{"id":64284,"date":"2022-03-07T02:44:03","date_gmt":"2022-03-06T22:44:03","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=64284"},"modified":"2022-03-07T02:44:07","modified_gmt":"2022-03-06T22:44:07","slug":"agdam-sofululari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=64284","title":{"rendered":"A\u011fdam sofulular\u0131&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide has-media-on-the-right is-stacked-on-mobile\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/119720393_4611090772242360_3927579602412845298_n.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-64285 size-full\"\/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>R\u0259fail Ta\u011f\u0131zad\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em><strong><span class=\"has-inline-color has-vivid-red-color\">\u015eair-publisist<\/span><\/strong><\/em><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><strong>A\u011fdam sofulular\u0131 A\u011fdam rayonunun \u015fimali-q\u0259rbind\u0259, A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n 16 km \u015fimalda, A\u011fdam-A\u011fd\u0259r\u0259 yolunun \u00fcst\u00fcnd\u0259, Qabart\u0131 \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259, N\u0259z\u0259r da\u011f\u0131, Boz da\u011f, Qaraman da\u011f\u0131n\u0131n \u0259t\u0259yind\u0259n ba\u015flayaraq d\u00fcz\u0259nliy\u0259 do\u011fru uzanan \u0259razid\u0259 m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015flar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><br>\u018frazinin q\u0131\u015f\u0131 nisb\u0259t\u0259n soyuq, yay\u0131 m\u00fclayimdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Sofulular \u0259sas\u0259n \u00fc\u00e7 k\u0259nd\u0259n ibar\u0259tdil\u0259r: Sofulu, \u015e\u0259fib\u0259yli (indiki Boy\u0259hm\u0259dli) v\u0259 Mollalar. Boy\u0259hm\u0259dli sovetliyinin, indi is\u0259 Boy\u0259hm\u0259dli icra n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin t\u0259rkibind\u0259 olan bu k\u0259ndl\u0259r biri-biri il\u0259 qon\u015fudurlar. Ke\u00e7\u0259n \u0259srin 80-\u00e7i ill\u0259rin sonlar\u0131nda \u0259halinin, evl\u0259rin art\u0131m\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar art\u0131q k\u0259ndl\u0259r birl\u0259\u015fmi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Sofulu k\u0259ndi iki obadan ibar\u0259tdir: Sofulu v\u0259 Sar\u0131 M\u0259mm\u0259dli.Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259ndi (Sofulular v\u0259 bu \u0259razil\u0259ri yax\u015f\u0131 tan\u0131yanlar bu k\u0259ndi indi d\u0259 \u015e\u0259fib\u0259yli kimi adland\u0131r\u0131rlar. Ancaq s\u0259n\u0259dd\u0259 Boy\u0259hm\u0259dli yaz\u0131l\u0131r) A\u011fdam-A\u011fd\u0259r\u0259 yolunun \u00fcst\u00fcnd\u0259 &#8212; N\u0259z\u0259r da\u011f\u0131n\u0131n lap \u0259t\u0259yind\u0259n d\u00fcz\u0259nliy\u0259 do\u011fru \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015fir. Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259ndi qurtaran kimi Sofulu k\u0259ndi ba\u015flay\u0131r. Mollalar k\u0259ndini Sofulu v\u0259 Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259ndl\u0259ri il\u0259 Qabart\u0131 \u00e7ay\u0131 ay\u0131r\u0131r. Bu k\u0259ndl\u0259r c\u0259nubdan Q\u0131z\u0131ll\u0131 (K\u0259ng\u0259rli), Salahl\u0131 (K\u0259ng\u0259rli), \u015fimaldan Paprav\u0259nd v\u0259 Qaraprimli k\u0259ndl\u0259ri il\u0259 qon\u015fudular. Bu k\u0259ndl\u0259rin \u0259razisi D\u0259r\u0259aras\u0131 sah\u0259si il\u0259 q\u0259rbd\u0259n Qalay\u00e7\u0131lar k\u0259ndin\u0259, \u015f\u0259rqd\u0259n is\u0259 Qaraa\u011fac sah\u0259si il\u0259 G\u00fcll\u00fcc\u0259 k\u0259ndin\u0259 kimi uzan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/7111291533e354d690ac1396585805_agdam3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-64286\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>K\u0259ndi yax\u0131ndan tan\u0131yanlar \u201cB\u00f6y\u0259hm\u0259dlinin haras\u0131ndansan? Sofuludan, \u015e\u0259fib\u0259ylid\u0259n, Mollalardansan?\u201d dey\u0259, soru\u015furlar. (1973-c\u00fc ild\u0259 Boy\u0259hm\u0259dliy\u0259 C\u0259bray\u0131ldan bir tayfa g\u0259ldi. Biz onlara \u201cG\u0259lm\u0259l\u0259r\u201d deyirik. Sonradan onlar\u0131n u\u015faqlar\u0131n\u0131n pasportlar\u0131na Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259ndi yaz\u0131ld\u0131).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Sofulular\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razi Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni say\u0131l\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bunlara diqq\u0259t yetirm\u0259k maraql\u0131 olard\u0131.1958-ci ild\u0259 rayonun Sofulu k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 apar\u0131lan arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259r tipli ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni a\u015fkar edilmi\u015fdir. <\/p>\n\n\n\n<p>Gavurqala adlanan bu ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nind\u0259 qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 insanlar\u0131n burada III \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq X-XV \u0259srl\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131 s\u00fcbut ed\u0259n m\u0259d\u0259ni t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259r a\u015fkar edilmi\u015fdir. Burada olan antik v\u0259 xristian d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid m\u0259b\u0259dl\u0259r, binalar, su