{"id":67248,"date":"2022-04-11T03:14:31","date_gmt":"2022-04-10T23:14:31","guid":{"rendered":"https:\/\/fedai.az\/?p=67248"},"modified":"2022-04-11T03:14:35","modified_gmt":"2022-04-10T23:14:35","slug":"n%c9%99simi-yaradiciliginda-ictimai-siyasi-qlobal-f%c9%99ls%c9%99fi-motivl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=67248","title":{"rendered":"N\u018fS\u0130M\u0130 YARADICILI\u011eINDA \u0130CT\u0130MA\u0130, S\u0130YAS\u0130, QLOBAL, F\u018fLS\u018fF\u0130 MOT\u0130VL\u018fR&#8230;"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n minillikl\u0259r\u0259 uzanan \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 malik b\u0259dii v\u0259 f\u0259ls\u0259fi fikrind\u0259 d\u0259rin iz qoymu\u015f m\u00fct\u0259f\u0259kkir-\u015fair \u0130mad\u0259ddin Seyyid \u018fli N\u0259siminin z\u0259ngin irsi bu g\u00fcn d\u0259 insanlar\u0131n m\u0259n\u0259vi-\u0259xlaqi kamill\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. T\u00fcrkdilli xalqlar\u0131n m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259tl\u0259r x\u0259zin\u0259sind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus layiqli yer tutan N\u0259simi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri elmi-\u0259d\u0259bi fikrin diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olan t\u0259dqiqat sah\u0259sidir. Az\u0259rbaycan poetik dilinin inki\u015faf\u0131nda b\u00f6y\u00fck t\u0259siri olan N\u0259simi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda multikultural mahiyy\u0259t, birini dig\u0259rl\u0259rind\u0259n \u00fcst\u00fcn tutmayan, hans\u0131 mill\u0259t\u0259, din\u0259, t\u0259riq\u0259t\u0259 m\u0259nsublu\u011fundan as\u0131l\u0131 olmayaraq, b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n ALLAH qar\u015f\u0131s\u0131nda b\u0259rab\u0259r oldu\u011funa dair tolerant bax\u0131\u015flar x\u00fcsusi n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p> M\u00fct\u0259f\u0259kkirin b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259dqiqi ist\u0259r Az\u0259rbaycan dilinin v\u0259 \u015feirinin, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 \u0259n q\u00fcdr\u0259tli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri oldu\u011fu \u0130slam irfan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n tarixi inki\u015faf\u0131n\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. S\u00f6z\u00fcn geni\u015f m\u0259nas\u0131nda, insan\u0131 v\u0259 insanl\u0131\u011f\u0131 t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n, insana m\u0259n\u0259vi kamilliyin\u0259 v\u0259 pak \u0259m\u0259ll\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 qiym\u0259t verilm\u0259sini z\u0259ruri sayan q\u00fcdr\u0259tli s\u00f6z ustad\u0131 d\u00fcnya poeziyas\u0131n\u0131n \u0259n kamil n\u00fcmun\u0259l\u0259ri s\u0131ras\u0131nda diqq\u0259t\u0259layiq yer tutan \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015flar\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259li olan varl\u0131\u011f\u0131n-insan\u0131n \u0259z\u0259m\u0259tini, insani m\u0259h\u0259bb\u0259ti v\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tin azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259r\u0259nn\u00fcm etmi\u015fdir. D\u0259rin poetik fikirl\u0259ri, f\u0259ls\u0259fi g\u00f6r\u0171\u015fl\u0259ri bir \u00e7ox xalqlar\u0131n b\u0259dii ictimai fikrinin inki\u015faf\u0131na q\u00fcvv\u0259tli t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n s\u0259n\u0259tkar\u0131n qorxmazl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 h\u0259qiq\u0259tp\u0259r\u0259stliyi t\u0259bli\u011f ed\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259ri \u0259srl\u0259r sonra da \u00f6z aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaqla, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin m\u00fct\u0259r\u0259qqi ideyalar\u0131 il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. \u015eair q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259ri say\u0259sind\u0259 dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn \u015f\u0259rqd\u0259 v\u0259 bir \u00e7ox avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rind\u0259 m\u0259h\u015furla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259zkir\u0259\u00e7il\u0259ri N\u0259siminin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na i\u015f\u0131q tutmu\u015f, onun \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 n\u0259zir\u0259l\u0259r yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar s\u00fcbut edir ki, N\u0259simi \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra \u0259d\u0259bi m\u0259kt\u0259b yaratma\u011f\u0131 bacarm\u0131\u015f v\u0259 t\u00fcrk \u0259d\u0259biyyat\u0131na t\u0259sir etmi\u015fdir. Fikirl\u0259rimizin t\u0259sdiqi \u00fc\u00e7\u00fcn XVI \u0259srd\u0259 \u018fdirn\u0259li N\u0259zmi t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rtib edilmi\u015f ,,M\u0259cm\u0259\u00fcn-N\u0259zir,, adl\u0131 n\u0259zir\u0259 m\u0259cmu\u0259si v\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u018fli \u018fmiri t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f &#171;T\u0259zkireyi-\u015e\u00fcarayi-Amid&#187; adl\u0131 t\u0259zkir\u0259ni yada salmaq kifay\u0259tdir. Osmanl\u0131 t\u0259zkir\u0259\u00e7il\u0259ri N\u0259simini e\u015fq \u00a0meydan\u0131n\u0131n qorxusuz \u0259sg\u0259ri, sevgi K\u0259b\u0259sinin b\u00f6y\u00fck f\u0259dakar\u0131, seyidl\u0259rin r\u0259hb\u0259ri kimi b\u00f6y\u00fck m\u00fcq\u0259dd\u0259s keyfiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u0259dh etmi\u015fl\u0259r. &#171;\u0130mad\u0259ddin N\u0259simi Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n b\u0259\u015f\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259 b\u0259x\u015f etdiyi q\u00fcdr\u0259tli s\u00f6z ustalar\u0131ndand\u0131r. O, b\u0259dii s\u00f6z s\u0259n\u0259tinin son d\u0259r\u0259c\u0259 qiym\u0259tli