{"id":61781,"date":"2022-02-08T02:24:00","date_gmt":"2022-02-07T22:24:00","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=61781"},"modified":"2022-02-08T02:27:44","modified_gmt":"2022-02-07T22:27:44","slug":"qurandaki-zulq%c9%99rneyn-oguz-xandir-8","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=61781","title":{"rendered":"QURANDAKI Z\u00dcLQ\u018fRNEYN, O\u011eUZ XANDIR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-cyan-blue-color\">\u0130SA MEHD\u0130O\u011eLU<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131nlar\u0131m\u0131zda)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>T. Az\u0259rt\u00fcrk, \u201dMixi yaz\u0131l\u0131 Az\u0259ri t\u00fcrk dilinin qrammatikas\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cNe\u00e7\u0259 on ill\u0259rdir Az\u0259rbaycan\u0131n\u00a0 itig\u00f6r\u0259n alim t\u0259b\u0259q\u0259sinin\u00a0 \u201c\u015eumerl\u0259r bizim ulu babalarm\u0131zd\u0131r\u201d z\u0259nni (f\u0259rziy\u0259si) \u00f6z h\u0259yatiliyi il\u0259 indi ortal\u0131\u011fa \u00e7\u0131x\u0131r. Bu is\u0259 e. \u00f6. 6500-ci ild\u0259\u00a0\u00a0 ya\u015fam\u0131\u015f Enlil \u0130sm\u0259\u00a0 Da\u011fandan ba\u015flayan h\u0259qiq\u0259tdir.\u201d (Bak\u0131 2004 s.16). O, yaz\u0131r: \u201d\u0130ndi gil l\u00f6vh\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 rast g\u0259ldiyimiz Turuk, T\u00fcrk etnonimi s\u00fcbut edir ki, Babilan v\u0259 q\u0259dim \u0130ran \u0259razisind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f h\u0259min t\u00fcr\u00fckk\u00fcl\u0259r bizim ulu \u0259cdadlar\u0131m\u0131z T\u00fcrkl\u0259r olub (orada s.34).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>F, A\u011faso\u011flu T\u00fcrkl\u0259rin Araz \u00e7ay\u0131 q\u0131ra\u011f\u0131nda yurd salmalar\u0131n\u0131 e. \u0259. 8-ci minilliy\u0259 apar\u0131b \u00e7\u0131xard\u0131r. O, \u201c Saqa-Q\u0259m\u0259r boylar\u0131 Araz q\u0131ra\u011f\u0131nda ya\u015fay\u0131rlar. Ba\u015fqa bir yerd\u0259:\u201dE.\u00f6.XVI-\u0259srd\u0259 Van g\u00f6l\u00fc il\u0259 Qara d\u0259niz aras\u0131nda Q\u0259m\u0259r t\u00fcrkl\u0259rinin, K\u00fcr- Araz aras\u0131nda Saqa t\u00fcrkl\u0259rinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131r.(s.- 73). (<em>K\u00fcr, Araz aras\u0131 yuxar\u0131 da\u011f bor\u00e7al\u0131dan ba\u015flay\u0131r.).<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/350px-Atlantis_Kircher_Mundus_subterraneus_1678.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61784\" width=\"914\" height=\"608\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><em>\u00a0<\/em>\u00a0A\u011faso\u011flu \u0259lav\u0259 ed\u0259r\u0259k yaz\u0131r ki,T\u00fcrkl\u0259rin ata yurdunu yaln\u0131z \u00a0Altayda axtaranlar h\u0259qiq\u0259ti g\u00f6rm\u0259k ist\u0259mirl\u0259r.(s.-68). A\u011faso\u011flu t\u00fcrkl\u0259rin\u00a0 Altaya k\u00f6cm\u0259l\u0259ri v\u0259 sonradan geriy\u0259 qay\u0131tmalar\u0131 haqq\u0131nda x\u0259rit\u0259 d\u0259 verir. X\u0259rit\u0259d\u0259 Saqa-Q\u0259m\u0259r t\u00fcrkl\u0259rin Azov d\u0259nizi \u0259traf\u0131na gedi\u015f \u2013g\u0259li\u015f yolunu Qaraba\u011f- Bor\u00e7al\u0131-Qara d\u0259niz sahili\u00a0 il\u0259 gedildiyini g\u00f6st\u0259rir.