{"id":61481,"date":"2022-02-05T02:27:39","date_gmt":"2022-02-04T22:27:39","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=61481"},"modified":"2022-02-05T02:27:44","modified_gmt":"2022-02-04T22:27:44","slug":"q%c9%99dim-p%c9%99hl%c9%99vanlarin-tor%c9%99m%c9%99l%c9%99ri-bayandurlular","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=61481","title":{"rendered":"Q\u0259dim p\u0259hl\u0259vanlar\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri: Bayandurlular"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>III hiss\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">\u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>XI \u0259srd\u0259 Q\u0131p\u00e7aq \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f o\u011fuz tayfalar\u0131ndan birinin ad\u0131 rus salnam\u0259l\u0259rind\u0259 berendey kimi ke\u00e7ir. Ehtimal\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259, berendey tayfa ad\u0131 barann\u0131 tayfa ad\u0131n\u0131n bir q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fmi\u015f formas\u0131d\u0131r. Rus tarix\u00e7isi Vasiliy Vladimirovi\u00e7 Bartold (1869\u20131930) v\u0259 b\u0259zi dig\u0259r t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar is\u0259 g\u00fcman edirdil\u0259r ki, berendey tayfa ad\u0131 bayandur tayfa ad\u0131n\u0131n azac\u0131q t\u0259hrif olunmu\u015f \u015f\u0259klidir. Berendeyl\u0259rin Q\u0131p\u00e7aq \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 X\u2013XIII \u0259srl\u0259rd\u0259 sald\u0131qlar\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin adlar\u0131 rus salnam\u0259l\u0259rind\u0259 Tor\u00e7esk, Sakov, Berendi\u00e7ev, Berendeyevo, \u0130jeslavl, Urnayev, Rostovets kimi qeyd olunmu\u015fdur. Bat\u0131 xan\u0131n mo\u011follar\u0131na \u0259n \u015fidd\u0259tli m\u00fcqavim\u0259ti d\u0259 bu \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fdil\u0259r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/273393941_145523017889744_3454484830800414829_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61485\" width=\"918\" height=\"609\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Ha\u015fiy\u0259.<\/strong> <em>Berendey (rus \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 folklorunda \u0259fsan\u0259vi \u00e7ar, na\u011f\u0131l q\u0259hr\u0259man\u0131 \u015fahzad\u0259 \u0130van\u0131n atas\u0131) \u2013 Berende (Bolqar\u0131stan\u0131n Sofiya vilay\u0259tind\u0259 k\u0259nd) \u2013 Bayand\u0131roy (T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n Da\u015fo\u011fuz vilay\u0259tind\u0259 k\u0259nd) \u2013 Baqandar (T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n Balkan vilay\u0259tind\u0259 bulaq) \u2013 Bayand\u0131 (Qazax\u0131stan\u0131n Manq\u0131stau vilay\u0259tind\u0259 k\u0259nd) \u2013 Bayald\u0131r (Qazax\u0131stan\u0131n T\u00fcrk\u00fcstan vilay\u0259tind\u0259 k\u0259nd) \u2013 Bhayandar (Hindistanda ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si) \u2013 Bayandur (Q\u0259rbi Az\u0259rbaycanda k\u0259nd) \u2013 Bay\u0131nd\u0131r (T\u00fcrkiy\u0259nin \u0130zmir ilind\u0259 \u015f\u0259h\u0259r).<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Z\u0259nnimizc\u0259, qaraqoyunlular\u0131n barann\u0131 tayfas\u0131 il\u0259 a\u011fqoyunlular\u0131n bayandur tayfas\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi eynidir. M\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, tarixin hans\u0131sa m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 bir n\u0259sil iki hiss\u0259y\u0259 ayr\u0131lm\u0131\u015f, onlardan biri barann\u0131 ad\u0131n\u0131 saxlam\u0131\u015f, dig\u0259r n\u0259slin ad\u0131 is\u0259 bayanduri \u015f\u0259klini alm\u0131\u015fd\u0131r. Xiv\u0259 xan\u0131 v\u0259 tarix\u00e7isi \u018fbul Qazi Bahadur (1603\u20131664) bayandur s\u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131n\u0131 \u201cvar-d\u00f6vl\u0259t sahibi\u201d kimi izah etmi\u015fdir. T\u0259r\u0259k\u0259m\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259rv\u0259t n\u0259dir? \u2013 S\u00f6zs\u00fcz ki, qaramal v\u0259 qoyun-quzu. Az\u0259rbaycan folklorundan a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salaq:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cQoyunlu evl\u0259r g\u00f6rd\u00fcm, qurulu yaya b\u0259nz\u0259r, qoyunsuz evl\u0259r g\u00f6rd\u00fcm, qurumu\u015f \u00e7aya b\u0259nz\u0259r\u201d (\u201cKitabi D\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastan\u0131ndan).