{"id":6210,"date":"2020-05-18T01:19:42","date_gmt":"2020-05-17T21:19:42","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=6210"},"modified":"2020-05-18T11:54:53","modified_gmt":"2020-05-18T07:54:53","slug":"erm%c9%99ni-cadug%c9%99r-qadinlar-k%c9%99lb%c9%99c%c9%99rd%c9%99-19-n%c9%99slin-kokunu-nec%c9%99-k%c9%99sdi-d%c9%99hs%c9%99tli-faktlar-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=6210","title":{"rendered":"Erm\u0259ni cad\u00fcg\u0259r qad\u0131nlar K\u0259lb\u0259c\u0259rd\u0259 19 n\u0259slin k\u00f6k\u00fcn\u00fc nec\u0259 k\u0259sdi: D\u018fH\u015e\u018fTL\u0130 FAKTLAR &#8212; ARA\u015eDIRMA"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>News12.az\u00a0\u00a0sayt\u0131 Erm\u0259nistan v\u0259 ona hamilik ed\u0259n xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259tirdiyi d\u0259h\u015f\u0259tli \u0259m\u0259ll\u0259ri faktlarla ictimayy\u0259t\u0259 t\u0259qdim etm\u0259kd\u0259 davam edir. Bu d\u0259f\u0259ki ara\u015fd\u0131rma \u00abSonasar-Baqdasar\u00bb erm\u0259ni dini c\u0259miyy\u0259tinin v\u0259 Erm\u0259nistan X\u00fcsusi Xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259 olan cadug\u0259r qad\u0131nlar\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal olunmu\u015f K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonunda i\u015f\u011fala q\u0259d\u0259r yerli sakinl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdiyi d\u0259h\u015f\u0259tli \u0259m\u0259ll\u0259rd\u0259n b\u0259hs olunur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u00abSonasar-Baqdasar\u00bb erm\u0259ni dini c\u0259miyy\u0259tinin Kaliforniya \u015etat\u0131n\u0131n c\u0259nubundak\u0131 Stokton ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259ki b\u00fcrosuna ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n Karen Baqdasar Karuxen (Karen Baqdasarovi\u00e7 Karaxanyan &#8212; red.) 1988-ci il aprelin 9-da Reddiq \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki \u00abQriqoryan\u00bb-\u00abSAEAM\u00bb &#8212; cadug\u0259rlik m\u0259kt\u0259bini bitir\u0259r\u0259k, \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00abAREV\u00bb yaz\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259 al\u0131r. 1989-cu il iyulun 2-d\u0259 Yerevana, 9-da is\u0259 Xank\u0259ndin\u0259 g\u0259lir. O, ilk g\u00fcnl\u0259r \u00abB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan\u00bb x\u00fclyas\u0131na qo\u015fulub k\u00f6n\u00fcll\u00fc olaraq silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r\u0259 yaz\u0131lan g\u0259ncl\u0259rin \u00fcst\u00fcn\u0259 Varfolemey suyu \u00e7il\u0259yir, onlara dua edir, \u00abg\u00fcll\u0259batmaz\u00bb n\u0259\u011fm\u0259si il\u0259 ovsunlad\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259rb\u0259td\u0259n i\u00e7irir v\u0259 xat\u0131rlad\u0131r: \u00abB\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan kils\u0259d\u0259n ba\u015flay\u0131r. M\u00fcsib\u0259t onda qopacaq ki, bu kils\u0259l\u0259ri yadlar z\u0259bt etsin\u00bb. (<strong>\u00abKrua\u00bb q\u0259zeti. Paris. 1989, \u2116 9. \u00abDini icmadan missionerliy\u0259d\u0259k\u00bb<\/strong>).<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u00abSonasar-Baqdasar\u00bb erm\u0259ni mifologiyas\u0131nda bir ne\u00e7\u0259 x\u0259tt t\u0259\u015fkil edir. X\u0259tl\u0259rd\u0259n biri bu idi ki, erm\u0259nil\u0259r \u00f6z q\u0131zlar\u0131n\u0131 v\u0259 qad\u0131nlar\u0131n\u0131 z\u0259bt etm\u0259k ist\u0259dikl\u0259ri \u0259razil\u0259rin d\u00f6vl\u0259t v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na, n\u00fcfuzlu m\u0259murlara \u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k, onlar\u0131 \u0259r\u0259 verir, n\u0259tic\u0259d\u0259 bir \u015f\u0259c\u0259r\u0259y\u0259, bir ail\u0259y\u0259 v\u0259 n\u0259hay\u0259t, bir n\u0259sl\u0259 sahib edirdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>C\u0259miyy\u0259tin \u00abArtsax\u00bb (Xank\u0259ndi) b\u00fcrosunun t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131ndan olan Laura Nalbandyan (m\u0259\u015fhur cadug\u0259r Arab Nalbandyan\u0131n n\u0259v\u0259si &#8212; red.) \u00abStokton b\u00fcrosu\u00bbna m\u0259lumat verir: \u00abM\u0259n Karenl\u0259 fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 m\u00fcst\u0259qil yol tutdum. M\u0259nim yard\u0131mlar\u0131m\u0131 \u00f6z\u00fcm\u0259 aid edin, ian\u0259l\u0259ri \u015f\u0259xs\u0259n m\u0259n\u0259 g\u00f6nd\u0259rin. \u00d6z b\u00fcromu yaratd\u0131m. N\u0259tic\u0259l\u0259rimi yaz\u0131ram. 1991-ci il avqustun 4-d\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259rd\u0259 bir toyda i\u015ftirak etdim. Bu toya Bak\u0131dan da g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. Vardanesin Akunk k\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan Elulaneni K\u0259lb\u0259c\u0259rd\u0259 \u0259r\u0259 verdim. Bu, m\u0259nim g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm alt\u0131nc\u0131 i\u015f idi\u00bb(\u00ab<strong>Tiqran\u0131n v\u0259siyy\u0259tl\u0259ri\u00bb b\u00fclleteni. Stokton. Oktyabr 1992, \u2116 10, s\u0259h. 21).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Cadug\u0259r Lauran\u0131n ovsunlad\u0131\u011f\u0131 adamlardan biri, 42 ya\u015fl\u0131 A\u011falar \u018fmrah o\u011flu D\u00fcnyamal\u0131yev 1992-ci ilin yanvar ay\u0131nda Az\u0259rbaycan Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyin\u0259 \u00fcnvanlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259ktubunda yaz\u0131r: \u00ab<strong><em>K\u0259lb\u0259c\u0259rd\u0259 cadug\u0259rlikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan erm\u0259ni qad\u0131nlar\u0131 hissl\u0259rimizl\u0259 oynay\u0131r, a\u011f\u0131l v\u0259 fikirl\u0259rimizi dola\u015fd\u0131r\u0131rlar. \u0130p\u0259-sapa yatmayan, yola g\u0259lm\u0259y\u0259n o\u011flanlar\u0131, cavanlar\u0131 ot-\u0259l\u0259f yand\u0131raraq, t\u00fcst\u00fcy\u0259 verir, onlar\u0131 d\u0259li v\u0259 \u015fik\u0259st edirl\u0259r. Bir ne\u00e7\u0259si kor olub. Bir ne\u00e7\u0259si is\u0259 art\u0131q d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib\u00bb.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Cadug\u0259rl\u0259rl\u0259 i\u015fi sisteml\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistan T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komit\u0259sinin Vardenis v\u0259 Martuni rayon \u015f\u00f6b\u0259l\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi proqramlar t\u0259rtib edildi. M\u0259s\u0259l\u0259n, 1992-ci ild\u0259n 1999-cu il\u0259d\u0259k Vardenis rayon \u015f\u00f6b\u0259sinin k\u0259\u015ffiyyat qrupuna ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q ed\u0259n Spartak Markaryan \u00abSonasar-Baqdasar\u00bb qrupunu n\u0259zar\u0259t\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc v\u0259 cadug\u0259rl\u0259rin regiondak\u0131 sistemsiz i\u015fini qaydaya sald\u0131, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi proqramlar t\u0259rtib etdi. Proqrama g\u00f6r\u0259, cadug\u0259r qad\u0131nlar \u00f6nc\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259rd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t dair\u0259l\u0259rini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259li, h\u0259rbi qruplarla, silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259maslar qurmal\u0131, regiondak\u0131 ictimai-siyasi, h\u0259rbi durumla ba\u011fl\u0131 x\u0259b\u0259rl\u0259r verm\u0259li, m\u0259lumatlar