yollar\u0131, toxuculuq, dulus\u00e7uluq, \u015f\u00fc\u015f\u0259 istehsal\u0131na dair \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259ri bir daha Gavurqalan\u0131n tarixi inki\u015faf\u0131 haqq\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259r yarad\u0131r. Arxeoloq, tarix elml\u0259ri doktoru, professor R\u0259\u015fid G\u00f6y\u00fc\u015fov \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cAz\u0259rbaycan arxeologiyas\u0131\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda qeyd edir ki, Gavurqala sakinl\u0259ri Yax\u0131n \u015e\u0259rqin bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni \u0259laq\u0259d\u0259 olmu\u015flar. Qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 Suriyadan g\u0259tirilmi\u015f \u015f\u00fc\u015f\u0259 qablar, Bizans imperatorlar\u0131 ad\u0131ndan z\u0259rb edilmi\u015f pullar, \u0130ran m\u0259n\u015f\u0259li b\u0259z\u0259k \u0259\u015fyalar\u0131 v\u0259 s. a\u015fkar olunmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Alban h\u00f6kmdarlar\u0131 Qriqor Hammam\u0131n qarda\u015f\u0131n\u0131n q\u0259bri olan m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m m\u0259b\u0259din qal\u0131\u011f\u0131 da m\u0259hz Govurqalada a\u015fkar edilmi\u015fdi. Alban h\u00f6kmdar\u0131n\u0131n qarda\u015f\u0131n\u0131n q\u0259brinin burada olmas\u0131 da t\u0259sad\u00fcfi deyildir. \u00c7\u00fcnki Aluen \u015f\u0259h\u0259ri qafqaz albanlar\u0131n\u0131n dini v\u0259 ictimai t\u0259dbirl\u0259rinin ke\u00e7irildiyi \u0259sas yer idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>G. M\u0259mm\u0259dova is\u0259 qeyd edir ki, \u201ctikilinin memarl\u0131q-kompozisiya x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri v\u0259 analoqlar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq dem\u0259k olar ki, bina \u0259r\u0259b i\u015f\u011fal\u0131ndan \u0259vv\u0259lki d\u00f6vrd\u0259, t\u0259xmin\u0259n VI \u0259srd\u0259 in\u015fa edilmi\u015fdir.\u201dAluen \u015f\u0259h\u0259rinin xarabal\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu ehtimal edil\u0259n Gavurqala \u015f\u0259h\u0259ri \u0259traf \u0259razid\u0259n 6\u20138 metr y\u00fcks\u0259klid\u0259ki t\u0259p\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f nar\u0131n qaladan v\u0259 \u0259traf \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. D\u0259r\u0259ars\u0131ndan g\u0259tiril\u0259n su t\u0259chizat\u0131 sistemi olan bu \u015f\u0259h\u0259rin abad k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259ri, x\u00fcsusi s\u0259n\u0259tkarl\u0131q m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259ri, dini ibad\u0259t kompleksi vard\u0131. \u015e\u0259h\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fck m\u0259b\u0259d f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Gavurqalan\u0131n c\u0259nubda &#171;X\u0131rmanlar yeri&#187; deyil\u0259n sah\u0259d\u0259 t\u0259dqiq edilmi\u015f \u0259z\u0259m\u0259tli m\u0259b\u0259d kompleksi son antik d\u00f6vr\u0259 aiddir.Govurqalan\u0131 dig\u0259r h\u0259md\u00f6vr abid\u0259l\u0259rind\u0259n f\u0259rql\u0259ndir\u0259n burada x\u0131rda-n\u0259fis s\u0259n\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 toxuculu\u011fun geni\u015f yay\u0131lmas\u0131d\u0131r. Axtar\u0131\u015flar zaman\u0131 z\u0259rg\u0259rliy\u0259 v\u0259 toxuculu\u011fa dair \u0259m\u0259k al\u0259tl\u0259ri kolleksiyas\u0131 toplanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Aluen \u015f\u0259h\u0259ri orta \u0259srl\u0259rd\u0259 B\u0259rd\u0259d\u0259n D\u0259bil\u0259 (Dvin\u0259) ged\u0259n ticar\u0259t yolunun \u00fcst\u00fcnd\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015fdir. H\u0259min yolun izl\u0259rin\u0259 indi d\u0259 t\u0259sad\u00fcf edilir. Bu yol \u00fcst\u00fcnd\u0259 ilk \u015f\u0259h\u0259r tipli ya\u015fay\u0131\u015f yeri d\u0259 m\u0259hz Govurqalad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>VII \u0259srd\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Alban tarix\u00e7isi Moisey Kalankatl\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cAvqan tarixi\u201d \u0259s\u0259rind\u0259 g\u00f6st\u0259rirdi ki, Aluen (b\u0259z\u0259n Aquen d\u0259 deyilir) Alban \u00e7arlar\u0131n\u0131n yay iqam\u0259tgah\u0131 idi. Tarixd\u0259 m\u0259h\u015fur hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri olan Aluen y\u0131\u011f\u0131nca\u011f\u0131n\u0131n 488-ci il 13 mayda ke\u00e7irildiyi deyilir. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131 aliml\u0259rin apard\u0131qlar\u0131 \u00e7oxsayl\u0131 axtar\u0131\u015flardan sonra bel\u0259 ehtimal olunur ki, Gavurqala ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni el\u0259 Aquenin \u00f6z\u00fcd\u00fcr.Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 bunu da \u0259lav\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Gavurqalan\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 bir \u0259razi indi d\u0259 \u00ab\u018flv\u0259nd\u00bb d\u0259r\u0259si adlan\u0131r ki, bu da \u00e7ox g\u00fcman Aluen s\u00f6z\u00fcn\u00fcn qism\u0259n d\u0259yi\u015filmi\u015f formas\u0131d\u0131r. (Sofulu k\u0259ndind\u0259 \u201c\u018flv\u0259nd d\u0259r\u0259si\u201d, \u018flv\u0259ndl\u0259r tayfas\u0131 v\u0259 \u201c\u018flv\u0259ndl\u0259rin ba\u011f\u0131\u201d da var).