{"id":6349,"date":"2020-05-20T02:44:55","date_gmt":"2020-05-19T22:44:55","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=6349"},"modified":"2020-05-20T02:45:01","modified_gmt":"2020-05-19T22:45:01","slug":"m%c9%99s%c9%99di-samil-haciyev-difai-f%c9%99daisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=6349","title":{"rendered":"M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yev: \u201cDifai\u201d f\u0259daisi"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259rd-m\u00fcbariz o\u011fullar\u0131 \u015f\u0259xsi \u015f\u00fcca\u0259ti f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131, q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259sil v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r olduqlar\u0131n\u0131 tarixin h\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 t\u0259sdiq edibl\u0259r. Ke\u00e7dikl\u0259ri uzun, ke\u015fm\u0259ke\u015fli yollar g\u00f6st\u0259rir ki, onlar bu \u015f\u0259r\u0259fli zirv\u0259y\u0259 g\u00fccl\u00fc irad\u0259si, \u0259qid\u0259si, xarakteri il\u0259 y\u00fcks\u0259libl\u0259r. Bel\u0259 o\u011fullardan biri d\u0259 M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yevdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Qaraba\u011fda, \u015eu\u015fada xalq aras\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015f hac\u0131yevl\u0259r soyuna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu soyun ulu babas\u0131 H\u0259s\u0259ndir. H\u0259s\u0259n XVIII y\u00fczilin sonu, XIX y\u00fczilin \u00f6nl\u0259rind\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015fd\u0131. O, Mehdiqulu xan Sar\u0131cal\u0131-Cavan\u015fir\u0259 xidm\u0259t etmi\u015f, Rusiya-\u0130ran sava\u015flar\u0131n\u0131n q\u0259hr\u0259manlar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. M\u0259af \u00fcnvan\u0131 alm\u0131\u015fd\u0131. Pak Xorasan torpa\u011f\u0131n\u0131, M\u0259\u015fh\u0259di-m\u00fcq\u0259dd\u0259si ziyar\u0259t etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015f\u0259di H\u0259s\u0259nin Sad\u0131q, R\u0259him, \u015e\u00fck\u00fcr adl\u0131 o\u011flanlar\u0131, Anaxan\u0131m adl\u0131 q\u0131z\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015f\u0259di H\u0259s\u0259nin ikinci oglu R\u0259him 1829-cu ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdu. Molla yan\u0131nda oxumu\u015fdu. Ticar\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful idi. II gildiya tacir idi. \u00d6nc\u0259 pak Xorasan torpa\u011f\u0131n\u0131, m\u00fcq\u0259dd\u0259s-M\u0259\u015fh\u0259di, sonra M\u0259kk\u0259yi-m\u00fc\u015f\u0259rr\u0259fi ziyar\u0259t etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Hac\u0131 R\u0259himin Dada\u015f, S\u0259m\u0259d (\u015eamil) adl\u0131 o\u011flanlar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Hac\u0131 R\u0259himin ikinci oglu \u015eamil 1859-cu ild\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olmu\u015fdu. \u0130btidai t\u0259hsilini molla yan\u0131nda alm\u0131\u015fd\u0131. Sonra rus-tatar m\u0259kt\u0259bind\u0259 oxumu\u015fdu. V\u0259kil i\u015fl\u0259mi\u015fdi. Pak \u0425orasan torpa\u011f\u0131n\u0131, M\u0259\u015fh\u0259di-m\u00fcq\u0259dd\u0259si ziyar\u0259t etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yev \u201cDifai\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n v\u0259 onun qolu \u201cQaraba\u011f m\u0259clisi\u201dnin \u00fczv\u00fc idi. T\u0259kilat\u0131n \u015eu\u015fa q\u0259za b\u00f6lm\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131nda \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayev bilavasit\u0259 \u00f6z\u00fc i\u015ftirak etmi\u015fdi. