{"id":6825,"date":"2020-05-30T01:59:36","date_gmt":"2020-05-29T21:59:36","guid":{"rendered":"http:\/\/fedai.az\/?p=6825"},"modified":"2020-05-30T01:59:43","modified_gmt":"2020-05-29T21:59:43","slug":"qarabag-usyani-100-otuzikil%c9%99rin-dastani","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fedai.az\/?p=6825","title":{"rendered":"Qaraba\u011f \u00fcsyan\u0131 \u2013 100: Otuzikil\u0259rin dastan\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p><em><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 can\u0131ndan ke\u00e7mi\u015f \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259rimiz\u0259 ithaf olunur<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image is-resized\"><a href=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Arif_1479743160.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2019\/12\/Arif_1479743160-150x150.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-21263\" width=\"150\" height=\"150\"\/><\/a><figcaption><strong>AR\u0130F \u018fL\u0130YEV<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>H\u0259l\u0259 G\u0259nc\u0259 \u00fcsyana qalxmam\u0131\u015fd\u0131, q\u0131r\u011f\u0131n olmam\u0131\u015fd\u0131. 1920-ci ilin mart\u0131nda q\u0259rb s\u0259rh\u0259dl\u0259rimizin m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f 20 minlik qo\u015fundan may\u0131n ortalar\u0131na Qaraba\u011fda 6 minlik q\u00fcvv\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259nil\u0259rl\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 s\u0131ralar\u0131 seyr\u0259lmi\u015f \u015e\u0259ki, A\u011fdam, Cavan\u015fir, T\u0259rt\u0259r, Bak\u0131, Tatar alaylar\u0131, iki top\u00e7u divizionu B\u0259rd\u0259d\u0259n Z\u0259ng\u0259zura q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck bir \u0259raziy\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259nmi\u015fdi. Getdikc\u0259 \u00e7oxalan Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordu diviziyalar\u0131 paz kimi araya el\u0259 girmi\u015fdil\u0259r ki, milli ordu hiss\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259laq\u0259 saxlamaq \u00e7\u0259tinl\u0259\u015firdi. Rus soldatlar\u0131 yollarda postlar qurmu\u015fdular, quldurluq edirdil\u0259r. Sovet t\u0259\u015fviqat\u00e7\u0131lar\u0131 k\u0259ndl\u0259ri dola\u015f\u0131r, adamlar\u0131 \u201cM\u0259h\u0259mm\u0259di unudub, yeni pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u2013 Leninin ard\u0131nca getm\u0259y\u0259\u201d \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rd\u0131lar. Bu, xalqda etiraz do\u011furur, onsuz da qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlik \u015f\u0259raitind\u0259 olan milli orduda naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131 art\u0131r\u0131rd\u0131. ADR d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn f\u0259rql\u0259nm\u0259 ni\u015fanlar\u0131n\u0131, h\u0259rbi r\u00fctb\u0259l\u0259rini l\u0259\u011fv etmi\u015f yeni h\u00f6kum\u0259t m\u00fch\u00fcm m\u00f6vqel\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan hiss\u0259l\u0259rini XI Ordunun q\u00fcvv\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259v\u0259zl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Erm\u0259nil\u0259r bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 birl\u0259\u015fir, f\u00fcrs\u0259td\u0259n istifad\u0259 edib m\u00fcs\u0259lman k\u0259ndl\u0259rini talay\u0131r, aprel m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259rinin qisas\u0131n\u0131 al\u0131rd\u0131lar. Bel\u0259 v\u0259ziyy\u0259t \u00e7ox davam ed\u0259 bilm\u0259zdi. Qaraba\u011f g\u0259rgin s\u00fckut i\u00e7ind\u0259 idi. H\u0259r \u015fey tufandan qabaqk\u0131 sakitliyi xat\u0131rlad\u0131rd\u0131\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>\u018fvv\u0259lc\u0259 \u201cg\u00f6y gurultusu\u201d T\u0259rt\u0259rd\u0259 oldu. Burada \u015e\u0259ki s\u00fcvari alay\u0131n\u0131n q\u0259rargah\u0131, 2-ci divizionu, artilleriya v\u0259 pulemyot taq\u0131mlar\u0131 yerl\u0259\u015firdi. Alay\u0131n 1-ci divizionu 12 km aral\u0131 \u2013 Xanl\u0131qda dayanm\u0131\u015fd\u0131. Q\u0131rm\u0131z\u0131lar\u0131n 32-ci diviziyas\u0131n\u0131n 282-ci piyada alay\u0131 da \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 m\u00f6vqe tutmu\u015fdu. May\u0131n 21-d\u0259 XI Ordu komandanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259mri il\u0259 bu alay ba\u015fqa yer\u0259 g\u00f6nd\u0259rilm\u0259li, onun yerin\u0259 20-ci diviziyan\u0131n briqadas\u0131 g\u0259tirilm\u0259li idi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Saat 12-d\u0259 282-ci alay\u0131n batalyonlar\u0131 yola haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 meydanda d\u00fcz\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r, g\u00f6z\u0259t\u00e7i taq\u0131m\u0131n g\u0259lm\u0259sini g\u00f6zl\u0259yirdil\u0259r. Bu vaxt uzaqdan g\u00fcll\u0259 s\u0259sl\u0259ri e\u015fidildi. Atan soldatlar idi. M\u00f6vqeyini t\u0259rk ed\u0259nd\u0259 taq\u0131m \u015f\u0259kilil\u0259rin atlar\u0131n\u0131 da \u00f6z\u00fc il\u0259 aparmaq ist\u0259mi\u015fdi. Atlar\u0131 otaran 6 \u0259sg\u0259r qaba\u011fa duranda is\u0259 onlar\u0131 g\u00fcll\u0259y\u0259 tutmu\u015fdular.