(F.A\u011faso\u011flu \u201cQ\u0259dim t\u00fcrk eli s.69) A\u011faso\u011flunun z\u0259nnini q\u0259bul ets\u0259k Qaraba\u011f-Bor\u00e7al\u0131 t\u00fcrkl\u0259rinin tarixi 7-8 min il\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r. T.Az\u0259rt\u00fcrk is\u0259 daha ir\u0259li ged\u0259r\u0259k bizim ulu d\u0259d\u0259l\u0259rimiz q\u0259dim S\u00fcmerl\u0259rdir deyir. Bor\u00e7al\u0131 xalq\u0131n\u0131n aras\u0131nda S\u00fcmer s\u00f6zl\u0259rinin geni\u015f i\u015fl\u0259nm\u0259si Az\u0259rt\u00fcrk\u00fcn z\u0259nnini bir daha t\u0259sdiql\u0259yir. Amma m\u0259nim Akademik alimim is\u0259 Bor\u00e7al\u0131lar\u0131n 17-ci \u0259srd\u0259 yurd sald\u0131qlar\u0131n\u0131 m\u0259n\u0259 s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Akademik aliml\u0259rimiz g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin \u0259ll\u0259rin\u0259 tutarl\u0131 ipucu verirl\u0259r ki, onlara \u201csiz g\u0259lm\u0259siniz\u201ddem\u0259kl\u0259 onlar\u0131 g\u00f6zl\u0259ri k\u00f6lg\u0259li saxlas\u0131nlar. Yum\u015faq des\u0259k Akademikl\u0259rimiz Bor\u00e7al\u0131 t\u00fcrkl\u0259rinin belin\u0259 da\u015f y\u0131\u011f\u0131rlar.F. A\u011faso\u011flu t\u00fcrkl\u0259rin ulu yurdlar\u0131n\u0131n Araz\u0131n q\u0131raqlar\u0131 oldu\u011funu yaz\u0131r.\u00a0 20 ild\u0259n art\u0131qd\u0131r ged\u0259n bu dart\u0131\u015fma h\u0259l\u0259 d\u0259 d\u0259vam edir. H\u0259l\u0259 d\u0259 ayd\u0131n deyl aliml\u0259rimiz n\u0259 vaxt Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00a0olu\u015fma (t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl) tarixini ayd\u0131nla\u015fd\u0131racaqlar v\u0259 bu xalq\u0131n kimliyni d\u011fru-d\u00fczg\u00fcn xalqa \u00e7atd\u0131racaqlar.<\/p>\n\n\n\n<p>Az\u0259rbaycanda olan Az\u0131x ma\u011faras\u0131n\u0131 Erm\u0259nil\u0259r\u00a0 az bir zaman i\u00e7\u0259risind\u0259 onlar\u0131n ilk olu\u015fma\u00a0 yurdlar\u0131 kimi d\u00fcnyaya yayma\u011fa nail oldular. Biz d\u0259\u00a0 qova-qova \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc \u00c7in s\u0131n\u0131rlar\u0131na apar\u0131r\u0131q.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ` N. C\u0259f\u0259rov yaz\u0131r: \u201dAz\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n\u00a0 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl formala\u015fma tarixi eram\u0131z\u0131n ilk \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayan bu proses orta \u0259srin sonu XVI-XVII-\u0259srl\u0259rd\u0259 ba\u015fa \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131.\u201d (s.-46). Bel\u0259 bir sual yaran\u0131r. \u018fg\u0259r say\u011f\u0131l\u0131 aliml\u0259rimizin dedikl\u0259ri d\u00fczd\u00fcrs\u0259,\u00a0 o halda Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xan, eradan qaba\u011fa gedib \u00e7\u0131xan y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131ql\u0131 yurd yerl\u0259ri kiml\u0259rin, hans\u0131 xalq\u0131n yurd yeridir. Makedoniyal\u0131 Aleksandr\u0131n yerl\u0259 yeksan el\u0259diyi\u00a0 Xram \u00e7ayn\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259ki, Bun t\u00fcrkl\u0259rinin \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rinin kalafal\u0131qlar\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 durur. Alban d\u00f6vl\u0259ti d\u00f6n\u0259mind\u0259 Albaniyan\u0131n d\u00f6vl\u0259t dili t\u00fcrk dili olmu\u015fdur. Alban d\u00f6vl\u0259tinin 26 tayfas\u0131n\u0131n 24-\u00fc t\u00fcrk tayfas\u0131 olmu\u015fdur. III- Va\u00e7aqan d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Bibliya t\u00fcrk dilin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.