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 o, b\u00fct\u00fcn Qaraba\u011f\u0131 g\u0259zmi\u015f v\u0259 &#171;b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 partiyan\u0131n \u0259traf\u0131nda s\u0131x birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259&#187; t\u0259\u015fviq etmi\u015fdi. (<strong>\u041b\u0435\u0440\u043d\u0435\u0440 \u0412. \u0410. \u041a \u0432\u043e\u043f\u0440\u043e\u0441\u0443 \u043e \u0434\u0435\u044f\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u0432 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0435 \u0431\u0443\u0440\u0436\u0443\u0430\u0437\u043d\u043e-\u043d\u0430\u0446\u0438\u043e\u043d\u0430\u043b\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043e\u0440\u0433\u0430\u043d\u0438\u0437\u0430\u0446\u0438\u0438 &#171;\u0414\u0438\u0444\u0430\u0438&#187; &#8212; \u0414\u043e\u043a\u043b\u0430\u0434\u044b \u0410\u041d \u0410\u0437. \u0421\u0421\u0420, T.XXXV, \u2116 I, 1979, \u0441.92<\/strong>.)<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cQaraba\u011f m\u0259clisi\u201dnin \u015eu\u015fa komit\u0259sin\u0259 doktor K\u0259rim b\u0259y Mehmandarov ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi. O, 1883-c\u00fc ild\u0259n \u015eu\u015fada h\u0259kim i\u015fl\u0259yirdi. Onun k\u00f6m\u0259k\u00e7isi Cahangir xan Nurib\u0259yov idi.Komit\u0259nin katibi \u015eu\u015fa qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131-kredit bank\u0131n\u0131n direktoru Xudu\u015f Quliyev idi. \u0130craiyy\u0259 idar\u0259sin\u0259 v\u0259 h\u0259rbi t\u0259\u015fkilata M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yev ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Komit\u0259nin \u00fczv\u00fcl\u0259ri: Muxtar b\u0259y Muradov, \u0130smay\u0131l b\u0259y Axundov (bazar dar\u011fas\u0131), S\u00fcleyman \u018fsg\u0259rov (tacir), Hac\u0131 Sad\u0131q M\u0259mm\u0259dov, M\u0259\u015f\u0259di C\u0259f\u0259r o\u011flu (\u0130ran t\u0259\u0259b\u0259si), M\u0259\u015f\u0259di \u018fhm\u0259d \u018fzimov, Hac\u0131 Mirz\u0259 H\u00fcseyn K\u0259rim o\u011flu M\u00fcn\u015fizad\u0259, \u018ffrasiyab \u018fzimov, K\u0259rb\u0259lay\u0131 Yusif Mirsiyabov v\u0259 ba\u015fqalar\u0131-c\u0259mi 18 n\u0259f\u0259r. <strong>(\u0414\u043e\u043a\u0443\u043c\u0435\u043d\u0442\u044b \u043f\u043e \u0440\u0443\u0441\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0435 \u0432 \u0417\u0430\u043a\u0430\u0432\u043a\u0430\u0437\u044c\u0435, \u0412\u044b\u043f.1, \u0411\u0430\u043a\u0443, 1920, \u0441. 22)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yev t\u0259\u015fkilatda ikinci ad\u0131 olan S\u0259m\u0259dl\u0259 \u00e7ixi\u015f edirdi. Yax\u0131nlar\u0131ndan ba\u015fqa ham\u0131 onu S\u0259m\u0259d M\u0259\u015f\u0259di H\u0259s\u0259n o\u011flu kimi tan\u0131y\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yev h\u0259rbi qanada ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q etdiyind\u0259n gizli olaraq \u0259traf\u0131nda silahl\u0131lar saxlay\u0131rd\u0131. M\u0259lumdur ki, h\u0259r bir b\u00f6lg\u0259 komit\u0259sinin d\u00f6y\u00fc\u015f drujinas\u0131 vard\u0131. Bel\u0259 drujinalardan \u0259n b\u00f6y\u00fcy\u00fcn\u00fcn say t\u0259rkibi m\u0259lumdur \u2013 \u015eu\u015fa d\u00f6y\u00fc\u015f drujinas\u0131 400 n\u0259f\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi.<strong> (\u0413\u0418\u0410\u0410\u0420: \u0444.524, \u043e\u043f.1, \u0434.15, \u043b.21-24)<\/strong> O, bu drujina il\u0259 n\u0259inki erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259rin\u0259, satq\u0131n t\u00fcrkl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 da m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131rd\u0131. O, m\u00fck\u0259mm\u0259l bir ne\u00e7\u0259 m\u00fcraci\u0259t t\u0259rtib etmi\u015fdi. &#171;Difai&#187;nin m\u00fcraci\u0259tl\u0259rind\u0259 bu komit\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n<\/p>\n\n\n\n<p>m\u00fcs\u0259lman \u0259hali \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259r\u0259rli hesab edil\u0259\u00e7\u0259k v\u0259 erm\u0259nip\u0259r\u0259stlikd\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furacaq v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259r terrorla h\u0259d\u0259l\u0259nirdi. <strong>(\u0413\u0418\u0410\u0410\u0420: \u0444. 