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft\"><a href=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/image3-2.png\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/image3-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-40343\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>T\u0259rt\u0259r camaat\u0131 evl\u0259rd\u0259n, \u015e\u0259ki s\u00fcvaril\u0259ri kazarmalardan bay\u0131ra t\u00f6k\u00fcl\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Soldatlar onlar\u0131 h\u0259d\u0259l\u0259yirdil\u0259r. G\u0259rginlikd\u0259 meydanda q\u0131rm\u0131z\u0131lardan kimins\u0259 \u0259s\u0259bl\u0259ri d\u00f6zm\u0259di. Pulemyotdan at\u0259\u015f a\u00e7d\u0131. \u018fsg\u0259rl\u0259rimiz cavab verdil\u0259r. Sonra n\u0259 ba\u015f verdiyini t\u0259svir etm\u0259k \u00e7\u0259tindir\u2026 \u015e\u0259ki alay\u0131n\u0131n zabitl\u0259ri aran\u0131 sakitl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsalar da, yar\u0131m saatdan sonra 282-ci rus alay\u0131 art\u0131q, dem\u0259k olar, yox idi, komandir Naumov da \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Zabitl\u0259r c\u0259mi 90 n\u0259f\u0259ri xilas ed\u0259 bilmi\u015fdil\u0259r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ax\u015fama yax\u0131n 20-ci diviziyan\u0131n briqadas\u0131 T\u0259rt\u0259r\u0259 daxil oldu. S\u0259h\u0259rd\u0259 \u201cinqilab f\u0259dail\u0259ri\u201dnin t\u0259nt\u0259n\u0259li d\u0259fn m\u0259rasimi ke\u00e7irildi. Bak\u0131dan h\u0259rbi nazir \u00c7ingiz \u0130ld\u0131r\u0131m v\u0259 maarif naziri Dada\u015f B\u00fcnyadzad\u0259, Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordu q\u0259rargah\u0131n\u0131n v\u0259 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 Komissiyan\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. B\u00fcnyadzad\u0259 yumru\u011funu yell\u0259y\u0259-yell\u0259y\u0259 bol\u015fevikl\u0259rin qan\u0131n\u0131n yerd\u0259 qalmayaca\u011f\u0131na and i\u00e7irdi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130stintaq Milli Ordu \u0259sg\u0259rl\u0259rini g\u00fcnahkar \u00e7\u0131xard\u0131. Yerli \u0259halid\u0259n at\u0131\u015fmada i\u015ftirak ed\u0259nl\u0259r v\u0259 \u015e\u0259ki alay\u0131n\u0131n 9 top\u00e7usu g\u00fcll\u0259l\u0259ndi. Zabitl\u0259r\u0259 toxunmad\u0131lar. H\u0259m sa\u011f qalan bol\u015fevikl\u0259rin ifad\u0259l\u0259rini n\u0259z\u0259r\u0259 ald\u0131lar, h\u0259m d\u0259 alay\u0131n komandirl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00fcsyana qalxaca\u011f\u0131ndan ehtiyat etdil\u0259r. Amma onlar\u0131 c\u0259zas\u0131z da buraxmayacaqd\u0131lar.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>26-27 may, 1920<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0259rk\u0259zd\u0259n g\u0259l\u0259n \u0259mrl\u0259 \u015e\u0259ki alay\u0131 \u201chey\u0259ti yenid\u0259n formala\u015fd\u0131rmaq\u201d ad\u0131 il\u0259 G\u0259nc\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rildi. 2-ci divizion T\u0259rt\u0259rd\u0259n yola d\u00fc\u015fd\u00fc, Xanl\u0131qdan \u00e7\u0131xan 1-ci divizion is\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259td\u0259 onunla birl\u0259\u015fm\u0259li idi. T\u0259rt\u0259r \u00e7ay\u0131n\u0131 t\u0259z\u0259 adlam\u0131\u015fd\u0131lar ki, \u0259mr d\u0259yi\u015fdi v\u0259 2-ci divizion XI&nbsp; Ordu q\u0259rargah\u0131n\u0131n yerl\u0259\u015fdiyi Yevlaxa istiqam\u0259tl\u0259ndirildi. S\u00fcvaril\u0259r bilmirdil\u0259r ki, G\u0259nc\u0259d\u0259 \u00fcsyan ba\u015flay\u0131b v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r milli ordunun n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7ib.<\/p>\n\n\n\n<p>Mar\u015frutun d\u0259yi\u015fdiyind\u0259n x\u0259b\u0259rsiz 1-ci divizion is\u0259 yoluna davam edirdi. G\u0259nc\u0259d\u0259 qar\u0131\u015f\u0131ql\u0131q oldu\u011funu e\u015fid\u0259n komandir, podpolkovnik Ehsan xan Nax\u00e7\u0131vanski m\u0259lumat\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir n\u0259f\u0259r g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, Yevlax stansiyas\u0131na \u00e7apd\u0131. Burada XI Ordu komandan\u0131 Levandovskinin \u0259mri il\u0259 onu tutub g\u00fcll\u0259l\u0259dil\u0259r. Divizionun \u00f6z\u00fcn\u00fc is\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131lar G\u0259nc\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda \u0259hat\u0259y\u0259 al\u0131b, m\u0259hv etdil\u0259r. Yaln\u0131z ki\u00e7ik s\u00fcvari d\u0259st\u0259si m\u00fchasir\u0259ni