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Tarixi m\u0259qamlara n\u0259z\u0259r yetir\u0259r\u0259k bel\u0259 fikir s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar ki, bu ad d\u0259yi\u015fikliyi XI-XII \u0259srl\u0259r\u0259 t\u0259sad\u00fcf etmi\u015f olur. V\u0259 h\u0259min vaxtlardan sonra b\u0259zi tarixi hadis\u0259l\u0259rd\u0259 A\u011fdam\u0131n ad\u0131 \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r.A\u011fdam tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 1357-ci ild\u0259 xat\u0131rlad\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Akademik Ziya B\u00fcnyadovun &#171;Az\u0259rbaycan Atab\u0259yl\u0259ri d\u00f6vl\u0259ti&#187; adl\u0131 monoqrafiyas\u0131nda XIII \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Xar\u0259zm\u015fah M\u0259h\u0259mm\u0259din o\u011flu C\u0259lal\u0259ddinin monqollar t\u0259r\u0259find\u0259n p\u0259rak\u0259nd\u0259 sal\u0131nm\u0131\u015f qo\u015funlar\u0131n\u0131n A\u011fdam yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Qarqar \u00e7ay\u0131 \u0259traf\u0131nda m\u0259sk\u0259n salmas\u0131 haqq\u0131nda m\u0259lumat verilir. Dig\u0259r bir m\u0259nb\u0259d\u0259 A\u011fdam\u0131n ad\u0131 \u018fmir Teymurun Az\u0259rbaycana v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 h\u0259rbi y\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc d\u00f6vr\u00fc \u00e7\u0259kilir. Qeyd olunur ki, Teymur 1402-ci ild\u0259 Osmanl\u0131 sultan\u0131 I B\u0259yazidi Ankara d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 m\u0259\u011flub etdikd\u0259n sonra Az\u0259rbaycana d\u00f6n\u0259r\u0259k A\u011fdamda \u00f6z qo\u015funu il\u0259 dayan\u0131r. V\u0259 burada qurultay \u00e7a\u011f\u0131raraq C\u0259nubi Qafqazda z\u0259bt etdiyi \u0259razil\u0259rin n\u0259v\u0259si \u00d6m\u0259r Mirz\u0259y\u0259 (Miran\u015fah\u0131n o\u011flu) tap\u015f\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 q\u0259rara ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Burada iki il qald\u0131qdan sonra 1404-c\u00fc il mart\u0131n 27-d\u0259 A\u011fdamdan \u018frd\u0259bil-Sultaniyy\u0259-H\u0259m\u0259dan yolu il\u0259 S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 qay\u0131d\u0131r. Yuxar\u0131da g\u00f6st\u0259ril\u0259n tarixi faktlardan bel\u0259 m\u0259lum olur ki, h\u0259min d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 yerin ad\u0131 Aquen yox, A\u011fdam adlan\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/maxresdefault-1024x576.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-64287\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>XI \u0259srin m\u0259\u015fhur dil\u00e7isi M. Ka\u015f\u011farl\u0131n\u0131n \u201cDivan\u00fc l\u00fc\u011fat-it-t\u00fcrk\u201d (T\u00fcrk dill\u0259rinin s\u00f6zl\u00fcy\u00fc) \u0259s\u0259rind\u0259n, ba\u015fqa l\u00fc\u011f\u0259tind\u0259n, klassik \u015fairimiz N\u0259simid\u0259n n\u00fcmun\u0259l\u0259r g\u0259tir\u0259r\u0259k a\u011f s\u00f6z\u00fcn\u00fcn \u201cyuxar\u0131\u201d m\u0259nas\u0131nda, x\u00fcsus\u0259n t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 q\u0259dimd\u0259n i\u015fl\u0259ndiyi qeyd ed\u0259r\u0259k, A\u011fdam\u0131n \u201cuca qala\u201d, \u201cyuxar\u0131 qala\u201d anlam\u0131nda olmas\u0131 \u0259sas g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259 bil\u0259r. A\u011fdam\u0131n B\u0259rd\u0259d\u0259n nisb\u0259t\u0259n yuxar\u0131 \u0259razid\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si fakt\u0131 da bunu t\u0259sdiq etmi\u015f olur. Bir d\u0259 A\u011fdam ad\u0131n\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi iki geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f &#171;a\u011f&#187; v\u0259 &#171;dam&#187; t\u00fcrk-az\u0259rbaycan s\u00f6zl\u0259rinin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259 bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki Govurqaladak\u0131 tikilinin ba\u015fqa tikilil\u0259rd\u0259n \u0259sas f\u0259rqi istifad\u0259 edilmi\u015f da\u015flar\u0131n yax\u015f\u0131 yonulmu\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259zil\u0259ri bu ad\u0131n yaranmas\u0131n\u0131 XVIII \u0259srd\u0259 m\u00f6vcud olmu\u015f Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 il\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, xanl\u0131\u011f\u0131n banisi P\u0259nah xan\u0131n ad\u0131 il\u0259 ba\u011flay\u0131rlar. Guya, P\u0259nah xan\u0131n &#171;\u0130mar\u0259t&#187; deyil\u0259n yerd\u0259 tikdirdiyi binan\u0131n dam\u0131 a\u011f oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn xalq t\u0259r\u0259find\u0259n ona &#171;a\u011f ev&#187; v\u0259 yaxud &#171;a\u011f dam&#187; ad\u0131 verilmi\u015fdir. \u018fg\u0259r rayon \u0259razisind\u0259 apar\u0131lan arxeoloji qaz\u0131nt\u0131lar n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u0259zi maddi s\u00fcbutlar olmasayd\u0131 v\u0259 yaxud m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 A\u011fdam ad\u0131 erk\u0259n orta \u0259srl\u0259r d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259s\u0259ydi, onda bu deyil\u0259n s\u00f6zl\u0259rl\u0259 raz\u0131la\u015fmaq olard\u0131. Gavurqala ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259nind\u0259 aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00fcn\u00f6vr\u0259si \u00e7ay da\u015f\u0131ndan, \u00fcst hiss\u0259si is\u0259 a\u011f da\u015fdan tikilmi\u015f m\u0259b\u0259d v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 ev a\u015fkar edilmi\u015fdir. Bu da \u0259yani sur\u0259td\u0259 onu g\u00f6st\u0259rir ki, yerli \u0259hali ta q\u0259dimd\u0259n rayonun \u0259razisind\u0259 m\u00f6vcud olan \u0259h\u0259ng t\u0259rkibli da\u011f m\u0259n\u015f\u0259li a\u011f da\u015f m\u0259d\u0259nl\u0259rind\u0259n \u00f6z t\u0259s\u0259rr\u00fcfat i\u015fl\u0259rind\u0259 geni\u015f istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r.Q\u0259dim q\u0259biristanl\u0131qda qalm\u0131\u015f 1174-c\u00fc il tarixli da\u015f l\u00f6vh\u0259d\u0259n ayd\u0131n olur ki, burada q\u0259dim qala olmu\u015fdur.