incil\u0259rini yarad\u0131b. M\u00fct\u0259f\u0259kkir \u015fairin d\u00f6vr\u00fcn elmi-f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sinin ayd\u0131n ifad\u0259\u00e7isin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259tli \u0259d\u0259bi irsi q\u0259dim k\u00f6kl\u0259r\u0259 v\u0259 \u00e7ox\u0259srlik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 malik Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 x\u00fcsusi m\u0259rh\u0259l\u0259 t\u0259\u015fkil edir. N\u0259simi Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 b\u0259dii-f\u0259ls\u0259fi \u015feirimizin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyub, s\u00f6z s\u0259n\u0259timizi forma v\u0259 m\u0259zmunca z\u0259nginl\u0259\u015fdirib, \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonrak\u0131 n\u0259sill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ngin \u0259d\u0259bi irs qoyub gedib. <\/p>\n\n\n\n<p>Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa a\u015fiqan\u0259 \u015feirl\u0259rl\u0259 ba\u015flayan N\u0259simi sonralar siyasi, ictimai, \u0259xlaqi m\u00f6vzularda \u0259s\u0259rl\u0259r yaz\u0131b, Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixind\u0259 ana dilind\u0259 f\u0259ls\u0259fi q\u0259z\u0259lin \u0259sas\u0131n\u0131 qoyub. Z\u0259rr\u0259d\u0259 G\u00fcn\u0259\u015f axtararaq varl\u0131\u011f\u0131n bir v\u00fccuddan yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 dey\u0259n N\u0259simi insanlar\u0131 g\u00f6z\u0259l v\u0259 \u00e7irkin dey\u0259 ikiy\u0259 b\u00f6lm\u00fcrd\u00fc, milli ayr\u0131-se\u00e7kilik axtarm\u0131rd\u0131. K\u00f6n\u00fcl t\u0259rbiy\u0259si v\u0259 g\u00f6z\u0259lliyini insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn qay\u0259si sayan \u015fair \u015f\u0435irl\u0259rind\u0259 insana, onun l\u0259yaq\u0259tin\u0259, \u00a0q\u00fcdr\u0259tin\u0259 olan y\u00fcks\u0259k inam\u0131n\u0131 t\u0259r\u0259nn\u00fcm \u0435tm\u0259kl\u0259 insan\u0131 h\u0259yat\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131 kimi v\u0259sf \u0435dib. Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n m\u0259\u015fhur simalar\u0131ndan olan Seyyid Muh\u0259mm\u0259do\u011flu Seyyid \u018fli \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi t\u0259kc\u0259 \u0259d\u0259biyyatda deyil, h\u0259m\u00e7inin f\u0259ls\u0259fi, ictimai-siyasi m\u00f6vzularda da d\u0259rin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sahibi olub. \u00c7\u00fcnki onun \u015feirl\u0259rind\u0259 dini, tarixi, ictimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 f\u0259ls\u0259fi m\u00f6vzularla qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131q. N\u0259simi \u015feirl\u0259rini oxuduqda h\u0259dsiz f\u0259ls\u0259fi terminl\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011funun \u015fahidi oluruq. Onun el\u0259 bir misras\u0131 yoxdur ki, burada insan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar etm\u0259y\u0259n m\u00f6vzu olmas\u0131n. H\u0259r bir misras\u0131 h\u0259m daxili v\u0259 h\u0259m d\u0259 batini m\u0259nalar\u0131 \u0259ks etdirir. \u015eairin h\u0259yat v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259hlil etdikd\u0259 burada \u00e7ox m\u00fch\u00fcm bir m\u0259s\u0259l\u0259 diqq\u0259timizi c\u0259lb edir. Bu ondan ibar\u0259tdir ki, bir \u00e7ox hallarda \u015fair m\u00fct\u0259f\u0259kkir, filosof adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p> \u015eairin bel\u0259 adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi odur ki, \u015feirl\u0259rind\u0259 f\u0259ls\u0259fi, ictimai-siyasi m\u00f6vzular\u0131 v\u0259 h\u0259m d\u0259 m\u00f6vcud al\u0259md\u0259 olan varl\u0131qlar\u0131 n\u0259zm\u0259 \u00e7\u0259kir, y\u0259ni bu m\u00f6vzular\u0131 \u015feirin dili il\u0259 biz\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r. N\u0259simi f\u0259ls\u0259fi ideyalar\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131 deyil, b\u0259lk\u0259 bu ideyalar\u0131 n\u0259zm \u00fcslubunda yazaraq g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, \u015fair filosof ruhlu, h\u0259m\u00e7inin \u015feirl\u0259rind\u0259 humanizm, insansev\u0259rlik, haqq, \u0259dal\u0259t, m\u0259n\u0259viyyat, m\u00fcbarizlik v\u0259 dig\u0259r \u0259xlaqi keyfiyy\u0259tl\u0259r oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn filosof \u015fair v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkir adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fct\u0259f\u0259kkir \u015fairin \u0259d\u0259bi v\u0259 f\u0259ls\u0259fi irsi il\u0259 tan\u0131\u015f olduqda onun insan\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir varl\u0131q hesab etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 onu d\u00fcnyan\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131, \u0259z\u0259li v\u0259 \u0259b\u0259di bir varl\u0131\u011f\u0131 kimi g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc anlay\u0131r\u0131q. N\u0259simi insan\u0131 k\u00f6l\u0259likd\u0259n azad olub \u00f6z q\u00fcdr\u0259tini v\u0259 d\u0259y\u0259rini d\u0259rk etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. N\u0259simi f\u0259ls\u0259fi ideyalar\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131 deyil, b\u0259lk\u0259 bu ideyalar\u0131 n\u0259zm \u00fcslubunda yazaraq g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<p>Bundan \u0259lav\u0259 \u015fair filosof ruhlu, h\u0259m\u00e7inin \u00a0\u015feirl\u0259rind\u0259 humanizm, insansev\u0259rlik, haqq, \u0259dal\u0259t, m\u0259n\u0259viyyat, m\u00fcbarizlik v\u0259 dig\u0259r \u0259xlaqi keyfiyy\u0259tl\u0259r oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn filosof \u015fair v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkir adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fct\u0259f\u0259kkir \u015fairin \u0259d\u0259bi v\u0259 f\u0259ls\u0259fi irsi il\u0259 tan\u0131\u015f olduqda onun