar\u0131rlar Xan orada suyu qurumu\u015f bir bulaq yerinin olgu\u011funu g\u00f6r\u00fcr. Xan ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr k\u00fc, dirilik suyu ona yox, X\u0131z\u0131r\u0131n d\u00fc\u015f\u0259rpay (qism\u0259ti) olmu\u015fdur. \u00dcz\u00fcnt\u00fc ke\u00e7ir\u0259r\u0259k (Pe\u015fiman\u00e7al\u0131qla) geri qay\u0131d\u0131r. X\u0131z\u0131r da o, g\u00fcnd\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin \u00f6lm\u0259z, h\u0259mi\u015f\u0259ya\u015far bilqam\u0131s\u0131 olur. Dastanda xan h\u0259r \u015feyin, da\u011f\u0131n, a\u011fac\u0131n, suyun, qu\u015fun dilini bil\u0259n bir xan kimi verilir. Yol boyu qurtla, qu\u015fla, a\u011facla s\u00f6hb\u0259t edir.\u00a0Qay\u0131danda xan Qaf da\u011f\u0131ndan ke\u00e7m\u0259li olur. Da\u011f\u0131 ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yol axtar\u0131rlar, ax\u0131rda bir dar d\u0259r\u0259li yal tap\u0131rlar. Yaldan a\u015f\u0131b, da\u011f\u0131 ke\u00e7irl\u0259r. Qar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7oxlu da\u011f xalq\u0131 rast g\u0259lir. B\u00f6y\u00fck ordulu Z\u00fclq\u0259d\u0259ri g\u00f6r\u0259n xalq, ona\u00a0 deyir ki, quzeyd\u0259, (\u015fimalda) ya\u015fayan Anqut- Manqut adl\u0131 xalq onlara ya\u011f\u0131 k\u0259silibdir. Vaxta\u015f\u0131r\u0131 ke\u00e7ib mallar\u0131n\u0131, varlar\u0131n\u0131 talay\u0131b apar\u0131rlar. \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Bu c\u00fcml\u0259 oldu\u011fu kimi quranda verilir. 8\/94 deyilir: <strong>\u201cEy Z\u00fclq\u0259rneyn Y\u0259cuc-M\u0259cuc bu \u0259razid\u0259 fitn\u0259-f\u0259sad t\u00f6r\u0259dirl\u0259r. Z\u00fclq\u0259d\u0259r\u00a0 ordusuna bu iki da\u011f aras\u0131na divar \u00e7\u0259km\u0259yi \u0259mr edir.\u00a0 Ordu d\u0259mir-Mis qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131 torpaqla iki da\u011f\u0131n aras\u0131n\u0131 doldurur. 700 \u00f6k\u00fcz d\u0259risind\u0259n 700 k\u00f6r\u00fck haz\u0131rlad\u0131r. 700 yerd\u0259n od vurub 7 g\u00fcn k\u00f6r\u00fckl\u0259yirl\u0259r torpaqdak\u0131 d\u0259mir mis \u0259riyib, h\u0259r iki da\u011f aras\u0131ndak\u0131 ke\u00e7idi ba\u011flay\u0131r. D\u0259r\u0259ni ke\u00e7ilm\u0259z bir yal edir. Ad\u0131n\u0131 daryal qoyur. S\u00f6l\u0259nil\u0259n m\u0259nz\u0259r\u0259 oldu\u011fu kimi Quran\u0131n 18\\95-96 ay\u0131l\u0131rind\u0259 t\u0259krarlan\u0131r.\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Yerli \u00a0xalq\u00a0 Xana bildirirl\u0259r ki, \u201cburada iki qo\u015fa da\u011f var, ( B\u0259zi r\u0259vay\u0259td\u0259 iki qo\u015fa a\u011fac var) h\u0259r xas (\u00e7\u0259r\u015f\u0259nb\u0259) g\u00fcn\u00fc onlar bir- biri il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rlar. Ama onlar\u0131n s\u00f6hb\u0259tl\u0259rini biz qanm\u0131r\u0131q\u201d deyirl\u0259r. Z\u00fclq\u0259d\u0259r xan da\u011flar\u0131n (a\u011faclar\u0131n) s\u00f6hb\u0259tini dinl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259min da\u011fa gedir. Xas g\u00fcn\u00fc iki da\u011f\u0131n aras\u0131nda \u00e7ad\u0131r\u0131n\u0131 qurdurub onlar\u0131n