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cBiri vard\u0131,&nbsp;biri yoxdu, ke\u00e7mi\u015f zamanlarda N\u0259bi adl\u0131 varl\u0131 bir ki\u015fi vard\u0131. Bu ki\u015finin d\u00f6vl\u0259ti, var\u0131, mal\u0131, qoyunu ba\u015f\u0131ndan a\u015f\u0131rd\u0131\u201d (xalq na\u011f\u0131l\u0131ndan).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u201cA\u011f qoyunu g\u00f6r\u0259nl\u0259r i\u00e7i dolu ya\u011f sanar\u201d (atalar s\u00f6z\u00fc).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Maraql\u0131d\u0131r ki, Az\u0259rbaycana k\u00f6\u00e7 etm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l bayandur tayfas\u0131 da parn\u0131 tayfas\u0131n\u0131n v\u0259t\u0259nind\u0259 \u2013 Manq\u0131\u015flaqda ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Diqq\u0259timizi c\u0259lb ed\u0259n dig\u0259r c\u0259h\u0259t is\u0259 A\u011fqoyunlu tayfa ittifaq\u0131n\u0131n ilk ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n P\u0259hl\u0259van b\u0259y Bayandur (?\u20131340) olmas\u0131d\u0131r. Xat\u0131rladaq ki, q\u0259dim parfiyal\u0131lar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, parn\u0131lar \u00f6zl\u0259rini \u00fcmumi olaraq m\u0259hz p\u0259hl\u0259van adland\u0131r\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Strabon yaz\u0131r ki, \u201ckimmerl\u0259r \u00d6n Asiyaya Homerin zaman\u0131nda g\u0259lmi\u015fl\u0259r\u201d. Ehtimala g\u00f6r\u0259, Homer e.\u0259. IX\u2013VIII \u0259srl\u0259rd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, kimmerl\u0259rin \u00d6n Asiyada olmalar\u0131na dair ilk m\u0259lumatlar e.\u0259. 722\u2013715-ci ill\u0259r\u0259 aiddir. Dilimizd\u0259 q\u0259z\u0259b, hirs m\u0259nalar\u0131n\u0131 ifad\u0259 ed\u0259n \u201cq\u0131m\u0131r\u201d s\u00f6z\u00fc ola bilsin ki, kimmer etnonimind\u0259n qaynaqlan\u0131r. Fikrimizc\u0259, g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259ki \u201cqmiri\u201d (p\u0259hl\u0259van) v\u0259 osetin dilind\u0259ki \u201cqumir\u201d (n\u0259h\u0259ng) s\u00f6zl\u0259ri d\u0259 kimmer etnonimi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Saka xalq\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si olmu\u015f parfiyal\u0131lar\u0131n \u0259sl ad\u0131 p\u0259hl\u0259van idi. Maraql\u0131 paralel al\u0131n\u0131r \u2013 kimmer etnonimin\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n \u201cqmiri\u201d v\u0259 \u201cqumir \u201ds\u00f6zl\u0259ri g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 p\u0259hl\u0259van, osetin dilind\u0259 n\u0259h\u0259ng m\u0259nalar\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir. Eyni xalq\u0131 assuriyal\u0131lar kimmer, elaml\u0131lar saka adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Saka xalq\u0131n\u0131n Parfiya imperiyas\u0131n\u0131 qurmu\u015f hiss\u0259sinin ad\u0131 p\u0259hl\u0259van idi. P\u0259hl\u0259vanlar k\u00f6\u00e7\u0259ri v\u0259 yar\u0131mk\u00f6\u00e7\u0259ri h\u0259yat t\u0259rzi s\u00fcrs\u0259l\u0259r d\u0259, onlar\u0131n hakim z\u00fcmr\u0259si \u2013 \u018frsakil\u0259r Parfiya imperiyas\u0131n\u0131 qurduqdan sonra \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f, lakin d\u00f6y\u00fc\u015f v\u0259rdi\u015fl\u0259rini d\u0259 itirm\u0259mi\u015fdil\u0259r. S\u00f6zs\u00fcz ki, Az\u0259rbaycan v\u0259 \u0130ran\u0131n iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 bug\u00fcn\u0259d\u0259k m\u00f6vcud olan zorxanalar v\u0259 h\u0259min zorxanalarda m\u0259\u015fq ed\u0259nl\u0259rin p\u0259hl\u0259van ad\u0131 m\u0259hz onlarla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Xat\u0131rladaq ki, t\u00fcrk v\u0259 \u0130ran dill\u0259rind\u0259 g\u00fcl\u0259\u015f\u00e7iy\u0259, g\u00fccl\u00fc insana p\u0259hl\u0259van deyilir. Maraql\u0131d\u0131r ki, bug\u00fcn d\u0259 Az\u0259rbaycanda P\u0259hl\u0259van \u015f\u0259xs ad\u0131na da rast g\u0259l\u0259 bil\u0259rsiniz. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, bu ad q\u0259dim d\u00f6vrl\u0259rin p\u0259hl\u0259van tayfas\u0131n\u0131 sanki bug\u00fcn d\u0259 ya\u015fad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\"><ul class=\"blocks-gallery-grid\"><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/images-15.jpg\" alt=\"\" data-id=\"61482\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=61482\" class=\"wp-image-61482\"\/><\/figure><\/li><li class=\"blocks-gallery-item\"><figure><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/pri-Karrah.png\" alt=\"\" data-id=\"61483\" data-full-url=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/pri-Karrah.png\" data-link=\"https:\/\/fedai.az\/?attachment_id=61483\" class=\"wp-image-61483\"\/><\/figure><\/li><\/ul><\/figure>\n\n\n\n<p>H\u0259r bir parfiyal\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fc m\u00fck\u0259mm\u0259l s\u00fcvari ox\u00e7u say\u0131l\u0131rd\u0131. Parfiya ordusu, \u0259sas\u0259n, y\u00fcng\u00fcl s\u00fcvari ox\u00e7ulardan v\u0259 a\u011f\u0131r s\u00fcvari b\u00f6l\u00fckl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t idi. E.\u0259. 53-c\u00fc ild\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259 Surxan\u0131n r\u0259hb\u0259rlik etdiyi v\u0259 saylar\u0131 11.000 n\u0259f\u0259rd\u0259n az olan Parfiya s\u00fcvarisi Karr d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Roma konsulu Krass\u0131n t\u0259xmin\u0259n 50.000 n\u0259f\u0259rlik g\u00fccl\u00fc birl\u0259\u015fm\u0259sini darmada\u011f\u0131n etmi\u015fdi. Parfiyal\u0131lar\u0131n \u015fanl\u0131 sava\u015f \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri \u0259srl\u0259r boyunca q\u0131r\u0131lmaz qalm\u0131\u015f, atadan o\u011fula, n\u0259sild\u0259n n\u0259sl\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Parfiya imperiyas\u0131n\u0131n s\u00fcqutundan 1100 il sonra da \u2013 XIV\u2013XV \u0259srl\u0259rd\u0259 qaraqoyunlu v\u0259 a\u011fqoyunlu d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri o d\u00f6vr\u00fcn \u0259n yax\u015f\u0131 s\u00fcvari ox\u00e7ular\u0131 say\u0131l\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var&#8230;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u00fc\u0259llif: Milli Kimlik Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 Qrupunun \u00fczv\u00fc <span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">Araz \u015e\u0259hrili<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>III hiss\u0259 \u201cS\u0259f\u0259vil\u0259r: paralell\u0259r, ehtimallar, h\u0259qiq\u0259tl\u0259r&#8230;\u201d \u0259s\u0259rind\u0259n XI \u0259srd\u0259 Q\u0131p\u00e7aq \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f o\u011fuz tayfalar\u0131ndan birinin ad\u0131 rus salnam\u0259l\u0259rind\u0259 berendey kimi ke\u00e7ir. Ehtimal\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259, berendey<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":61486,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-61481","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61481","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61481"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61481\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61487,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61481\/revisions\/61487"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/61486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61481"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61481"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61481"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}