{"id":61937,"date":"2022-02-10T01:57:16","date_gmt":"2022-02-09T21:57:16","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=61937"},"modified":"2022-02-10T01:57:20","modified_gmt":"2022-02-09T21:57:20","slug":"qurandaki-zulq%c9%99rneyn-oguz-xandir-9","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=61937","title":{"rendered":"QURANDAKI Z\u00dcLQ\u018fRNEYN, O\u011eUZ XANDIR"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-cyan-blue-color\">\u0130SA MEHD\u0130O\u011eLU<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>(\u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131nlar\u0131m\u0131zda)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Eyni zamanda Mu qit\u0259sinin yox olma d\u00f6n\u0259mi il\u0259, Mesopotomiyan\u0131n ci\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259 d\u00f6n\u0259mi bir birin\u0259 uy\u011fun g\u0259lir. Bu uy\u011funluqlar, ox\u015farl\u0131qlar aras\u0131nda h\u0259r hans\u0131 bir yax\u0131nl\u0131q gizi (sirri) ola bil\u0259rmi? Bu yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131 a\u015fkar ed\u0259n bir giz varsa, o da odur ki, d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 \u0259n a\u015fa\u011fa uyqarl\u0131q ibtidai icma d\u00f6n\u0259mi oldu\u011fu halda, d\u00fcnyan\u0131n iki buca\u011f\u0131nda y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131qlar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131, inan\u0131lmaz \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 y\u00fcks\u0259k olan an\u0131tlar\u0131 g\u00f6rd\u00fckd\u0259, adam ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z bel\u0259 bir g\u00fcmana g\u0259lir ki, bizd\u0259n \u00f6nc\u0259ki d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131q olmu\u015fdur. Bu y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131\u011f\u0131n bird\u0259n bir\u0259 \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259si v\u0259 batmas\u0131 sor\u011fusu h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6z cavab\u0131n\u0131 tapmay\u0131bd\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Tam yetgin bilgi verm\u0259y\u0259n Mu yaz\u0131lar\u0131ndan bel\u0259 anlamaq olur ki, 70 min il ya\u015fayan bir imperiyan\u0131n s\u00f6zs\u00fcz ki, y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131\u011f\u0131 olmu\u015fdur. Ola bilsin ki, h\u0259r c\u00fcr \u00e7e\u015f\u00fct araclar\u0131 v\u0259 texnikalar\u0131 da olmu\u015fdur. A\u011fr\u0131-ac\u0131 (Faci\u0259) ba\u015f ver\u0259n anlarda onlar araclarla \u00c7ox g\u00fcman (ehtimal) ki, u\u00e7ar g\u00f6y araclar\u0131 il\u0259, \u00f6zl\u0259rin\u0259 quru s\u0131\u011f\u0131nacaq yeri axtar\u0131b tapm\u0131\u015flar. Onar tap\u0131b dayand\u0131qlar\u0131 yerd\u0259 yenid\u0259n y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131qlar yaratm\u0131\u015flar. Onlar g\u00f6yd\u0259l\u0259n piramidalar\u0131 qald\u0131raraq h\u0259l\u0259 d\u0259 bilinm\u0259y\u0259n bir texnoloqiya il\u0259\u00a0 piramidalardan elektrik stansiyalar\u0131 kimi istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131\u011fa (m\u0259d\u0259niy\u0259t\u0259) yiy\u0259l\u0259nmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/406071100.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61941\" width=\"916\" height=\"510\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 olan halda b\u0259s niy\u0259 yaln\u0131z da\u015f tikilil\u0259rd\u0259n ba\u015fqa y\u00fcks\u0259k texnoloqiyal\u0131 he\u00e7 bir uy\u011farl\u0131q izi qoymam\u0131\u015flar. Yazarlar\u0131n dedikl\u0259ri kimi, Mu adas\u0131ndan g\u0259l\u0259nl\u0259rin \u00a0uy\u011farl\u0131qlar\u0131, g\u0259lib d\u00fc\u015fd\u00fckl\u0259ri yerli xalqa nisb\u0259t\u0259n y\u00fcks\u0259k olmu\u015fdur. H\u0259r hans\u0131 ili\u015fgid\u0259ns\u0259, b\u0259lk\u0259 texnaloqiyan\u0131n itm\u0259si ucbat\u0131ndan \u00f6zl\u0259rinin \u00f6nc\u0259ki uy\u011farl\u0131qlar\u0131nad\u0259k y\u00fcks\u0259ld\u0259 bilm\u0259mi\u015fl\u0259r. D\u00f6n\u0259m ke\u00e7dikc\u0259 a\u015famalarla unudulmu\u015fdur.