62, \u043e\u043f. 1, \u0434. 59, \u043b. 163.)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yev tacir t\u0259b\u0259q\u0259sin\u0259 m\u0259nsub idi. \u201cDifai\u201dd\u0259ki f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 d\u0259 tacirl\u0259rin m\u0259nf\u0259tini, g\u0259lir qaynaqlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc. &#171;Qaraba\u011f Birlik M\u0259clisi&#187;nd\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00fcn &#171;Difai&#187; partiyas\u0131nda tacirl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t b\u00f6y\u00fck bir t\u0259b\u0259q\u0259nin m\u00f6vcud olmas\u0131 proqramda ticar\u0259t haqq\u0131nda ayr\u0131ca b\u00f6lm\u0259l\u0259r olmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirmi\u015fdi. Ticar\u0259td\u0259 qayda yaratmaq v\u0259 sui-istifad\u0259 hallar\u0131na son qoymaq n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu. Bu halda Az\u0259rbaycanda h\u0259m s\u0259nayeni, h\u0259m d\u0259 ticar\u0259ti s\u0131rf milli istiqam\u0259td\u0259 inki\u015faf etdirm\u0259k laz\u0131m idi. \u018fsas t\u0259l\u0259b ondan ibar\u0259t idi ki, &#171;m\u00fcs\u0259lmanlar ba\u015fqa mill\u0259tl\u0259r\u0259 deyil, \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 xeyir verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z m\u00fcs\u0259lmanlardan mal als\u0131nlar&#187;. <strong>(\u0413\u0418\u0410\u0410\u0420: \u0424.524,\u043e\u043f. 1, \u0434.18,\u043b.27.)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yevin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 1906-1908-ci ill\u0259rd\u0259 difai\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dilmi\u015f v\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259ks-s\u0259da do\u011furmu\u015f \u0259n iri siyasi terror aktlar\u0131 general-qubernator Qolo\u015f\u015fapova sui-q\u0259sd v\u0259 \u015eu\u015fa hadis\u0259l\u0259ri zaman\u0131 onun d\u0259ft\u0259rxana m\u00fcdiri Kle\u015f\u015finskinin \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259si olmu\u015fdur. Tiflis Quberniya Jandarm \u0130dar\u0259sinin r\u0259isi Ba\u015finskinin 21 oktyabr 1909-cu il tarixli m\u0259ruz\u0259sind\u0259n g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi Qolo\u015f\u015fapovdan naraz\u0131l\u0131\u011fa s\u0259b\u0259b 1905-1906-c\u0131 ill\u0259rin erm\u0259ni-az\u0259rbaycanl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259ri d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 onun m\u00fcs\u0259lmanlara zidd h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dar olmu\u015fdur. Ba\u015finski yaz\u0131r: &#171;1906-c\u0131 il avqust ay\u0131nda Bak\u0131dan \u015eu\u015faya g\u0259l\u0259n \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fayevin orada \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131n i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 siyasi xarakterli, odlu-alovlu nitql\u0259r s\u00f6yl\u0259mi\u015f, m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 h\u00f6k\u00fcm\u0259t\u0259 v\u0259 hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131na qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131lar. A\u011fayev, doktor K\u0259rim b\u0259y Mehmandarov v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 deyirdil\u0259r ki, m\u00fcs\u0259lmanlar rus h\u00f6k\u00fcm\u0259tin\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 sadiqdirl\u0259r, h\u00f6k\u00fcm\u0259tin