yar\u0131b, \u015f\u0259h\u0259r\u0259 gir\u0259 bildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259likl\u0259, \u015e\u0259ki alay\u0131n\u0131n 2-ci divizionu qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlik \u015f\u0259raitind\u0259 Yevlaxa yax\u0131nla\u015f\u0131rd\u0131. O \u00f6z\u00fc il\u0259 silah-sursat, \u0259mlak dolu arabalar apar\u0131r v\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 1-ci divizionun g\u0259li\u015fini g\u00f6zl\u0259yirdi, buna g\u00f6r\u0259 yava\u015f gedirdi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>28 may, 1920<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>D\u0259st\u0259 B\u0259rd\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131 v\u0259 gec\u0259l\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259h\u0259rk\u0259nar\u0131 ba\u011fda yerl\u0259\u015fdirildi. Onun \u00f6n\u00fcnd\u0259 Q\u0131rm\u0131z\u0131 Ordunun&nbsp; 32-ci, arxas\u0131nda 20-ci diviziyas\u0131n\u0131n hiss\u0259l\u0259ri d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259 salm\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n<p>Hiss olunurdu ki, alay\u0131n \u0259traf\u0131nda n\u0259s\u0259 oyun gedir. 1-ci divizion itmi\u015fdi, 2-ci divizion izl\u0259nirdi, indi d\u0259 dala-qaba\u011fa yolu k\u0259silmi\u015fdi. H\u0259r \u015fey q\u0259fil ayd\u0131nla\u015fd\u0131. Hava qaralanda yolda soldatlarla dolu y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnd\u00fc. Alay\u0131n yan\u0131ndan ke\u00e7\u0259nd\u0259 ma\u015f\u0131n bir anl\u0131\u011fa saxlad\u0131. Kims\u0259 kabin\u0259d\u0259n q\u0131\u015fq\u0131rd\u0131: \u201cYolda\u015flar, yatmaq vaxt\u0131 deyil, G\u0259nc\u0259d\u0259 \u00fcsyand\u0131r, bizimkil\u0259ri q\u0131r\u0131blar. \u018fmr var, arvadl\u0131-u\u015faql\u0131 ham\u0131s\u0131n\u0131 m\u0259hv ed\u0259k.\u201d&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright\"><a href=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/image1-10.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/image1-10.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-40346\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>\u0130ndi b\u0259lli oldu ki, Yevlax stansiyas\u0131nda alay\u0131 n\u0259 g\u00f6zl\u0259yir. \u018fks\u0259riyy\u0259t da\u011f\u0131l\u0131\u015fma\u011f\u0131, gedib \u00f6z ail\u0259sini qoruma\u011f\u0131 t\u0259klif etdi. D\u00f6rd zabit \u2013 1 poru\u00e7ik, alay\u0131n adyutant\u0131 kornet Kunduxov, 2 prapor\u015fik, 28 \u0259sg\u0259r \u2013 top\u00e7u, pulemyot\u00e7u v\u0259 s\u00fcvaril\u0259r qald\u0131lar, onlar \u0130ran s\u0259rh\u0259din\u0259 do\u011fru h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259y\u0259, Qaraba\u011fdak\u0131 Milli Ordu q\u00fcvv\u0259l\u0259ri il\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 q\u0259rar verdil\u0259r. Silah-sursat\u0131 burada atmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r\u0259 bir arabaya oturdu, gec\u0259nin qaranl\u0131\u011f\u0131nda kolluqlarla T\u0259rt\u0259rin sahilin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131b, dayaz yerd\u0259n \u00e7ay\u0131 sakitc\u0259 ke\u00e7dil\u0259r.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u0259h\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r B\u0259rd\u0259d\u0259n c\u0259mi 4 verst aralana bilmi\u015fdil\u0259r. K\u0259ndl\u0259rd\u0259 ins-cins g\u00f6z\u0259 d\u0259ymirdi, h\u0259tta itl\u0259r d\u0259 h\u00fcrm\u00fcrd\u00fc. Amma bir k\u0259ndin k\u0259nar\u0131nda t\u0259xmin\u0259n 800 qara papaql\u0131, \u0259lisilahl\u0131 adam y\u0131\u011f\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. Onlar \u0259sg\u0259r-zabitl\u0259ri g\u00f6r\u0259nd\u0259 sevindil\u0259r: \u201cAram\u0131zda h\u0259rb\u00e7i yoxuydu, \u2013 dedil\u0259r, \u2013 sizi Allah yetirib. Bizi d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 apar\u0131n, yadellil\u0259ri torpaqlar\u0131m\u0131zdan qovaq!\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcsyan\u00e7\u0131lar\u0131n 900-\u0259 q\u0259d\u0259r t\u00fcf\u0259ngi, 120 min patronu, 2 topu v\u0259 2 pulemyotu var idi. Qar\u015f\u0131da is\u0259 az\u0131 32 topa, onlarla pulemyota malik 2 rus diviziyas\u0131n\u0131n hiss\u0259l\u0259ri dayanm\u0131\u015fd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>31 may, 1920<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u018ftraf yerl\u0259rd\u0259n d\u0259st\u0259y\u0259 qo\u015fulanlar\u0131n hesab\u0131na \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131n say\u0131 1500-\u0259 \u00e7atd\u0131. \u0130lk h\u0259d\u0259f B\u0259rd\u0259 idi. May\u0131n 31-i s\u0259h\u0259r 8-d\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131lara ultimatum g\u00f6nd\u0259rildi: onlardan silahlar\u0131 t\u0259hvil verm\u0259k v\u0259 Az\u0259rbaycandan \u00e7\u0131xmaq t\u0259l\u0259b olundu. Cavab g\u0259lm\u0259di.