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130lk orta \u0259srl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 oldu\u011fu kimi A\u011fdam \u0259razisind\u0259 d\u0259 t\u00fcrkdilli tayfalara m\u0259xsus yeni abid\u0259l\u0259r, x\u00fcsusil\u0259, da\u015f heyk\u0259ll\u0259r burda da a\u015fkar edilmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Gavurqala tarixi abid\u0259 kimi qorunurdu.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Sofulu k\u0259ndind\u0259ki evl\u0259rin, q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131n q\u0259dimliyi, yerl\u0259\u015fdiyi yer v\u0259 ad bax\u0131m\u0131ndan dem\u0259k olar ki, sofulular \u0259vv\u0259lc\u0259 Sofulu k\u0259ndind\u0259 m\u0259skunla\u015f\u0131blar. Sonralar b\u0259zil\u0259ri \u015e\u0259fib\u0259yli v\u0259 Mollalar \u0259razisin\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259r\u0259k orada ya\u015fama\u011fa ba\u015flay\u0131blar. Sofulu k\u0259ndinin d\u00f6rd bir t\u0259r\u0259fi s\u0131x-me\u015f\u0259y\u0259 ox\u015far ba\u011flarla \u0259hat\u0259 olunmu\u015fdu.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu \u0259razil\u0259rin t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 olan professor R\u0259\u015fid G\u00f6y\u00fc\u015fov Sofulu k\u0259ndind\u0259ki q\u0259biristanl\u0131qdak\u0131 q\u0259birl\u0259rin q\u0259dim oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259yirdi. Onu da qeyd edim ki, bu q\u0259biristanl\u0131qda bir k\u00fcnb\u0259z d\u0259 vard\u0131r. AXC-nin x\u0259rit\u0259sind\u0259 Sofulu k\u0259ndi Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131n\u0131n inzibati \u0259razisind\u0259 yer alm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Qaraba\u011f b\u0259yl\u0259rb\u0259yliyinin tarixini \u00f6yr\u0259nm\u0259k bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox m\u00fch\u00fcm s\u0259n\u0259d olan 1727-ci il \u201cG\u0259nc\u0259-Qaraba\u011f \u0259yal\u0259tinin m\u00fcf\u0259ss\u0259l d\u0259ft\u0259ri\u201dnd\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 kimi yaz\u0131l\u0131r: \u201cSofulu oyma\u011f\u0131 Xa\u00e7\u0131n nahiy\u0259sin\u0259 tabe olan T\u0259rn\u0259k\u00fcd torpa\u011f\u0131nda \u0259kin\u00e7ilikl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur, Muxur (da\u011f\u0131n\u0131n) \u0259t\u0259yind\u0259 q\u0131\u015flay\u0131r, \u0130r\u0259van torpa\u011f\u0131nda olan Q\u0131z\u0131lt\u0259p\u0259 adl\u0131 yerde yaylay\u0131r\u201d. S\u0259n\u0259dd\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n vergi \u00f6d\u0259yicil\u0259rinin say\u0131na v\u0259 \u00fcmumi verginin miqdar\u0131 haqda m\u0259lumata istinad\u0259n dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ki, Sofulu b\u00f6y\u00fck k\u0259ndl\u0259rd\u0259n biri olmu\u015fdur. Vergi ver\u0259nl\u0259r:<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u0130smay\u0131l \u0130brahimo\u011flu, (\u0130smay\u0131l\u0131n qarda\u015f\u0131 A\u015fur), Mikay\u0131l, \u0130smay\u0131l sofulu, Xanm\u0259mm\u0259d \u0130brahimx\u0259lilo\u011flu, Qas\u0131m, N\u0259qd\u0259li Novruzo\u011flu.B\u0259y\u0259li Seyfullah o\u011flu, (B\u0259y\u0259linin o\u011flu B\u00fcnyad), \u018fliqulu Seyfiquluo\u011flu, (\u018fliqulunun qarda\u015f\u0131 A\u015fur), H\u0259s\u0259nxan Sofuo\u011flu, (H\u0259s\u0259nxan\u0131n o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259dxan) v\u0259 b. c\u0259misi 31 n\u0259f\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>G\u0259lir:<br>Bennak v\u0259 subay vergisi &#8212; 31 n\u0259f\u0259r &#8212; 3.720 ax\u00e7a<br>Rusumlar &#8212; 6.080 ax\u00e7a<br>Qoyun vergisi &#8212; 12.700 ax\u00e7a<br>G\u0259linlik vergisi &#8212; 300 ax\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Badi-hava, i\u015fl\u0259nmi\u015f gunah v\u0259 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f cinay\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn &#8212; 1200 ax\u00e7a<br>Yekun: 24.000 ax\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu k\u0259ndl\u0259rin \u0259razisind\u0259 Osmanl\u0131 q\u0259birl\u0259ri d\u0259 var ki, bu da t\u0259sad\u00fcfi deyildi. Sofulular\u0131n m\u0259zh\u0259b bax\u0131m\u0131ndan da daha yax\u0131n olmas\u0131, y\u0259qin ki, 1918-ci ild\u0259 k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015f Osmanl\u0131 ordusunun buran\u0131 \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn daha m\u00fcnasib v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz yer se\u00e7m\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas verib. Osmanl\u0131 \u0259sg\u0259rl\u0259rind\u0259n qal\u0131b k\u0259ndd\u0259 evl\u0259n\u0259ni olub. Onun u\u015faqlar\u0131 v\u0259 n\u0259v\u0259l\u0259ri Boy\u0259hm\u0259dlid\u0259 (\u015e\u0259fib\u0259ylid\u0259) ya\u015fay\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bu k\u0259ndl\u0259rin \u0259razisind\u0259 Qaraba\u011f d\u00fcz\u00fcn\u00fcn g\u00f6z\u0259li say\u0131lan 80-\u0259 yax\u0131n ilk tunc d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid kurqanlar var.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/1607690363_fdg.