{"id":62897,"date":"2022-02-20T01:51:33","date_gmt":"2022-02-19T21:51:33","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=62897"},"modified":"2022-02-20T13:04:21","modified_gmt":"2022-02-20T09:04:21","slug":"boyuk-turk-hokmdari-cingiz-xanin-bilm%c9%99diyiniz-oz%c9%99llikl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=62897","title":{"rendered":"B\u00d6Y\u00dcK T\u00dcRK H\u00d6KMDARI \u00c7\u0130NG\u0130Z XANIN B\u0130LM\u018fD\u0130Y\u0130N\u0130Z \u00d6Z\u018fLL\u0130KL\u018fR\u0130&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<ol class=\"wp-block-list\"><li><strong>\u00c7ingiz xan do\u011fulark\u0259n yumruq kimi tutulmu\u015f ovcunda laxta qan var imi\u015f&#8230;<br>2. &#171;\u00c7ingiznam\u0259&#187; v\u0259 &#171;\u018fkb\u0259rnam\u0259&#187; tarixi \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u018fllaminin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00c7ingiz xan n\u0259sli G\u00f6yd\u0259n nur kimi Yer\u0259 enmi\u015f Boz (G\u00f6y) Qurddan hamil\u0259 qalm\u0131\u015f Alanqvan\u0131n n\u0259slind\u0259ndir v\u0259 Nurinl\u0259r (Nurdan t\u00f6r\u0259y\u0259nl\u0259r) adlan\u0131rlar&#8230;<br>3. \u00c7ingiz xan 10 ya\u015f\u0131nda ik\u0259n birg\u0259 etdikl\u0259ri \u015fikar\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015f\u0259 bilm\u0259dikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 qarda\u015f\u0131n\u0131 vurub \u00f6ld\u00fcr\u00fcb&#8230;<br>4. O, 15 ya\u015f\u0131nda ik\u0259n \u0259sir d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 \u0259sirlikd\u0259n qa\u00e7ma\u011fa nail oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 m\u0259\u015fhurla\u015f\u0131r&#8230;<br>5. \u00c7ingiz xan h\u00fcnd\u00fcrboylu, sar\u0131 sa\u00e7l\u0131 v\u0259 ya\u015f\u0131l g\u00f6zl\u00fc bir g\u00f6rk\u0259mi varm\u0131\u015f. Uzun saqqal saxlayarm\u0131\u015f. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 g\u00f6r\u0259 asiyal\u0131 v\u0259 avropal\u0131n\u0131n qar\u0131\u015f\u0131q cizgil\u0259rin\u0259 sahibmi\u015f&#8230;<br>6. O, \u00c7ingizo\u011fullar\u0131 imperiyas\u0131n\u0131 yaradaraq \u00c7in v\u0259 Rusiya \u0259raisind\u0259ki b\u00fct\u00fcn tayfalar\u0131 birl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 nail oldu. Sonralar onun imperiyas\u0131 Sakit okean\u0131ndan \u015e\u0259rqi Avropayad\u0259k uzan\u0131rd\u0131&#8230;<br>7. Uzaq \u0130spaniyadak\u0131 universitetd\u0259 T\u00fcrk dilinin t\u0259drisini \u0259mr etmi\u015fdi&#8230;<br>8. O, 9 ya\u015f\u0131nda g\u0259l\u0259c\u0259k xan\u0131m\u0131 olacaq B\u00f6rt\u0259 il\u0259 tan\u0131\u015f olmu\u015fdu. Ona bu q\u0131z\u0131atas\u0131tapm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 16 ya\u015f\u0131nda toylar\u0131 oldu&#8230;<br>9. \u00c7ingiz xan\u0131n davam\u00e7\u0131lar\u0131ndan olan Ugedeyin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259 o, T\u00fcrk dilind\u0259n ba\u015fqa bir dil bilm\u0259zmi\u015f&#8230;<br>10. \u00c7ingiz xan hesab edirdi ki, b\u00f6y\u00fck cahangirin \u00e7oxlu davam\u00e7\u0131s\u0131 olmas\u0131 vacibdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 xan\u0131n h\u0259r\u0259mxanas\u0131nda minl\u0259rl\u0259 qad\u0131n vard\u0131. \u00d6vladlar\u0131n\u0131n say\u0131 b\u0259lli deyil. Buna baxmayaraq onun ilk xan\u0131m\u0131 imperatri\u00e7\u0259 say\u0131l\u0131rd\u0131. Haz\u0131rda genetik ara\u015fd\u0131rmalarla s\u00fcbut edilib ki, Asiya \u0259halisinin 8%-i, m\u0259hz onun s\u00fclal\u0259sind\u0259ndir v\u0259 ona m\u0259xsus Y xromosomunun da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131d\u0131r.