h\u0259min s\u0259daq\u0259t\u0259 cavab\u0131 is\u0259 bu olmu\u015fdur ki, general Qolo\u015f\u015fapov erm\u0259ni hampalar\u0131 il\u0259 \u0259lbir olaraq tatarlara qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, onlar\u0131n evl\u0259rini da\u011f\u0131tm\u0131\u015f, minl\u0259rl\u0259 m\u00fcs\u0259lman ac-yalavac qalm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 s. Y\u0131\u011f\u0131ncaqda general Qolo\u015f\u015fapovun h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rind\u0259n naraz\u0131l\u0131q v\u0259 tam anla\u015f\u0131lmazl\u0131q ifad\u0259 edilm\u0259si v\u0259 cani\u015find\u0259n onun geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131 bar\u0259d\u0259 xahi\u015f olunmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si qoyulmu\u015fdur. Bundan az sonra \u015eu\u015fada Qolo\u015f\u015fapova qar\u015f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar s\u0259sl\u0259ndi&#187;. (<strong>4\u0413\u0418\u0410\u0410\u0420: \u0444.62, \u043e\u043f. 1, \u0434.59, \u043b. 164.)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/d\/dd\/Azeri_%28tatar%29_victim_in_Baku.jpg\/560px-Azeri_%28tatar%29_victim_in_Baku.jpg\" alt=\"Difai - Wikiwand\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n V. N. Qolo\u015f\u015fapovdan naraz\u0131 olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 \u00e7ar h\u00f6k\u00fcm\u0259tin\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edilmi\u015fdi, lakin z\u0259ruri t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259mi\u015fdi. Bu vaxtdan etibar\u0259n general-qubernatora sui-q\u0259sd \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259yl\u0259 haz\u0131rl\u0131q g\u00f6r\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Terror akt\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si bar\u0259d\u0259 bu akt\u0131n t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131ndan biri, sonralar h\u0259bs edil\u0259r\u0259k \u015eu\u015fa q\u0259za h\u0259bsxanas\u0131nda saxlan\u0131lan \u015eamil M\u0259\u015f\u0259di H\u0259s\u0259n o\u011flunun ifad\u0259sind\u0259n m\u0259lumat almaq olar. Bu ifad\u0259 1909-cu il avqustun 19-da istintaq zaman\u0131 verilmi\u015f v\u0259 \u015ftabs-rotmistr Rudenkonun Tiflis Quberniya Jandarm \u0130dar\u0259sinin r\u0259isin\u0259 m\u0259ruz\u0259sind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. \u015eamil M\u0259\u015f\u0259di H\u0259s\u0259n o\u011flunun ifad\u0259sind\u0259n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, terror akt\u0131 ke\u00e7irilm\u0259si bar\u0259d\u0259 q\u0259rar 1906-c\u0131 ilin pay\u0131z\u0131nda &#171;Difai&#187; partiyas\u0131n\u0131n \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r sakini Muxtar Qaytaran\u0131n evind\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f iclas\u0131nda q\u0259bul edilmi\u015fdi. H\u0259min iclasda M\u0259\u015f\u0259di S\u0259lim A\u011fa o\u011flu, \u015eahzad\u0259 Keyqubad mirz\u0259, H\u0259s\u0259n Qara \u015e\u0259rif o\u011flu, Cahangir xan, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin tatar m\u0259h\u0259ll\u0259sinin pristav\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259k\u00e7isi Pa\u015fa b\u0259y v\u0259 M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131 R\u0259him o\u011flu i\u015ftirak edirdi. Y\u0131\u011f\u0131ncaqda G\u00fclabl\u0131 k\u0259ndinin sakini M\u00fcrs\u0259l Rza o\u011flunun k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Qolo\u015f\u015fapova qar\u015f\u0131 terror akt\u0131n\u0131n icras\u0131n\u0131 \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259 bil\u0259c\u0259k bir n\u0259f\u0259r tapmaq q\u0259rara al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 bir adam tap\u0131ld\u0131. <\/p>\n\n\n\n<p>Bu, G\u00fclabl\u0131 k\u0259ndinin sakini H\u00fcs\u00fc \u018fli o\u011flu idi. Ona izah etdil\u0259r ki, general Qolo\u015f\u015fapov tatarlara \u00e7ox pislik etmi\u015fdir v\u0259 h\u0259r bir h\u0259mv\u0259t\u0259nimizin borcu qarda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn qisas\u0131n\u0131 almaqd\u0131r. (<strong>\u0410\u0445\u043c\u0435\u0434\u043e\u0432 \u0410. \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0442\u044e\u0440\u043a\u0438 \u0432 \u0440\u0435\u0432\u043e\u043b\u044e\u0446\u0438\u0438 1905 \u0433., \u0441 280.)