insan\u0131 m\u00fcq\u0259dd\u0259s bir varl\u0131q hesab etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 onu d\u00fcnyan\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131, \u0259z\u0259li v\u0259 \u0259b\u0259di bir varl\u0131\u011f\u0131 kimi g\u00f6rd\u00fcy\u00fcn\u00fc anlay\u0131r\u0131q. \u00a0N\u0259simi insan\u0131 k\u00f6l\u0259likd\u0259n azad olub \u00f6z q\u00fcdr\u0259tini v\u0259 d\u0259y\u0259rini d\u0259rk etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. N\u0259simi insana sevgi v\u0259 m\u0259h\u0259bb\u0259t b\u0259sl\u0259m\u0259yi \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kir. \u00a0N\u0259simi insan\u0131 m\u0259ftunluqla t\u0259r\u0259nn\u00fcm edir, \u00a0onun cismani v\u0259 m\u0259n\u0259vi g\u00f6z\u0259lliyind\u0259n ald\u0131\u011f\u0131 t\u0259\u0259ss\u00fcrat\u0131 emosional bir q\u00fcvv\u0259 il\u0259 ifad\u0259 edir. \u00a0N\u0259siminin insana olan m\u0259h\u0259bb\u0259ti\u00a0 iki \u015f\u0259xs aras\u0131nda olan adi m\u0259h\u0259bb\u0259t deyil, onun bax\u0131\u015flar\u0131nda insana olan m\u0259h\u0259bb\u0259t h\u0259m d\u0259 insana olan diqq\u0259t v\u0259 d\u0259y\u0259rin ni\u015fan\u0259sidir. \u00a0M\u0259hz bu \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkir \u015fair insan\u0131n y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 layiq oldu\u011funu b\u00fct\u00fcn yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 boyunca t\u0259r\u0259nn\u00fcm edir. N\u0259simi insana heyran oldu\u011funu bildirir: \u00a0insan\u0131n batind\u0259 gizli, \u00a0sirli v\u0259 \u0259b\u0259di bir x\u0259zin\u0259 oldu\u011funu yaz\u0131r, amma bununla bel\u0259, \u00a0m\u00f6vcud al\u0259md\u0259 is\u0259 insan\u0131n viran oldu\u011funu v\u0259 d\u0259y\u0259rsiz hesab edildiyini g\u00f6rd\u00fckd\u0259 h\u0259dsiz sars\u0131l\u0131r.\u00a0N\u0259simi \u015feirl\u0259rini oxuduqda hurifi t\u0259riq\u0259ti\u00a0 bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat\u0131n olmas\u0131 z\u0259ruridir. Onun \u015feirl\u0259rind\u0259 Qurani-K\u0259rimd\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f ibar\u0259l\u0259r \u00e7oxdur. \u015eair bu dini ibar\u0259l\u0259ri islam ruhanil\u0259rinin ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc kimi deyil, h\u00fcrufi bax\u0131mdan m\u0259naland\u0131r\u0131r. N\u0259siminin fikrinc\u0259, yegan\u0259 varl\u0131q adlanan m\u00fctl\u0259q varl\u0131q-Allah insan camal\u0131nda t\u0259c\u0259lli etmi\u015fdir. Quran ay\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, Allah b\u00fct\u00fcn m\u0259laik\u0259l\u0259r\u0259 \u0259mr etmi\u015fdir ki, Ad\u0259m\u0259, y\u0259ni insana s\u0259cd\u0259 etsinl\u0259r. \u0130blis adl\u0131 m\u0259l\u0259k insana s\u0259cd\u0259 etm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 ad\u0131 \u015feytan olaraq Allah d\u0259rgah\u0131ndan qovulmu\u015fdur. M\u00fct\u0259f\u0259kkirin f\u0259ls\u0259fi \u015feirl\u0259rind\u0259 \u0259r\u0259b, fars s\u00f6zl\u0259ri v\u0259 h\u0259dis\u00a0 ibar\u0259l\u0259ri \u00e7oxluq t\u0259\u015fkil edir v\u0259 bunlar\u0131n h\u0259r birinin geni\u015f izaha ehtiyac\u0131 vard\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<p>H\u00fcrifil\u0259r eyni zamanda, \u00a0Allah\u0131n g\u00f6z\u0259l insan \u00fcz\u00fcnd\u0259 t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdiyini, yarad\u0131l\u0131\u015f sirrinin s\u00f6zd\u0259 oldu\u011funu, s\u00f6z\u00fcn h\u0259rfl\u0259rl\u0259 ifad\u0259 olundu\u011funu, h\u0259rfl\u0259rin is\u0259 insan \u00fcz\u00fcnd\u0259 yerl\u0259\u015fdiyini iddia edirl\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 kainat\u0131n b\u00fct\u00fcn sirl\u0259rini insan\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259k yolu il\u0259 izah edir v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u00fczg\u00fcn d\u0259rk ed\u0259n Allah ola bil\u0259c\u0259yini s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r. Onlar \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar ki, islam dinind\u0259 ilahi g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259rin s\u0259b\u0259bini cazib\u0259li v\u0259 maraql\u0131 formada \u0259d\u0259d v\u0259 h\u0259rfl\u0259r\u0259 istinad etm\u0259kl\u0259 t\u0259fsir etsinl\u0259r. Bu m\u0259kt\u0259bin \u0259sas ideyalar\u0131ndan biri insan v\u0259 ona veril\u0259n d\u0259y\u0259rdir. \u0130nsan v\u0259 insana olan e\u015fq v\u0259 onun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259sfi m\u00fch\u00fcm m\u0259qamlardan biri olaraq dem\u0259k olar ki, N\u0259simi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0259hat\u0259 edir. \u0130nsan maddi v\u0259 m\u0259n\u0259vi al\u0259min v\u0259hd\u0259tind\u0259n yaranm\u0131\u015fd\u0131r, insan m\u0259n\u0259vi bax\u0131mdan \u00f6z yaradan\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. O, Tanr\u0131n\u0131 d\u0259rk etm\u0259y\u0259 qadir deyil, \u00a0amma m\u00fctl\u0259q varl\u0131\u011f\u0131 tan\u0131ma\u011fa s\u0259y g\u00f6st\u0259rm\u0259lidir v\u0259 bu nisbi tan\u0131ma yaln\u0131z insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk etm\u0259si v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 verdiyi d\u0259y\u0259rl\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. N\u0259simi \u015feirl\u0259rind\u0259 insan\u0131, insan\u0131n m\u00f6vcud oldu\u011fu c\u0259miyy\u0259ti v\u0259 bu c\u0259miyy\u0259td\u0259 insan t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u00fcn formala\u015fmas\u0131n\u0131 dini ehkamlarda deyil, reall\u0131qda axtar\u0131rd\u0131 v\u0259 bu reall\u0131q insan\u0131n \u00f6z\u00fc idi: M\u00fct\u0259f\u0259kkir insan al\u0259min\u0259, onun l\u0259yaq\u0259tin\u0259, q\u00fcdr\u0259tin\u0259 olan h\u0259dsiz sevgisini ifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, insan\u0131 t\u0259bi\u0259t al\u0259minin yarad\u0131c\u0131s\u0131 v\u0259 \u0259sl g\u00f6z\u0259llikl\u0259rin m\u0259nb\u0259yi olaraq g\u00f6r\u00fcrd\u00fc.