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Mu an\u0131tlar\u0131ndak\u0131 yaz\u0131ya g\u00f6r\u0259 14 min il \u00f6nc\u0259 qit\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xan xalq araclar\u0131 tutacaq sayda adamlar\u0131 \u00f6l\u00fcmd\u0259n qurtara bil\u0259rdil\u0259r. Onlardan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc Mezopotomiya v\u0259 Misir\u0259, Bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc is\u0259 \u00c7in\u0259 v\u0259 Ameika qit\u0259sin\u0259 getmi\u015fl\u0259r. Bu y\u00fcks\u0259k a\u011f\u0131ll\u0131 adamlar yerlil\u0259ri \u00f6zl\u0259rin\u0259 tabe etmi\u015f v\u0259 qul kimi qabaqlar\u0131nda i\u015fl\u0259tmi\u015fl\u0259r. Yerli xalqda onlara \u00a0Tanr\u0131n\u0131n g\u00f6nd\u0259rdiyi kutsal adamlar kimi tap\u0131nm\u0131\u015flar. Yerli xalq\u0259n allah dedikl\u0259ri N\u0259mrudlar, Faraonlar b\u0259lk\u0259 o boydand\u0131lar. N\u0259mrudun t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri 700 il, Faraonun t\u00f6r\u0259m\u0259l\u0259ri is\u0259 1500 il \u00a0h\u00f6km\u00fcr\u00fcnl\u0131q etmi\u015fl\u0259r v\u0259 t\u0259bab\u0259tin k\u0259sinl\u0259diyi ilgid\u0259n, y\u0259ni Qemofiliya X\u0259st\u0259liyind\u0259n soylar\u0131 k\u0259silmi\u015fdir. \u00d6z uy\u011farl\u0131qlar\u0131n\u0131 (m\u0259d\u0259niy\u0259tl\u0259rini) yerli xalqa ver\u0259r\u0259k yava\u015f-yava\u015f o xalq\u0131n aras\u0131nda \u0259riy\u0259r\u0259k yox olmu\u015flar. Dem\u0259k uy\u011farl\u0131q 14 min il \u00f6nc\u0259d\u0259n Mular t\u0259r\u0259find\u0259n\u00a0 \u00f6n asyaya g\u0259lmi\u015f. \u00d6n Asyadan h\u0259m bat\u0131ya h\u0259m d\u0259 do\u011fua yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Bir a\u00e7\u0131qlama (Ha\u015fiy\u0259): \u0130nstitutda oxuyanda t\u0259bab\u0259t tarixind\u0259n d\u0259rs dey\u0259n m\u00fc\u0259ll\u0131mimiz deyirdi \u201cH\u0259l\u0259 yer k\u00fcr\u0259sinda yeni-yeni icma d\u00f6vr\u00fc yarananda Babild\u0259 tibb elimin h\u0259r t\u0259r\u0259fli y\u00fcks\u0259k zirv\u0259y\u0259 qalxm\u015f bir d\u00f6vr\u00fc olmu\u015fdur. \u018fn inc\u0259 g\u00f6z \u0259m\u0259liyatlar\u0131, \u0259n a\u011f\u0131r orqan \u0259m\u0259liyatlar\u0131 edilmi\u015fdir. Hammurabinin verdiyi qanunlar biz\u0259 bu s\u00f6z\u00fc dem\u0259y\u0259 g\u00fcman verir. E. \u00d6.1800 ill\u0259rd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f Hammurabi qanununda deyilir ki, \u018fm\u0259liyat zaman\u0131 g\u00f6z\u00fc kor ed\u0259n h\u0259kimin bir g\u00f6z\u00fc \u00e7\u0131xar\u0131ls\u0131n, s\u0259n\u0259td\u0259n qovulsun. S\u0259hv \u0259m\u0259liyat ed\u0259n c\u0259rrah\u0131n \u0259li k\u0259silsin. Hammurabinin di\u015f protezi o q\u0259d\u0259r inc\u0259 d\u00fcz\u0259ldilmi\u015fdir ki, Onun d\u00fcz\u0259lm\u0259 sirri bu g\u00fcn bilinmir. Babild\u0259n sonra tibb elimi Misird\u0259 y\u00fcks\u0259li\u015f etmi\u015fdir. Bu y\u00fcks\u0259k uy\u011farl\u0131l\u0131q (m\u0259d\u0259niyy\u0259t) nec\u0259 olmu\u015fsa t\u0259miz itmi\u015fdir. Bizim bu g\u00fcnk\u00fc t\u0259bab\u0259t h\u0259l\u0259 Hammurabi d\u00f6n\u0259min\u0259 g\u0259lib \u00e7atmay\u0131bd\u0131r. Misir faraonlar\u0131n\u0131n s\u00fcm\u00fckl\u0259rini yoxlayan aliml\u0259r onlar\u0131n s\u00fcm\u00fckl\u0259rind\u0259 hemfiliya x\u0259st\u0259liyinin patoloqiyas\u0131n\u0131 a\u015fkar etmi\u015fl\u0259r. Hemofiliya x\u0259st\u0259liyi d\u0259 faraonlar\u0131n ki\u015fi n\u0259sl\u0259nin k\u0259silm\u0259sin\u0259 n\u0259d\u0259n olmu\u015fdur.