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-64291\" width=\"1096\" height=\"614\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>\u018fn h\u00fcnd\u00fcr kurqan yeddi \u0259d\u0259d yan-yana d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015f h\u00fcnd\u00fcr \u201cYeddi t\u0259p\u0259\u201d kurqan\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Qaraba\u011f \u0259razisind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u00fcz\u0259n hiss\u0259d\u0259 v\u0259 da\u011f zirv\u0259l\u0259rind\u0259 insan formas\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259 ya \u00fcz\u0259rind\u0259 insan t\u0259sviri h\u0259kk edilmi\u015f da\u015flara t\u0259sad\u00fcf edilir.<\/p>\n\n\n\n<p>A\u011fdam rayonu Sofulu k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00f6st\u0259ril\u0259n \u201c\u00dc\u00e7q\u0131z\u201d yerl\u0259\u015fir. (\u018ffsan\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 guya \u00fc\u00e7 bac\u0131 olan bu q\u0131zlar boranl\u0131 bir g\u00fcnd\u0259 az\u0131rlar. M\u0259hz bu yerd\u0259 onlar\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 canavarlar h\u00fccuma ke\u00e7ir. Q\u0131zlar Allaha yalvar\u0131rlar ki, onlar\u0131 xilas etsin. Allah is\u0259 bu q\u0131zlar\u0131 da\u015fa d\u00f6nd\u0259rm\u0259kl\u0259, onlar\u0131 canavarlardan xilas edir.)<\/p>\n\n\n\n<p><br>Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259ndi yax\u0131n k\u0259ndl\u0259rin m\u0259rk\u0259zi hesab olunur.<\/p>\n\n\n\n<p>Yeddi k\u0259ndi: Boy\u0259hm\u0259dli, Sofulu, Mollalar, Paprav\u0259nd, Qaraprimli, Q\u0131z\u0131ll\u0131 (K\u0259ng\u0259rli), Salahl\u0131 (K\u0259ng\u0259rli) k\u0259ndl\u0259rini \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n \u201cQaraba\u011f\u201d \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck sovxozunun idar\u0259 binas\u0131, \u0259vv\u0259ll\u0259r bu yeddi k\u0259ndin, sonralar Boy\u0259hm\u0259dli, Sofulu, Mollalar, Q\u0131z\u0131ll\u0131 (K\u0259ng\u0259rli), Salahl\u0131 (K\u0259ng\u0259rli) k\u0259ndl\u0259rinin sovetliyi-icra n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259ndind\u0259 yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259ndind\u0259 iki \u015f\u0259rab zavodu da vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>1930-cu ill\u0259rd\u0259 Sofulu k\u0259ndind\u0259 Aleksandr Zildxiyev t\u0259r\u0259find\u0259n ilk \u015f\u0259rab zavodu f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. K\u0259ndd\u0259 \u015f\u0259rab quyular\u0131 ke\u00e7\u0259n \u0259srin 60-c\u0131 ill\u0259rinsonuna kimi qal\u0131rd\u0131. Y\u0259qin, Sofulu ba\u011flar\u0131ndak\u0131 a\u011faclarda \u00fcz\u00fcm t\u0259n\u0259kl\u0259rinin \u00e7ox oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq zavod burada qurulub. Sonralar \u015f\u0259rab istehsal\u0131n\u0131n artd\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq m\u0259rk\u0259zi yola daha yax\u0131n olan B\u00f6y\u0259hm\u0259dli k\u0259ndin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<br>\u201cQaraba\u011f\u201d \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck sovxozu yarad\u0131ld\u0131qdan sonra \u00fcz\u00fcm plantasiyalar\u0131n\u0131n sal\u0131nmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq daha m\u00fcasir tipli yeni \u00fcz\u00fcm emal\u0131 zavodu da tikildi. \u018fvv\u0259ll\u0259r ancaq \u201cA\u011fdam\u201d \u015f\u0259rab\u0131 istehsal ed\u0259n zavod, sonralar araq istehsal etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Zavod \u0130taliya texnologiyas\u0131 il\u0259 konyak istehsal etm\u0259y\u0259 tam haz\u0131r olan \u0259r\u0259f\u0259d\u0259 k\u0259nd erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olundu.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bundan ba\u015fqa k\u0259ndd\u0259 \u00fcz\u00fcm saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn o vaxtlar nadir obyektl\u0259rd\u0259n olan b\u00f6y\u00fck soyuducu anbar da vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>1903-c\u00fc ild\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n, o d\u00f6vr\u00fcn b\u00f6lg\u0259 \u00fczr\u0259 ilk t\u0259dris ocaqlar\u0131ndan olan Boy\u0259hm\u0259dli m\u0259kt\u0259bin\u0259 t\u0259kc\u0259 yeddi k\u0259ndd\u0259n deyil, b\u00fct\u00fcn \u0259traf k\u0259ndl\u0259rd\u0259n oxuma\u011fa g\u0259lirdil\u0259r. 1985-\u00e7i ild\u0259n professor Ziy\u0259ddin G\u00f6y\u00fc\u015fovun ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259bi yeni tipli \u00fc\u00e7 m\u0259rt\u0259b\u0259li binaya k\u00f6\u00e7d\u00fc v\u0259 k\u00f6hn\u0259 m\u0259kt\u0259b x\u0259st\u0259xana kimi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u0259kt\u0259bin n\u0259zdind\u0259 musiqi m\u0259kt\u0259bi yarad\u0131ld\u0131. Musiqi m\u0259kt\u0259bin\u0259 Sofulu k\u0259ndind\u0259n olan A\u011fdam\u0131n m\u0259h\u015fur xan\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n say\u0131lan Ramiz B\u0259\u015firov r\u0259hb\u0259rlik edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Boy\u0259hm\u0259dli m\u0259kt\u0259binin direktoru olmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r:<\/p>\n\n\n\n<p><br>Hak\u0131 \u018ff\u0259ndiyev, V\u0259liy\u0259ddin \u018ff\u0259ndiyev, M\u00f6hl\u0259t Allahyarov, Qa\u00e7ay A\u011fayev, \u018fli\u015f Abdullayev v\u0259 \u018fkb\u0259r V\u0259liyev (Sofulu k\u0259ndind\u0259n olan \u018fkb\u0259r V\u0259liyev 1964-c\u00fc ild\u0259n k\u0259nd i\u015fgal olana \u2013 1993-c\u00fc il\u0259 kimi m\u0259kt\u0259b\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdir.)