\u00a0N\u0259simi \u015feirl\u0259rind\u0259 hikm\u0259t dolu m\u0259nalar\u0131n bil\u0259r\u0259kd\u0259n yanl\u0131\u015f d\u0259rk olunmas\u0131na s\u0259y g\u00f6st\u0259r\u0259n savads\u0131z, satq\u0131n ruhanil\u0259ri, \u00f6zl\u0259rini dindar adland\u0131ran v\u0259 c\u0259hal\u0259t i\u00e7ind\u0259 q\u0259rq olan \u00fczd\u0259niraq din sahibl\u0259rini a\u00e7\u0131q-a\u015fkar t\u0259nqid edirdi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259simi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 insan g\u00f6z\u0259lliyin\u0259, insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u0259 h\u0259sr olunub. Amma bu g\u00f6z\u0259llik b\u00fct\u00fcn insanlara aid ola bilm\u0259z, \u015fairin v\u0259sf etdiyi insana xas olan \u00fcst\u00fcn keyfiyy\u0259tl\u0259r ancaq \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259rk ed\u0259n insana aiddir v\u0259 N\u0259simi k\u0259lamlar\u0131nda bel\u0259 insan\u0131 kamil insan adland\u0131r\u0131r. O, insan\u0131 &#171;can\u0131m\u0131n canan\u0259si&#187; adland\u0131rmaqla ona s\u0259cd\u0259 etm\u0259yin vacib oldu\u011funu bildirir. Kamil insana s\u0259cd\u0259 etm\u0259y\u0259nl\u0259r\u00a0 is\u0259 haqq yolundan azm\u0131\u015flard\u0131r: N\u0259simi \u015feirl\u0259rind\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb ed\u0259n dig\u0259r m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 onun d\u00f6vr\u00fcn ictimai-siyasi hadis\u0259l\u0259rin\u0259 bigan\u0259 qalmamas\u0131, daim insan v\u0259 insanl\u0131\u011f\u0131 t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n, k\u00f6l\u0259likd\u0259n qurtularaq azad d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 v\u0259 parlaq g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131ran fikirl\u0259rinin \u015fahidi oluruq. O, feodal z\u00fclm\u00fcn\u0259, istilaya qar\u015f\u0131 etiraz\u0131n\u0131 bildirmi\u015f, islam dinini \u00f6z m\u0259nafel\u0259rin\u0259 uy\u011fun t\u0259bli\u011f ed\u0259n ruhanil\u0259ri t\u0259nqid etmi\u015fdir. M\u00fct\u0259f\u0259kkir insanlar\u0131 h\u0259yat v\u0259 kainat\u0131n sirl\u0259rini \u00f6yr\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn dini m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri diqq\u0259tl\u0259 t\u0259hlil etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, ibad\u0259t v\u0259 s\u0259cd\u0259nin yaln\u0131z insana m\u0259nsub oldu\u011funu t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259r. \u015eairin \u015feirl\u0259rinin h\u0259r bir misras\u0131nda \u0259d\u0259bi, f\u0259ls\u0259fi, ictimai, siyasi v\u0259 tarixi irsin m\u00fcxt\u0259lif \u00e7alarlarda poetik inikas\u0131n\u0131n \u015fahidi oluruq. N\u0259simi s\u00f6z s\u0259n\u0259tini n\u0259inki \u015feird\u0259, h\u0259m d\u0259 ictimai h\u0259yatda \u0259ks etdirmi\u015fdir.<\/p>\n\n\n\n<p> Onun \u015feirl\u0259rini dinl\u0259dikc\u0259 sanki \u015fair insan\u0131 m\u00f6hk\u0259m olma\u011fa, m\u00fcbarizliy\u0259, d\u00f6nm\u0259zliy\u0259, h\u0259r hans\u0131 bir hadis\u0259 zaman\u0131 sars\u0131lmama\u011fa v\u0259 m\u0259n\u0259n g\u00fccl\u00fc olma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. N\u0259simi insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 h\u0259m ruhi v\u0259 h\u0259m d\u0259 cismani y\u00f6n\u00fcmd\u0259 n\u0259zm\u0259 \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k insan\u0131n b\u00fct\u00fcn canl\u0131lardan \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu \u0259qli s\u00fcbutlarla g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. \u015eair h\u0259m insan\u0131n ruhu v\u0259 h\u0259m d\u0259 cismi il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r v\u0259 insan\u0131 al\u0259md\u0259 \u0259n d\u0259y\u0259rli s\u0259rv\u0259t hesab edir. \u0130nsan ilahi t\u0259c\u0259ss\u00fcmd\u00fcr: \u00a0insan\u0131n kamal\u0131, \u00a0z\u0259kas\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131q q\u00fcdr\u0259ti v\u0259 g\u00f6z\u0259lliyi d\u00fcnyaya zinn\u0259tdir, h\u0259r \u015fey insana v\u0259 onun s\u0259ad\u0259tin\u0259 xidm\u0259t etm\u0259lidir. \u015eair m\u00f6vcud al\u0259m bar\u0259d\u0259 olan fikirl\u0259rini adi s\u00f6zl\u0259rl\u0259 deyil, \u0259qli n\u0259z\u0259riyy\u0259 \u0259sas\u0131nda b\u0259yan ed\u0259n m\u00fct\u0259f\u0259kkirdir. \u015eairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259kc\u0259 \u015e\u0259rqd\u0259 deyil, h\u0259tta xristian xalqlar\u0131 aras\u0131nda da sevilmi\u015fdir. Onun d\u0259rin fikril\u0259ri Hammer, Purq\u015ftall, Cibb, Braun, A.Bomba\u00e7\u00e7i, V. Smirnov, A.Kr\u0131mski v\u0259 dig\u0259r g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnaslar t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirilmi\u015fdir. N\u0259simi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si insan\u0131 xar\u00fcq\u0259l\u0259r yarad\u0131b kainat\u0131n sirl\u0259rini, elmin v\u0259 h\u00fcn\u0259rin q\u00fcdr\u0259tini d\u0259rk etm\u0259y\u0259 s\u00f6vq edir.<\/p>\n\n\n\n<p> \u00a0N\u0259simi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 real h\u0259yat\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259n v\u0259 t\u0259sdiq ed\u0259n el\u0259 bir hikm\u0259tdir ki, onun h\u0259r bir hiss\u0259si b\u00fct\u00fcn \u0259srl\u0259rd\u0259 sevil\u0259r\u0259k \u00f6yr\u0259nilir. Bu \u00f6yr\u0259nm\u0259 t\u0259kc\u0259 \u015feir\u0259 olan ist\u0259k deyil, bu, h\u0259m d\u0259 v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r m\u00fct\u0259f\u0259kkir \u015fair\u0259 olan sevgid\u0259n ir\u0259li g\u0259lir. N\u0259simi ruhu o q\u0259d\u0259r l\u0259tif v\u0259 z\u0259rifdir ki, ilk oxunu\u015fda bunu hiss etm\u0259k \u00e7\u0259tin deyil. \u015eairin \u015feirl\u0259r il\u0259 yana\u015f\u0131, n\u0259zm ruhu N\u0259simi sev\u0259nl\u0259rin q\u0259lbind\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 ya\u015fayacaq. N\u0259siminin \u0259d\u0259bi-f\u0259ls\u0259fi irsi milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin incil\u0259rind\u0259n hesab olunur.