<br>11. Tarix\u00e7il\u0259rin Avrosentrist uydurmalar\u0131na \u0259sas\u0259n, bu y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r zaman\u0131, guya 40 milyon adam m\u0259hv edilib. \u018fhalinin o d\u00f6vr say\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, bu fakt\u0131n da qeyri T\u00fcrk s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259rin\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f &#171;qani\u00e7\u0259n&#187; b\u00f6htan\u0131n\u0131n davam\u0131 oldu\u011funu g\u00f6r\u0259rik. \u00c7\u00fcnki arxeologiya k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlarla ba\u011fl\u0131 bir d\u0259n\u0259 d\u0259 olsun tarixi fakt ortaya qoya bilm\u0259yib&#8230;<br>12. AB\u015e DNK analizl\u0259ri yoluyla s\u00fcbuta yetirdi ki, \u0130ngilis krallar\u0131 Bessarab Radu x\u0259ttiyl\u0259 \u00c7ingiz xan\u0131n n\u0259slind\u0259ndirl\u0259r&#8230;<br>13. Onlarla xalq \u00c7ingiz xan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fc say\u0131r&#8230;<br>14. Bu g\u00fcn bir \u00e7oxlar\u0131n\u0131n &#171;monqol&#187; v\u0259 ya &#171;Monqol impeiyas\u0131&#187; deyimi tam yanl\u0131\u015fd\u0131r. \u00c7\u00fcnki \u00c7ingiz xan\u0131n imperiyas\u0131n\u0131n ad\u0131 \u00f6z o\u011fullar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olundu\u011funa g\u00f6r\u0259 \u00c7\u0130NG\u0130ZO\u011eULLARI \u0130mperiyas\u0131 adlan\u0131rd\u0131. Bu uydurman\u0131 ortaya Avrosentristl\u0259r at\u0131b v\u0259 XIX \u0259srd\u0259 \u00c7in\u0259 t\u0259\u015frif buyuran frans\u0131zlar \u0259sil tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259ri \u00c7in dilin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259r\u0259k, \u0259sil m\u0259tnl\u0259ri yoxa \u00e7\u0131xard\u0131lar&#8230;<br>15. B\u00f6y\u00fck \u00c7ingiz xan &#171;monqol&#187; kimi i\u015fl\u0259n\u0259n ad\u0131 &#171;Keke mo\u011fol&#187; kimi ilk i\u015fl\u0259d\u0259n \u015f\u0259xsdir. Ona ilkin biy\u0259t ed\u0259n xalxa xalq\u0131n\u0131n Tsuzubu tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259ff\u00fcz ed\u0259 bilm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 v\u0259 bu tayfan\u0131n ad\u0131 t\u00fcrk tayfalar\u0131 aras\u0131nda pinti, t\u0259nb\u0259l v\u0259 s. kimi i\u015fl\u0259ndiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 verdiyi bir add\u0131r. Bu g\u00fcn d\u0259 bu s\u00f6z b\u0259z\u0259n eyni anlamda i\u015fl\u0259nm\u0259sini bilirdinizmi?<br>16. Onun ilk ad\u0131 Temu\u00e7in idi. Bu ad atas\u0131n\u0131n m\u0259\u011flub etdiyi bir s\u0259rk\u0259rd\u0259nin ad\u0131 olub. Taxta \u00e7\u0131x\u0131b f\u0259thl\u0259r etdikd\u0259n sonra \u00c7ingiz ad\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb. B\u0259ziil\u0259ri bunu &#171;Okean&#187;, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 &#171;Haql\u0131, Adil&#187; oldu\u011funu yaz\u0131r&#8230;<br>17. \u00c7ingiz xan onun arvad\u0131n\u0131 o\u011furlayan tayfaya q\u0259z\u0259bl\u0259nmi\u015f v\u0259 onlar\u0131 yer \u00fcz\u00fcnd\u0259n silmi\u015fdir&#8230;<br>18. \u00c7a\u011fda\u015f d\u00fcnyan\u0131n co\u011frafi v\u0259 imzibati d\u00fcz\u0259nini, m\u0259hz \u00c7ingiz xan c\u0131zm\u0131\u015fd\u0131r. Bu g\u00fcn d\u0259 idar\u0259 sistemi, k\u00f6mr\u00fck, x\u0259fiyy\u0259, rabit\u0259 v\u0259 s. onun m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi qaydalar \u0259sas\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir.<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/Z3XmMk.