(Vikipediya Albaniyada xristianl\u0131q). Qafqaza t\u00fcrkl\u0259rinin VII-\u0259srd\u0259 g\u0259lm\u0259l\u0259ri budurmu?. Bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n yazarlara dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, A\u011faso\u011flunun \u201cQ\u0259dimT\u00fcrk eli\u201d kitab\u0131n\u0131. T.Az\u0259rt\u00fcrk\u00fcn \u201cMixi yaz\u0131l\u0131 Az\u0259ri T\u00fcrk dilinin qramatikas\u0131\u201d kitab\u0131n\u0131 oxusunlar. O zaman Urmiya da\u011flar\u0131nda miladdan 5-6 min il \u00f6nc\u0259liy\u0259 ili\u015fgi (aid) edil\u0259n, mixi yaz\u0131lar\u0131n\u0131 v\u0259 H\u0259mm\u0259dan q\u0131z\u0131 Bidan\u0131n mixi yaz\u0131l\u0131 t\u00fcrk dilind\u0259ki, \u015feiri oxuyanda Qafqaz\u00a0 t\u00fcrkl\u0259rinin n\u0259 zamandan Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131nda ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131 anlayarlar.Bir \u00e7ox tarix\u00e7il\u0259rin yaz\u0131lar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131rd\u0131qda bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k olar ki, D\u0259cl\u0259-F\u0259rad \u00e7aylar\u0131 aras\u0131, K\u00fcr-Araz \u00e7aylar\u0131 aras\u0131 v\u0259\u00a0 Ceyhun-Seyhun \u00e7aylar\u0131 aras\u0131 eyni uy\u011farl\u0131\u011fa (m\u0259d\u0259niy\u0259tin\u0259) ili\u015fikdir (aiddir) v\u0259 bu xalq T\u00fcrk xalq\u0131d\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259\u00a0 do\u011fu t\u00fcrk ell\u0259ril\u0259, bat\u0131 t\u00fcrk ell\u0259ri aras\u0131nda\u00a0 \u00fcmumi g\u0259l\u0259n\u0259kl\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r, h\u0259r boyun \u00f6z\u00fcn\u0259 uy\u011fun g\u0259l\u0259n\u0259yi d\u0259 olmu\u015fdir.\u00a0Onu deyim ki, n\u0259 q\u0259d\u0259r soy\u00e7\u0259kim \u00e7e\u015fitliyi olur-olsun, xalq\u0131n birliyind\u0259\u00a0 dil v\u0259 din b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131r. Do\u011fu asya il\u0259 bat\u0131 asya aras\u0131ndak\u0131, dinin v\u0259 dilin birliyi qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 bir uy\u011farl\u0131q yaratm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0Odur ki, harada Hun ad\u0131 var, orada ulu t\u00fcrk\u00fcn s\u00fcm\u00fcy\u00fc yat\u0131r. Harada alp s\u00f6z\u00fc var orada ulu t\u00fcrk\u00fcn ayaq izi var.