s\u00f6hb\u0259tl\u0259rin\u0259 qulaq as\u0131r. Gec\u0259nin bir s\u00fcr\u0259sind\u0259 da\u011flar (a\u011faclar) dil\u0259 g\u0259lib dan\u0131\u015f\u0131rlar. Biri o birin\u0259 deyir ki, \u201cg\u00f6z\u00fcn ayd\u0131n \u00a0Z\u00fclq\u0259d\u0259r xan biz\u0259 qonaq g\u0259libdir\u201d. O biri d\u0259 cavab verib deyir ki, \u201cqona\u011fm\u0131z d\u00fcnyaya\u00a0 m\u0259nimdi deyir, yen\u0259 g\u00f6z\u00fc doymur. Ama x\u0259b\u0259ri yoxdur ki, onun \u00f6z\u00fc bu d\u00fcnyan\u0131n yemidir. G\u0259l\u0259n xas g\u00fcn\u00fc d\u00fcnyan\u0131n \u00f6z\u00fc onu udacaq v\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259lik g\u00f6z\u00fcn\u00fc doyduracaqd\u0131r\u201d. Bu s\u00f6hb\u0259ti e\u015fid\u0259n xan, tez xas \u00e7ad\u0131r\u0131na qay\u0131d\u0131r. Ordu s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rini \u00a0y\u0131\u011f\u0131b onlara yollar\u0131n\u0131 d\u0259vam \u00a0etm\u0259yi \u0259mr edir. Xan yolunu getm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r Qar\u015f\u0131s\u0131na bir d\u0259niz \u00e7\u0131x\u0131r, uzaqdan baxanda d\u0259niz qapqara g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, yax\u0131na g\u0259ldikd\u0259 d\u0259nizin dibind\u0259ki da\u015flar da g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. ad\u0131n\u0131 Qara d\u0259niz qoyur. \u00a0Yolda Z\u00fclq\u0259d\u0259r x\u0259st\u0259l\u0259nir. \u00d6l\u00fcm aya\u011f\u0131nda ordu ba\u015fbu\u011flar\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b onlara tutsu (v\u0259siyy\u0259t) edir. \u201c Xas g\u00fcn\u00fc m\u0259n \u00f6l\u0259c\u0259m. Ama \u00f6lk\u0259min yolu h\u0259l\u0259 \u00e7ox uzaqd\u0131. M\u0259n \u00f6l\u0259nd\u0259 sa\u011f \u0259limi tabutdan e\u015fikd\u0259 (k\u0259narda) saxlay\u0131n. Harada \u0259limi \u00e7\u0259ks\u0259m orada \u00a0basd\u0131r\u0131n\u201d deyir. Xan \u00f6l\u00fcr tutsuya g\u00f6r\u0259 sa\u011f \u0259lini tabutdan e\u015fikd\u0259 apar\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p> Bir da\u011f\u0131n yan\u0131ndan ke\u00e7\u0259nd\u0259 qoyun otaran\u00a0 \u00e7oban soru\u015fur, \u201cbu \u00f6l\u00fcn\u00fcn\u00a0 su\u00e7u n\u0259dir ki, \u0259lini e\u015fikd\u0259 apar\u0131rs\u0131n\u0131z deyir. <\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBu bizim xan\u0131m\u0131zd\u0131r. \u00d6l\u0259nd\u0259 \u00f6z\u00fc bel\u0259 \u00a0tutsulam\u0131\u015fd\u0131r\u201d deyirl\u0259r. Bilici \u00e7oban, iki ba\u015fl\u0131 s\u00f6hb\u0259ti anlay\u0131r. Yerd\u0259n bir ovuc torpaq g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, xan\u0131n ovucuna t\u00f6k\u00fcr. H\u0259min anda xan \u0259lini \u00e7\u0259kir. Ordu ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 bel\u0259 q\u0259rara g\u0259lirl\u0259r ki, xan\u0131 h\u0259min da\u011f\u0131n t\u0259p\u0259sin\u0259 (zirv\u0259sin\u0259) basd\u0131rs\u0131nlar. \u00c7obandan da\u011f\u0131n ad\u0131n\u0131 soru\u015furlar. \u00c7oban \u201cYelda\u011f\u0131d\u0131r\u201d deyir. Z\u00fclq\u0259d\u0259ri \u00e7\u0131xard\u0131b Yelda\u011f\u0131n\u0131n