\u00a0 Milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin inki\u015faf\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015f Ulu \u00d6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 N\u0259siminin 600 illik yubileyi ilk d\u0259f\u0259 YUNESKO-nun t\u0259dbirl\u0259ri siyah\u0131s\u0131na daxil edilib v\u0259 1973-c\u00fc ild\u0259 beyn\u0259lxalq miqyasda ke\u00e7iril\u0259r\u0259k, h\u0259min il &#171;N\u0259simi ili&#187; elan olunmu\u015fdur. Bunun davam\u0131 olaraq Prezident \u0130lham \u018fliyevin 2019-cu ili &#171;N\u0259simi ili&#187; elan etm\u0259si d\u0259 klassik \u0259d\u0259biyyat\u0131n dahi m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rind\u0259n olan N\u0259simi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, onun f\u0259ls\u0259fi, \u0259d\u0259bi, ictmai-siyasi irsini daha d\u0259rind\u0259n yeni ara\u015fd\u0131rmalar \u0259sas\u0131nda \u00f6yr\u0259nilm\u0259si v\u0259 t\u0259dqiq olunmas\u0131 dem\u0259kdir. <\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259simi irsini t\u0259dqiq etm\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 onun \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n humanizm, insansev\u0259rlik, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik, m\u00fcbarizlik ideyalar\u0131n\u0131 insanlar aras\u0131nda yaymaq v\u0259 bunu g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq vacibdir. \u0130ctimai-f\u0259ls\u0259fi lirik \u015feirin \u0259n q\u00fcdr\u0259tli yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan olan \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi q\u0259l\u0259mini m\u00fcxt\u0259lif janrlarda s\u0131nayaraq q\u0259z\u0259l, q\u0259sid\u0259, tuyuq, r\u00fcbai v\u0259 bu kimi janrlar\u0131n m\u00fck\u0259mm\u0259l n\u00fcmun\u0259l\u0259rini yarad\u0131b. D\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u0259 q\u0259d\u0259r z\u0259ngin \u0259d\u0259bi-b\u0259dii irsi g\u0259lib \u00e7atan \u00f6lm\u0259z s\u0259n\u0259tkar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00f6vzu v\u0259 ideyas\u0131na g\u00f6r\u0259 t\u0259riq\u0259t \u015feirl\u0259ri v\u0259 d\u00fcny\u0259vi \u015feirl\u0259r olmaqla iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcb. \u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131zda, \u00fcmum\u0259n is\u0259 d\u00fcnya \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 daha \u00e7ox t\u0259riq\u0259t \u015feirl\u0259ri il\u0259-sufiyan\u0259, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 h\u00fcrufilik m\u00f6vzular\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f n\u00fcmun\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259llifi kimi tan\u0131nan \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm bir hiss\u0259sini is\u0259 d\u00fcny\u0259vi m\u00f6vzuda q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259r t\u0259\u015fkil edir. Sayca \u00e7ox, m\u00f6vzuca is\u0259 z\u0259ngin v\u0259 r\u0259ngar\u0259ng olan d\u00fcny\u0259vi \u015feirl\u0259rind\u0259 N\u0259simi m\u0259h\u0259bb\u0259t v\u0259 g\u00f6z\u0259lliyi t\u0259r\u0259nn\u00fcm edib, t\u0259bi\u0259tin t\u0259svirin\u0259 yer verib. \u0130mad\u0259ddin N\u0259siminin d\u00fcny\u0259vi m\u00f6vzuda q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda dig\u0259r istiqam\u0259t is\u0259 ictimai-f\u0259ls\u0259fi motivli \u015feirl\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. \u015eairin ictimai-f\u0259ls\u0259fi \u015feirl\u0259rini \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u00f6vzular is\u0259 olduqca geni\u015f v\u0259 \u00e7ox \u015fax\u0259lidir. <\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259simi bu motivli \u015feirl\u0259rind\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259 insanlar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 v\u0259 onun hikm\u0259ti bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 v\u0259 bu zaman yaranan suallara cavab axtarma\u011fa s\u00f6vqedir. \u201cN\u0259dir?\u201d r\u0259difli q\u0259z\u0259lind\u0259 N\u0259simi d\u00fcnya v\u0259 onun yaranmas\u0131n\u0131n hikm\u0259ti m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 toxunaraq insanlar\u0131 xilq\u0259t v\u0259 onun hikm\u0259ti, ist\u0259r qeybi, ist\u0259r s\u0259d\u0259 cismani varl\u0131qlar\u0131n sirli yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131, m\u00fcxt\u0259lif hadis\u0259l\u0259r, gedi\u015fat v\u0259 sair bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc v\u0259 cavab\u0131 \u0259srarl\u0131 olan suallarla b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vlad\u0131n\u0131 d\u00fcnyan\u0131n, varl\u0131\u011f\u0131n mahiyy\u0259tini d\u0259rk etm\u0259y\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirir. \u018fslind\u0259, mill\u0259tind\u0259n, dinind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, insanlar\u0131 daim d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u0259n, m\u0259\u015f\u011ful ed\u0259n qlobal m\u0259tl\u0259bl\u0259ri \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi poeziya dili il\u0259 ifad\u0259 edir. \u201cGec\u0259si-g\u00fcnd\u00fcz\u00fc olan bu kainat, doqquz f\u0259l\u0259k, zaman, b\u00fcrcl\u0259r v\u0259 sonsuz sayda ulduzlar h\u0259m ocaq, h\u0259m d\u0259 nur m\u0259nb\u0259yi olan g\u00fcn\u0259\u015fn\u0259dir?