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ax\u015fam saat 5-d\u0259 \u00fcsyan\u00e7\u0131lar h\u00fccuma ke\u00e7dil\u0259r. \u0130yunun 1-d\u0259k sa\u011f sahili tam tutdular, K\u0259rb\u0259la b\u0259yin evinin dam\u0131nda pulemyotlar qoydular. T\u0259rt\u0259rin sular\u0131 \u015fi\u015fmi\u015fdi, \u00e7ay\u0131 birc\u0259 yerd\u0259n \u2013 B\u0259rd\u0259nin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndan ke\u00e7m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc, orada is\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259 ara c\u0259mi 200 metr olard\u0131. Evin dam\u0131ndan ruslar\u0131n s\u0259ng\u0259rl\u0259ri ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc. Bol\u015fevikl\u0259r ciddi itkil\u0259r verirdil\u0259r. Q\u0131rm\u0131z\u0131lar\u0131n artilleriyas\u0131 binan\u0131 xarabazarl\u0131\u011fa \u00e7evirs\u0259 d\u0259, pulemyotlar\u0131n s\u0259si k\u0259silmirdi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>3-4 iyun, 1920. B\u0259rd\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r iki g\u00fcn m\u00f6vqe d\u0259yi\u015fikliyi olmadan davam etdi. XI Ordu 32-ci diviziyan\u0131n daha 2 briqadas\u0131n\u0131 B\u0259rd\u0259y\u0259 atd\u0131. \u00dcsyan\u00e7\u0131lar is\u0259 getdikc\u0259 z\u0259ifl\u0259yirdil\u0259r. D\u00f6y\u00fc\u015f sursat\u0131 t\u00fck\u0259nirdi. Bel\u0259 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 Milli Ordu zabitl\u0259rind\u0259n ibar\u0259t q\u0259rargah yegan\u0259 \u015fansdan \u2013 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259zlik faktorundan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 q\u0259rar verdi. Q\u00fcvv\u0259l\u0259r nisb\u0259ti n\u0259 q\u0259d\u0259r \u0259lveri\u015fsiz olsa da, iyunun 4-\u00fc s\u0259h\u0259r\u0259 yax\u0131n \u00fcsyan\u00e7\u0131lar B\u0259rd\u0259y\u0259 h\u00fccuma ke\u00e7dil\u0259r. \u00dc\u00e7 top at\u0259\u015find\u0259n sonra \u0259sg\u0259rl\u0259r \u201cAllah, Allah\u201d q\u0131\u015fq\u0131raraq bir h\u0259ml\u0259 il\u0259 \u00e7ay\u0131 adlad\u0131lar. El\u0259 bil min bo\u011faz yox, on min bo\u011faz ba\u011f\u0131r\u0131rd\u0131. Toplar, pulemyotlar, t\u00fcf\u0259ngl\u0259r susmurdu. M\u0259qs\u0259d d\u00fc\u015fm\u0259ni panikaya salmaq idi. H\u0259qiq\u0259t\u0259n d\u0259, sonradan 32-ci diviziya komandirl\u0259rind\u0259n birinin yazd\u0131\u011f\u0131 kimi, ruslar Az\u0259rbaycan Ordusunun dig\u0259r hiss\u0259l\u0259rinin v\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin \u00fcsyana k\u00f6m\u0259y\u0259 g\u0259ldiyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcb qorxuya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>G\u00fcnorta saat 12-d\u0259 bol\u015fevikl\u0259r B\u0259rd\u0259ni t\u0259rk etdil\u0259r. \u015e\u0259h\u0259r\u0259 daxil olan \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131n g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda d\u0259h\u015f\u0259tli m\u0259nz\u0259r\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131. Rus qo\u015funu \u0259haliy\u0259 divan tutmu\u015fdu, evl\u0259r ya\u011fmalanm\u0131\u015fd\u0131, meyitl\u0259r k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Geri \u00e7\u0259kil\u0259n rus alaylar\u0131n\u0131n qal\u0131qlar\u0131n\u0131 kornet Kunduxov ba\u015fda olmaqla, \u015e\u0259ki alay\u0131n\u0131n 12 s\u00fcvarisi izl\u0259yirdi. Ax\u015fama do\u011fru onlar \u015f\u0259h\u0259r\u0259 qay\u0131td\u0131lar. M\u0259lum oldu ki, qa\u00e7an bol\u015fevikl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 yolda XI Ordunun yeni q\u00fcvv\u0259l\u0259ri k\u0259sib. B\u0259rd\u0259nin \u00fcst\u00fcn\u0259 t\u0259z\u0259 qo\u015fun g\u0259lir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dcsyan\u00e7\u0131lar d\u00fc\u015fm\u0259nd\u0259n al\u0131nm\u0131\u015f 2 pulemyotu v\u0259 \u00e7oxlu sayda patron ye\u015fikl\u0259rini d\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, \u0259vv\u0259lki m\u00f6vqel\u0259rin\u0259 qay\u0131tma\u011fa m\u0259cbur oldular.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>4 iyun, 1920. \u015eu\u015fa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>1920-ci ild\u0259 bol\u015fevik istilas\u0131na qar\u015f\u0131 \u00fcsyanlar\u0131 t\u0259dqiq ed\u0259n tar\u0131x\u00e7\u0131l\u0259r onlar\u0131n \u0259laq\u0259siz olduqlar\u0131na diqq\u0259t \u00e7\u0259kirl\u0259r. Bunu g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00fcsyanlar\u0131 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259y\u0259 ehtiyac yoxdur, el\u0259 Qaraba\u011f hadis\u0259l\u0259rinin \u00f6z xronologiyas\u0131na baxmaq kifay\u0259tdir. Bel\u0259 p\u0259rak\u0259nd\u0259lik, \u0259lb\u0259tt\u0259, s\u0259b\u0259bsiz deyildi. Milli Ordu hiss\u0259l\u0259ri bir-birind\u0259n t\u0259crid edilmi\u015fdil\u0259r, onlar\u0131n