<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/nocomment_79b2bfd7f69fd16f2504b7d46588a751_sz70imlq9g4vwout25r6-640x336-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-64290\" width=\"1096\" height=\"575\"\/><figcaption>A\u011fdam<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><br>Onu da qeyd edim ki, m\u0259h\u015fur xan\u0259nd\u0259 \u015eahmal\u0131 K\u00fcrdo\u011flu rus dilind\u0259n, prosessor R\u0259\u015fid G\u00f6y\u00fc\u015fov tarixd\u0259n Boy\u0259hm\u0259dli m\u0259kt\u0259bind\u0259 d\u0259rs demi\u015fl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Boy\u0259hm\u0259dlil\u0259rd\u0259n, Sofululardan savay\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n xalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131 Bayram Bayramov, kimya elml\u0259ri doktoru Oktay \u018fliyev v\u0259 ba\u015fqa elm adamlar\u0131 da bu m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxumu\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Sofulu v\u0259 Mollalar k\u0259ndl\u0259rinin u\u015faqlar\u0131n\u0131n oxudu\u011fu Sofulu k\u0259nd s\u0259kkizillik m\u0259kt\u0259binin ilk direktoru Ziy\u0259ddin H\u0259s\u0259nov olub. Sonra Oktay H\u0259midov k\u0259nd i\u015f\u011fal olana kimi \u0259vv\u0259lc\u0259 s\u0259kkizillik m\u0259kt\u0259bin, sonra is\u0259 Sofulu k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259binin direktoru olub. H\u0259r iki direktor Sofulu k\u0259ndind\u0259ndil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Tan\u0131nm\u0131\u015f A\u011fdam sofulular\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p><br>Az\u0259rbaycan Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n m\u00fcxbir \u00fczv\u00fc, f\u0259ls\u0259f\u0259 elml\u0259ri doktoru, professor, filosof Ziy\u0259ddin G\u00f6y\u00fc\u015fov (Sofulu k\u0259ndi); Tarix elml\u0259ri doktoru, professor R\u0259\u015fid G\u00f6y\u00fc\u015fov (Sofulu k\u0259ndi), AMEA Arxeologiya v\u0259 Etnoqrafiya \u0130nstitutunun \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, APDU-nin professoru olub;<\/p>\n\n\n\n<p><br>Biologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru M\u0259h\u0259mm\u0259d B\u0259\u015firov (Sofulu k\u0259ndi), BDU-nun m\u00fc\u0259llimi olub;<br>Fizika-riyaziyyat \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru N\u0259sib \u015e\u0259fiyev (\u015e\u0259fib\u0259yli k\u0259ndi) Xank\u0259ndi Pedaqoji \u0130nstitutunun dosenti, A\u011fdam T\u0259hsil \u015e\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri olub;<\/p>\n\n\n\n<p><br>Fizika-riyaziyyat \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru El\u015fad H\u0259midov (Sofulu k\u0259ndi) APDU-nin m\u00fc\u0259llimi;<\/p>\n\n\n\n<p><br>Uzun m\u00fcdd\u0259t rus dili-\u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimi, A\u011fdam T\u0259hsil \u015e\u00f6b\u0259sind\u0259 rus dili f\u0259nni \u00fczr\u0259 metodist-m\u00fc\u0259llim, \u00e7oxlu sayda \u015feirl\u0259r kitab\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llifi \u2013 \u015fair F\u0259xr\u0259ddin Sofulu (M\u0259mm\u0259dov), (Sofulu k\u0259ndi);Az\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc, Beyn\u0259lxalq R\u0259sul Rza m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131, prezident t\u0259qa\u00fcd\u00e7\u00fcs\u00fc, \u015fair-publisist R\u0259fail Ta\u011f\u0131zad\u0259 (Sofulu k\u0259ndi).<\/p>\n\n\n\n<p><br>Bunlardan ba\u015fqa professor R\u0259\u015fid G\u00f6y\u00fc\u015fovun o\u011flu, Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcnyada tan\u0131nm\u0131\u015f tarix\u00e7il\u0259rind\u0259n say\u0131lan, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 alim Altay G\u00f6y\u00fc\u015fov, Tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent, AMEA Arxeologiya v\u0259 Etnoqrafiya \u0130nstitutunun ba\u015f elmi i\u015f\u00e7isi, T\u00fck\u0259zban G\u00f6y\u00fc\u015fova da Bak\u0131da do\u011fulan sofululard\u0131lar.<br><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tayfalar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Sofulu k\u0259ndi: Molla V\u0259lil\u0259r, Hac\u0131lar, Ta\u011f\u0131lar, Qara M\u0259mm\u0259dlil\u0259r (Oruclar), T\u0259pi\u015fl\u0259r, Hac\u0131 \u018fhm\u0259dl\u0259r, G\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r, Alyarlar, \u018flv\u0259ndl\u0259r, \u00c7il \u018fhm\u0259dl\u0259r, Mehral\u0131lar, Hac\u0131 B\u0259\u015firlil\u0259r-Albal\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015e\u0259fib\u0259yli k\u0259ndi: \u015e\u0259fil\u0259r, S\u0259limu\u015faqlar\u0131, Al\u0131lar, Piril\u0259r, S\u0259f\u0259ral\u0131lar, C\u0259f\u0259rqulular, Salamu\u015fa\u011f\u0131, Dostular, R\u0259c\u0259bl\u0259r, Qulular, Do\u015fanlar, Qurbanlar, Dada\u015flar.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Mollalar k\u0259ndi: D\u0259ll\u0259klil\u0259r, Hac\u0131 H\u00fcseynl\u0259r, Molla C\u0259bil\u0259r, S\u0259m\u0259dl\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Ba\u011flar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Sofulu k\u0259ndind\u0259ki: \u018flv\u0259ndl\u0259rin ba\u011f\u0131, G\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn D\u0259r\u0259ba\u011f\u0131, Qulular ba\u011f\u0131, Zo\u011fall\u0131 ba\u011f, Abbas\u0131n ba\u011f\u0131, Hac\u0131 H\u00fcseynin ba\u011f\u0131, Oruclar\u0131n D\u0259r\u0259ba\u011f\u0131, Saqq\u0131zlar ba\u011f\u0131, N\u0259rgizin ba\u011f\u0131, G\u00fclg\u0259zin ba\u011f\u0131,Hac\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131, Hac\u0131 \u018fhm\u0259dli ba\u011f\u0131, Cabbar\u0131n ba\u011f\u0131, X\u0259lilin ba\u011f\u0131, M\u0259mm\u0259din ba\u011f\u0131.