t\u0259p\u0259sin\u0259 basd\u0131r\u0131rlar. Z\u00fclq\u0259d\u0259r Yelda\u011f\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda sonsuzlu\u011fa (\u0259b\u0259diliy\u0259) qovu\u015fur. \u00dclk\u0259rb\u0259yim d\u0259 40 qaraba\u015f\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 g\u00f6yd\u0259 parlaq ulduz hal\u0131nda qaraba\u015flar\u0131da yan\u0131nda h\u0259mi\u015f\u0259lik \u00dclk\u0259r ulduzu olub, sonsuzlu\u011fa qovu\u015fur. Dastan bununla tamamland\u0131, bitdi. Ama Z\u00fclq\u0259rneynin axtar\u0131\u015f\u0131 bitm\u0259di. O, bu g\u00fcn d\u0259 \u00a0axtar\u0131l\u0131r.H\u0259min Yelda\u011f\u0131, Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Bolnisi \u015f\u0259h\u0259ri il\u0259 K\u0259p\u0259n\u0259k\u00e7i k\u0259ndi aras\u0131nda \u00f6z y\u00fcks\u0259k q\u00fcruril\u0259 durur. Bor\u00e7al\u0131\u00a0 xalq\u0131n\u0131n kutsal da\u011f\u0131d\u0131r. Yan-y\u00f6r\u0259sind\u0259 ya\u015fayan t\u00fcrkl\u0259r v\u0259 qrekl\u0259r da\u011fa tapanaklar\u0131n\u0131 bu g\u00fcn d\u0259 ya\u015fad\u0131rlar. Bu g\u00fcn O\u011fuzun-Z\u00fclq\u0259d\u0259rin kutsal g\u00f6m\u00fctn\u00fcn \u00fcst\u00fcnd\u0259\u00a0 g\u00fcrc\u00fcl\u0259r 2010 ild\u0259 g\u00f6rk\u0259mli bir kils\u0259 tikdil\u0259r. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/nbg5.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61327\" width=\"917\" height=\"490\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Da\u011fa, g\u00f6m\u00fct\u0259 h\u0259r \u015fey\u0259 yiy\u0259l\u0259ndil\u0259r.\u00c7ox yaz\u0131qlar olsun ki, s\u00f6zd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00f6y\u00fck xalq sayan t\u00fcrk xalq\u0131 O\u011fuzun (Z\u00fclq\u0259d\u0259rin) g\u00f6m\u00fct\u00fcn\u0259 yiy\u0259 dura bilm\u0259di. Torpaqlar\u0131 kimi d\u0259y\u0259rli adamlar\u0131n\u0131 da itir\u0259-itir\u0259 gedirl\u0259r. Onu da deyim ki, m\u0259nim u\u015faql\u0131\u011f\u0131mda \u201cZ\u00fclq\u0259d\u0259rin buynuzu var, buynuzu\u201d\u00a0 ad\u0131nda bir u\u015faq \u015feir kitab\u0131 var idi. Dastan u\u015faq dilind\u0259 q\u0131sa halda yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk \u00f6nc\u0259 onu i\u015f\u0131qland\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015faq ki, dastanda ad\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n Z\u00fclq\u0259d\u0259rl\u0259, Qurandak\u0131 Z\u00fclq\u0259rneynin \u00a0aralar\u0131nda h\u0259r-hans\u0131 bir ox\u015farl\u0131q, uy\u011funluq varm\u0131? Bu qaranl\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131nla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn dastanda s\u0259sl\u0259n\u0259n olaylarla, Quran ay\u0259l\u0259rini g\u00f6zd\u0259n ke\u00e7ir\u0259k. Onu qeyd edim ki, dastanda Z\u00fclq\u0259d\u0259r h\u0259m xaqan, h\u0259m d\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259r kimi verilir. Quranda da eyni durum \u00f6z k\u0259sinliyni (t\u0259stiqini) tap\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0<strong>Quran\u0131n 18-ci sur\u0259sinin 83-c\u00fc ay\u0259sind\u0259 deyilir:<\/strong> \u201cS\u0259nd\u0259n Z\u00fclq\u0259rneyn bar\u0259sind\u0259 soru\u015furlar. De onun bar\u0259sind\u0259 siz\u0259 hekay\u0259t s\u00f6yl\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m.