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p>Ona silah &#8212; &#171;Smit Veson&#187; tipli pistolet v\u0259 Tiflis\u0259 getm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 300 rubl x\u0259rclik verilmi\u015fdi. H\u00fcs\u00fc \u018fli o\u011flu Tiflis\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259n sonra \u015eeytanbazardak\u0131 &#171;Bakinskiye nomera&#187; mehmanxanas\u0131nda yer alm\u0131\u015f v\u0259 iki ay m\u00fcdd\u0259tind\u0259 general Qolo\u015f\u015fapovu m\u00fc\u015fahid\u0259 etmi\u015fdi. 1906-c\u0131 il noyabr\u0131n 8-d\u0259 V. N. Qolo\u015f\u015fapov faytonda ged\u0259rk\u0259n ona iki at\u0259\u015f a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 o, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl yaralanm\u0131\u015fd\u0131. H\u00fcs\u00fc \u018fli o\u011flu terror akt\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259nd\u0259n sonra gizl\u0259nm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olmu\u015fdu. (<strong>\u0413\u0418\u0410\u0410\u0420: \u0444.524, \u043e\u043f.1, \u0434. 19, \u043b.43-44.)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n<p>Bundan az sonra &#171;Difai&#187; bir ne\u00e7\u0259 q\u0259zet redaksiyas\u0131na \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00f6h\u00fcr\u00fc il\u0259 proklamasiyalar g\u00f6nd\u0259rmi\u015f v\u0259 bu sui-q\u0259sd\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259ti \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. (\u00ab<strong>\u0411\u0430\u043a\u0443\u00bb, 1906., 21 \u043d\u043e\u044f\u0431\u0440\u044f, 22 \u043d\u043e\u044f\u0431\u0440\u044f)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yev t\u0259\u015fkilat\u0131n q\u0259rar\u0131 il\u0259 1907-ci il may\u0131n l-d\u0259n 2-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r sakinl\u0259ri Muxtar K\u0259rb\u0259lay\u0131 Cabbar o\u011flu v\u0259 onun o\u011flu R\u0259him Muxtar o\u011flu q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. Onlar erm\u0259nil\u0259rin xeyrin\u0259 casusluqda ittiham edilirdi. Tiflis Quberniya Jandarm \u0130dar\u0259sinin r\u0259isinin Yelizavetpol quberniyas\u0131ndak\u0131 k\u00f6m\u0259k\u00e7isinin 14 dekabr 1903-c\u00fc il tarixli m\u0259lumat\u0131nda bildirilir: &#171;Muxtar Cabbar o\u011flu \u00e7ox pis ad \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 h\u0259m \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin, h\u0259m d\u0259 q\u0259zan\u0131n b\u00fct\u00fcn xadiml\u0259ri onu &#171;\u0259claf Muxtar&#187; kimi tan\u0131y\u0131rlar&#187;. (<strong>\u0413\u0418\u0410\u0410\u0420: \u0444.524, \u043e\u043d. 1, \u0434. 16, \u043b.46-46 \u043e\u0431.<\/strong>)<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki \u00c7uxurm\u0259hl\u0259 m\u0259h\u0259ll\u0259sind\u0259 difai\u00e7il\u0259r M\u0259\u015f\u0259di \u018fl\u0259sg\u0259r Abbas o\u011flu v\u0259 Bahadur K\u0259rim o\u011flu yerli sakinl\u0259rd\u0259n 3000 rubl pul y\u0131\u011fm\u0131\u015f, bu pula silah, patron, revolverl\u0259r al\u0131nm\u0131\u015f, adamlar haz\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycana S\u0259ttar xan\u0131n k\u00f6m\u0259yin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015fdi. (<strong>\u0410\u0445\u043c\u0435\u0434\u043e\u0432 \u0410. \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0442\u044e\u0440\u043a\u0438 \u0432 \u0440\u0435\u0432\u043e\u043b\u044e\u0446\u0438\u0438 1905 \u0433. \u0411\u0430\u043a\u0443, 2002, \u0441. 