\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;&nbsp;&nbsp;\u00ad&nbsp;\u0130ki y\u00fcz il var ki, tarix\u00e7il\u0259ri v\u0259 arxeoloqlar\u0131 bir m\u0259s\u0259l\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr.Do\u011fu Asya t\u00fcrkl\u0259ri il\u0259 bat\u0131 Asya t\u00fcrkl\u0259rinin antopoloji g\u00f6rk\u0259ml\u0259rinin eyni olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n g\u00f6z qaba\u011f\u0131ndad\u0131r. Bel\u0259 olan halda aliml\u0259rimiz n\u0259y\u0259 \u0259saslanaraq \u00f6nasya t\u00fcrkl\u0259rinin do\u011fu asyadan g\u0259ldikl\u0259rini s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r.. S\u00fcmerl\u0259rin v\u0259 \u00f6nasya t\u00fcrkl\u0259rinin yarad\u0131l\u0131\u015f tarixini Avropa v\u0259 rus aliml\u0259ri ayd\u0131n olmayan hans\u0131 m\u0259ntiqd\u0259n is\u0259 \u00e7\u0259kib Monqolustan s\u0131n\u0131rlar\u0131na apar\u0131rlar. S\u00fcmerl\u0259rin v\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin Monqolustan s\u0131n\u0131r\u0131ndan g\u0259ldiyini dey\u0259n aliml\u0259rmizd\u0259n soru\u015fmaq laz\u0131md\u0131r ki, Bu xalq\u0131n Monqol tipin\u0259 he\u00e7 ox\u015farl\u0131\u011f\u0131 varm\u0131 vsra n\u0259d\u0259dir. Y\u0259qin ki, ox\u015farl\u0131q tapa bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r. Arxeoloqlar arxeoloji qaz\u0131nt\u0131larla \u00f6nasya xalq\u0131n\u0131n qenezini ara\u015fd\u0131rm\u0131\u015flar. Monqoloid tipli olmalar\u0131n\u0131 inkar etmi\u015fl\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>1868 ild\u0259 Ceyms Coocvad adl\u0131 ingilis arxeoloqu Hindistan monastr\u0131n\u0131n birind\u0259 \u00e7oxlu yaz\u0131l\u0131 tabletl\u0259r\u0259 rast g\u0259lir. Bu tabletl\u0259rin n\u0259 oldu\u011funu dostla\u015fm\u0131\u015f monaxlar\u0131n birind\u0259n \u00f6yr\u0259nir ki, 14 min il \u00f6nc\u0259d\u0259n Sakit okeyan\u0131nda batm\u0131\u015f Mulara ili\u015fgi (aid) olan tabletl\u0259rdir.&nbsp; Ceymis Cooc H\u0259min tabletl\u0259ri oxuma\u011f\u0131 q\u0259rara al\u0131r. Bu yolda 50 il \u00f6m\u00fcr itirir. Yaln\u0259z 50 ild\u0259n sonra 1916-c\u0131 ild\u0259 Tabletl\u0259ri oxuma\u011f\u0131 bacar\u0131r.&nbsp;&nbsp; Bununla da tarixd\u0259 yeni era a\u00e7\u0131r. Yaz\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 m\u00fcxt\u0259lif \u0259lifbada yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ama hams\u0131n\u0131n bir dild\u0259 oldu\u011funu a\u015fkar edir. Yaz\u0131dan ayd\u0131n olur ki, vaxtil\u0259 Sakit okeyan\u0131nda Mu adl\u0131 qit\u0259 olmu\u015fdur. Qit\u0259d\u0259 200 min il y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131q olmu\u015fdur. 12 min il e.\u00f6. qit\u0259 batm\u0131\u015f, okean\u0131n alt\u0131nda qalm\u0131\u015fd\u0131r. Xalq v\u0259 onun uy\u011farl\u0131\u011f\u0131 yox olmu\u015f, ya\u015fayanlar\u0131n \u00e7ox az bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc qa\u00e7araq qurtula bilmi\u015fl\u0259r. Sonralar \u0130ngilis arxeoloqlar\u0131 Avstaliya yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 adalarda axtar\u0131\u015flar aparm\u0131\u015flar. Adalardan \u00e7oxlu \u00f6zd\u0259ksel (maddi) uy\u011farl\u0131q qal\u0131qlar\u0131 a\u015fkar edilmi\u015fdir. H\u0259min adalar\u0131n Mu qir\u0259sinin da\u011flar\u0131n\u0131n t\u0259p\u0259l\u0259ri oldu\u011fu k\u0259sinl\u0259nmi\u015fdir. Yapon arxeoloqlar\u0131 sakit okean\u0131n dibind\u0259 y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131\u011f\u0131 olan \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 piramidl\u0259r a\u015fkar etmi\u015fl\u0259r.