h\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259ti, yollar, rabit\u0259 x\u0259tl\u0259ri rus h\u0259rb\u00e7il\u0259rinin n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda idi. Az\u0259rbaycan\u0131n yeni hakimiyy\u0259ti d\u0259 \u00f6z ordumuza qar\u015f\u0131 i\u015fl\u0259yirdi. Amma fakt faktl\u0131\u011f\u0131nda qal\u0131r. B\u00f6lg\u0259nin bir t\u0259r\u0259find\u0259 \u2013 B\u0259rd\u0259 v\u0259 T\u0259rt\u0259rd\u0259 m\u00fcqavim\u0259t z\u0259ifl\u0259y\u0259n g\u00fcnl\u0259rd\u0259 dig\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259 \u2013 \u015eu\u015fada hadis\u0259l\u0259r yeni q\u0131z\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft\"><a href=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/image2.png\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/image2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-40349\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk general\u0131 Nuru pa\u015fa iyunun 4-n\u0259 ke\u00e7\u0259n gec\u0259 bir ne\u00e7\u0259 silahda\u015f\u0131 il\u0259 Da\u011f\u0131standan gizlin \u015eu\u015faya g\u0259lmi\u015fdi. Pa\u015fan\u0131n orduda v\u0259 xalq aras\u0131nda n\u00fcfuzu vard\u0131, 1918-ci ild\u0259 o, Bak\u0131n\u0131n bol\u015fevik-da\u015fnak i\u015f\u011fal\u0131ndan azad olunmas\u0131 \u0259m\u0259liyyat\u0131na r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015fdi, Qaraba\u011fda da ad qazanm\u0131\u015fd\u0131. Amma 1920-ci ilin aprelind\u0259 pa\u015fa X\u0130 Ordunun Az\u0259rbaycana yolunun a\u00e7\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fanlardan biri idi. O da inan\u0131rd\u0131 ki, bu ordunun m\u0259qs\u0259di Az\u0259rbaycan\u0131 i\u015f\u011fal etm\u0259k yox, \u00f6lk\u0259d\u0259n ke\u00e7ib T\u00fcrkiy\u0259nin k\u00f6m\u0259yin\u0259 yeti\u015fm\u0259kdir. General aldand\u0131\u011f\u0131n\u0131 tez ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 s\u0259hvini d\u00fcz\u0259ltm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u015eu\u015fada Nuru pa\u015fa \u00fcsyan plan\u0131n\u0131 Az\u0259rbaycan Ordusunun Qaraba\u011f d\u0259st\u0259sinin ke\u00e7mi\u015f q\u0259rargah r\u0259isi, polkovnik Zeynalovla, h\u0259rbi komandirl\u0259rd\u0259n polkovnik S\u0259fiyevl\u0259, sabiq pristav K\u0259rimb\u0259y Qalab\u0259yovla m\u00fczakir\u0259 etdi, onlardan d\u0259st\u0259k al\u0131b gecikm\u0259d\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259y\u0259 q\u0259rar verdi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5-8 iyun 1920, \u015eu\u015fa-A\u011fdam<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u015eu\u015fada yerl\u0259\u015fmi\u015f Bak\u0131 alay\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 \u00fcsyan\u00e7\u0131lar \u015f\u0259h\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7irdil\u0259r. \u0130nqilab komit\u0259sinin r\u0259hb\u0259rl\u0259rini h\u0259bs etdil\u0259r. Nuru pa\u015fa Qaraba\u011f\u0131n yeni hakimi elan olundu. O, polkovnik Zeynalovun ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ki\u00e7ik bir qarnizonu \u015eu\u015fada saxlad\u0131 v\u0259 iyunun 6-da say\u0131 4 min\u0259 \u00e7atan \u00fcsyan\u00e7\u0131 ordu il\u0259 Qaraba\u011f\u0131n azad olunmas\u0131 \u0259m\u0259liyyat\u0131na ba\u015flad\u0131. Q\u0131rm\u0131z\u0131lar \u0259ks\u0259r m\u00f6vqel\u0259rd\u0259n dem\u0259k olar, m\u00fcqavim\u0259tsiz \u00e7\u0259kilirdil\u0259r. \u018fsas d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r A\u011fdam yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 Qarya\u011fin q\u0259zas\u0131n\u0131n Qo\u00e7\u0259hm\u0259dli k\u0259ndi \u0259traf\u0131nda ba\u015f verdi.&nbsp; Qaryagind\u0259 \u00fcsyan\u00e7\u0131lar Q\u0259za \u0130nqilab komit\u0259sinin s\u0259dri M\u0259mm\u0259dxanovun kommunistl\u0259rd\u0259n v\u0259 erm\u0259nil\u0259rd\u0259n y\u0131\u011fd\u0131\u011f\u0131 d\u0259st\u0259nin m\u00fcqavim\u0259tini \u00e7\u0259tinlikl\u0259 q\u0131ra bildil\u0259r. Bak\u0131 alay\u0131n\u0131n batalyonu is\u0259 b\u00fct\u00f6v rus diviziyas\u0131n\u0131 vurub A\u011fdamdan \u00e7\u0131xard\u0131. Bel\u0259c\u0259, \u00fc\u00e7 g\u00fcn\u0259 Yuxar\u0131 Qaraba\u011f bol\u015fevikl\u0259rd\u0259n t\u0259mizl\u0259nd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>5-8 iyun, 1920. T\u0259rt\u0259r-B\u0259rd\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>B\u0259rd\u0259d\u0259 is\u0259 \u00fcsyan\u00e7\u0131lar ilk m\u0259\u011flubiyy\u0259tin ac\u0131s\u0131n\u0131 dadm\u0131\u015fd\u0131lar v\u0259 n\u00f6vb\u0259ti h\u00fccum \u00fc\u00e7\u00fcn q\u00fcvv\u0259l\u0259rini b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Talenin h\u00f6km\u00fcnd\u0259n, \u00fcsyan\u0131n \u00f6n\u00fcnd\u0259 ged\u0259n Milli Ordu zabit v\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rinin 32-si d\u0259 sa\u011f