\u201dYaz\u0131lar\u0131na g\u00f6r\u0259 onlar Ari, t\u0259miz qanl\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259 olduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z \u00f6z qanlar\u0131ndan olanlarla evl\u0259nmi\u015fl\u0259r. Qanda da onlar\u0131n bilm\u0259dikl\u0259ri genetik-irsi qemofiliya x\u0259st\u0259liy olmu\u015fdur. N\u0259 q\u0259d\u0259r \u00f6zl\u0259rini qorusalar da o\u011flanlr g\u0259nc ik\u0259n \u00f6lm\u00fc\u015fl\u0259r. Son halda o\u011ful n\u0259sli k\u0259silmi\u015fdir. Qad\u0131nlar da yerli xalqla evl\u0259n\u0259r\u0259k \u0259riyib yox olmu\u015flar. Bellikl\u0259 d\u0259 mezopotomiyada 700 il h\u00f6k\u00fcm s\u00fcrd\u00fckd\u0259n sonra N\u0259mrudlar\u0131n, Misird\u0259 1500 il h\u00f6k\u00fcm s\u00fcrd\u00fckd\u0259n sonra Faraunlar\u0131n n\u0259sill\u0259ri k\u0259silmi\u015fdir.\u00a0\u00a0\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0Mulardan g\u0259l\u0259n uy\u011farl\u0131q (m\u0259d\u0259niyy\u0259t) Mezopotomiyada y\u00fcks\u0259lmi\u015f. Babilanda Elmin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259ri \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nmi\u015f. Yuxarda dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131m Xammurabi qanunlar\u0131 yaranm\u0131\u015fd\u0131. Yaban\u00e7\u0131 tayfa olan Xettil\u0259rin basq\u0131lar\u0131 Babil uy\u011farl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>Bilim adamlar\u0131 qa\u00e7\u0131b M\u0259dain\u0259 (Persepola) s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015flar. O d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 M\u0259daind\u0259 (Persepolda) d\u0259 elm m\u0259rk\u0259zl\u0259ri olmu\u015f, d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli Anahad m\u0259b\u0259di elm m\u0131rk\u0131zi olmu\u015fdur. Yava\u015f- yava\u015f M\u0259daind\u0259\u00a0 uy\u011farl\u0131q y\u00fcks\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259daind\u0259 n\u00fcfuzlu bilik ocaqlar\u0131 yaranm\u0131\u015fd\u0131r. E.\u00f6.IV-\u0259srd\u0259\u00a0 Makodoniyal\u0131 \u0130sg\u0259nd\u0259r M\u0259daini da\u011f\u0131daraq yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/\u0411\u0435\u0437-\u043d\u0430\u0437\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f-6.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61940\" width=\"905\" height=\"703\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u00a0Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Sa\u011fl\u0131q v\u0259 do\u011fum Allah\u0131 olan Anahad\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131\u00e7\u0131 alim, Hikm\u0259t M\u0259mm\u0259dzad\u0259, s\u00f6z\u00fcn anlam\u0131na ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirm\u0259d\u0259n onun fars xalq\u0131n\u0131n Tanr\u0131s\u0131 oldu\u011funu deyir. Ancaq ana s\u00f6z\u00fcn\u00fcn n\u0259 zamandan farslara aid oldu\u011funu demir. Ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131l\u0131r ki, \u201cAnahad\u201d t\u0259miz Az\u0259r t\u00fcrkl\u0259rinin s\u00f6z\u00fcd\u00fcr. Bu g\u00fcn d\u0259 Bor\u00e7al\u0131da ya\u015fl\u0131 n\u0259sl h\u0259kim\u0259, \u201chad\u0131q\u201d deyirl\u0259r. U\u015faq turan mama\u00e7alara da \u201canahad\u0131q\u201d deyirl\u0259r. \u201cHad\u0131q\u201d s\u00f6z\u00fc q\u0259dim t\u00fcrkl\u0259rd\u0259 \u201ch\u0259kim\u201d anlam\u0131n\u0131 ver\u0259n s\u00f6z kimi i\u015fl\u0259nmi\u015fdir. Bu m\u00fcr\u0259kk\u0259b s\u00f6z \u201cana\u201d v\u0259 \u201chad\u0131q\u201d s\u00f6zl\u0259rind\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lmi\u015fdir. Anahad\u0131q s\u00f6z\u00fc a\u015famalarla (t\u0259dric\u0259n) d\u0259y\u015firil\u0259r\u0259k \u201cAnahad\u201d olmu\u015fdur. \u00a0M\u0259lum olmayan hans\u0131 ilgid\u0259ns\u0259, \u0259n q\u0259dim s\u00f6z\u00fcm\u00fcz olan Anahad, \u0259d\u0259biyyata v\u0259 bilim d\u00fcnyas\u0131na yanl\u0131\u015f olaraq Anahid kimi girmi\u015fdir. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, bizim bilim adamlar\u0131m\u0131z bu s\u00f6z\u00fcn ilkini \u0259d\u0259biyyata g\u0259tir\u0259nd\u0259 xalq\u0131n dilind\u0259n yox, yad qaynaqlardan, Fars, erm\u0259ni, ya da g\u00fcrc\u00fc qaynaqlar\u0131ndan (m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n) g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fl\u0259r. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar da Anahad\u0131 \u00f6zl\u0259rinin sa\u011fl\u0131q v\u0259 do\u011fum allah\u0131 bilirl\u0259r. Ancaq onlar ad\u0131na\u00a0 Anahid deyirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>Qafqaz xalqlar\u0131, t\u00fcrkl\u0259r, g\u00fcrc\u00fcl\u0259r v\u0259 erm\u0259nil\u0259r, h\u0259r biri ayr\u0131l\u0131qda, do\u011fum v\u0259 sevgi ilah\u0259si olan Anahad\u0131 \u00f6zl\u0259rinin ilk Tanr\u0131lar\u0131ndan biri hesab edirl\u0259r. Elm al\u0259mi d\u0259 Anahad\u0131 (Anahidi) Saturin ulduzu oldu\u011funu deyir. \u018fn q\u0259dim ilah\u0259 olan Anahad\u0131, Misir m\u0259b\u0259dinin ba\u015f ilah\u0259si \u0130zisl\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k olar. B\u0259zi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, Misird\u0259 \u0130zis m\u0259b\u0259di kimi G\u00fcney (C\u0259nubi) Az\u0259rbaycanda da Anahad m\u0259b\u0259di \u00fcn alm\u0131\u015fd\u0131 (m\u0259\u015fhur olmu\u015fdur). Bu m\u0259b\u0259dd\u0259 kahinl\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r, d\u00fcnya elml\u0259rinin bilikl\u0259rid\u0259 \u00f6yr\u0259dilmi\u0131dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Tarix yazarlar\u0131n\u0131n verdiyi bilgil\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u00f6y\u00fck m\u00fct\u0259f\u0259kkir Pifaqor Dara d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259sir d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 bu m\u0259b\u0259dd\u0259 8 il astraloqiyadan geni\u015f bilik alaraq, \u00f6lk\u0259sin\u0259 qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131r. B\u0259zi \u0259d\u0259biyyatlar\u0131n verdiyi bilgil\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, Pifaqor \u0259sirlikd\u0259 olark\u0259n, Vavilonada Z\u0259rd\u00fc\u015ft il\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015f v\u0259 ondan ulduzlar haqq\u0131nda \u00a0bilik alm\u0131\u015fd\u0131r. G\u00f6r\u00fcn\u00fcr bu s\u0259tirin yazar\u0131 (m\u00fc\u0259llifi) yanl\u0131\u015fl\u0131\u011fa yol vermi\u015fdir. Tarixi bilgil\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, Z\u0259rd\u00fc\u015ft Pifaqordan bir ne\u00e7\u0259 y\u00fcz il (t\u0259xmin\u0259n 300 il) \u00f6nc\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 olan halda, Pifaqor Z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u0259 yox, Z\u0259rd\u00fc\u015ftl\u00fcy\u00fc t\u0259bli\u011f ed\u0259n, onu ya\u015fadan kahinl\u0259rl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259rdi v\u0259 onlar\u0131n k\u00f6m\u0259kl\u0259ri il\u0259 biliyini art\u0131ra bil\u0259rdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Misird\u0259 d\u0259 Mu m\u0259d\u0259niyy\u0259ti \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nmi\u015fdir. Y\u0259r\u00fcss\u0259lim Misirin elm m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Y\u0259r\u00fcss\u0259lim elmin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259\u0259rinin m\u0259rk\u0259zi olmu\u015fdur. Sur\u0259tl\u0259 n\u00fcfuz qazanan xristianl\u0131q d\u00fcnya elmin\u0259 t\u0259ziql\u0259r etm\u0259kl\u0259 onu s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rma\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bilim