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ceyms C. \u00dc\u00e7 tomluuq kitab yaz\u0131r. Bizi maraqland\u0131ran onun c\u0131xartd\u0131\u011f\u0131 son ol\u011funluklard\u0131r. (n\u0259tic\u0259l\u0259rdir). O, yaz\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>1. Yer \u00fcz\u0259rind\u0259 ilk sivilizasiya Mu qit\u0259sind\u0259 olmu\u015fdur. <\/p>\n\n\n\n<p>2. Mu qit\u0259sind\u0259 yaranm\u0131\u015f olan t\u0259ktanr\u0131\u00e7\u0131l\u0131q inanc\u0131n\u0131n 70 min il ya\u015f\u0131 var. <\/p>\n\n\n\n<p>3. Qit\u0259d\u0259 4 irq ya\u015fam\u0131\u015f, h\u0259r bir irqin \u00f6z\u00fcn\u00fcn ayr\u0131 \u0259lifbas\u0131 olmu\u015fdur. <\/p>\n\n\n\n<p>4. \u018flifbalar ayr\u0131 olmalar\u0131na baxmayaraq ham\u0131s\u0131n da dili eyni olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p> 5. \u00d6lk\u0259 RaMu \u0130mperatorlu\u011fu adlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p> 6. Qit\u0259d\u0259 200 min il y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131q olmu\u015fdur. <\/p>\n\n\n\n<p>7.Qit\u0259 adamlar\u0131 ca\u011fda\u015f d\u00f6n\u0259min adamlar\u0131ndan \u00fcst\u00fcn bilikd\u0259 v\u0259 uy\u011farl\u0131qda olmu\u015flar. <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/dne-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61782\" width=\"915\" height=\"618\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Mu qit\u0259sind\u0259n qa\u00e7anlar \u00fc\u00e7 ayr\u0131-ayr\u0131 s\u0259mt\u0259 \u00fcz tutmu\u015flar.1-cil\u0259r Amerika qit\u0259sin\u0259 gedib &nbsp;Mayyal\u0131lar\u0131n ululr\u0131 olmu\u015flar. 2-cil\u0259r haqq\u0131nda&nbsp; T\u0259hsin Mayat\u0259p\u0259k yaz\u0131r:&nbsp; \u201c \u018fsgi t\u00fcrkl\u0259rin ilk yurtlar\u0131 Ortaasya deyildir. Sakit okyan\u0131nda 200 min il M\u00f6vcudlu\u011funu qoruyub saxlam\u0131\u015f v\u0259 sonra okeanda batm\u0131\u015f Mular olmu\u015flar. Onlar B\u0259sr\u0259 (fars \u0130.M.) k\u00f6rf\u0259zi il\u0259 Mezopotomiyaya, F\u0259rad \u00e7ayn\u0131n qovu\u015fmas\u0131na, (deltas\u0131na) Misir\u0259 g\u0259lmi\u015f v\u0259 burada Mu qit\u0259sinin y\u00fcks\u0259k m\u0259d\u0259niyy\u0259tini, inki\u015faf etdirmi\u015fl\u0259r. Dilini v\u0259 dini inanc\u0131n\u0131 yaym\u0131\u015flar. Akkat v\u0259 S\u00fcmer ad\u0131 il\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015flar. Ola bilsin ki, bu ilgid\u0259n d\u0259 S\u00fcmer v\u0259 Mayya aras\u0131nda olan bir \u00e7ox ox\u015farl\u0131qlara rast g\u0259linir. 3-c\u00fcl\u0259r is\u0259&nbsp; \u015f\u0259rqd\u0259 Uy\u011fur ad\u0131 alan Mu \u00f6vladlarr\u0131 idi. D\u00fcnyaya ilk m\u0259d\u0259niyy\u0259ti d\u0259 Uy\u011furlar yaym\u0131\u015flar\u201ddeyir. (T\u0259hsin Mayat\u0259p\u0259k \u201c \u0130tmi\u015f sivilizasiya\u201d vikipediya) &nbsp;20-ci \u0259srin optalar\u0131nda Yapon arxeoloqlar\u0131n\u0131n Sakit okeanda a\u015fkar etdikl\u0259ri \u015f\u0259h\u0259r Mayat\u0259p\u0259kin z\u0259nninin do\u011fru oldu\u011funu k\u0259sinl\u0259di.