\u201d,- dey\u0259r\u0259k bizi \u2013 oxucunu bu deyil\u0259nl\u0259ri cavabland\u0131rma\u011fa m\u0259cbur edir. N\u0259siminin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda n\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn insanlar\u0131 d\u00fcnyadan qa\u00e7ma\u011fa, \u201cm\u00fclki-cahana\u201d ba\u011flanmama\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f var? <\/p>\n\n\n\n<p>\u015eair hesab edir ki, bu d\u00fcnya v\u0259fas\u0131zd\u0131r, onun v\u0259fas\u0131 yoxdur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u00fcnyaya ba\u011flanmaq \u0259b\u0259sdir, insano\u011fluna xo\u015fb\u0259xtlik g\u0259tirm\u0259y\u0259c\u0259k. D\u00fcnya v\u0259 onun v\u0259fas\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan \u015fikay\u0259t, d\u00fcnyan\u0131n t\u0259nqidi m\u00f6vzular\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259rind\u0259 N\u0259simi d\u00fcnyan\u0131n v\u0259fas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tini \u0259ks etdirir, \u015fair insanlar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n g\u00f6z\u0259lliyin\u0259 aldanmama\u011fa s\u0259sl\u0259yir, bu \u201cg\u00f6z\u0259lliy\u0259\u201d aldananlar\u0131n is\u0259 sonradan m\u00fcnf\u0259il olaca\u011f\u0131n\u0131 \u2013 utanaca\u011f\u0131n\u0131 deyir. Bu m\u00f6vzuda yaz\u0131lm\u0131\u015f ba\u015fqa \u015feirind\u0259 N\u0259simi d\u00fcnya m\u00fclk\u00fcn\u00fc yen\u0259 d\u0259 d\u0259y\u0259rsiz hesab edir, ona ba\u011flanan\u0131 is\u0259 \u0259sir adland\u0131r\u0131r. \u015eairin fikrinc\u0259, d\u00fcnya m\u00fclk\u00fc he\u00e7 kim\u0259 qalmayacaq v\u0259 be\u015f g\u00fcnl\u00fck d\u00fcnya s\u0259lt\u0259n\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259r i\u015fl\u0259r t\u00f6r\u0259tm\u0259yin \u0259h\u0259miyy\u0259ti yoxdur. \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi ictimai-f\u0259ls\u0259fi lirikas\u0131nda \u015f\u0259r xisl\u0259tli insanlar\u0131ndan naraz\u0131l\u0131q v\u0259 onlar\u0131 t\u0259nqidd\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutur. N\u0259siminin fikrinc\u0259 \u015f\u0259r xisl\u0259tli insanlar\u0131 tan\u0131maq asand\u0131r, insan\u0131n izz\u0259tind\u0259n, sif\u0259tind\u0259n onun nec\u0259liyin\u0259 varmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u015eairin bu m\u00f6vzuda yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 insandak\u0131 yalan\u00e7\u0131l\u0131q, qeyb\u0259t, pax\u0131ll\u0131q, \u0259dav\u0259t\u00e7ilik kimi \u015f\u0259r i\u015fl\u0259ri pisl\u0259yir, bu kimi xisl\u0259tl\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011funun xalq\u0131 x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259y\u0259 s\u00fcr\u00fckl\u0259diyini qeyd edir. <\/p>\n\n\n\n<p><strong>D\u00fcnyan\u0131 v\u0259fas\u0131z adland\u0131ran, insanlar\u0131 \u015f\u0259r i\u015fl\u0259rd\u0259n uzaq durma\u011f\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 varma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131ran N\u0259simi b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vlad\u0131n\u0131 hans\u0131 yolu tutdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 s\u0259sl\u0259yir, saleh \u0259m\u0259l i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t edir. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi ictimai-f\u0259ls\u0259fi motivli \u015feir yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda d\u00fcnya \u00a0v\u0259 insan bar\u0259d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259r, q\u0259na\u0259tl\u0259r ortaya qoyur, b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vlad\u0131n\u0131n do\u011fru yolu tapmas\u0131nda bu iki m\u0259fhumun \u2013 varl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tini d\u0259rk etm\u0259d\u0259 g\u00f6r\u00fcr. Amma\u00a0 \u015fairin\u00a0 h\u0259yat\u0131n\u0131n\u00a0 bu\u00a0 sakit,\u00a0 azad\u0259,\u00a0 \u015fux\u00a0 axar\u0131\u00a0 \u00e7ox\u00a0 az\u00a0 \u00e7\u0259kdi.\u00a0 \u00c7\u00fcnki\u00a0 ehtimal\u00a0 edil\u0259n\u00a0 m\u00f6c\u00fcz\u0259\u00a0 ba\u015f\u00a0 verm\u0259di.\u00a0 \u018fmir\u00a0 Teymurla\u00a0 Toxtam\u0131\u015f\u00a0 xan\u00a0 n\u0259inki\u00a0 toqqu\u015fub\u00a0 bir-birl\u0259rini\u00a0 z\u0259ifl\u0259tm\u0259dil\u0259r,\u00a0 \u0259zm\u0259dil\u0259r,\u00a0 \u0259ksin\u0259,\u00a0 q\u0131sa\u00a0 zaman\u00a0 k\u0259siyind\u0259 &#8212; 1385-1399-cu\u00a0 ill\u0259rd\u0259\u00a0 h\u0259r\u0259si\u00a0 \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131\u00a0 v\u0259\u00a0 ona\u00a0 qon\u015fu\u00a0 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri\u00a0 qana\u00a0 b\u0259l\u0259di,\u00a0 xarabal\u0131\u011fa\u00a0 \u00e7evirdi.\u00a0 G\u00f6rd\u00fcy\u00fc\u00a0 qorxunc\u00a0 s\u0259hn\u0259l\u0259r,\u00a0 e\u015fitdiyi\u00a0 f\u0259ryadlar-nal\u0259l\u0259r\u00a0 iyirmi\u00a0 d\u00f6rd-iyirmi\u00a0 be\u015f\u00a0 ya\u015fl\u0131\u00a0 N\u0259simini\u00a0 d\u0259h\u015f\u0259t\u0259\u00a0 g\u0259tirdi.\u00a0 Ruhu,\u00a0 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si,\u00a0 d\u00fcnyaya\u00a0 bax\u0131\u015f\u0131\u00a0 tamamil\u0259\u00a0 d\u0259yi\u015fdi.\u00a0 1394-c\u00fc\u00a0 ild\u0259\u00a0 Bak\u0131da\u00a0 N\u0259imi il\u0259\u00a0 g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259r\u0259k, o\u00a0 d\u00f6vrd\u0259\u00a0 yegan\u0259\u00a0 nicat\u00a0 yolu\u00a0 san\u0131lan\u00a0 h\u00fcrufiliy\u0259\u00a0 tap\u0131nd\u0131.\u00a0 Ustad\u0131n\u0131n\u00a0 amans\u0131zcas\u0131na\u00a0 \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u0259sind\u0259n\u00a0 sonra\u00a0 t\u0259riq\u0259tin\u00a0 bayraqdar\u0131na\u00a0 \u00e7evrildi.\u00a0 N\u0259tic\u0259d\u0259\u00a0 is\u0259\u00a0 q\u0259l\u0259mi\u00a0 nikbin\u00a0 g\u00f6z\u0259ll\u0259m\u0259l\u0259rd\u0259n\u00a0 soyudu,\u00a0 yaz\u0131\u00a0 t\u0259rzin\u0259\u00a0 siyasi-f\u0259ls\u0259fi\u00a0 motivl\u0259r\u00a0 hakim\u00a0 k\u0259sildi.\u00a0 <\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259sn\u0259vil\u0259rin\u0259,\u00a0 t\u0259rcib\u0259ndl\u0259rin\u0259\u00a0 ictimai\u00a0 ab-hava\u00a0 hopdu.