y\u0131\u011fmal\u0131 idil\u0259r. Bir qrupun v\u0259zif\u0259si is\u0259 hamil\u0259 qad\u0131nlarla ba\u011fl\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>19 N\u018fSL\u0130N K\u00d6K\u00dcN\u00dc NEC\u018f K\u018fSD\u0130L\u018fR? &nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Proqram\u0131n \u0259sas mahiyy\u0259ti \u0259razid\u0259 \u0259hali art\u0131m\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqdan ibar\u0259t idi. Cadug\u0259rl\u0259r hamil\u0259 qad\u0131nlar\u0131n \u00fcnvanlar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131r, h\u0259min ail\u0259l\u0259r\u0259 yol tap\u0131r, \u00f6vlad g\u00f6zl\u0259y\u0259n analarla \u0259laq\u0259l\u0259r yarad\u0131rd\u0131lar. Sonda hamil\u0259 qad\u0131nlar\u0131n bir qismi ya do\u011fu\u015f zaman\u0131 \u00f6vlad\u0131 il\u0259 birg\u0259 \u00f6l\u00fcr, ya d\u0259li olur, ya da vaxt\u0131ndan qabaq azad olurdu. \u015e\u00fcbh\u0259siz, bu zaman u\u015faqlar \u00f6l\u00fc do\u011fulurdu. Xank\u0259ndid\u0259ki x\u0259st\u0259xanan\u0131n h\u0259kiml\u0259rind\u0259n Aida Nersesovna Saakyan v\u0259 Arina Yerenovna Arutunyan\u0131n Bak\u0131ya respublika S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyin\u0259 \u00fcnvanlad\u0131qlar\u0131 <strong>26-214\/9 sayl\u0131 (16 fevral 1992) m\u0259ktublar\u0131nda<\/strong> is\u0259 bildirilirdi: \u00ab<strong><em>K\u0259lb\u0259c\u0259rd\u0259 do\u011fum iki d\u0259f\u0259 art\u0131b. Do\u011fulan u\u015faqlar\u0131n 70,5 faizinin \u00e7\u0259kisi normadan art\u0131qd\u0131r. He\u00e7 bir x\u0259st\u0259lik m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259yib. \u00d6l\u00fcm hallar\u0131 1,5 d\u0259f\u0259 azal\u0131b\u00bb. 1992-ci il aprelin 16-da is\u0259 Fransan\u0131n \u00abAntenn-3\u00bb d\u00f6vl\u0259t telekanal\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259rd\u0259 do\u011fu\u015f zaman\u0131 \u00f6l\u0259n qad\u0131n v\u0259 u\u015faqlar lent\u0259 al\u0131n\u0131r. Kadrlar iyulun 9-da ekrana \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r. H\u0259min ay\u0131n 21-d\u0259 Los-Ancelesd\u0259 \u00e7ap olunan \u00abLos-Angeles Times\u00bb q\u0259zetind\u0259 \u00abD\u00fcnya ekranlar\u0131\u00bb b\u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 \u015f\u0259rh olunur. Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259, 1990-1992-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonunda 43 o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131 \u015fik\u0259st edilib.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em><br>\u015eik\u0259stlik \u0259lam\u0259tl\u0259ri:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>&#8212; G\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tinin itm\u0259si (\u00e7\u0259pg\u00f6zl\u00fck);<br>&#8212; Dan\u0131\u015fma qabiliyy\u0259tinin itm\u0259si (nitqin pozulmas\u0131);<br>&#8212; \u018fsas\u0259n sa\u011f qolun i\u015fl\u0259m\u0259m\u0259si, funksiyadan d\u00fc\u015fm\u0259si;<br>&#8212; Bioloji sistemin pozulmas\u0131 (eyb\u0259c\u0259rlik);<br>&#8212; Ruhi x\u0259st\u0259lik. Hu\u015fsuzluq v\u0259 a\u011f\u0131l\u0131n itm\u0259si (\u00abMDB \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259rim\u00bb. Los-Anceles. H\u0259kim Mayk Kolombonun hesabat\u0131. 1999-cu il, s\u0259h.73).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>\u00abSonsuzluq\u00bb proqram\u0131n\u0131n icra\u00e7\u0131lar\u0131ndan olan toksikoloq Lidiya Karapetovna Asratovan\u0131n (Asratyan) evind\u0259 haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 d\u0259rman preparatlar\u0131 \u00f6z i\u015fini g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. 