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarix\u00e7i T. Mayat\u0259p\u0259kin q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 T\u00fcrkl\u0259r, Akkadlar v\u0259 S\u00fcmerl\u0259r Mu qit\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259n xalq\u0131n t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ridil\u0259r. Onlar \u00f6zl\u0259ri il\u0259 dill\u0259rini v\u0259 dinl\u0259rini d\u0259 g\u0259tirmi\u015fl\u0259r deyir. Mayat\u0259p\u0259kin s\u00f6z\u00fcnd\u0259n bel\u0259 ayd\u0131n olur ki, Mu qit\u0259sinin xalq\u0131n\u0131n dili t\u00fcrk dili olmu\u015fdur. Mayat\u0259p\u0259kin sak\u0131nqanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir d\u0259 ona g\u00f6r\u0259 do\u011fru saymaq olar ki, Mular Mezopotomiyaya v\u0259 misir\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 buradak\u0131 yerli xalq onlar\u0131 allahlar kimi qar\u015f\u0131lam\u0131\u015flar. \u00c7ox g\u00fcman ki, o d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 Afrika xalq\u0131n\u0131n da dill\u0259ri v\u0131 dinl\u0259ri olmu\u015fdur. \u018fy\u0259r onlarda dil v\u0259 din olmasa idi, Afrika v\u0259 Asiya xalqlar\u0131 bir dild\u0259 v\u0259 bir dind\u0259 olard\u0131lar. Biz g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, burada \u00e7oxlu dil v\u0259 din ya\u015famaqdad\u0131r. Mayat\u0259p\u0259kin Uy\u011furlar haqq\u0131nda olan 3-c\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin do\u011fru olmas\u0131 biraz ku\u015fqu yarad\u0131r. O, Uy\u011furlar\u0131n dil yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 bu sonlu\u011fa g\u0259lmi\u015fdir. \u018fg\u0259r onlar Uy\u011furlarla g\u00f6r\u00fc\u015fs\u0259idil\u0259r onlarda dild\u0259n ba\u015fqa ayr\u0131 uy\u011farl\u0131qlar da y\u00fcks\u0259k ola bil\u0259rdi. Ama biz bu y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131\u011f\u0131 Uy\u011furlarda yox, \u00c7inlil\u0259rd\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. \u00c7ind\u0259 \u0259n q\u0259dimd\u0259n h\u0259r t\u0259r\u0259fli yaranm\u0131\u015f y\u00fcks\u0259k uy\u011farla\u011f\u0131n tan\u0131k\u0131 (\u015fahidi) oluruq. &nbsp;G\u00f6r\u00fcn\u00fcr qa\u00e7q\u0131nlar \u00c7in yar\u0131madas\u0131na g\u0259lmi\u015fl\u0259r. Y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131\u011f\u0131 \u00c7inlil\u0259r\u0259 vermi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p> \u00c7ind\u0259 olan y\u00fcks\u0259k g\u0259l\u0259n\u0259k, bol piramid an\u0131tlar\u0131 bu g\u00fcman\u0131 k\u0259sinl\u0259yir &nbsp;&nbsp;&nbsp;Ancaq onlar az olduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00c7inlil\u0259r i\u00e7ind\u0259 \u0259rimi\u015fl\u0259r. Dill\u0259rini ver\u0259 bilm\u0259mi\u015fl\u0259r. Onlardan qalan yadigar yaln\u0131z \u00c7in piramidl\u0259ri olmu\u015fdur. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k v\u0259 ulu a\u011f piramidi \u00c7ind\u0259 saxlan\u0131l\u0131r deyilir. Bu z\u0259nn \u00c7inin h\u0259min b\u00f6lg\u0259sin\u0259 beyn\u0259lxalq arxeoloqiya t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n burax\u0131lmamas\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc k\u0259sinl\u0259yir. Eyni zamanda b\u00f6y\u00fck \u00c7in s\u0259ddinin tikilm\u0259sind\u0259 h\u0259min g\u0259lm\u0259l\u0259rin y\u00fcks\u0259k m\u0259d\u0259niy\u0259tl\u0259rinin