adamlar\u0131 m\u0259kt\u0259bi Y\u0259r\u00fcss\u0259limd\u0259n \u0130sg\u0259nd\u0259riyy\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015flar. \u0130sg\u0259nd\u0259riyy\u0259d\u0259 elmin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun fakylt\u0259l\u0259r yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. \u0130sg\u0259nd\u0259riy\u0259 Akademiyas\u0131nda elmi loborotoriyalar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Astrolaqiya y\u00fcks\u0259k inki\u015faf etmi\u015fdir. \u0130sg\u0259nd\u0259riy\u0259 M\u0259kt\u0259binin d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259ti qaznd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6n\u0259m, eyni zamanda xristianl\u0131\u011f\u0131n n\u00fcfuzunun artd\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6n\u0259m\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u0130sg\u0259nd\u0259riyy\u0259d\u0259 yahudi v\u0259 xristin q\u0131r\u011f\u0131n\u0131 ba\u015flay\u0131r.\u00a0 \u0130sg\u0259nd\u0259riyy\u0259 Universtetinin Astronomiya, Astroloqiya, riyaziyat alimi filosof Hipatiya (370-415) bu \u0259dal\u0259tsiz v\u0259 yersiz din q\u0131r\u011f\u0131n\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. H\u0259r iki d\u00fc\u015fm\u0259n lagerinin ortas\u0131nda \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k deyir: \u201c Bo\u015f inanclar\u0131 ger\u00e7\u0259k dey\u0259 xalqa \u00f6yr\u0259tm\u0259kd\u0259n daha qorxunc bir \u015fey ola bilm\u0259z. \u0130nsanlar\u0131n bo\u015f inanclara bir ger\u00e7\u0259k kimi inan\u0131b, u\u011furunda d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259k d\u0259lilikdir.\u201d (Hipatiya internet) Bundan hidd\u0259tl\u0259n\u0259n xristiyan din xadimi,\u00a0 \u201cO dinsiz ifrit\u0259dir ulduzlzrla dan\u0131\u015f\u0131r Allaha qa\u015f\u0131 \u00e7\u0131x\u0131r o \u00f6lm\u0259lidir\u201d dey\u0259r\u0259k, xalq\u0131 onu \u00f6ld\u00fcrm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r.. Xalq \u0130lk qad\u0131n alimi soyundurur, d\u0259risini soyur v\u0259 oda at\u0131rlar. Din\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xan alim filosof \u00a0Hipatiya dinin ilk qurbanl\u0131\u011f\u0131 olur. Alimin r\u0259s\u0259txanas\u0131 m\u0259kt\u0259bi da\u011f\u0131d\u0131l\u0131r. Bundan sonra y\u00fczl\u0259rl\u0259, b\u0259lk\u0259 d\u0259 minl\u0259rl\u0259 alim din\u0259 qurban gedir.\u00a0\u0130sg\u0259nd\u0259riyy\u0259d\u0259n qa\u00e7an elm adamlar\u0131 H\u0259l\u0259bd\u0259 d\u00fcny\u0259vi m\u0259kt\u0259b a\u00e7\u0131rlar. Tezlikl\u0259 H\u0259l\u0259b d\u00fcny\u0259vi m\u0259kt\u0259bi d\u00fcnya s\u0259viy\u0259sind\u0259 n\u00fcfuz qazan\u0131r. Bundan q\u0131sqancl\u0131q \u00e7\u0259k\u0259n xristianl\u0131q ruhanil\u0259ri H\u0259l\u0259b m\u0259kt\u0259bini d\u0259 yand\u0131r\u0131rlar. \u018fl\u0259 ke\u00e7\u0259n m\u00fc\u0259lliml\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Qacanlar Ba\u011fdat da d\u00fcny\u0259vi m\u0259kt\u0259b yarad\u0131rlar VI-\u0259srd\u0259 Ba\u011fdat m\u0259kt\u0259binin \u015f\u00f6hr\u0259tli vaxt\u0131 \u0130slam impreriyas\u0131 Ba\u011fdad\u0131 tutur. D\u00fcnyavi m\u0259kt\u0259b s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.IX \u0259srd\u0259 d\u00fcny\u0259vi m\u0259kt\u0259b ba\u011flan\u0131r M\u00fc\u0259liml\u0259r \u0130svahana qa\u00e7\u0131rlar. \u0130svahan\u0131n Alamut\u00a0 qalas\u0131nda m\u0259kt\u0259b a\u00e7\u0131rlar M\u0259kt\u0259b 200 il d\u00fcnyan\u0131n elm m\u0259rk\u0259zi olur, d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259ti qazan\u0131r. \u018fl Birunu riyziyatda, co\u011frafiyada, Uluq b\u0259y Astranomiyada d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli a\u00e7\u0131qlamalar (k\u0259\u015ffl\u0259r) edirl\u0259r. Ancaq islam d\u00fcnyas\u0131 bo\u011fur a\u00e7\u0131qlamalar ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 qal\u0131r. \u201cZibillikd\u0259 bit\u0259n \u00e7i\u00e7\u0259k urvats\u0131z olar\u201d m\u0259s\u0259li \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011fruldur. Ba\u011fdat \u00fcl\u0259malar\u0131 Al\u0259mut m\u0259kt\u0259bini \u015feytan yuvas\u0131 adland\u0131r\u0131b, x\u0259lif\u0259y\u0259 s\u0131zl\u0131q (\u015fikay\u0259t) edirl\u0259r X\u0259lif\u0259 m\u0259kt\u0259bin ba\u011flanmas\u0131na f\u0259rman verir. H\u00f6k\u00fcm yerin\u0259 yetirilir.\u00a0 M\u0259kt\u0259b ba\u011flan\u0131r n\u00fcfuzlu m\u00fc\u0259lliml\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr Sa\u011f qalan m\u00fc\u0259lliml\u0259r \u0130taliyaya qa\u00e7\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130slam d\u00fcnys\u0131nda da Buxara, T\u0259briz, \u0130sfahan, S\u0259m\u0259rq\u0259nd Xar\u0259zm d\u00fcnya \u00fcnl\u00fc bilik m\u0259rk\u0259zl\u0259ri d\u0259 ba\u011flan\u0131r. Kitabxanalar yand\u0131r\u0131l\u0131r. Bu m\u0259kt\u0259bl\u0259rin d\u0259 \u00fcnl\u00fc bilim adamlar\u0131 \u0130talyaya qa\u00e7\u0131rlar. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n d\u00fcnya eliml\u0259rind\u0259 n\u0259inki durqunluq yaran\u0131r. Olanlar unudulur.Yaln\u0131z dini oxullara (t\u0259hsil\u0259) izin verilir. \u00a0Son halda da islam d\u00fcnyas\u0131 bu g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz g\u00fcn\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. D\u0259d\u0259l\u0259r do\u011fru deyibl\u0259r \u201c Elm\u0259 kor baxan\u0131n g\u00f6z\u00fc kor qalar.\u201d \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/Gosudarstvo-Oguzov-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-61938\" width=\"913\" height=\"479\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>\u00a0\u0130taliya d\u00f6vl\u0259ti M\u00fc\u0259lliml\u0259r kollektivin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nacaq verir. \u0130talyada Etrusklar\u0131n ba\u015fk\u0259ndi Florensiya \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 m\u0259kt\u0259b ac\u0131rlar. \u015e\u0259rqin d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n beyini Avropaya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Florensiya m\u0259kt\u0259bi tezlikl\u0259\u00a0 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n n\u00fcfuzlu m\u0259kt\u0259bi olur. Florensiya m\u0259kt\u0259bi Avropan\u0131n\u00a0 elm m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilir. R\u0259ssam Leonardo da Vin\u00e7i, \u00fcnl\u00fc filosof F. Bakon, \u00fcnl\u00fc astronom Kepler, r\u0259ssam Botti\u00e7elli, fizik \u0130. Nyuton, astronom N Kopernik v\u0259 bir \u00e7ox d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli aliml\u0259r Florensiya m\u0259kt\u0259binin yetirm\u0259l\u0259ridil\u0259r.<strong> Alamut Aliml\u0259rinin \u0130talyaya qa\u00e7malar\u0131 il\u0259 Amerika v\u0259 Avropada elminin yeni eras\u0131 ba\u015flay\u0131r. Florensiya Amerika v\u0259 Avropa\u00a0 elminin ilk akademiyas\u0131 olur. \u018fl Biruninin etdiyi k\u0259\u015ffl\u0259ri yaln\u0131z 500 ild\u0259n sonra Kopernik yenid\u0259n k\u0259\u015ff edir v\u0259 d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259ti qazan\u0131r.\u00a0 Avropa v\u0259 Amerika elimi \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259n\u0259r\u0259k g\u0259lib bu g\u00fcn\u0259 \u00e7at\u0131r. Bundan sonra do\u011fu d\u00fcnyas\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259r dahil\u0259r yetirirs\u0259 yen\u0259 d\u0259 Avropa Amerikadan g\u00fcri qal\u0131r. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u00fcnk\u00fc \u201ct\u00f6k\u00fcl\u0259n \u00e7anaq bird\u0259 dolmaz\u201d demi\u015fl\u0259r.Sonda ulu d\u0259d\u0259l\u0259rimizin bir ne\u00e7\u0259 q\u0259dim \u015feirini q\u0259dim dild\u0259 d\u0259 oxucular\u0131n \u00f6hd\u0259sin\u0259 verir\u0259m. I-Araz\u0131n sa\u011f\u0131nda Urmiya torpa\u011f\u0131nda tap\u0131lan 8 \u2013 min il \u00f6nc\u0259y\u0259 ilgili edil\u0259n, mixi yaz\u0131lar\u0131 il\u0259 qayalara yaz\u0131lm\u0131\u015f bir \u015feiri, Taryel Az\u0259rt\u00fcrk\u00fcn a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda verir\u0259m.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u018frud\u00fc udsuz K\u00fcr dey\u0259 k\u00fc, Arazu dey\u0259, \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0G\u0259l\u0259 ed\u0259 saab bar\u0131 Hunca dey\u0259 \u00a0Hunca dey\u0259. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0Ka\u015fki Bida sa\u011fala, H\u0259mmadan kuku, \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Ka\u015fki Bida Nuku\u015f \u00fcr\u0259, H\u0259mm\u0259dan kuku. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00a0(<strong>T. Az\u0259rt\u00fcrk \u201cMixi yaz\u0131l\u0131 az\u0259ri t\u00fcrk dilinin qrammatikas\u0131\u201d SEATTLE.Baku 2004 s.199)<\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<strong>\u00c7evirm\u0259si (t\u0259rc\u00fcm\u0259si): \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u018fridim odsuz K\u00fcr dey\u0259, Araz dey\u0259, \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259l\u0259 ed\u0259 yard\u0131m Hunca dey\u0259, Hunca dey\u0259, \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0 Ke\u015fg\u0259 Bida sa\u011fala H\u0259mm\u0259dan kuku, \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0 Ke\u015fg\u0259 Bida nax\u0131\u015f vura H\u0259mm\u0259dan kuku.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<strong><em>*Kuk, Tutu ku\u015funun ad\u0131d\u0131r.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/em><\/strong>\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>1970 ill\u0259rd\u0259 \u0130ravan arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar\u0131nda tap\u0131lan\u00a0 ox \u00fcz\u0259rind\u0259ki yaz\u0131lar\u0131n 4 min il \u00f6nc\u0259l\u0259rd\u0259n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 k\u0259sinl\u0259nmi\u015fdir. Yaz\u0131n\u0131 oxumu\u015flar orada deyilir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSar dey\u0259, \u0259yir iy\u0259, gejdi s\u0259ba \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>Sar dey\u0259 \u0259yir iy\u0259 duris\u0259 \u00fcst\u00fcn\u00fc\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>T.Az\u0259rt\u00fcrk. \u201c mixi yaz\u0131l\u0131 az\u0259ri t\u00fcrk dilinin qrammatikas\u0131\u201d Bak\u0131 2004 s.15<\/p>\n\n\n\n<p>Sar s\u00f6z\u00fc dan\u0131\u015f\u0131\u011fm\u0131zdan \u00e7\u0131xsa da, mahn\u0131larm\u0131zda \u201cya\u011f\u0131, quldur\u201d anlam\u0131nda h\u0259l\u0259 d\u0259 i\u015fl\u0259nir. Yaz\u0131n\u0131n cevirm\u0259sin\u0259 (t\u0259rc\u00fcm\u0259sin\u0259) d\u0259 ehdiyc yoxdur. Az\u0259rbaycan dili oldu\u011fu ayd\u0131nd\u0131r.Yaz\u0131 hans\u0131 dil\u0259 ilgin olmas\u0131na baxmayaraq\u00a0 Erm\u0259nil\u0259r h\u0259min yaz\u0131n\u0131 \u0259ll\u0259rind\u0259 \u00f6n\u0259m tutaraq erm\u0259ni \u015f\u0259h\u0259ri kimi \u0130ravan\u0131n 4 min illiyini ke\u00e7irdil\u0259r. Biz is\u0259 \u0259lmizd\u0259 olanlar\u0131 da h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bilmirik. Allah bizim dad\u0131m\u0131za \u00e7ats\u0131n.