1991-ci il noyabr\u0131n 14-d\u0259 Martuni rayon epidemioloji stansiyan\u0131n h\u0259kimi Romik Rubenovi\u00e7 Baqdasaryan\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 yeni d\u0259rman preparatlar\u0131 L. Asratyan\u0131n proqram\u0131na \u0259lav\u0259 edilir. M\u0259lumata g\u00f6r\u0259, t\u0259kc\u0259 1992-ci ilin iki ay\u0131 \u0259rzind\u0259 K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonunda 23 hamil\u0259 qad\u0131n erm\u0259ni cadug\u0259rl\u0259rin m\u0259n\u0259vi-psixoloji terroruna m\u0259ruz qal\u0131b. H\u0259ddi-bulu\u011fa \u00e7atan, ya\u015f\u0131 18-20 aras\u0131 olan 19 o\u011flan ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan b\u0259ladan v\u0259fat edir.<\/p>\n\n\n\n<p>Rayonun Z\u0259ylik k\u0259ndind\u0259 ya\u015fayan, ya\u015f h\u0259ddi 18-19 aras\u0131nda olan q\u0131zlar aras\u0131ndak\u0131 \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 durmadan art\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, k\u0259ndd\u0259 1991-ci il avqustun 14-d\u0259n 1992-ci ilin fevral\u0131nad\u0259k h\u0259min ya\u015f h\u0259ddind\u0259 olan 13 q\u0131z v\u0259fat edir. Rayonun Q\u0131l\u0131cl\u0131 k\u0259ndind\u0259 6, A\u011fcak\u0259ndd\u0259 11, Nadirxanl\u0131 k\u0259ndind\u0259 9, A\u011fdabanda 14 q\u0131z v\u0259fat edir. Ham\u0131s\u0131 eyni diaqnozla: <strong>Z\u0259h\u0259rl\u0259nm\u0259.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259, 1990-c\u0131 ild\u0259n 1992-ci il\u0259d\u0259k K\u0259lb\u0259c\u0259r rayonunda 19 n\u0259slin k\u00f6k\u00fc k\u0259silib. M\u0259s\u0259l\u0259n, <strong>Cavad \u018fliqulu o\u011flu Sad\u0131xovun, \u018fmral\u0131 Baba o\u011flu Qulamovun, \u018fv\u0259za\u011fa H\u00fcseyn o\u011flu Dada\u015fovun n\u0259sli daha yoxdur. <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Halbuki apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u0259qribi hesablamalara g\u00f6r\u0259, \u018fmiral\u0131 Baba o\u011flu Qulamovun 76 n\u0259f\u0259r ail\u0259 \u00fczv\u00fc olub. Erm\u0259ni k\u0259\u015ffiyyat idar\u0259sinin Amerikada x\u00fcsusi cadug\u0259rlik m\u0259kt\u0259bi ke\u00e7mi\u015f qad\u0131nlarla qurdu\u011fu \u0259laq\u0259l\u0259r regionda m\u0259n\u0259vi-psixoloji terrorun ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 qoydu. Erm\u0259ni yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Silva Kaputikyan bel\u0259 qad\u0131nlar\u0131 \u00abErm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n k\u0259\u015ff olunmam\u0131\u015f g\u00fcll\u0259si\u00bb adland\u0131r\u0131b. O, yaz\u0131rd\u0131: \u00ab<strong><em>Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda Milli Azadl\u0131q M\u00fcharib\u0259sini ilkin olaraq bu qad\u0131nlar ba\u015flad\u0131lar. Onlar topsuz v\u0259 t\u00fcf\u0259ngsiz b\u00fct\u00f6v bir k\u0259ndi i\u015f\u011fal etm\u0259k g\u00fcc\u00fcn\u0259 malik idil\u0259r<\/em><\/strong>\u00bb (<strong>\u00abQara ka\u011f\u0131z\u00bb. S.Kaputikyan. Yerevan.1996-c\u0131 il, s\u0259h. 29).\/News12.az-2018-ci il\/ <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>News12.az\u00a0\u00a0sayt\u0131 Erm\u0259nistan v\u0259 ona hamilik ed\u0259n xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259tirdiyi d\u0259h\u015f\u0259tli \u0259m\u0259ll\u0259ri faktlarla ictimayy\u0259t\u0259 t\u0259qdim etm\u0259kd\u0259 davam edir. Bu d\u0259f\u0259ki ara\u015fd\u0131rma \u00abSonasar-Baqdasar\u00bb<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-6210","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6210","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6210"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6253,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6210\/revisions\/6253"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}