{"id":62957,"date":"2022-02-21T00:46:39","date_gmt":"2022-02-20T20:46:39","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=62957"},"modified":"2022-02-21T00:46:43","modified_gmt":"2022-02-20T20:46:43","slug":"turkm%c9%99ncay-muqavil%c9%99sinin-detallari-muqavil%c9%99d%c9%99-erm%c9%99ni-sozu-olmayib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=62957","title":{"rendered":"T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin DETALLARI: M\u00fcqavil\u0259d\u0259 &#171;erm\u0259ni&#187; s\u00f6z\u00fc olmay\u0131b"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>1828-ci il fevral\u0131n 9-da T\u0259briz yolunun \u00fc\u00e7 verstliyind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n ki\u00e7ik T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay k\u0259ndind\u0259 ikinci s\u00fclh sazi\u015finin sonuncu iclas\u0131 ke\u00e7irildi. Fevral ay\u0131n\u0131n 10-da \u201c\u0130san\u0131n anadan olmas\u0131n\u0131n 1828-ci ilind\u0259\u201d gec\u0259 m\u00fcn\u0259ccimin t\u0259yin etdiyi vaxtda, saat 12:00-da bar\u0131\u015f\u0131q pakt\u0131 imzaland\u0131. M\u00fcqavil\u0259ni Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n \u0130van Paskevi\u00e7, \u0130ran t\u0259r\u0259find\u0259n is\u0259 Mirz\u0259 \u018fbd\u00fcl H\u0259s\u0259n xan imzalad\u0131lar. El\u0259 h\u0259min an m\u00fcqavil\u0259nin ba\u011flanmas\u0131 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 rus toplar\u0131ndan 101 yayl\u0131m at\u0259\u015fi a\u00e7\u0131ld\u0131. (\u0412\u0442\u043e\u0440\u043e\u0435 \u043f\u043e\u043b\u043d. \u0441\u043e\u0431\u0440. \u0437\u0430\u043a\u043e\u043d\u043e\u0432, \u0442. III, \u2116 1794, \u0421\u041f\u0431, 1830; \u0410\u043a\u0442\u044b, \u043e\u0442\u043d\u043e\u0441\u044f\u0449\u0438\u0435\u0441\u044f \u0434\u043e \u0437\u0430\u043a\u043b\u044e\u0447\u0435\u043d\u0438\u044f \u043c\u0438\u0440\u0430 \u0441 \u041f\u0435\u0440\u0441\u0438\u0435\u0439. \u0418\u0437\u0434. \u041b\u0430\u0437\u0430\u0440\u0435\u0432\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0438\u043d-\u0442\u0430, \u0421\u043f\u0431, 1828.)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin \u0259sas m\u00fcdd\u0259alar\u0131 Peterburqda haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131. Onun haz\u0131rlanmas\u0131nda Qafqaz ordular\u0131n\u0131n komandan\u0131 olmu\u015f Yermolov v\u0259 Paskevi\u00e7in yaz\u0131\u015fmalar\u0131, hesabatlar\u0131 v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259ri m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015fd\u0131r. \u0130lk olaraq 1826-c\u0131 ild\u0259 ilk m\u00fcdd\u0259alar yaz\u0131lm\u0131\u015f, daha sonra C\u0259lalo\u011flu lagerind\u0259 24 may 1827-ci ild\u0259 Qirboyedov v\u0259 Obresk t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259lav\u0259l\u0259r edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin Peterburq variant\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, erm\u0259nil\u0259r\u0259 aid he\u00e7 bir c\u00fcml\u0259 olmay\u0131b. M\u00fcqavil\u0259nin orijinal n\u00fcsx\u0259si olan \u201c1826,1827 v\u0259 1828-ci ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Paskevi\u00e7 v\u0259 onun yav\u0259ri Buturlin aras\u0131nda gizli v\u0259 h\u0259rbi yaz\u0131\u015fmalar\u201d adl\u0131 s\u0259n\u0259dd\u0259 erm\u0259nil\u0259r haqq\u0131nda bir c\u00fcml\u0259y\u0259 bel\u0259 rast g\u0259linmir. (\u041b.\u0421. \u0421\u0435\u043c\u0435\u043d\u043e\u0432, \u00ab\u041e \u043d\u0435\u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u044b\u0445 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u0438\u043a\u0430\u0445 \u043f\u043e \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e-\u043f\u0435\u0440\u0441\u0438\u0434\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0432\u043e\u0439 \u0442\u0440\u0435\u0442\u0438 XIX \u0432.\u00bb, \u00ab\u0412\u0435\u0441\u0442\u043d\u0438\u043a \u041b\u0435\u043d\u0438\u043d\u0433\u0440. \u0423-\u0442\u0430 \\ 1959, \u0423.)<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si Peterburqdan Qriboyedov v\u0259 dig\u0259r rus h\u0259rb\u00e7i v\u0259 diplomatlara \u00e7atandan sonra 4-c\u00fc v\u0259 13-c\u00fc madd\u0259l\u0259r tamamil\u0259 d\u0259yi\u015fir, 14-c\u00fc madd\u0259y\u0259 erm\u0259nil\u0259rin (\u0259slind\u0259 c\u00fcml\u0259d\u0259 \u201cerm\u0259ni\u201d s\u00f6z\u00fc yoxdur. Tam c\u00fcml\u0259 bel\u0259dir: \u201ch\u0259r iki t\u0259r\u0259fin bir d\u00f6vl\u0259td\u0259n o birin\u0259 ke\u00e7mi\u015f v\u0259 ya bundan sonra ke\u00e7\u0259c\u0259k t\u0259b\u0259\u0259l\u0259ri onlar\u0131n ke\u00e7diyi h\u00f6kum\u0259tin icaz\u0259 verdiyi h\u0259r yerd\u0259 yurd sala v\u0259 ya\u015faya bil\u0259r\u201d. Bu is\u0259 s\u0131rf qa\u00e7q\u0131nlarla ba\u011fl\u0131d\u0131r ki, qa\u00e7q\u0131nlar\u0131n az hiss\u0259si erm\u0259nil\u0259r idil\u0259r. Qalan\u0131 xanl\u0131qlardan \u0130rana k\u00f6\u00e7\u0259n t\u00fcrkl\u0259r idi) h\u00fcquqlar\u0131 \u0259lav\u0259 edilir. 