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-62899\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>19. B\u0259zi t\u00fcrk\u00e7\u00fc g\u0259ncl\u0259r saxtakar tarix\u00e7il\u0259r\u0259 uyaraq \u00c7ingiz xan\u0131 S\u0259lcuqlular\u0131, Q\u0131p\u00e7aqlar\u0131 v\u0259 Xar\u0259zm\u015fah\u0131 c\u0259zaland\u0131rmaqda g\u00fcnahland\u0131r\u0131rlar. S\u0259lcuqlular farslar\u0131n, rumlular\u0131n, h\u0259tta erm\u0259nil\u0259rin \u0259lalt\u0131s\u0131na \u00e7evrilmi\u015fdi. Baba \u0130shaq \u00fcsyan\u0131, \u018fxil\u0259r h\u0259r\u0259kat\u0131 deyil\u0259nl\u0259ri s\u00fcbut edir. Orta Asiyada Xiv\u0259lil\u0259r buddizm\u0259 meyil\u0259nmi\u015f xaqandan \u00c7ingiz xana \u015fikay\u0259t etmi\u015fdil\u0259r, h\u0259m\u00e7inin d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d \u015fah\u0131n ey\u015f-i\u015fr\u0259t\u0259 qur\u015fanmas\u0131 onlar\u0131n c\u0259zaland\u0131r\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdu. D\u0259\u015fti Q\u0131p\u00e7aqda is\u0259 7 q\u0131p\u00e7aq voyevodan\u0131 yan\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b demi\u015fdi ki, biz eyni xalqdan\u0131q. Slavyanlardan uzaq durun! S\u00f6z vers\u0259l\u0259r d\u0259 x\u0259yan\u0259t etdil\u0259r v\u0259 \u00c7ingiz xan\u0131n c\u0259zas\u0131 \u00e7ox a\u011f\u0131r oldu. Kobyakov, Kon\u00e7akov kimi voyevodalar\u0131n n\u0259slind\u0259 bir ki\u015fi qalmad\u0131&#8230;<br>20. B\u00f6y\u00fck \u00c7ingiz xan Xar\u0259zm\u015fah\u0131 m\u0259\u011flub etdikd\u0259n sonra xalq\u0131 Bayram meydan\u0131na y\u0131\u011f\u0131b bu nitqi s\u00f6yl\u0259di: &#171;Siz qad\u0131nla\u015fm\u0131\u015f ki\u015fil\u0259rsiniz. Yurdunuzu qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lm\u0259yi bacarmayan qorxaqlars\u0131n\u0131z. Sizl\u0259rd\u0259n iyr\u0259nir\u0259m. Siz ilandilli, poz\u011fun q\u0259lbli adamlars\u0131n\u0131z. Padi\u015fah\u0131n\u0131z baya\u011f\u0131, v\u0259zirl\u0259riniz baya\u011f\u0131, b\u0259yl\u0259riniz baya\u011f\u0131yd\u0131lar. Siz d\u0259 baya\u011f\u0131 oldu\u011funuz \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 g\u00f6z yumdunuz. O\u011frular\u0131n \u0259ll\u0259rind\u0259n \u00f6p\u00fcb, g\u00fccl\u00fcl\u0259rin aya\u011f\u0131na y\u0131x\u0131l\u0131rd\u0131n\u0131z. Sizd\u0259n diksinir\u0259m.\u0130st\u0259s\u0259m ham\u0131n\u0131z\u0131 bo\u011fazlay\u0131b le\u015fl\u0259rinizi atlara \u00e7\u0131\u011fnadard\u0131m.Bunu etmir\u0259m. \u00c7\u00fcnki m\u0259nim \u0259liml\u0259 v\u0259 \u0259mriml\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259y\u0259 bel\u0259 llayiq deyilsiniz. Amma bunu bilin ki, g\u00fcnah\u0131n\u0131z \u00e7oxdur. Tanr\u0131ya baxacaq \u00fcz\u00fcn\u00fcz bel\u0259 yoxdur. M\u0259n h\u0259r \u015feyi g\u00f6r\u0259n v\u0259 bil\u0259n Tanr\u0131n\u0131n q\u0131l\u0131nc\u0131yam.Sizin boynunuzu vurmaq \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131n\u0131mdan \u00e7\u0131xd\u0131m v\u0259 par-par pr\u0131lday\u0131ram. \u018fg\u0259r a\u011fl\u0131n\u0131z\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131za y\u0131\u011fsan\u0131z murdar qan\u0131n\u0131z\u0131 ba\u011f\u0131\u015flayaram. \u018fks halda qad\u0131nl\u0131- ki\u015fili ham\u0131n\u0131z\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259n qu\u015f alay\u0131 ke\u00e7mi\u015f \u00e7\u0259yirtk\u0259 s\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u0259 \u00e7evir\u0259c\u0259y\u0259m&#187;. M\u0259nc\u0259 bu fakt \u00c7ingiz xan\u0131n haql\u0131 v\u0259 adil olmas\u0131n\u0131 s\u00fcbut edir&#8230;<br>21. \u00c7ingiz xan h\u0259rbi strateq kimi h\u0259rbi hiyl\u0259l\u0259rd\u0259n, x\u0259fiyy\u0259 