293-294)<\/strong> Y\u00fckl\u0259ri S\u0259ttar xana M\u0259\u015f\u0259di \u015eamilin f\u0259daisi \u018ffrasiyab \u018fzimov \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yev h\u0259mi\u015f\u0259 izl\u0259nirdi. 1907-ci il may\u0131n 30-da Yelizavetpol qubernatoru Q.Kovalyev ona \u00e7atm\u0131\u015f m\u0259lumatlar \u0259sas\u0131nda polis r\u0259isl\u0259rin\u0259 tap\u015f\u0131r\u0131q verir ki, tamamil\u0259 m\u0259xfi yollarla bu partiyan\u0131n \u015f\u0259xsi hey\u0259tini, onun m\u0259qs\u0259dl\u0259rini v\u0259 n\u0259hay\u0259t onun hans\u0131 v\u0259saitl\u0259r hesab\u0131na m\u00f6vcud olmas\u0131n\u0131 ayd\u0131nla\u015fd\u0131rs\u0131nlar. (<strong>\u0413\u0418\u0410\u0410\u0420: \u0424.524, \u043e\u043f.1, \u0434.15, \u043b.40-41.)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1907-ci ild\u0259 \u015e. Hac\u0131yevin \u00fczv \u043eldu\u011fu \u00abQaraba\u011f m\u0259clisi\u00bbnin f\u0259allar\u0131 k\u00fctl\u0259vi tutquya m\u0259ruz qald\u0131lar. Mart\u0131n 23 v\u0259 24-d\u0259 H\u00fcseyn M\u00fcn\u015fiyevi, \u018ffrasiyab \u018fzim\u043evu, M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yevi, Z\u00fclf\u00fcqar b\u0259y Haqverdiyevi, Xudu\u015f Quliyevi, Kaz\u0131m b\u0259y Kaz\u0131mb\u0259y\u043evu v\u0259 M\u0259mm\u0259dc\u0259f\u0259r Muxtar\u043evu \u015eu\u015fa h\u0259bsxanas\u0131na sald\u0131lar. Tutulanlar\u0131n ham\u0131s\u0131n\u0131 H\u0259\u015ft\u0259rxan quberniyas\u0131na s\u00fcrg\u00fcn etdil\u0259r. M\u0259mm\u0259dc\u0259f\u0259r Muxtar\u043ev \u0130ran t\u0259\u0259b\u0259si \u043eldu\u011fundan \u043enu v\u0259t\u0259nin\u0259 y\u043ellad\u0131lar. (<strong>\u0413\u0418\u0410\u0410\u0420: \u0424.524, \u043e\u043f.1, \u0434.15, \u043b.42-43.)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1909-cu ilin may ay\u0131nda &#171;Qaraba\u011f Birlik M\u0259clisi&#187;nin \u00fczvl\u0259rinin i\u015fi \u00fczr\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 ara\u015fd\u0131rmas\u0131 apar\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. \u0130\u015f \u00fczr\u0259 m\u00fctt\u0259himl\u0259r kimi &#171;Difai&#187;nin \u015eu\u015fa b\u00f6lm\u0259sinin \u00fczvl\u0259ri M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yev, \u018ffrasiyab \u018fzimov, K\u0259rb\u0259layi Yusif Mirsiyabov, Rza b\u0259y Rzab\u0259yov v\u0259 M\u0259mm\u0259d \u0130smay\u0131l o\u011flu, A\u011fdam b\u00f6lm\u0259sinin \u00fczvl\u0259ri Hac\u0131 Miri\u015f Mirba\u011f\u0131rov, Mirz\u0259 Davud A\u011famirz\u0259zad\u0259, Bax\u0131\u015f b\u0259y Kaz\u0131mb\u0259yov, Hac\u0131 C\u00fcm\u015f\u00fcd Hac\u0131 C\u0259f\u0259rqulu o\u011flu, Zulfuqar b\u0259y Abdulla b\u0259y o\u011flu Haqverdiyev v\u0259 Muxtar K\u0259rb\u0259layi M\u0259mm\u0259d o\u011flu ke\u00e7irdi. Adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r &#171;f\u0259aliyy\u0259tinin m\u0259qs\u0259di<\/p>\n\n\n\n<p>Zaqafqaziyan\u0131n m\u00fcs\u0259lman \u0259halisini qanuna v\u0259 h\u00f6k\u00fcm\u0259tin s\u0259r\u0259ncamlar\u0131na ita\u0259t etm\u0259m\u0259y\u0259 t\u0259hrik etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t olan, \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcs\u0259lman &#171;Difai&#187; partiyas\u0131 v\u0259 &#171;Qaraba\u011f M\u0259clisi&#187; adland\u0131ran, \u00fczvl\u0259ri \u0259traf k\u0259ndl\u0259ri g\u0259z\u0259r\u0259k \u0259halid\u0259n partiyan\u0131n ehtiyaclar\u0131 v\u0259 silah \u00fc\u00e7\u00fcn pul y\u0131\u011fan, partiyan\u0131n ad\u0131ndan inzibati