\u201d Ay\u0259nin yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan ayd\u0131n olur ki, Kiml\u0259rs\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259rd\u0259n Z\u00fclq\u0259rneyn haqq\u0131nda soru\u015fubdur. Pey\u011f\u0259mb\u0259r \u0259.s.da Z\u00fclq\u0259rneyn dey\u0259 cavab veribdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Z\u00fclq\u0259d\u0259rl\u0259, Z\u00fclq\u0259rneyn aras\u0131nda \u00e7ox yx\u0131n ox\u015farl\u0131q var. Z\u00fclq\u0259d\u0259r iki q\u0259d\u0259rli anlam\u0131n\u0131, Z\u00fclqrneyn is\u0259 iki q\u0259rin\u0259li (taleyli) anlam\u0131n\u0131 verir. Dem\u0259k Z\u00fclq\u0259d\u0259ri Z\u00fclq\u0259rneyn dey\u0259 adland\u0131rmaq\u00a0 el\u0259 d\u0259 b\u00f6y\u00fck su\u00e7 deyildir. H\u0259r iki ad\u0131n bir adama ilgi ola bilm\u0259si inand\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. Eyn zamanda ay\u0259d\u0259 r\u0259vay\u0259t, na\u011f\u0131l yox\u00a0\u00a0 \u201chekay\u0259t s\u00f6yl\u0259y\u0259c\u0259y\u0259m\u201d deyilir. R\u0259vay\u0259t, \u0259fsan\u0259, mif, na\u011f\u0131l h\u0259mi\u015f\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir x\u0131rda do\u011fru hal\u0131n yan y\u00f6r\u0259sin\u0259 d\u00fcz\u00fcl\u0259n yalanlar\u0131n qar\u0131\u015fmas\u0131 il\u0259 yaran\u0131r. B\u0259z\u0259nd\u0259 a\u011fl\u0131n, t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn verimi kimi yard\u0131l\u0131r. \u00a0Bunlardan ayr\u0131ml\u0131 (f\u0259rqli) olaraq, hekay\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 do\u011fruluqla, ba\u011fl\u0131 olan olaylardan dan\u0131\u015f\u0131r. Dem\u0259k pey\u011f\u0259mb\u0259r \u0259.s. Z\u00fclq\u0259rneyni r\u0259vay\u0259t \u00a0kimi yox, do\u011fruluq olaraq, bir olay kimi bilir v\u0259 onun hekay\u0259sini dan\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>(Ard\u0131 var)<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130SA MEHD\u0130O\u011eLU (\u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131n\u0131m\u0131zda) \u00c7in s\u0131n\u0131r\u0131na \u00e7atanda nizami ordulu\u00a0 \u00c7in\u00a0 xaqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr. \u00c7in Xaqan\u0131 O\u011fuz Xan\u0131 saray\u0131na qonaq apar\u0131r.\u00a0 Qon\u015fu xaqanlar kimi<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-61324","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61324","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61324"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61324\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61330,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61324\/revisions\/61330"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61324"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61324"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61324"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}