v\u0259 k\u0259\u015ffiyyatdan m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 edirdi. Xa\u00e7p\u0259r\u0259stl\u0259r onu &#171;Tanr\u0131n\u0131n c\u0259zas\u0131&#187;, m\u00fcs\u0259lmanlar is\u0259 &#171;Allah\u0131n g\u00fcnahkarlar\u0131 c\u0259zaland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6nd\u0259rdiyi \u015f\u0259xs&#187; adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. O bu faktdan da m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 edirdi. Tu\u011f g\u0259zdir\u0259n alpa\u011fut ordudan 3 g\u00fcnl\u00fck m\u0259saf\u0259d\u0259 ged\u0259rdi. Tanr\u0131n\u0131n g\u00fcnahkarlar\u0131 c\u0259zaland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6nd\u0259ril\u0259n ordunun g\u0259l\u0259c\u0259yini dey\u0259rdi. Fars m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f bu faktlara g\u00f6r\u0259, bunun psixoloji bir z\u0259rb\u0259 kimi hesablanmas\u0131 ayd\u0131n olur.<br>22. \u00c7ingiz xan x\u0259yan\u0259ti he\u00e7 sevm\u0259zdi. Onun el\u00e7isini \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f farslar\u0131n Qum \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 90%-ni q\u0259tl\u0259 yetirdiyini yaz\u0131rlar. Avrosentristl\u0259r yaz\u0131r ki, guya bu q\u0259tliamdan sonra farslar 1900-cu il\u0259d\u0259k o vaxtk\u0131 \u0259hali say\u0131n\u0131 b\u0259rpa ed\u0259 bilm\u0259yibl\u0259r&#8230;<br>23. Bar\u0131t v\u0259 topdan ilk istifad\u0259 ed\u0259n, m\u0259hz \u00c7ingiz xand\u0131r. O d\u00f6vrd\u0259n qalma top v\u0259 m\u0259rmil\u0259r AB\u015e &#8212; da muzeyd\u0259 saxlan\u0131l\u0131r. AB\u015e-da \u00c7ingiz xanla ba\u011fl\u0131 M\u0259rk\u0259z f\u0259aliyy\u0259td\u0259dir&#8230;<br>24. \u00c7ingiz xan da qeyri T\u00fcrk h\u00f6kmdarlar\u0131 kimi m\u0259zar\u0131n\u0131n gizli qalmas\u0131n\u0131 v\u0259siyy\u0259t etmi\u015fdi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u0259fnd\u0259n sonra b\u00fct\u00fcn \u015fahidl\u0259r \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u0259r\u0259k aradan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. O, m\u0259zar\u0131n\u0131 \u00e7ay\u0131n alt\u0131nda qalmas\u0131n\u0131 v\u0259 kims\u0259nin onu rahats\u0131z etm\u0259m\u0259sini ist\u0259yirdi. Eyni \u00fcsulla B\u00f6y\u00fck Atilla d\u0259fn edildiyi bilinir&#8230;<br>25. \u00c7ingiz xan deyib: &#171;M\u0259nim m\u0259zar\u0131m tap\u0131lan zaman bir u\u015faq do\u011fulacaq v\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 f\u0259th ed\u0259c\u0259k!&#187;<br><br>FEDA\u0130.AZ ARA\u015eDIRMA QRUPU<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/VD9mPR.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-62898\"\/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7ingiz xan do\u011fulark\u0259n yumruq kimi tutulmu\u015f ovcunda laxta qan var imi\u015f&#8230;2. &#171;\u00c7ingiznam\u0259&#187; v\u0259 &#171;\u018fkb\u0259rnam\u0259&#187; tarixi \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 \u018fllaminin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00c7ingiz xan n\u0259sli G\u00f6yd\u0259n nur<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-62897","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62897","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62897"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62897\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":62925,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62897\/revisions\/62925"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62897"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}