v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259rini yerin\u0259 yetir\u0259n, \u0259hali aras\u0131nda \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259 v\u0259 m\u00fcbahis\u0259l\u0259ri t\u0259nziml\u0259m\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan cinay\u0259tkar birlikd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259kd\u0259&#187; ittiham olunurdu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/fedai.az\/arxiv\/www.fedai.az\/www.fedai.az\/i.resimyukle.xyz\/Od9OOJ.png\" alt=\"&quot;F\u018fDA\u0130&quot; ADI \u00c7OXLARININ MARAQLANDIRIR, N\u0130Y\u018f, M\u018fHZ F\u018fDA\u0130?\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p>Ara\u015fd\u0131rma n\u0259tic\u0259sind\u0259 Yelizavetpol dair\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259si 1909-cu il may\u0131n 15-d\u0259 &#171;Qaraba\u011f Birlik M\u0259clisi&#187;nin \u00fczvl\u0259rinin i\u015fi \u00fczr\u0259 h\u00f6km \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259hk\u0259m\u0259nin q\u0259rar\u0131 il\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n 8 n\u0259f\u0259ri 8 aydan 2 il\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259bs c\u0259zas\u0131na m\u0259hkum edilmi\u015f, 3 n\u0259f\u0259rin is\u0259 t\u0259qsiri s\u00fcbut edilm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 onlara b\u0259ra\u0259t vermi\u015fdi. <strong>(\u0413\u0410\u041f\u041f\u041e\u0414\u0410\u0420: \u0444. 276, o\u043f. 8, \u0434. 217, \u043b. 22-25.)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yev s\u00fcrg\u00fcnd\u0259n d\u00f6n\u0259nd\u0259n sonra A\u011fdamda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>M\u0259\u015f\u0259di \u015eamil Hac\u0131yev S\u0259lt\u0259n\u0259t b\u0259yim K\u0259rim a\u011fa q\u0131z\u0131 Cavan\u015firl\u0259 ail\u0259 qurmu\u015fdu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fgyd4-2.fna.fbcdn.net\/v\/t1.0-9\/27079_101022619941568_360270_n.jpg?_nc_cat=106&amp;_nc_sid=210fed&amp;_nc_ohc=AZSDoJq6y1cAX-58PpU&amp;_nc_ht=scontent.fgyd4-2.fna&amp;oh=635bba379a094e8939ada62e429e5000&amp;oe=5EDB762A\" alt=\"\u041d\u0430 \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043c\u043e\u0436\u0435\u0442 \u043d\u0430\u0445\u043e\u0434\u0438\u0442\u044c\u0441\u044f: \u043e\u0434\u0438\u043d \u0438\u043b\u0438 \u043d\u0435\u0441\u043a\u043e\u043b\u044c\u043a\u043e \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a \u0438 \u0447\u0430\u0441\u0442\u044c \u0442\u0435\u043b\u0430 \u043a\u0440\u0443\u043f\u043d\u044b\u043c \u043f\u043b\u0430\u043d\u043e\u043c\" width=\"135\" height=\"180\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>\u018fnv\u0259r \u00c7ingizo\u011flu, jurnalist-etnoqraf<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259rd-m\u00fcbariz o\u011fullar\u0131 \u015f\u0259xsi \u015f\u00fcca\u0259ti f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131, q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259sil v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r olduqlar\u0131n\u0131 tarixin h\u0259r d\u00f6n\u0259mind\u0259 t\u0259sdiq edibl\u0259r. Ke\u00e7dikl\u0259ri uzun, ke\u015fm\u0259ke\u015fli yollar g\u00f6st\u0259rir ki, onlar bu<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-6349","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6349","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6349"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6349\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6351,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6349\/revisions\/6351"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6349"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6349"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6349"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}