idi. \u0130yunun 5-d\u0259 s\u0259h\u0259r&nbsp; \u0259sg\u0259rl\u0259r adam toplamaq \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259ndl\u0259r\u0259 yolland\u0131lar. Amma \u0259libo\u015f qay\u0131td\u0131lar: k\u0259ndl\u0259r bo\u015falm\u0131\u015fd\u0131. Q\u0131rm\u0131z\u0131larla B\u0259rd\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015f \u00c7ingiz \u0130ld\u0131r\u0131m d\u0259rhal h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 d\u0259st\u0259l\u0259r g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi, bol\u015fevikl\u0259r t\u0259yyar\u0259d\u0259n v\u0259r\u0259q\u0259l\u0259r s\u0259p\u0259l\u0259mi\u015fdil\u0259r. \u018fhalini x\u0259b\u0259rdar etmi\u015fdil\u0259r ki, h\u00f6kum\u0259t\u0259 silah qald\u0131ran h\u0259r k\u0259sin ail\u0259sin\u0259 divan tutulacaq, \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131 gizl\u0259d\u0259n k\u0259ndl\u0259r bombalanacaq. Camaat xatadan aralanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn uzaq k\u0259ndl\u0259rd\u0259ki qohum-tan\u0131\u015f\u0131n evin\u0259 p\u0259nah aparm\u0131\u015fd\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bel\u0259 \u015f\u0259raitd\u0259 n\u0259inki h\u00fccum, he\u00e7 m\u00fcqavim\u0259ti davam etdirm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyildi. \u00dcsyan\u00e7\u0131lar Qaraba\u011f\u0131n i\u00e7\u0259ril\u0259rin\u0259 do\u011fru \u00e7\u0259kilm\u0259yi v\u0259 orada Milli Orduya birl\u0259\u015fm\u0259yi q\u0259rara ald\u0131lar. A\u011fdam yolunda 1-ci Tatar alay\u0131n\u0131n s\u00fcvaril\u0259rin\u0259 rast g\u0259l\u0259n ki\u00e7ik d\u0259st\u0259nin sevincinin h\u00fcdudu yox idi. Alay\u0131n bayraqlar\u0131 alt\u0131nda h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n s\u00fcvaril\u0259rin arxas\u0131nca piyadalar v\u0259 artilleriya g\u0259lirdi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f d\u0259st\u0259 B\u0259rd\u0259nin bol\u015fevikl\u0259rd\u0259n azad edilm\u0259sin\u0259 daha bir c\u0259hd g\u00f6st\u0259rdi. D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r q\u0131sa fasil\u0259l\u0259rl\u0259 3 g\u00fcn davam etdi. T\u0259rt\u0259r sahill\u0259rind\u0259 m\u00f6hk\u0259ml\u0259nmi\u015f ruslar iyunun 8-i ax\u015fama yax\u0131n zirehli ma\u015f\u0131nlardan istifad\u0259 etm\u0259kl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n sa\u011f cinah\u0131nda piyadalar\u0131n m\u00fcqavim\u0259tini q\u0131ra bildil\u0259r. Sol cinahda m\u00fchasir\u0259y\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcvaril\u0259r d\u0259 t\u0259cili geri \u00e7\u0259kilm\u0259li oldular.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>9-10 iyun, 1920. T\u0259rt\u0259r-B\u0259rd\u0259<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>G\u0259nc\u0259 \u00fcsyan\u0131n\u0131 amans\u0131zl\u0131qla yat\u0131rm\u0131\u015f bol\u015fevik ordusu art\u0131q \u0259sas q\u00fcvv\u0259sini Qaraba\u011f c\u0259bh\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ltmi\u015fdi v\u0259 burada iyirmi qat say \u00fcst\u00fcnl\u00fcyi yaratm\u0131\u015fd\u0131. \u0130yunun 9-da Levandovski irimiqyasl\u0131 \u0259m\u0259liyyata ba\u015flamaq haqq\u0131nda \u0259mr imzalad\u0131. \u015eteygerin 32-si diviziyas\u0131na, zirehli avtomobil d\u0259st\u0259sin\u0259, m\u00fcs\u0259lman-f\u0259hl\u0259 d\u0259st\u0259sin\u0259, Velikanovun 20-ci diviziyas\u0131n\u0131n 1-ci briqadas\u0131na, Vodopyanovun 2-ci s\u00fcvari korpusuna, Lunkevi\u00e7in aviasiya d\u0259st\u0259sin\u0259 Yevlaxdan v\u0259 B\u0259rd\u0259d\u0259n h\u00fccuma ke\u00e7ib, T\u0259rt\u0259r-L\u0259nb\u0259ran x\u0259ttini tutmaq tap\u015f\u0131r\u0131ld\u0131. Krivonosun 94-c\u00fc at\u0131c\u0131 briqadas\u0131 G\u0259nc\u0259-\u015eamxor yolunu k\u0259sdi. Goran stansiyas\u0131na n\u0259zar\u0259t g\u00fccl\u0259ndirildi. Gorus t\u0259r\u0259fd\u0259 is\u0259 Dronun v\u0259 Njdenin da\u015fnak d\u0259st\u0259l\u0259ri dayanm\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259likl\u0259, \u00fcsyan\u00e7\u0131lar\u0131 A\u011fdamdan v\u0259 \u015eu\u015fadan \u00e7\u0131xarmaq, Araza do\u011fru s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131b m\u0259hv etm\u0259k planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0130yunun 10-da s\u0259h\u0259r saat 6-da \u0259m\u0259liyyat ba\u015fland\u0131. H\u0259lledici rolu g\u00fccl\u00fc sovet artilleriyas\u0131 v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 Lunkevi\u00e7in aviasiya d\u0259st\u0259sinin bombardmanlar\u0131 oynad\u0131. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u015e\u0259ki v\u0259 Tatar alaylar\u0131n\u0131n, kapitan Abdulla b\u0259y Yansupovun da\u011f batareyas\u0131n\u0131n qal\u0131qlar\u0131 A\u011fdama t\u0259r\u0259f \u00e7\u0259kildi. D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin 3-c\u00fc g\u00fcn\u00fc, iyunun 12-si ax\u015fam ruslar A\u011fdama girdil\u0259r. \u015e\u0259h\u0259rin sa\u011f qalm\u0131\u015f m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259ri \u0130ranla s\u0259rh\u0259d C\u0259bray\u0131l q\u0259zas\u0131na s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131lar.