t\u0259siri olmu\u015fdur. \u0130lk sivilizasiyan\u0131n d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r iki ucunda bir- birind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz uy\u011farl\u0131\u011f\u0131n&nbsp; cic\u0259kl\u0259nm\u0259si v\u0259 bir-birin\u0259 tam ox\u015far olmas\u0131 Mu olaylar\u0131 z\u0259nnini art\u0131r\u0131r v\u0259 k\u0259sinl\u0259yir. \u00c7inin is\u0259 yan-y\u00f6r\u0259l\u0259ri (\u0259traflar\u0131) yaban\u0131 (v\u0259h\u015fi) xalqla ko\u015fatl\u0131 (\u0259hat\u0259li) oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011farl\u0131q qapal\u0131 g\u0259li\u015fmi\u015fdir. \u00c7ox az ibtidai uy\u011farl\u0131q olan atlar\u0131n al\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 (\u0259hlil\u0259\u015fdirilm\u0259si) v\u0259 oxla ov\u00e7uluq uy\u011farl\u0131\u011f\u0131 Uy\u011furlara da ke\u00e7mi\u015fdir. &nbsp;Uy\u011furlar\u0131n dill\u0259rin\u0259 g\u0259ldikd\u0259, onlara T\u00fcrk dilini 6 min il \u00f6nc\u0259 O\u011fuz xan v\u0259 onun hunlar\u0131 aparm\u0131\u015flar. &nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-8-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61783\" width=\"917\" height=\"514\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ayd\u0131nd\u0131r ki, d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r iki ucunda yarad\u0131lan bu simg\u0259l\u0259rin bir-birin\u0259 bu q\u0259d\u0259r ox\u015farl\u0131\u011f\u0131 he\u00e7 bir halda rastg\u0259l\u0259 ola bilm\u0259z. B\u0259s el\u0259 is\u0259 14 min il bundan \u00f6nc\u0259 yoxa \u00e7\u0131xm\u0131\u015f bir xalq\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t izi &nbsp;niy\u0259 olsun? Yetgin uy\u011farl\u0131\u011fa yiy\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259n \u00e7\u0131lpaq qul hal\u0131nda olan Babillil\u0259r Babil qalas\u0131n\u0131n 12 m.h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u00fc olan&nbsp; \u0130\u015ftar qap\u0131s\u0131nda h\u0259l\u0259 d\u0259 g\u00f6z\u0259lliyini, parlaql\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259y\u0259n \u00e7ini k\u0259rpicl\u0259ri hans\u0131 texnoloqiya il\u0259 kiml\u0259r haz\u0131rlanm\u0131\u015flar?&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Ard\u0131 var<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130SA MEHD\u0130O\u011eLU (\u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131nlar\u0131m\u0131zda) T. Az\u0259rt\u00fcrk, \u201dMixi yaz\u0131l\u0131 Az\u0259ri t\u00fcrk dilinin qrammatikas\u0131\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131r: \u201cNe\u00e7\u0259 on ill\u0259rdir Az\u0259rbaycan\u0131n\u00a0 itig\u00f6r\u0259n alim t\u0259b\u0259q\u0259sinin\u00a0 \u201c\u015eumerl\u0259r bizim<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-61781","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61781","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61781"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61781\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61789,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61781\/revisions\/61789"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}