12-ci v\u0259 15-ci madd\u0259l\u0259r is\u0259 Peterburq n\u00fcsx\u0259sind\u0259 yox idi. (\u0426\u0413\u0418\u0410\u041b, \u0444. 1018, \u043e\u043f. 2, \u0434. 81, ll. 343 \u2013 343 \u043e\u0431.)<br>M\u00fcqavil\u0259nin \u0259sas orijinal\u0131 frans\u0131z dilind\u0259 yaz\u0131l\u0131b, onun sonradan rus v\u0259 fars dill\u0259rin\u0259 t\u0259rc\u00fcm\u0259sind\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 s\u0259hvl\u0259r var idi.<\/p>\n\n\n\n<p>El\u0259 IV b\u0259nd\u0259 yaz\u0131l\u0131r: \u201cs\u0259rh\u0259d x\u0259tti T\u00fcrkiy\u0259 torpaqlar\u0131n\u0131n ucundak\u0131 ki\u00e7ik Ararat\u0131n zirv\u0259sind\u0259n aral\u0131da d\u00fcz istiqam\u0259td\u0259 \u0259n yax\u0131n n\u00f6qt\u0259d\u0259n ba\u015flayaraq, o da\u011flar\u0131n zirv\u0259sind\u0259n ke\u00e7ir\u2026.\u201d Lakin fars v\u0259 frans\u0131z variant\u0131nda yaz\u0131l\u0131r: \u201cs\u0259rh\u0259d x\u0259tti T\u00fcrkiy\u0259 torpaqlar\u0131n\u0131n ucundak\u0131 ki\u00e7ik A\u011fr\u0131 zirv\u0259sind\u0259n\u2026\u201d<br>\u0130kinci m\u00fcqavil\u0259nin orijinal Peterburq n\u00fcsx\u0259sind\u0259 yaz\u0131l\u0131r: \u201c\u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 s\u0259rh\u0259dind\u0259 kazaklar yerl\u0259\u015fdiril\u0259c\u0259k\u201d (\u0426\u041f\u0418\u0410\u041b, \u0444. 1018, \u043e\u043f. 2, \u0434. 248, \u043b. \u0421\u043e\u0434\u0435\u0440\u0436\u0430\u043d\u0438\u0435 \u043f\u0438\u0441\u044c\u043c\u0430 \u043d\u0435\u0443\u0441\u0442\u0430\u043d\u043e\u0432\u043b\u0435\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e \u043b\u0438\u0446\u0430 \u043a \u0410\u0431\u0431\u0430\u0441\u0443 \u041c\u0438\u0440\u0437\u0435 \u0441 \u043f\u0440\u0435\u0434\u043b\u043e\u0436\u0435\u043d\u0438\u0435\u043c \u043c\u0438\u0440\u0430. \u0411\u0435\u0437 \u0434\u0430\u0442\u044b).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, burada tarix\u00e7il\u0259rin \u00e7ox az diqq\u0259t etdiyi bir m\u0259qam da var. Bu da T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin m\u0259tnind\u0259 co\u011frafi yer adlar\u0131m\u0131z\u0131n bil\u0259r\u0259kd\u0259n t\u0259hrif edilm\u0259si, onlar\u0131n \u0259sl adlar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k tarix s\u0259hn\u0259sind\u0259n silinib \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131d\u0131r. H\u0259r halda T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan yer adlar\u0131n\u0131n saxtala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n apar\u0131lmas\u0131 tarix\u00e7il\u0259rimiz \u00fc\u00e7\u00fcn bir m\u00f6vzudur\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00fcqavil\u0259nin orijinal v\u0259 sonradan d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011frayan madd\u0259l\u0259rind\u0259 \u201cErm\u0259nistan\u201d s\u00f6z\u00fc yoxdur. V\u0259 ola da bilm\u0259zdi. \u00c7\u00fcnki o zaman C\u0259nubi Qafqazda \u201cErm\u0259nistan\u201d adlanan \u0259razi v\u0259 ya d\u00f6vl\u0259t yox idi. Erm\u0259ni \u201ctarix\u00e7il\u0259ri\u201d b\u00fct\u00fcn real tarixi faktlar\u0131 saxtala\u015fd\u0131raraq, \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunmas\u0131 fakt\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya guya \u201cErm\u0259nistan\u0131n Rusiyaya birl\u0259\u015fdirilm\u0259si\u201d kimi t\u0259qdim edirl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Zaur \u018fliyev, dosent<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259nb\u0259: Alp.az<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/media-273646168_10158083361047691_3277927030927617730_n-b1qoxr9nc7fks5gy2pzj.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-62958\" width=\"398\" height=\"497\"\/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1828-ci il fevral\u0131n 9-da T\u0259briz yolunun \u00fc\u00e7 verstliyind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n ki\u00e7ik T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay k\u0259ndind\u0259 ikinci s\u00fclh sazi\u015finin sonuncu iclas\u0131 ke\u00e7irildi. Fevral ay\u0131n\u0131n 10-da \u201c\u0130san\u0131n anadan olmas\u0131n\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-62957","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62957","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=62957"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62957\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":62960,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/62957\/revisions\/62960"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=62957"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=62957"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=62957"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}