<br>Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259ndind\u0259: B\u00f6y\u00fck ba\u011f, Qovqal\u0131q, \u015e\u00f6l\u00fcn\u00fcn ba\u011f\u0131, Astan\u0131n ba\u011f\u0131, H\u00fcmb\u0259tin ba\u011f\u0131, Bax\u0131\u015f\u0131n ba\u011f\u0131, Ki\u015fmi\u015fin ba\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Mollalar k\u0259ndind\u0259: D\u0259ll\u0259kli ba\u011f\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Ba\u011flardan az bir qismi son vaxtlara kimi qorunub saxlan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Da\u011flar: Qaraman da\u011f\u0131, N\u0259z\u0259r da\u011f\u0131, Boz da\u011f,. Qaraman, N\u0259z\u0259r v\u0259 Boz da\u011f aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n D\u0259r\u0259aras\u0131 g\u00f6z\u0259l istirah\u0259t m\u0259kan\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n<p> D\u0259r\u0259aras\u0131nda iki bulaq vard\u0131: A\u011f bulaq v\u0259 Qara bulaq.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Sofulu k\u0259ndinin \u0259razisind\u0259 tarixi yerl\u0259r d\u0259 vard\u0131r:<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00f6vurqala, Yeddit\u0259p\u0259, \u00c7atalt\u0259p\u0259, \u018flv\u0259nd d\u0259r\u0259si, T\u0259knar, Qara\u011fac, \u00dc\u00e7q\u0131z, X\u0131rmanlar yeri.<\/p>\n\n\n\n<p><br>\u015e\u0259fib\u0259yli k\u0259ndind\u0259 Q\u0259dim M\u0259l\u0259kmollal\u0131 q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>K\u0259ndl\u0259rin aras\u0131ndan axan Qabart\u0131 \u00e7ay\u0131 \u00f6z suyunu \u0259sas\u0259n D\u0259r\u0259aras\u0131ndak\u0131 A\u011f v\u0259 Qara bulaqlar\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Sofulular yayla\u011fa K\u0259lb\u0259c\u0259rin Murov da\u011f\u0131na, Sar\u0131yel yayla\u011f\u0131na \u00e7\u0131xard\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>Ziyar\u0259tgahlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Qon\u015fu Paprav\u0259nd k\u0259ndind\u0259ki Qara Pirim t\u00fcrb\u0259si;<br>Sofulu q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 Hac\u0131 \u015e\u0259fi baba piri;<br>N\u0259z\u0259r da\u011f\u0131n\u0131n arxas\u0131ndak\u0131 Qaraman da\u011f\u0131nda Qaraman baba piri.<\/p>\n\n\n\n<p>Qaraman baba piri da\u011f\u0131n y\u00fcks\u0259kliyind\u0259 yerl\u0259\u015fdiyind\u0259n v\u0259 ma\u015f\u0131n yolunun olma\u011f\u0131ndan ora ancaq atla \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131lar. \u0130ki b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0131nar (qovaq) a\u011fac\u0131n\u0131n alt\u0131nda \u00fc\u00e7 yonulmu\u015f iri da\u015f v\u0259 bir q\u0259dim q\u0259bird\u0259n ibar\u0259t olan bu yerd\u0259 bir bulaq v\u0259 balaca g\u00f6l vard\u0131. Su el\u0259 orada da qal\u0131rd\u0131. <\/p>\n\n\n\n<p>Y\u00fcks\u0259kliyin ba\u015fqa he\u00e7 bir yerind\u0259 bulaq yox idi.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Sofulular \u201cQara Pirim haqq\u0131\u201d, \u201cHac\u0131 \u015e\u0259fi baba haqq\u0131\u201d deyib, and i\u00e7irl\u0259r. Maraql\u0131 bir fakt\u0131 da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Sisian\u0131n \u018fr\u0259fs\u0259 k\u0259ndi camaat\u0131n\u0131n h\u00f6rm\u0259tini qazanm\u0131\u015f M\u0259din\u0259 adl\u0131 m\u00f6m\u00fcn qad\u0131n (onun ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan M\u0259din\u0259 piri d\u0259 vard\u0131r) uzaq m\u0259saf\u0259ni q\u0259t ed\u0259r\u0259k Qara Pirim ziyar\u0259tgah\u0131na g\u0259l\u0259rmi\u015f. Qara Pirimin ad\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 b\u00fct\u00fcn sofulular \u00fc\u00e7\u00fcn ehtiramla yad olunard\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p><br>Sofulular xarakterc\u0259 sakit, mehriban, qonaqp\u0259rv\u0259r, elm\u0259 meylli, dostcanl\u0131, yurdunu, torpa\u011f\u0131n\u0131 sev\u0259n, insana v\u0259 qon\u015fulara diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131yla yana\u015fan, xeyirxahd\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/images-20.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-64288\" width=\"1091\" height=\"542\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><br>1886-c\u0131 il \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n siyah\u0131yaalma s\u0259n\u0259dind\u0259 Yelizavetopol quberniyas\u0131nin Cavan\u015fir q\u0259zas\u0131n\u0131n II sah\u0259sinin (indiki B\u0259rd\u0259 rayonun) Alpoit-Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259nd icmas\u0131na daxil olan v\u0259 M\u0259rcanl\u0131-Sofulu adlanan k\u0259ndd\u0259 17 evd\u0259 (t\u00fcst\u00fc) 61 ki\u015fi, 40 qad\u0131n olmaqla 101 n\u0259f\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir, h\u0259m\u00e7inin Mollu-(M\u0259mm\u0259dli) k\u0259ndind\u0259 30 evd\u0259 112 ki\u015fi, 80 qad\u0131n olmaqla 192 n\u0259f\u0259r qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p><br>A\u011fdam rayonunda A\u011fdam\u0131n Quzanl\u0131, Sar\u0131cal\u0131, B\u0259rd\u0259nin Xan\u0259r\u0259b, \u015eahv\u0259lil\u0259r, L\u0259nb\u0259r\u0259n k\u0259ndl\u0259ri aras\u0131nda ba\u015fqa bir Sofulu k\u0259ndi d\u0259 olub.