&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>12-15 iyun, 1920. A\u011fdam-\u015eu\u015fa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Rusiya arxivl\u0259rind\u0259 XI Ordunun komandan\u0131 Levandovskinin iyunun 12-si gec\u0259 partiya r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri il\u0259 teleqraf dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n m\u0259tni qal\u0131r. Komandan c\u0259bh\u0259d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t bar\u0259d\u0259 Yevlaxdan m\u0259lumat verir:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u2026\u015eu\u015fada\u2026 \u0259h\u0259miyy\u0259tsiz sayda komandir v\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t qrup qal\u0131b\u2026 G\u00f6r\u00fcn\u00fcr, Zeynalov da oradad\u0131r, \u00e7\u00fcnki B\u00fcnyadzad\u0259 A\u011fdamdan teleqrafla Nuru Pa\u015fan\u0131n ad\u0131ndan Zeynalovu aparata \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b. O yax\u0131nla\u015f\u0131b, amma dan\u0131\u015fan\u0131n B\u00fcnyadzad\u0259 oldu\u011funu bil\u0259nd\u0259 aparatdan uzaqla\u015f\u0131b. Bu ax\u015fam \u00c7ingiz \u0130ldr\u0131m v\u0259 Ba\u011f\u0131rov \u015eu\u015faya yollanma\u011fa haz\u0131rla\u015f\u0131rd\u0131lar, onlardan h\u0259l\u0259 x\u0259b\u0259r yoxdur\u2026 \u0130ndi m\u0259n 32-ci diviziyan\u0131n komandirin\u0259 \u018fsk\u0259ran\u0131 tutmaq v\u0259 \u015eu\u015fa \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259k bar\u0259d\u0259 \u0259mr yaz\u0131ram\u2026\u201d&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Levandovski Milli Ordu hiss\u0259l\u0259rinin m\u00fcqavim\u0259t g\u00fcc\u00fcn\u00fc itirdiyini bilirdi. Buna g\u00f6r\u0259 rus qo\u015funlar\u0131 \u015e\u00fc\u015faya \u00e7atma\u011fa h\u0259l\u0259 37 kilometr qalm\u0131\u015f partiya liderini \u201cQaraba\u011f \u00fcsyan\u0131n\u0131n yat\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259\u201d t\u0259brik edirdi. Ancaq bu 37 kilometri ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bol\u015fevikl\u0259r\u0259 daha 3 g\u00fcn laz\u0131m oldu. XI Ordu hiss\u0259l\u0259ri iyunun 14-d\u0259 Xank\u0259ndini tutdular, 15-d\u0259 \u015eu\u015faya girdil\u0259r. Qaraba\u011fda repressiyalar\u0131n 2-ci, daha a\u011f\u0131r dal\u011fas\u0131, k\u00fctl\u0259vi h\u0259bsl\u0259r, q\u0259tll\u0259r ba\u015flad\u0131.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>15-16 iyun, 1920. Araz sahili<\/strong><\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignleft\"><a href=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Q2-oxlar.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Q2-oxlar.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-40352\"\/><\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>B\u0259rd\u0259d\u0259, \u015eu\u015fada, A\u011fdamda, Qaryagind\u0259 iki h\u0259ft\u0259d\u0259n \u00e7ox davam ed\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 Qaraba\u011f d\u0259st\u0259si \u015f\u0259xsi hey\u0259tinin 80 faiz\u0259 q\u0259d\u0259rini itirdi. Sa\u011f qalanlar son d\u0259f\u0259 Araz\u0131n sahilind\u0259 topla\u015fd\u0131lar. Burada V\u0259t\u0259n bitirdi. \u201c32-l\u0259rin dastan\u0131\u201d da sona yetirdi. Onlar silahlar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb Araz\u0131 ke\u00e7dil\u0259r, \u0130randan T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 \u00fcz tutdular v\u0259 orada Mustafa Kamal Pa\u015fan\u0131n ordusuna qo\u015fuldular. Milli Ordumuzun \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259ri qarda\u015f \u00f6lk\u0259nin nicat\u0131 u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 \u015f\u00fcca\u0259tl\u0259 vuru\u015fdular\u2026\u00a0<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Araz-ag-qara.jpg\" alt=\"\u042d\u0442\u043e \u0438\u0437\u043e\u0431\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0438\u043c\u0435\u0435\u0442 \u043f\u0443\u0441\u0442\u043e\u0439 \u0430\u0442\u0440\u0438\u0431\u0443\u0442 alt; \u0435\u0433\u043e \u0438\u043c\u044f \u0444\u0430\u0439\u043b\u0430 - Araz-ag-qara.jpg\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>***<\/p>\n\n\n\n<p>Biz siz\u0259 tarixi m\u00fclahiz\u0259l\u0259r t\u0259qdim etm\u0259dik. Birba\u015fa s\u0259n\u0259dl\u0259r v\u0259 hadis\u0259l\u0259rin i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n xatir\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0131nda b\u0259rpa ed\u0259 bildiyimiz s\u0259hn\u0259l\u0259ri g\u00f6zl\u0259riniz \u00f6n\u00fcnd\u0259 g\u0259tirdik. Bu s\u0259hn\u0259l\u0259r