\u00a0 Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda\u00a0 d\u0259rvi\u015fl\u0259rin\u00a0 asan\u00a0 \u0259zb\u0259rl\u0259y\u0259,\u00a0 \u00e7evik\u00a0 yaya\u00a0 bil\u0259c\u0259yi\u00a0 y\u0131\u011fcam\u00a0 tuyu\u011flar,\u00a0 d\u00f6rdl\u00fckl\u0259r\u00a0 geni\u015f\u00a0 yer\u00a0 ald\u0131. Q\u0259z\u0259ll\u0259ri d\u0259 k\u00f6vr\u0259kl\u0259\u015fm\u0259kl\u0259\u00a0 yana\u015f\u0131\u00a0 k\u0259skinl\u0259\u015fdi,\u00a0 m\u00fcbariz\u0259\u00a0 elementl\u0259ri\u00a0 il\u0259\u00a0 cilaland\u0131. Bel\u0259c\u0259, nadanl\u0131qdan\u00a0 xilas\u0131,\u00a0 kamilliy\u0259\u00a0 qovu\u015fma\u011f\u0131,\u00a0 \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rki\u00a0 xo\u015fb\u0259xtliyin\u00a0 q\u0131z\u0131l\u00a0 a\u00e7ar\u0131\u00a0 kimi\u00a0 z\u0259man\u0259sin\u0259,\u00a0 biz\u0259,\u00a0 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259\u00a0 t\u0259qdim etdi. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259\u00a0 m\u0259hb\u0259s\u0259\u00a0 sal\u0131nan,\u00a0 ill\u0259rc\u0259\u00a0 q\u0259riblik\u00a0 ke\u00e7ir\u0259n, did\u0259rginlik\u00a0 ya\u015fayan,\u00a0 fiziki\u00a0 \u00f6mr\u00fc\u00a0 i\u015fg\u0259nc\u0259li\u00a0 \u00f6l\u00fcml\u0259\u00a0 sonuclanan\u00a0 bu\u00a0 \u0259qid\u0259\u00a0 \u015f\u0259hidinin\u00a0 el\u0259\u00a0 \u0259s\u0259rl\u0259ri\u00a0 d\u0259\u00a0 \u00f6z\u00fc\u00a0 kimi\u00a0 yet\u0259rinc\u0259\u00a0 qada\u011falar,\u00a0 m\u0259hrumiyy\u0259tl\u0259r\u00a0 g\u00f6r\u00fcb.\u00a0 Az\u0259rbaycan\u00a0 \u0259ruzunun\u00a0 \u0259z\u0259m\u0259tli \u00a0n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n\u00a0 biri,\u00a0 anadilli\u00a0 f\u0259ls\u0259fi\u00a0 \u015feirin\u00a0 banisi\u00a0 olmas\u0131na\u00a0 r\u0259\u011fm\u0259n,\u00a0 q\u0259z\u0259ll\u0259ri-qit\u0259l\u0259ri\u00a0 mu\u011famat\u0131n\u00a0 formala\u015f\u0131b\u00a0 p\u0259rv\u0259ri\u015f\u00a0 tapd\u0131\u011f\u0131\u00a0 saraylara\u00a0 \u0259srl\u0259r\u00a0 boyu\u00a0 yax\u0131n\u00a0 burax\u0131lmay\u0131b.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>Musiqi\u00a0 il\u0259\u00a0 v\u0259hd\u0259td\u0259n\u00a0 k\u0259nar\u00a0 qal\u0131b. Yetmi\u015f\u00a0 illik\u00a0 m\u00f6vcudlu\u011funun\u00a0 son\u00a0 iyirmi\u00a0 iki\u00a0 ilini\u00a0 \u00e7\u0131xsaq,\u00a0 he\u00e7\u00a0 sovet\u00a0 d\u00f6n\u0259mind\u0259\u00a0 d\u0259\u00a0 dahi\u00a0 \u015fair\u0259\u00a0 m\u00fcnasib\u0259t\u00a0 tam\u00a0 s\u0259mimi\u00a0 deyildi.\u00a0 Bir\u00a0 yandan\u00a0 safla\u015f\u0131b\u00a0 m\u00fcdrikl\u0259\u015fm\u0259kl\u0259\u00a0 Allah\u0131n\u00a0 b\u0259y\u0259ndiyi\u00a0 d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259\u00a0 ucalmaq\u00a0 m\u0259nas\u0131nda\u00a0 i\u015fl\u0259tdiyi \u201c\u0259n\u0259lh\u0259q\u201d\u00a0 ifad\u0259si\u00a0 israrla\u00a0 ateizm\u0259\u00a0 y\u00f6n\u0259ldil\u0259r\u0259k\u00a0 \u201cM\u0259n\u0259m Allah!\u201d k\u00fcfr\u00fcn\u0259\u00a0 yozulur, o biri\u00a0 yandan\u00a0 \u201cH\u0259qqin\u00a0 k\u0259lam\u0131\u00a0 m\u0259nd\u0259dir,\u00a0 sanma\u00a0 m\u0259ni\u00a0 h\u0259qd\u0259n\u00a0 iraq\u201d\u00a0 kimi Yaradana\u00a0 ita\u0259t\u00a0 bildir\u0259n\u00a0 misras\u0131n\u0131n \u0259sl\u00a0 \u015f\u0259rhind\u0259n\u00a0 qa\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131. Bir\u00a0 \u00e7ox\u00a0 \u0259d\u0259bi\u00a0 simalar\u00a0 kimi, N\u0259siminin\u00a0 d\u0259\u00a0 taleyin\u0259\u00a0 gur\u00a0 i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u00a0 d\u00fc\u015fm\u0259si ulu\u00a0 \u00f6nd\u0259rin\u00a0 ad\u0131\u00a0 il\u0259\u00a0 ba\u011fl\u0131d\u0131r.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259hz\u00a0 Heyd\u0259r\u00a0 \u018fliyevin\u00a0 respublikaya\u00a0 ilk\u00a0 r\u0259hb\u0259rliyi\u00a0 zaman\u0131,\u00a0 1973-c\u00fc\u00a0 ild\u0259\u00a0 ke\u00e7iril\u0259n\u00a0 600\u00a0 illik\u00a0 yubileyi\u00a0 z\u0259minind\u0259\u00a0 \u015fairin\u00a0 n\u00fcfuzu\u00a0 layiq\u00a0 oldu\u011fu\u00a0 h\u0259dd\u0259\u00a0 y\u00fcks\u0259ldi.\u00a0 \u015e\u0259xsiyy\u0259ti,\u00a0 \u015feiriyy\u0259ti \u0259d\u0259biyyatla paralel, kinoda, teatrda,\u00a0 r\u0259ssaml\u0131qda,\u00a0 heyk\u0259ltara\u015fl\u0131qda\u00a0 \u0259sas\u00a0 m\u00f6vzuya\u00a0 d\u00f6nd\u00fc. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, musiqiy\u0259\u00a0 siray\u0259t\u00a0 edib,\u00a0 b\u0259st\u0259karlar\u0131n\u00a0 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda\u00a0 \u00f6z\u00a0 \u0259ksini\u00a0 tapd\u0131. Haqq\u0131nda\u00a0 vokal-xoreoqrafik\u00a0 poemalar,\u00a0 kantatalar,\u00a0 simfonik\u00a0 \u0259s\u0259rl\u0259r yarand\u0131, s\u00f6zl\u0259rin\u0259\u00a0 mahn\u0131lar,\u00a0 romanslar\u00a0 b\u0259st\u0259l\u0259ndi. Milli\u00a0 ruhla\u00a0 b\u0259\u015f\u0259ri\u00a0 ruhu\u00a0 \u00f6z\u00fcnd\u0259\u00a0 birl\u0259\u015fdir\u0259n\u00a0 s\u0259n\u0259t\u00a0 h\u0259r\u00a0 d\u00f6vrd\u0259,\u00a0 h\u0259r\u00a0 formasiyada\u00a0 aktual\u00a0 olur\u00a0 v\u0259\u00a0 vaxtdan-vaxta\u00a0 ictimai\u00a0 \u00e7\u0259kisini\u00a0 art\u0131r\u0131r.\u00a0 <\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f6ht\u0259r\u0259m\u00a0 Prezidentimiz\u00a0 \u0130lham\u00a0 \u018fliyevin\u00a0 2019-cu\u00a0 ilin\u00a0 \u201cN\u0259simi\u00a0 ili\u201d\u00a0 elan\u00a0 edilm\u0259si\u00a0 bar\u0259d\u0259 imzalad\u0131\u011f\u0131 S\u0259r\u0259ncamda\u00a0 bu\u00a0 hikm\u0259tli\u00a0 deyim\u00a0 \u015fair\u0259\u00a0 \u00fcnvanlanaraq\u00a0 onun\u00a0 650\u00a0 illiyinin\u00a0 ke\u00e7irilm\u0259sini\u00a0 z\u0259ruril\u0259\u015fdir\u0259n s\u0259b\u0259b\u00a0 kimi\u00a0 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir.\u00a0 Az\u0259rbaycan\u00a0 xalq\u0131n\u0131n\u00a0 \u00e7ox\u0259srlik\u00a0 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259\u00a0 malik\u00a0 b\u0259dii\u00a0 v\u0259\u00a0 f\u0259ls\u0259fi\u00a0 fikrind\u0259\u00a0 d\u0259rin iz \u00a0qoymu\u015f\u00a0 m\u00fct\u0259f\u0259kkir\u00a0 \u015fair\u00a0 \u0130mad\u0259ddin\u00a0 N\u0259siminin\u00a0 z\u0259ngin\u00a0 irsi\u00a0 bu\u00a0 g\u00fcn\u00a0 d\u0259 insanlar\u0131n\u00a0 m\u0259n\u0259vi \u0259xlaqi\u00a0 kamill\u0259\u015fm\u0259sind\u0259\u00a0 m\u00fch\u00fcm\u00a0 \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259\u00a0 malikdir. \u0130mzalad\u0131\u011f\u0131\u00a0 q\u0259rarlarda\u00a0 h\u0259mi\u015f\u0259 d\u00f6vl\u0259timizin\u00a0 m\u0259nafeyini\u00a0 \u00f6n\u0259\u00a0 \u00e7\u0259k\u0259n\u00a0 \u00f6lk\u0259\u00a0 ba\u015f\u00e7\u0131m\u0131z\u0131n\u00a0 s\u00f6zl\u0259rind\u0259n\u00a0 ayd\u0131n\u00a0 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr\u00a0 ki,\u00a0 bu\u00a0 yubiley\u00a0 t\u0259kc\u0259\u00a0 g\u00f6rk\u0259mli\u00a0 q\u0259l\u0259m\u00a0 sahibin\u0259\u00a0 ehtiram\u00a0 namin\u0259\u00a0 g\u00fcnd\u0259m\u0259\u00a0 g\u0259tirilm\u0259yib,\u00a0 eyni\u00a0 zamanda,\u00a0 praktiki\u00a0 m\u0259qs\u0259d\u00a0 da\u015f\u0131y\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259simi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda olan mubarizlik, humanistlik, m\u0259n\u0259vi kamillik, tolerantl\u0131q, qlobal s\u00fclh onun H\u00fcrifilik h\u0259rakat\u0131ndak\u0131 f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. H\u0259r c\u00fcr azadl\u0131\u011fa v\u0259 \u0259dal\u0259t\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f bu g\u00fcn d\u0259 Az\u0259rbaycan reall\u0131\u011f\u0131nda \u0259n aktual m\u00f6vzulardan biridir. M\u0259nfur qon\u015fular\u0131m\u0131z\u0131n d\u00f6vl\u0259timiz\u0259 qar\u015f\u0131 olan \u0259razi iddialar\u0131 g\u0259ncl\u0259rimizd\u0259 N\u0259simi ruhu, N\u0259simi \u00fcsyankarl\u0131\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edir. Bu g\u00fcn bu ruhi \u0259hval, \u0259yilm\u0259zlik, mubarizlik Az\u0259rbaycan g\u0259ncliyind\u0259 var v\u0259 bu \u00f6z\u00fcn\u00fc praktik olaraq 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdi. B\u00f6y\u00fck \u015fair, m\u00fct\u0259f\u0259kkir, filosof, h\u00fcrufilik dini f\u0259ls\u0259fi t\u0259limini v\u0259 siyasi h\u0259rakat\u0131n\u0131 \u0259b\u0259di qalacaq zirv\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131ran, h\u0259m\u00e7inin bu c\u0259rayan\u0131n \u0259n parlaq simas\u0131 olan N\u0259simi haqq\u0131nda yekun olaraq bel\u0259 bir q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259k olar ki, N\u0259simi kainat kimidir, sonsuzdur, t\u00fck\u0259nm\u0259zdir, onda bir silsil\u0259 bitir, dig\u0259ri ba\u015flay\u0131r. <\/p>\n\n\n\n<p>N\u0259simi bir yeldir, onun m\u0259kan\u0131 yoxdur, azadd\u0131r, tabeliyi q\u0259bul etmir. N\u0259simi bir ruh adam\u0131d\u0131r v\u0259 o ALLAHLA \u00f6z aras\u0131nda vasit\u0259\u00e7i g\u00f6rm\u00fcr. V\u0259 yekun olaraq N\u0259siminin bir kafir olaraq edam olunmas\u0131n\u0131 yazan, oxuyan, bil\u0259n b\u00fct\u00fcn insanlara tam \u0259minlikl\u0259 deyir\u0259m ki, N\u0259simi dini \u0259qid\u0259sin\u0259 v\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131na g\u00f6r\u0259 yox Qaraqoyunlu, A\u011fqoyunlu hakiml\u0259ri il\u0259 gizli siyasi \u0259laq\u0259l\u0259r yaradaraq Osmanl\u0131ya qar\u015f\u0131 apard\u0131\u011f\u0131 siyasi f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 edam edilib. Kafir kimi edam edil\u0259n bir \u015f\u0259xs m\u0259scidd\u0259 d\u0259fn edil\u0259 bilm\u0259z. \u015eairin m\u0259zar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 yaz\u0131l\u0131b: <strong>\u201c\u018fg\u0259r Siz yeni bir n\u0259f\u0259s duymaq ist\u0259yirsinizs\u0259, \u0259g\u0259r d\u00fcnyan\u0131 d\u0259rk etm\u0259k ist\u0259yirsinizs\u0259 N\u0259siminin m\u0259n\u0259vi d\u00fcnyas\u0131na yax\u0131nla\u015f\u0131n&#8230;!!!&#187;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-media-text alignwide is-stacked-on-mobile\" style=\"grid-template-columns:41% auto\"><figure class=\"wp-block-media-text__media\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"768\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/277855546_1622163708156363_2516092216893928051_n-768x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-67158 size-full\" srcset=\"https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/277855546_1622163708156363_2516092216893928051_n-768x1024.jpg 768w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/277855546_1622163708156363_2516092216893928051_n-225x300.jpg 225w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/277855546_1622163708156363_2516092216893928051_n-113x150.jpg 113w, https:\/\/fedai.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/277855546_1622163708156363_2516092216893928051_n.jpg 960w\" sizes=\"auto, (max-width: 768px) 100vw, 768px\" \/><\/figure><div class=\"wp-block-media-text__content\">\n<p class=\"has-large-font-size\"><strong>K\u018fR\u0130M NOVRUZOV<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>A\u011fdam rayon 95 sayl\u0131 tam orta m\u0259kt\u0259bin tarix m\u00fc\u0259llimi<\/em><\/strong><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n minillikl\u0259r\u0259 uzanan \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 malik b\u0259dii v\u0259 f\u0259ls\u0259fi fikrind\u0259 d\u0259rin iz qoymu\u015f m\u00fct\u0259f\u0259kkir-\u015fair \u0130mad\u0259ddin Seyyid \u018fli N\u0259siminin z\u0259ngin irsi bu g\u00fcn d\u0259 insanlar\u0131n<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-67248","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kos"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67248","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=67248"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67248\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":67250,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/67248\/revisions\/67250"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=67248"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=67248"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=67248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}