<br><\/p>\n\n\n\n<p>Hakimiyy\u0259t\u0259 tabe olmad\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 k\u0259nd camaat\u0131 B\u0259rd\u0259nin Xan\u0259r\u0259b, \u015eahv\u0259lil\u0259r v\u0259 T\u0259hl\u0259 k\u0259ndl\u0259rin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u00fcbl\u0259r. K\u0259ndd\u0259 b\u00f6y\u00fck q\u0259biristanl\u0131q olub. Qon\u015fu k\u0259ndl\u0259r d\u0259 v\u0259fat ed\u0259nl\u0259rini Sofulu k\u0259ndinin q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edirl\u0259rmi\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p><br>K\u0259ndin imkanl\u0131 adamlar\u0131, b\u0259yl\u0259ri olub. \u018fh\u0259d b\u0259y, Muxtar b\u0259y v\u0259 ba\u015fqalar\u0131.<br><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c7\u0259rk\u0259z b\u0259y S\u0259f\u0259r\u0259liyevin malikan\u0259si olub.<\/p>\n\n\n\n<p>Sofulular \u0259sas\u0259n \u0259kin\u00e7ilik v\u0259 maldarl\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olublar. 1964-c\u00fc ild\u0259n pamb\u0131q\u00e7\u0131l\u0131q \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fckl\u0259 \u0259v\u0259z olundu v\u0259 \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck daha \u00e7ox inki\u015faf etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. \u201cQaraba\u011f\u201d \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck sovxozu n\u0259inki rayonda, el\u0259c\u0259 d\u0259 Az\u0259rbaycanda tan\u0131nm\u0131\u015f t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlardan birin\u0259 \u00e7evrildi. Boz da\u011f\u0131n Paprav\u0259nd k\u0259ndin\u0259 uzanan hiss\u0259sind\u0259 da\u015f karxanas\u0131 vard\u0131r ki, bu da n\u0259inki yax\u0131n \u0259traf\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 qon\u015fu rayonlar\u0131 da a\u011f h\u00f6rg\u00fc da\u015flar\u0131 v\u0259 \u0259h\u0259ngl\u0259 t\u0259min edirdi.<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>\u0130nzibati binalar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>M\u0259kt\u0259bl\u0259r:<br>B\u00f6y\u0259hm\u0259dli k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259bi;<br>Sofulu k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259bi;<br>Musiqi m\u0259kt\u0259bi<br>X\u0259st\u0259xana<br>U\u015faq ba\u011f\u00e7as\u0131<br>\u201cQaraba\u011f\u201d \u00fcz\u00fcm\u00e7\u00fcl\u00fck sovxozunun idar\u0259 binas\u0131<br>\u0130ki \u00dcz\u00fcm Emal\u0131 zavodu<br>Po\u00e7t<br>Klub<br>ATS<\/p>\n\n\n\n<p><br>1993-ci il iyunun 26-da Erm\u0259nistan Ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal olunana kimi k\u0259ndl\u0259rin \u0259halisi bel\u0259 idi:<\/p>\n\n\n\n<p><br><strong>&#8212; Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259ndi 409 ail\u0259 1632 n\u0259f\u0259r 26 iyun 1993-c\u00fc il<br>&#8212; Sofulu k\u0259ndi 154 ail\u0259 521 n\u0259f\u0259r 26 iyun 1993-c\u00fc il<br>&#8212; Mollalar k\u0259ndi 148 ail\u0259 539 n\u0259f\u0259r <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>26 iyun 1993-c\u00fc il B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259sind\u0259 (1941-1945) sofululardan da xeyli sayda h\u0259lak olanlar olub.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><br>Birinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 (sava\u015f\u0131nda) dem\u0259k olar ki, \u0259li silah tuta bil\u0259n b\u00fct\u00fcn sofulular ilk vaxtlar \u00f6z\u00fcn\u00fcm\u00fcdafi\u0259 d\u0259st\u0259l\u0259rind\u0259, sonralar is\u0259 M\u00fcdafi\u0259 v\u0259 Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirlikl\u0259rinin qo\u015fun birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rind\u0259 r\u0259\u015fad\u0259tl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. \u00c7oxlu sayda yaralananlar v\u0259 \u015f\u0259hid olanlar oldu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-video is-provider-youtube wp-block-embed-youtube wp-embed-aspect-16-9 wp-has-aspect-ratio\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"A\u011fdam rayonunun Boy\u0259hm\u0259dli k\u0259ndind\u0259n videog\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259r\" width=\"715\" height=\"402\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/EpARB04ziyg?feature=oembed\" frameborder=\"0\" allow=\"accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture\" allowfullscreen><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p><br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>R\u0259fail Ta\u011f\u0131zad\u0259 \u015eair-publisist A\u011fdam sofulular\u0131 A\u011fdam rayonunun \u015fimali-q\u0259rbind\u0259, A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n 16 km \u015fimalda, A\u011fdam-A\u011fd\u0259r\u0259 yolunun \u00fcst\u00fcnd\u0259, Qabart\u0131 \u00e7ay\u0131n\u0131n sahilind\u0259, N\u0259z\u0259r da\u011f\u0131, Boz da\u011f, Qaraman<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-64284","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arasdirma"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64284","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=64284"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64284\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":64293,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/64284\/revisions\/64293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=64284"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=64284"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=64284"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}