y\u00fcz il qaranl\u0131q qalan m\u0259tl\u0259bl\u0259r\u0259 i\u015f\u0131q sal\u0131r. 1920-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan ordusunun i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lara m\u00fcqavim\u0259tsiz boyun \u0259ydiyi haqda iddialar\u0131 alt-\u00fcst edir. Bilin ki, Az\u0259rbaycan tarixinin \u0259n faci\u0259vi d\u00f6vrl\u0259rind\u0259n olan bol\u015fevik istilas\u0131 zaman\u0131 da g\u0259nc ordumuzun d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri zabit v\u0259 \u0259sg\u0259r \u015f\u0259r\u0259fini uca tutublar. V\u0259t\u0259n\u0131n, xalq\u0131n t\u0259\u0259ss\u00fcb\u00fcn\u00fc \u00e7\u0259kibl\u0259r. Bu, t\u0259kc\u0259 Yalamada, G\u0259nc\u0259d\u0259, Qaraba\u011fda bel\u0259 olmay\u0131b. Arxivl\u0259rd\u0259 1920-ci ild\u0259 Zaqatalada, L\u0259nk\u0259randa, Astarada, Qubada, Mu\u011fanda, \u015e\u0259mkird\u0259, Qazaxda, G\u0259d\u0259b\u0259yd\u0259 v\u0259 s. b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 \u00fcsyanlar haqq\u0131nda m\u0259lumatlar tapa bil\u0259rsiniz.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>O \u00fcsyanlarda minl\u0259rl\u0259 zabit v\u0259 \u0259sg\u0259rimiz can\u0131ndan ke\u00e7ib. \u018fsir d\u00fc\u015f\u0259nl\u0259r, h\u0259bs edil\u0259nl\u0259r olub. Bol\u015fevikl\u0259r 500-\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259rb\u00e7imizi \u0259ksinqilab\u00e7\u0131 kimi g\u00fcll\u0259l\u0259yibl\u0259r. Araz\u0131 ke\u00e7\u0259nl\u0259rin say\u0131n\u0131n is\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 1200-1500 n\u0259f\u0259r oldu\u011fu g\u00f6st\u0259rilir. Amma onlar da son \u015fansad\u0259k m\u0259rdi-m\u0259rdan\u0259 vuru\u015fub, ax\u0131rda qap\u0131n\u0131 \u00e7\u0131rp\u0131b, n\u0259 zamansa qay\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn gedibl\u0259r. \u0130ndi zaman\u0131 yeti\u015fib. V\u0259t\u0259n\u0259 qay\u0131tmaq, onlar\u0131 V\u0259t\u0259n\u0259 qaytarmaq vaxt\u0131d\u0131r. Unutmayaq: bug\u00fcnk\u00fc m\u00fcst\u0259qilliyimizin tarixi h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u015f\u0259r\u0259fi v\u0259 namusu u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259d\u0259 onlar\u0131n ax\u0131td\u0131\u011f\u0131 qanla yaz\u0131l\u0131b:\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cK\u00f6nl\u00fcm\u00fcn sevgili m\u0259hbubu m\u0259nim, V\u0259t\u0259nimdir, v\u0259t\u0259nimdir, v\u0259t\u0259nim\u2026\u00a0V\u0259t\u0259n \u2013 \u0259cdad\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259df\u0259nidir, V\u0259t\u0259n \u2013 \u00f6vlad\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259sk\u0259nidir\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Audio Player00:0000:00<a href=\"javascript:void(0);\">Use Up\/Down Arrow keys to increase or decrease volume.<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><em>\u201cAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259tinin tarixini yazacaq m\u00fcv\u0259rrix bu \u00fcsyanlar\u0131 t\u0259dqiq\u2026 ed\u0259c\u0259kdir. Bu \u00fcsyanlar\u0131n bihud\u0259 oldu\u011funu v\u0259 s\u0259lam\u0259ti-\u00fcmumiyy\u0259y\u0259 z\u0259r\u0259r g\u0259tirdiyini iddia ed\u0259nl\u0259r var. F\u0259q\u0259t bu \u00fcsyanlar d\u0259xi olmasa idi, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 bilm\u0259m hank\u0131 v\u0259q\u0259l\u0259rl\u0259 k\u0259ndi namusunu m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015f oldu\u011funu isbat ed\u0259c\u0259kdi?!\u201d&nbsp;<\/em><br><strong><em>M\u0259mm\u0259d \u018fmin R\u0259sulzad\u0259,&nbsp;<\/em><\/strong><br><strong><em>\u201cAz\u0259rbaycan C\u00fcmhuriyy\u0259ti\u201d<\/em><\/strong><br><a href=\"https:\/\/pressklub.az\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/image5-1-1.jpg\"><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi u\u011frunda d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 can\u0131ndan ke\u00e7mi\u015f \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitl\u0259rimiz\u0259 ithaf olunur H\u0259l\u0259 G\u0259nc\u0259 \u00fcsyana qalxmam\u0131\u015fd\u0131, q\u0131r\u011f\u0131n olmam\u0131\u015fd\u0131. 1920-ci ilin mart\u0131nda q\u0259rb s\u0259rh\u0259dl\u0259rimizin m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 g\u00f6nd\u0259rilmi\u015f<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-6825","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tarix"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6825","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6825"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6825\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6827,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6825\/revisions\/6827"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fedai.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}