\u015eeirl\u0259r 8 min v\u0259 4 min il \u00f6nc\u0259d\u0259n yaz\u0131lmas\u0131na baxmayaraq\u00a0 oxucu fikiri \u00e7ox ayd\u0131n ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcr. K\u00fcr-Araz \u00fcz\u0259rind\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f\u00a0 ulu n\u0259n\u0259miz olan. Bida Hun q\u0131z\u0131 H\u0259madaninin bu \u015feyrind\u0259n Hun t\u00fcrkl\u0259rinin x\u00fcsusil\u0259 Bor\u00e7al\u0131 Anadolu t\u00fcrkl\u0259rinin hans\u0131 d\u00f6n\u0259md\u0259n yerli xalq olmalar\u0131 a\u00e7\u0131q ayd\u0131n\u00a0 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u0130ndi do\u011fu t\u00fcrk\u00fcstan Uy\u011fur \u00a0t\u00fcrk\u00fcn\u00fcn \u015feirini oxuyaq: E.\u00f6. II-\u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Alp \u018fr Tonqan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 deyilmi\u015f \u011f\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u201c\u00d6dl\u0259k k\u00fcni tavratur, \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0 \u00a0 \u00a0Yalnquk k\u00fc\u00e7in k\u0259vr\u0259t\u00fcr, \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0 \u018frdin ay\u00fcn sevrit\u00fcr, \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0Qa\u00e7sa taki ertil\u00fcr.\u201d \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>Yan\u0131z 4-c\u00fc s\u0259tr bir az qan\u0131l\u0131r.\u00a0(N.C\u0259f\u0259rov \u201cQ\u0259dim t\u00fcrk \u0259d\u0259biyat\u0131\u201d Bak\u0131\u00a0 AzAtaM. 2004.s 81.) k\u00f6t\u00fcg\u00fcn dilini he\u00e7c\u00fcr anlamaq olmur\u00a0\u00a0\u00a0\u00c7evirm\u0259si (t\u0259rc\u00fcm\u0259si)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u201cF\u0259l\u0259k f\u00fcrs\u0259t g\u00f6zl\u0259di \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0 Gizlic\u0259 t\u0259l\u0259 qurdu, \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> B\u0259yl\u0259r b\u0259yini apard\u0131. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0Qa\u00e7sa nec\u0259 qurtulacaqd\u0131\u201d.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<br>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bu \u015feirl\u0259ri oxucu \u00f6z\u00fc inc\u0259l\u0259yib ayd\u0131nla\u015fd\u0131rs\u0131n.\u00a0 8-min il \u00f6nc\u0259d\u0259n yaz\u0131lan dilmi ona yax\u0131nd\u0131r, 4.min il \u00f6nc\u0259d\u0259n yaz\u0131lan dilmi, yoxsa ki, 2 min il \u00f6nc\u0259d\u0259n yaz\u0131lan dilmi ona yax\u0131nd\u0131r. Bu zaman o hans\u0131 t\u00fcrk\u00fcn t\u00f6r\u0259m\u0259si oldu\u011funu, Qafqaza g\u0259lm\u0259mi yoxsa yerlimi oldu\u011funu yax\u015f\u0131 \u00a0anlayar. G\u00f6r\u0259s\u0259n, Qafqaz v\u0259 \u00d6nasya t\u00fcrkl\u0259rinin do\u011fudan Monql s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan g\u0259lib dey\u0259nl\u0259r bu yaz\u0131lar\u0131 oxumurlarm\u0131? Bu tarixi an\u0131tlardan a\u00e7\u0131q-ay d\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, t\u00fcrk dili do\u011fudan bat\u0131ya yox, bat\u0131dan do\u011fuya sar\u0131 yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130SA MEHD\u0130O\u011eLU (\u018fvv\u0259li \u00f6t\u0259n yay\u0131nlar\u0131m\u0131zda) Eyni zamanda Mu qit\u0259sinin yox olma d\u00f6n\u0259mi il\u0259, Mesopotomiyan\u0131n ci\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259 d\u00f6n\u0259mi bir birin\u0259 uy\u011fun g\u0259lir. Bu uy\u011funluqlar, ox\u015farl\u0131qlar aras\u0131nda<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-61937","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61937","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=61937"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61937\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":61943,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/61937\/revisions\/61943"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=61937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=61937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=61937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}